{"id":30228,"date":"2015-11-08T18:09:22","date_gmt":"2015-11-08T16:09:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=30228"},"modified":"2015-11-08T09:28:12","modified_gmt":"2015-11-08T07:28:12","slug":"30228","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=30228","title":{"rendered":"Luba"},"content":{"rendered":"
\"Przemys\u0142aw<\/a>Luba<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Przemys\u0142aw Nowicki<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"\"
\nFoto: kadr z “Miasteczka Twin Peaks”. Phoebe Augustine jako Ronette Pulaski.<\/em><\/span><\/p>\n

Nikt ju\u017c dzi\u015b nie pami\u0119ta \u2013 kim by\u0142a, co robi\u0142a, a tym bardziej jak wygl\u0105da\u0142a Luba Halter z Izbicy Kujawskiej.<\/strong><\/span><\/p>\n

Jeszcze par\u0119 lat temu \u017cyli tu ostatni \u015bwiadkowie, kt\u00f3rzy pami\u0119tali: jak Luba \u017cy\u0142a.<\/span><\/p>\n

A \u017cy\u0142a, jak si\u0119 zdaje, w permanentnych koszmarach. Nie\u017cyj\u0105ca dzi\u015b W\u0142adzia, wtedy jeszcze dziarska dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119cioparolatka, opowiada\u0142a mi, \u017ce Luba zwariowa\u0142a, bo zakocha\u0142a si\u0119 w polskim, katolickim ch\u0142opcu. I \u017ce on odwzajemnia\u0142 jej uczucie, tyle \u017ce przeciwstawili si\u0119 temu miejscowi przedstawiciele religijni dw\u00f3ch stron: \u017cydowskiej i chrze\u015bcija\u0144skiej. <\/span><\/p>\n

Nie pozwolili m\u0142odym na spotykanie si\u0119. Nie pozwolili im na mi\u0142o\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce jest w tym jakie\u015b ziarno prawdy, niemniej jednak z interpretacji \u017ar\u00f3de\u0142 archiwalnych wynika, \u017ce choroba psychiczna Luby mia\u0142a pod\u0142o\u017ce genetyczne. Jej matka, Ryfka-\u0141aja Halter, w latach 20-tych XX w. sama zmaga\u0142a si\u0119 ze zdrowiem psychicznym. By\u0142a wielokrotnie hospitalizowana w szpitalu dla psychicznie chorych w Warcie. W aktach odnajdujemy ca\u0142y przebieg akcji wzgl\u0119dem pokrycia koszt\u00f3w za Ryfk\u0119-\u0141aj\u0119, poniewa\u017c kwestia dotowania i pokrywania koszt\u00f3w za leczenie szpitalne mieszka\u0144ca danej jednostki podzia\u0142u administracyjnego (tu: gminy), nale\u017ca\u0142a do obowi\u0105zk\u00f3w w\u0142adzy cywilnej \u2013 gminy \u015bwieckiej, izbickiej \u2013 organu nadzorczego gminy wyznaniowej \u017cydowskiej, jej zarz\u0105du.<\/span>
\n
\nNie wiadomo, od kt\u00f3rego momentu \u017cycia Luba pocz\u0119\u0142a s\u0142ysze\u0107 w g\u0142owie inne g\u0142osy tudzie\u017c za\u015bpiewy transcendentne\u2026
\n<\/span>Jej historia \u2013 na podstawie odnalezionych dokument\u00f3w \u2013 zacz\u0119\u0142a si\u0119 kiedy dziewczyna dobiega\u0142a trzydziestki.<\/span><\/p>\n

We wrze\u015bniu 1935 r., Zwi\u0105zek Mi\u0119dzykomunalny Budowy i Utrzymania Zak\u0142ad\u00f3w Psychiatrycznych w Wojew\u00f3dztwie Warszawskim \u2013 Szpital dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w Gostyninie, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z pismem do w\u00f3jta gminy Izbica Kujawska o potwierdzenie okresu zamieszkiwania 28-letniej Luby, c\u00f3rki biednego Izraela Lajzera w osadzie Izbica Kujawska oraz o jej stan maj\u0105tkowy (w latach 1918-1938 Izbica Kuj. le\u017ca\u0142a w powiecie kolskim i wojew\u00f3dztwie \u0142\u00f3dzkim).<\/span><\/p>\n

Dopiero w grudniu w\u00f3jt Stanis\u0142aw Fryza raczy\u0142 udzieli\u0107 szpitalowi odpowiedzi. Pisa\u0142: \u201eHalter maj\u0105tku \u017cadnego nie posiada, lecz posiada rodzin\u0119 do\u015b\u0107 maj\u0119tn\u0105, jak spadkobiercy Dawida Haltera brata ojca Halter Liby (Luby \u2013 P.N.) zamieszkali w Izbicy Kuj.\u201d. Izrael Lajzer by\u0142 rodzonym bratem Dawida, w\u0142a\u015bciciela du\u017cego tartaku i obszar\u00f3w rolnych. Dawid wielokrotnie zasiada\u0142 w zarz\u0105dzie gminy wyznaniowej \u017cydowskiej w Izbicy Kuj. Pami\u0119tamy, \u017ce w gestii \u015bwieckiej w\u0142adzy osady (gminy), by\u0142o m.in. pokrycie koszt\u00f3w leczenia jej biednych mieszka\u0144c\u00f3w, niezale\u017cnie od ich wyznania. By\u0107 mo\u017ce w kasie gminy brakowa\u0142o lub ju\u017c nie by\u0142o \u015brodk\u00f3w na ten cel i w\u00f3jt \u201eodnalaz\u0142\u201d potomk\u00f3w bogatego krewnego, by ewentualnie ci wy\u0142o\u017cyli pieni\u0105dze na pokrycie kuracji Luby.<\/span><\/p>\n

Zwr\u00f3cenie si\u0119 dyrekcji szpitala gostyni\u0144skiego do w\u00f3jta gminy o refundacj\u0119 koszt\u00f3w z pewno\u015bci\u0105 nie mia\u0142o nic wsp\u00f3lnego z zako\u0144czeniem leczenia pacjentki. Luba niejednokrotnie l\u0105dowa\u0142a w tamtejszym \u201edomu bez klamek\u201d. Nieca\u0142e dwa lata p\u00f3\u017aniej (19 maja 1937 r.), zosta\u0142a schwytana za po\u015brednictwem d\u0105bskiej policji i przekazana zarz\u0105dowi gminy przez organ w\u0142adzy cywilnej miasta D\u0105bia. Niewykluczone, \u017ce w\u0142a\u015bnie w D\u0105biu zako\u0144czy\u0142a si\u0119 nieudana ucieczka Luby z zak\u0142adu psychiatrycznego w Gostyninie.<\/span><\/p>\n

Dzie\u0144 po przekazaniu umys\u0142owo chorej do Izbicy Kuj. (20 maja) dosz\u0142o do wydarzenia, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142o miejscowymi str\u00f3\u017cami prawa i mieszka\u0144cami osady. Posterunkowy Mi\u0119tkiewicz relacjonowa\u0142 to w\u0142adzom gminnym w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/span><\/p>\n

\u201eW dniu dzisiejszym na ulicy Narutowicza w os.[adzie] Izbica Kuj. zosta\u0142a zatrzymana umys\u0142owo chora Halter Luba przez poster.[unkowego] St\u0119pienia Piotra i osadzona w areszcie gminnym, gdy\u017c ta znajdowa\u0142a si\u0119 zupe\u0142nie nago b\u0119d\u0105c tylko na biodrach opasana brudn\u0105 \u015bcierk\u0105 \u2013 czem wywo\u0142ywa\u0142a og\u00f3lne zgorszenie w obecnych na ulicy w tym czasie dzieci. Halter\u00f3wna ju\u017c od d\u0142u\u017cszego czasu w os.[adzie] Izbicy zak\u0142\u00f3ca spokuj (sic!) publiczny przez t\u0142uczenie szyb wystawowych i w prywatnych mieszkaniach, a ostatnio zosta\u0142a przytrzymana przez Posterunek PP (Policji Pa\u0144stwowej \u2013 P.N.) w D\u0105biu i odstawiona do tutejszej gminy [jako niebezpieczna] celem oddania jej pod doz\u00f3r odpowiedzialny lub celem umieszczenia jej w szpitalu dla psychicznie chorych, a pomimo to Halter\u00f3wna w dalszym ci\u0105gu chodzi po ulicach osady niepokoj\u0105c tutejszych mieszka\u0144c\u00f3w i wywo\u0142uj\u0105c og\u00f3lne zgorszenie w\u015br\u00f3d ma\u0142o-letnich (sic!). Wobec powy\u017cszego posterunek prosi o oddanie Halter\u00f3wny pod doz\u00f3r odpowiedzialny lub umieszczenie jej w szpitalu dla psychicznie chorych\u201d.<\/span><\/p>\n

Luba nie trafi\u0142a do szpitala, przynajmniej do pocz\u0105tku czerwca 1937 r. Przebywa\u0142a pod nadzorem policji w izbickim areszcie. Jak wynika ze \u017ar\u00f3de\u0142, jej pobyt tam wci\u0105\u017c przysparza\u0142 spore k\u0142opoty miejscowym str\u00f3\u017com prawa. Na pocz\u0105tku czerwca komendant posterunku, Stanis\u0142aw Kostrzewski, poinformowa\u0142 zarz\u0105d gminy cywilnej o zaistnia\u0142ym w pomieszczeniu aresztu incydencie:<\/span><\/p>\n

\u201eDnia 5 czerwca roku bie\u017c\u0105cego stwierdzi\u0142em, \u017ce w areszcie w os.[adzie] Izbica b\u0119d\u0105cym pod nadzorem zarz\u0105du Gminy Izbica przebywa Halter Luba umys\u0142owo chora. Halter Luba wybi\u0142a otw\u00f3r w \u015bcianie \u0142\u0105cz\u0105cej cele \u017ce\u0144sk\u0105 z m\u0119sk\u0105, wskutek czego obie cele maj\u0105 ze sob\u0105 po\u0142\u0105czenie. Poniewa\u017c obecnie przebywaj\u0105 aresztanci w celi m\u0119skiej, a w ka\u017cdej chwili mo\u017ce zaj\u015b\u0107 potrzeba osadzenia kobiety w celi \u017ce\u0144skiej, stan ten nie mo\u017ce trwa\u0107 nadal. Wobec powy\u017cszego prosz\u0119 o natychmiastowe usuni\u0119cie z celi \u017ce\u0144skiej umys\u0142owo chorej Halter\u00f3wny, poczem doprowadzenia aresztu do nale\u017cytego stanu\u201d.<\/span><\/p>\n

Dalsze losy Luby s\u0105 nieznane. Nie wiadomo te\u017c w ko\u0144cu kt\u00f3ra w\u0142adza \u2013 cywilna (urz\u0105d gminy z w\u00f3jtem), czy religijna (gmina wyznaniowa \u017cydowska z zarz\u0105dem), pokry\u0142a koszty zwi\u0105zane z pobytem Luby w miejscowym areszcie. Na pewno Luba, b\u0119d\u0105c sztandarowym przyk\u0142adem cz\u0142owieka zmagaj\u0105cego si\u0119 z psychik\u0105, sw\u0105 barwn\u0105 osobowo\u015bci\u0105 wpisa\u0142a si\u0119 w dzieje obyczajowo\u015bci osady (miasta). I je\u017celi do wrze\u015bnia 1939 r. nie sta\u0142a si\u0119 jej \u017cadna krzywda, to najprawdopodobniej zosta\u0142a zg\u0142adzona w Che\u0142mnie nad Nerem, b\u0105d\u017a jeszcze zlikwidowana z innymi chorymi podczas akcji eutanazji, czyli wraz z wdra\u017caniem niemieckiego programu \u201eeliminacji \u017cycia niewartego \u017cycia\u201d (Aktion T4) na okupowanych ziemiach polskich.<\/span><\/p>\n

Nikt ju\u017c dzi\u015b nie pami\u0119ta \u2013 kim by\u0142a, co robi\u0142a, a tym bardziej jak wygl\u0105da\u0142a Luba Halter\u2026<\/span><\/strong>
\n
\nKiedy przywo\u0142uj\u0119 j\u0105 w pami\u0119ci \u2013 na podstawie, rzecz jasna, tylko ocala\u0142ych archiwali\u00f3w i np. wspomnie\u0144 W\u0142adzi \u2013 widz\u0119 taki obraz: skrzy\u017cowanie T\u0142uji ze \u201eSklep\u00f3w cynamonowych\u201d Schulza z Ronette Pulaski z \u201eMiasteczka Twin Peaks\u201d Lyncha. Nie\u017cyj\u0105ca ju\u017c Ruta Sakowska, historyczka, znawczyni getta warszawskiego na podstawie Archiwum Ringelbluma, powiedzia\u0142a mi kiedy\u015b, \u017ce historia tej wariatki z Izbicy Kuj. nadaje si\u0119 na scenariusz filmowy. Czy\u017cby?<\/span><\/p>\n

[tekst m.in. na podstawie: P. Nowicki, Z dziej\u00f3w opieki zdrowotnej i spo\u0142ecznej \u017byd\u00f3w w Izbicy Kujawskiej (XIX w.-1939 r.), \u201ePrace Komisji Historii Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego\u201d t. 22: Rozwa\u017cania i badania z perspektywy 90. rocznicy powrotu Pomorza i Kujaw P\u00f3\u0142nocnych do Macierzy, pod red. Zdzis\u0142awa Biega\u0144skiego i W\u0142odzimierza Jastrz\u0119bskiego, Bydgoszcz 2010]<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Luba Przemys\u0142aw Nowicki Foto: kadr z “Miasteczka Twin Peaks”. Phoebe Augustine jako Ronette Pulaski. Nikt ju\u017c dzi\u015b nie pami\u0119ta \u2013 kim by\u0142a, co robi\u0142a, a tym bardziej jak wygl\u0105da\u0142a Luba Halter z Izbicy Kujawskiej. Jeszcze par\u0119 lat temu \u017cyli tu ostatni \u015bwiadkowie, kt\u00f3rzy pami\u0119tali: jak Luba \u017cy\u0142a. A \u017cy\u0142a, jak si\u0119 zdaje, w permanentnych koszmarach. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30228"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30228"}],"version-history":[{"count":29,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30228\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30230,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30228\/revisions\/30230"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30228"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30228"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30228"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}