{"id":30597,"date":"2015-11-16T18:00:57","date_gmt":"2015-11-16T16:00:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=30597"},"modified":"2015-11-15T14:42:18","modified_gmt":"2015-11-15T12:42:18","slug":"30597","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=30597","title":{"rendered":"Szymon An-ski, tw\u00f3rca \u201eDybuka\u201d"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Szymon An-ski, tw\u00f3rca \u201eDybuka\u201d<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Zosia Mioduszewska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

8 listopada 2015 r. mija 95 lat od \u015bmierci Szymona An-skiego. Pochowany jest na cmentarzu \u017cydowskim przy Okopowej w Warszawie.<\/strong><\/span>
\n\"Wide<\/p>\n

Mi\u0119dzy dwoma \u015bwiatami<\/strong><\/span><\/p>\n

Wyobra\u017ania ludowa pe\u0142na jest istot pozaziemskich, o nadprzyrodzonych mocach, z\u0142ych duch\u00f3w, demon\u00f3w, zjaw. Istot\u0105 z pogranicza dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w jest dybuk, dusza cz\u0142owieka zawieszona pomi\u0119dzy \u017cyciem a \u015bmierci\u0105. Je\u015bli cz\u0142owiek umrze \u015bmierci\u0105 gwa\u0142town\u0105, pozostawi nieza\u0142atwione sprawy, opu\u015bci \u015bwiat jako grzesznik, to jego b\u0142\u0105kaj\u0105ca si\u0119 dusza przylgnie do cia\u0142a \u017cywego cz\u0142owieka i zaw\u0142adnie nim. Dlatego \u017cywi musz\u0105 bardzo uwa\u017ca\u0107, unika\u0107 miejsc odludnych, ciemnych, mokrade\u0142, okolic studni, drzew rzucaj\u0105cych cie\u0144, ruin dom\u00f3w, r\u00f3wnie niebezpieczne s\u0105 samotne wyprawy do latryny, miejsca nieczystego, poniewa\u017c tam tak\u017ce czyhaj\u0105 duchy. Szczeg\u00f3lnie nara\u017ceni na spotkanie demon\u00f3w s\u0105: chory, pan m\u0142ody i panna m\u0142oda, kobieta przy porodzie, osoba w \u017ca\u0142obie, uczniowie m\u0119drc\u00f3w w nocy. Wiara w z\u0142e duchy by\u0142a czym\u015b tak powszechnym, \u017ce Talmud w\u0142\u0105czy\u0142 j\u0105 do swojego prawodawstwa. Rabini tworzyli zalecenia, kt\u00f3re odnosi\u0142y si\u0119 do realnego istnienia demon\u00f3w. Co ciekawe, za r\u00f3wnie niebezpiecznych, co z\u0142e duchy, uznawani byli goje. Strach przed z\u0142ym duchem usprawiedliwia wr\u0119cz z\u0142amanie prawa:<\/span><\/p>\n

Kto gasi lamp\u0119 z obawy (\u017ce zostanie zaatakowany) przez goj\u00f3w czy rabusi\u00f3w lub ze strachu przed z\u0142ymi duchami, wolny jest od winy. (Szab.2,5)<\/span><\/p>\n

Je\u015bli kto\u015b zostaje wyci\u0105gni\u0119ty (z domu) poza dozwolon\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107, jak\u0105 wolno mu przeby\u0107 w szabat \u2013 czy to przez goj\u00f3w, czy przez z\u0142ego ducha \u2013 nie powinien przej\u015b\u0107 dobrowolnie wi\u0119cej ni\u017c cztery \u0142okcie. (Eruw. 4, 1)<\/span><\/p>\n

Pochodzenie istot \u201enie z tego \u015bwiata\u201d by\u0142o przedmiotem wielu rozwa\u017ca\u0144. Jedna z teorii g\u0142osi\u0142a, \u017ce zosta\u0142y on stworzone kiedy powstawa\u0142 \u015bwiat, inna, \u017ce s\u0105 to dusze grzesznik\u00f3w zmienionych w demony; kolejna, \u017ce z\u0142e duchy rozmno\u017cy\u0142y si\u0119 wskutek kontaktu z lud\u017ami. Historia o duchach sta\u0142a si\u0119 inspiracj\u0105 dla jednego z najs\u0142ynniejszych utwor\u00f3w kultury jidysz. Ponad sto lat temu pisarz i badacz folkloru \u017cydowskiego, Szymon An-ski, stworzy\u0142 Dybuka, sztuk\u0119 teatraln\u0105, napisan\u0105 po podr\u00f3\u017cy do \u017cydowskich sztetli Wo\u0142ynia i Podola.<\/span><\/p>\n

Ekspedycja<\/strong><\/span><\/p>\n

An\u2013ski, w\u00f3wczas czterdziestodziewi\u0119cioletni dojrza\u0142y tw\u00f3rca, zaanga\u017cowany politycznie i spo\u0142ecznie, mieszka\u0142 w Petersburgu i wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z \u017bydowskim Towarzystwem Historyczno-Etnograficznym. Jego ekspedycja ruszy\u0142a w lipcu 1912 r. Organizatorowi wyprawy towarzyszy\u0142 ma\u0142y zesp\u00f3\u0142: badacz muzyki ludowej Joel Engel oraz fotograf S.B. Judowin. Koszty wyprawy pokry\u0142 baron W. G. Ginzburg. Wykonane latem 1912 r. fotografie dokumentuj\u0105ce wypraw\u0119 ukazuj\u0105 architektoniczn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 miasteczek. Wida\u0107 na nich du\u017ce gospodarstwa i okaza\u0142e synagogi, a tak\u017ce zaintrygowanych, zwr\u00f3conych w kierunku obiektywu ludzi, b\u0142otniste drogi, ka\u0142u\u017ce, bose dzieci siedz\u0105ce na przyzbach, w\u0119drowc\u00f3w (ubranych tradycyjnie lub wed\u0142ug mody europejskiej). Zabudowa jest niska i drewniana, domy maj\u0105 pobielone \u015bciany, po\u0142atane dachy, na podw\u00f3rkach stoj\u0105 studnie (\u017curawie), biegaj\u0105 kury, walaj\u0105 si\u0119 deski. Po\u0142\u0105czone z oborami zabudowania domowe stanowi\u0105 jeden budynek. W ka\u017cdym miasteczku sklepy znajduj\u0105 si\u0119 w rynku i w ka\u017cdym miasteczku jest synagoga. Synagogi dokumentowane by\u0142y bardzo drobiazgowo: fotografowano malowid\u0142a, dekoracje, przedmioty. Avrom Rechtman (student, kt\u00f3ry bra\u0142 udzia\u0142 w drugiej ekspedycji) wspomina\u0142, ze w wielu sztetlach, w kt\u00f3rych sta\u0142y bardzo stare synagogi na pytanie badaczy: Kiedy zosta\u0142a zbudowana synagoga? Ludzie odpowiadali, \u017ce nie widz\u0105 kiedy i kto j\u0105 zbudowa\u0142. Mieszka\u0144cy tych miasteczek zamiast konkretnej odpowiedzi, opowiadali legend\u0119. Wed\u0142ug legendy synagoga nie by\u0142a wybudowana, ale zosta\u0142a odkryta przez dzieci. Dzieci bawi\u0142y si\u0119 patykami, a pod warstw\u0105 ziemi, odkrywa\u0142y dach synagogi. Wie\u015b\u0107 ta rozchodzi\u0142a si\u0119 po ca\u0142ej miejscowo\u015bci, zbiegali si\u0119 mieszka\u0144cy i wsp\u00f3lnie wykopywali dach, a potem ca\u0142\u0105 budowl\u0119. Pod ziemi\u0105 tkwi\u0142a gotowa synagoga z dekoracjami, malowid\u0142ami i ca\u0142ym wyposa\u017ceniem.<\/span><\/p>\n

W Miropolu badacze us\u0142yszeli od ludzi historie o dybukach i cadyku egzorcy\u015bcie. W Jarmoli\u0144czu, w trakcie wizyty u zamo\u017cnego gospodarza, podczas kolacji obserwowali scen\u0119 niemej gry mi\u0142osnej mi\u0119dzy c\u00f3rk\u0105 gospodarza, a mieszkaj\u0105cym w tym samym domu uczniem jesziwy. Skromny romans zosta\u0142 przerwany przez ojca, kt\u00f3ry postanowi\u0142 wyda\u0107 c\u00f3rk\u0119 za innego kandydata. W nocy badacze s\u0142yszeli szlochanie dziewczyny. Podobno historie te, i notatki, kt\u00f3re z nich powsta\u0142y, sta\u0142y si\u0119 inspiracj\u0105 do stworzenia Dybuka. W sztuce An-skiego m\u0142odzieniec (Chonen) umiera i wciela si\u0119 w swoj\u0105 ukochan\u0105 (Lea) przerywaj\u0105c uroczysto\u015b\u0107 za\u015blubin.<\/span><\/p>\n

Dybuk<\/strong><\/span><\/p>\n

W \u201eDybuku\u201d znalaz\u0142o uj\u015bcie do\u015bwiadczenie podr\u00f3\u017cy etnograficznych, wys\u0142uchanych historii i biografii An-skiego. Symboliczne jest to, \u017ce \u201eDybuk\u201d zacz\u0105\u0142 \u017cy\u0107 na scenach teatr\u00f3w dopiero po \u015bmierci autora. [….]<\/span><\/p>\n

Czytaj dalej tu: \u00a0Szymon An-ski, tw\u00f3rca \u201eDybuka\u201d<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szymon An-ski, tw\u00f3rca \u201eDybuka\u201d Zosia Mioduszewska 8 listopada 2015 r. mija 95 lat od \u015bmierci Szymona An-skiego. Pochowany jest na cmentarzu \u017cydowskim przy Okopowej w Warszawie. Mi\u0119dzy dwoma \u015bwiatami Wyobra\u017ania ludowa pe\u0142na jest istot pozaziemskich, o nadprzyrodzonych mocach, z\u0142ych duch\u00f3w, demon\u00f3w, zjaw. Istot\u0105 z pogranicza dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w jest dybuk, dusza cz\u0142owieka zawieszona pomi\u0119dzy \u017cyciem a […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30597"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30597"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30597\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30639,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30597\/revisions\/30639"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30597"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30597"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30597"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}