{"id":32679,"date":"2015-12-20T18:09:20","date_gmt":"2015-12-20T16:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=32679"},"modified":"2015-12-19T16:22:10","modified_gmt":"2015-12-19T14:22:10","slug":"19-09","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=32679","title":{"rendered":"Idea syjonistyczna we wsp\u00f3\u0142czesnych modlitewnikach i przestrzeni liturgicznej"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Idea syjonistyczna we wsp\u00f3\u0142czesnych modlitewnikach i przestrzeni liturgicznej<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Maciej Szyszko<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u017bydowska liturgia w pe\u0142ni oswoi\u0142a si\u0119 z obecno\u015bci\u0105 ideologii syjonistycznej w modlitewnikach oraz nabo\u017ce\u0144stwach.<\/strong><\/span><\/p>\n

\"Wide<\/p>\n

Syjonizm i jego za\u0142o\u017cenia od samego pocz\u0105tku, tj. drugiej po\u0142owy XIX wieku, budzi\u0142y ogromne kontrowersje w\u015br\u00f3d religijnych \u017byd\u00f3w. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, i\u017c sprzeciw wobec idei stworzenia pa\u0144stwa \u017cydowskiego w Palestynie \u0142\u0105czy\u0142 wyznawc\u00f3w judaizmu ortodoksyjnego i reformowanego. Jakkolwiek oba nurty przez d\u0142ugi czas odnosi\u0142y si\u0119 wrogo do koncepcji, kt\u00f3rej najwa\u017cniejszym przedstawicielem by\u0142 Teodor Herzl, mia\u0142y jednak odmienne podstawy do jej kontestacji. W przypadku ortodoks\u00f3w podstawowym zarzutem wobec syjonist\u00f3w by\u0142o to, i\u017c chcieli stworzy\u0107 \u017cydowski organizm pa\u0144stwowy, co wed\u0142ug wielu interpretacji Talmudu jest mocno dyskusyjne. Jedyn\u0105 przes\u0142ank\u0105 powrotu do Palestyny jest, wed\u0142ug ortodoks\u00f3w, nadej\u015bcie Mesjasza. Wszelkie inne przes\u0142anki s\u0105 \u015bwi\u0119tokradztwem z punktu widzenia wyk\u0142adni ortodoksyjnej. Kolejne obiekcje budzi\u0142a idea odrodzenia j\u0119zyka hebrajskiego, kt\u00f3ry zgodnie z Herzlowskim projektem mia\u0142 sta\u0107 si\u0119 w pa\u0144stwie \u017cydowskim j\u0119zykiem urz\u0119dowym. Istot\u0105 sprzeciwu by\u0142o to, i\u017c samo u\u017cywanie \u015bwi\u0119tego j\u0119zyka Tory i modlitwy do \u015bwieckich, codziennych cel\u00f3w, zakrawa\u0142o na blu\u017anierstwo. O sile religijnego sprzeciwu wobec syjonizmu \u015bwiadczy zakulisowe wydarzenie zwi\u0105zane z I Kongresem Syjonistycznym z 1897 roku. Zjazd przedstawicieli, kt\u00f3remu przewodniczy\u0142 Teodor Herzl mia\u0142 pierwotnie odby\u0107 si\u0119 w Monachium. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o ze wzgl\u0119du na g\u0142o\u015bne protesty monachijskich rabin\u00f3w, kt\u00f3re pokrzy\u017cowa\u0142y syjonistom plany, przez co obrady Kongresu musia\u0142y zosta\u0107 przeniesione do Bazylei.<\/span><\/p>\n

Syjonizm stopniowo zyskiwa\u0142 popularno\u015b\u0107 i akceptacj\u0119 w okresie mi\u0119dzywojennym, kiedy za po\u015brednictwem Organizacji Syjonistycznej i \u017bydowskiego Funduszu Narodowego (Keren Kajemet LeIsrael \u05e7\u05e8\u05df \u05e7\u05d9\u05de\u05ea \u05dc\u05d9\u05e9\u05e8\u05d0\u05dc) \u017cydowska emigracja do Palestyny (tzw. alija \u05e2\u05dc\u05d9\u05d4) wzbiera\u0142a na sile. G\u0142\u00f3wnym jej powodem by\u0142 narastaj\u0105cy antysemityzm w Europie, kt\u00f3rego apogeum mia\u0142o miejsce po doj\u015bciu Hitlera do w\u0142adzy w 1933 roku. To w\u0142a\u015bnie wtedy mia\u0142a miejsce jedna z najwi\u0119kszych alijot, szacowana na 250 tysi\u0119cy emigrant\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie z Niemiec i Polski. Powstanie Pa\u0144stwa Izrael w 1948 roku, zaledwie trzy lata po Zag\u0142adzie, wcieli\u0142o w \u017cycie ideologi\u0119 syjonistyczn\u0105, dzi\u0119ki czemu zyska\u0142a ona nale\u017cyt\u0105 legitymizacj\u0119. Wraz z powstaniem pa\u0144stwa \u017cydowskiego, zmieni\u0142 si\u0119 tak\u017ce stosunek religijnych \u017byd\u00f3w do samej ideologii jak i nowego kraju. Dzi\u0119ki ogromnemu wysi\u0142kowi ruchu Mizrachi w\u015br\u00f3d ortodoks\u00f3w zwyci\u0119\u017cy\u0142 pozytywny stosunek do syjonizmu oraz Pa\u0144stwa Izrael, a jedynymi negatywnie nastawionymi byli (i s\u0105 w du\u017cej mierze do dzisiaj) \u017bydzi ultraortodoksyjni, tzw. haredim. Dodatkowym impulsem dla ortodoks\u00f3w popieraj\u0105cych syjonizm i izraelsk\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107 by\u0142a wojna sze\u015bciodniowa w 1967 roku, w kt\u00f3rej Izrael odni\u00f3s\u0142 spektakularne zwyci\u0119stwo nad zjednoczonymi si\u0142ami arabskimi i w rezultacie poszerzy\u0142 swoje terytorium m.in. o Wzg\u00f3rza Golan na p\u00f3\u0142nocy. Na fali zwyci\u0119stwa z 1967 roku w judaizmie ortodoksyjnym umocni\u0142 si\u0119 nurt narodowo-religijny (dati-leumi \u05d3\u05ea\u05d9-\u05dc\u05d0\u05d5\u05de\u05d9), kt\u00f3ry po\u0142\u0105czy\u0142 przywi\u0105zanie do ortodoksyjnej wyk\u0142adni z pe\u0142nym i bezwarunkowym poparciem dla istnienia Pa\u0144stwa Izrael. Jego fundamentem jest wiara, i\u017c Mesjasz owszem, nadejdzie, jednak \u017cydowska obecno\u015b\u0107 w Ziemi Izraela w postaci organizmu pa\u0144stwowego, ma przy\u015bpieszy\u0107 jego przyj\u015bcie. To w\u0142a\u015bnie zwyci\u0119stwo w wojnie sze\u015bciodniowej i zjednoczenie Jerozolimy sk\u0142oni\u0142o do ustanowienia Dnia Jerozolimy (Jom Jeruszlajim \u05d9\u05d5\u05dd \u05d9\u05e8\u05d5\u05e9\u05dc\u05d9\u05dd) b\u0119d\u0105cego \u015bwi\u0119tem w\u0142a\u015bnie o charakterze narodowo-religijnym (przypadaj\u0105cym 28 dnia miesi\u0105ca Ijar \u2013 tj. w maju), hucznie obchodzonym w Izraelu, a tak\u017ce spo\u0142eczno\u015bciach \u017cydowskich w diasporze.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c o judaizmie reformowanym, nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce tak jak ortodoksja, nie jest on monolitem. G\u0142\u00f3wne \u015brodowisko skupione wok\u00f3\u0142 ameryka\u0144skiej reformy popar\u0142o syjonizm ju\u017c w 1937 roku, w specjalnym manife\u015bcie Centralnej Konferencji Ameryka\u0144skich Rabin\u00f3w. Opowiedziano si\u0119 w nim jasno za \u017cydowsk\u0105 obecno\u015bci\u0105 w Palestynie, budow\u0105 pa\u0144stwa, a wszystko to okre\u015blono mianem \u201emesja\u0144skiego celu\u201d. [1] Obecnie wszystkie najwa\u017cniejsze nurty judaizmu \u2013 ortodoksyjny, konserwatywny i reformowany \u2013 maj\u0105 nie tylko pozytywny stosunek do Pa\u0144stwa Izrael i ideologii syjonistycznej, lecz jest ona r\u00f3wnie\u017c integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cydowskiej liturgii i tre\u015bci sidur\u00f3w, czyli modlitewnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

My\u015bl syjonistyczna jest najbardziej rozbudowana w modlitewnikach nurtu konserwatywnego i reformowanego, szczeg\u00f3lnie w samym Izraelu oraz w Stanach Zjednoczonych. Sztandarowy sidur izraelskiego ruchu post\u0119powego Haawoda Szebalew (\u05d4\u05e2\u05d1\u05d5\u05d3\u05d4 \u05e9\u05d1\u05dc\u05d1 \u201es\u0142u\u017cba serca\u201d) ma najliczniejsze odwo\u0142ania do ideologii syjonistycznej, \u0142\u0105cz\u0105c w sobie przywi\u0105zanie do tradycji z patriotyzmem. Poczynaj\u0105c od szacharitu, czyli modlitwy porannej, zar\u00f3wno w dni powszednie, szabat i \u015bwi\u0119ta, obecne s\u0105 znacz\u0105ce modyfikacje liturgii o syjonistycznym zabarwieniu. Po pierwsze, po czytaniu najwa\u017cniejszej modlitwy Szema Israel (\u201eS\u0142uchaj, Izraelu\u201d) opr\u00f3cz tradycyjnych wzmianek o wyprowadzeniu \u017byd\u00f3w z Egiptu i przej\u015bciu przez Morze Czerwone, pojawia si\u0119 zdanie: \u201eWyswobodzi\u0142e\u015b nas z Egiptu, Panie, nasz Bo\u017ce, i wyzwoli\u0142e\u015b nas z domu niewoli, ocali\u0142e\u015b od miecza i uduszenia, porzuconych zebra\u0142e\u015b i wygnanych zgromadzi\u0142e\u015b, i synowie wr\u00f3cili do swoich siedzib.\u201d [2] Powr\u00f3t do swoich siedzib jest oczywist\u0105 aluzj\u0105 do nastania kresu diaspory i powstania Pa\u0144stwa Izrael, dzi\u0119ki kt\u00f3remu \u017bydzi powr\u00f3cili do swojej ziemi po dw\u00f3ch tysi\u0105cach lat sp\u0119dzonych na wygnaniu. W modlitwie Amida (inaczej Szmone Esre, czyli osiemna\u015bcie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stw), w b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwie Awoda (\u05e2\u05d1\u05d5\u05d3\u05d4), odnosz\u0105cym si\u0119 do dawnej s\u0142u\u017cby \u015bwi\u0105tynnej, odmawianym zar\u00f3wno w dni powszednie, szabat i \u015bwi\u0119ta, tradycyjna ko\u0144c\u00f3wka \u05d1\u05e8\u05d5\u05da \u05d0\u05ea\u05d4 \u05d4\u2019 \u05d4\u05de\u05d7\u05d6\u05d9\u05e8 \u05e9\u05db\u05d9\u05e0\u05ea\u05d5 \u05dc\u05e6\u05d9\u05d5\u05df (Baruch ata Haszem, hamachazir szechinato leCijon \u2013 \u201eB\u0142ogos\u0142awiony jeste\u015b Ty, Panie, kt\u00f3ry sprawiasz, \u017ce Twoja obecno\u015b\u0107 powraca na Syjon\u201d), poszerzona jest o s\u0142owo \u05e2\u05de\u05d5 (amo \u2013 \u201eTw\u00f3j nar\u00f3d\u201d). B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo nabiera zatem znaczenia nie tylko duchowego, lecz tak\u017ce fizycznego, podkre\u015blaj\u0105c fizyczny powr\u00f3t \u017byd\u00f3w do Ziemi Izraela, co w ostatecznej wersji brzmi \u05d1\u05e8\u05d5\u05da \u05d0\u05ea\u05d4 \u05d4\u2019 \u05d4\u05de\u05d7\u05d6\u05d9\u05e8 \u05e9\u05db\u05d9\u05e0\u05ea\u05d5 \u05d5\u05e2\u05de\u05d5 \u05dc\u05e6\u05d9\u05d5\u05df (Baruch ata Haszem, hamachazir szechinato we-amo leCijon \u2013 \u201eB\u0142ogos\u0142awiony jeste\u015b Ty, Panie, kt\u00f3ry sprawiasz, \u017ce Twoja obecno\u015b\u0107 i Tw\u00f3j nar\u00f3d powracaj\u0105 na Syjon\u201d). [3] W kolejnym b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwie Hodaa (\u05d4\u05d5\u05d3\u05d0\u05d4), znajduje si\u0119 specjalny dodatek na Chanuk\u0119 i Purim, zaczynaj\u0105cy si\u0119 od s\u0142\u00f3w \u05e2\u05dc \u05d4\u05e0\u05d9\u05e1\u05d9\u05dd (al. ha-nisim ; \u201eza cuda\u201d) zawieraj\u0105cy podzi\u0119kowanie za cud rozmno\u017cenia \u015bwiat\u0142a w \u015awi\u0105tyni i jej ponownego po\u015bwi\u0119cenia (Chanuka) oraz dzi\u0119ki za ocalenie narodu \u017cydowskiego od rzezi Hamana (Purim). W modlitewniku Haawoda Szebalew obecna jest jeszcze trzecia opcja podzi\u0119kowania, odmawiana w Jom Haacmaut (Dzie\u0144 Niepodleg\u0142o\u015bci Izraela) wyra\u017caj\u0105ca wdzi\u0119czno\u015b\u0107 Bogu za powr\u00f3t \u017byd\u00f3w do Palestyny i utworzenie pa\u0144stwa \u017cydowskiego. Jest to niezwykle \u015bmia\u0142e eksponowanie syjonizmu, tym bardziej, \u017ce na podobne rozwi\u0105zanie liturgiczne nie zdecydowa\u0142a si\u0119 nawet izraelska narodowa ortodoksja twierdz\u0105c, \u017ce to zbyt du\u017ca ingerencja w tradycyjny uk\u0142ad modlitw. Gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci, Jom Haacmaut nigdy nie mo\u017ce wypa\u015b\u0107 w szabat, dlatego opcja ta widnieje tylko w modlitwie na dzie\u0144 powszedni. W szabat i \u015bwi\u0119ta, po ceremonii porannego czytania wyznaczonego fragmentu ze zwoju Tory, odmawiana jest modlitwa za pomy\u015blno\u015b\u0107 Pa\u0144stwa Izrael. Jej tre\u015b\u0107, mimo \u017ce r\u00f3\u017cni si\u0119 nieco od ortodoksyjnej wersji tej samej modlitwy, jest kwintesencj\u0105 podej\u015bcia wsp\u00f3\u0142czesnego judaizmu reformowanego do istnienia Pa\u0144stwa Izrael. Ju\u017c sam pocz\u0105tek zaczynaj\u0105cy si\u0119 uroczyst\u0105 inwokacj\u0105 \u201eOpoko Izraela i jego wybawco, pob\u0142ogos\u0142aw Pa\u0144stwo Izraela, pocz\u0105tek rozkwitu naszego wybawienia\u201d, nie pozostawia \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci co do silnego zwi\u0105zku wyznawc\u00f3w judaizmu reformowanego z izraelsk\u0105 pa\u0144stwowo\u015bci\u0105. Natomiast w porannym porz\u0105dku nabo\u017ce\u0144stw szabatowych i \u015bwi\u0105tecznych obecna jest r\u00f3wnie\u017c modlitwa za \u017co\u0142nierzy Si\u0142 Obronnych Izraela (Cahalu).<\/span><\/p>\n

W omawianiu liturgii reformowanej, najbogatszej w odwo\u0142ania do syjonizmu, nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107 wystroju synagog. Zar\u00f3wno w Izraelu, jak i diasporze, niemal wszystkie post\u0119powe domy modlitwy wyposa\u017cone s\u0105 we flag\u0119 Pa\u0144stwa Izrael znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 zazwyczaj przy Aron Hakodesz. W synagogach reformowanych poza granicami pa\u0144stwa \u017cydowskiego obecne s\u0105 tak\u017ce lokalne pa\u0144stwowe flagi.<\/span><\/p>\n

Pod wzgl\u0119dem przywi\u0105zania do syjonizmu, liturgia \u017byd\u00f3w konserwatywnych nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od reformowanych. Tak naprawd\u0119 r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy ruchami reformowanym i konserwatywnym s\u0105 bardzo p\u0142ynne i wszystko zale\u017cy de facto od nomenklatury. Szczeg\u00f3lnie w europejskiej diasporze zdarzaj\u0105 si\u0119 synagogi reformowane tak mocno osadzone w tradycji, \u017ce praktycznie niemo\u017cliwym jest ich odr\u00f3\u017cnienie od ruchu konserwatywnego. W samym Izraelu modlitewnikiem najcz\u0119\u015bciej u\u017cywanym przez ruch konserwatywny (zamiennie nazywany Masorti, czyli tradycyjny) jest Vaani Tefilati \u05d5\u05d0\u05e0\u05d9 \u05ea\u05e4\u05d9\u05dc\u05ea\u05d9. O ile jest on faktycznie bardziej tradycyjny ni\u017c Haawoda Szebalew (co przejawia si\u0119 np. w obecno\u015bci musafu \u2013 dodatkowej modlitwy odmawianej w szabat, \u015bwi\u0119ta i pocz\u0105tek nowego miesi\u0105ca \u2013 co izraelski ruch reformowany porzuci\u0142), o tyle wzmianki i odwo\u0142ania do ideologii syjonistycznej s\u0105 niemal identyczne. R\u00f3\u017cnic\u0105 polega na tym, \u017ce w szacharicie zar\u00f3wno szabatowym, \u015bwi\u0105tecznym, jak i na dzie\u0144 powszedni, po czytaniu Szema Israel, nie pojawia si\u0119 zdanie o \u201epowrocie syn\u00f3w do swoich siedzib\u201d. R\u00f3wnie\u017c Szmone Esre jest nieco mniej zmodyfikowane \u2013 w ko\u0144c\u00f3wce b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa Awoda nie pojawia si\u0119 wstawka o powrocie narodu \u017cydowskiego do Syjonu. We wszystkich innych przypadkach, ruch post\u0119powy i konserwatywny id\u0105 ze sob\u0105 rami\u0119 w rami\u0119, w kwestii odwo\u0142a\u0144 do syjonizmu i pa\u0144stwowo\u015bci izraelskiej w modlitewnikach. R\u00f3wnie\u017c synagogi konserwatywne, zar\u00f3wno w Izraelu jak i poza jego granicami, przystrojone s\u0105 izraelskimi flagami tak, jak reformowane domy modlitwy.<\/span><\/p>\n

W kontek\u015bcie syjonizmu w liturgii najbardziej niejednolitym ruchem jest ortodoksja. O ile zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 ortodoks\u00f3w uznaje Pa\u0144stwo Izrael, to jednak istniej\u0105 nieliczne, acz widoczne, ultraortodoksyjne grupy g\u0142o\u015bno sprzeciwiaj\u0105ce si\u0119 istnieniu Pa\u0144stwa Izrael oraz ideologii syjonistycznej. W\u015br\u00f3d izraelskiej narodowej ortodoksji najcz\u0119\u015bciej u\u017cywanymi sidurami s\u0105 Rinat Israel \u05e8\u05d9\u05e0\u05ea \u05d9\u05e9\u05e8\u05d0\u05dc oraz modlitewnik wydawnictwa Koren Sacks. Pomijaj\u0105c ich zalety w postaci bardzo czytelnych znak\u00f3w diakrytycznych, w obu istniej\u0105 odwo\u0142ania do ideologii syjonistycznej, nieobecne w wi\u0119kszo\u015bci innych ortodoksyjnych sidur\u00f3w. Nale\u017cy jednak zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce o ile w przypadku ruchu konserwatywnego, a w szczeg\u00f3lno\u015bci reformowanego, ingerencja w liturgi\u0119 i tradycyjny uk\u0142ad modlitw mo\u017ce zachodzi\u0107 daleko, tak w przypadku ortodoksji porz\u0105dek jest \u015bci\u015ble zachowany. Powoduje to, \u017ce wzmianki syjonistyczne nawet w modlitewnikach u\u017cywanych przez narodowych ortodoks\u00f3w s\u0105 du\u017co ostro\u017cniejsze, by nie ingerowa\u0142y w tradycyjny uk\u0142ad modlitw. Je\u015bli chodzi o modlitw\u0119 Szmone Esre, nie ma w niej \u017cadnych syjonistycznych modyfikacji. Istnieje natomiast modlitwa za pomy\u015blno\u015b\u0107 Pa\u0144stwa Izrael i za \u017co\u0142nierzy Cahalu odmawiana po czytaniu ze zwoju Tory w szabat i \u015bwi\u0119ta \u2013 a jej tre\u015b\u0107 jest taka sama jak w przypadku konserwatywnym i reformowanym. Najwi\u0119cej wzmianek syjonistycznych obecnych jest w Birkat Hamazon w sidurze Koren Sacks. Analogicznie, jak w wersji reformowanej i konserwatywnej, Pa\u0144stwo Izrael okre\u015blone jest mianem \u201epocz\u0105tku rozkwitu naszego zbawienia\u201d. Ciekawym jest b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo nieobecne w dw\u00f3ch wcze\u015bniej omawianych modlitewnikach \u2013 a mianowicie pro\u015bba o pob\u0142ogos\u0142awienie \u017co\u0142nierzy Cahalu:<\/span><\/p>\n

\u05d4\u05e8\u05d7\u05de\u05df \u05d4\u05d5\u05d0 \u05d9\u05d1\u05e8\u05da \u05d0\u05ea \u05d7\u05d9\u05d9\u05dc\u05d9 \u05e6\u05d1\u05d0 \u05d4\u05d4\u05d2\u05e0\u05d4 \u05dc\u05d9\u05e9\u05e8\u05d0\u05dc \u05d4\u05e2\u05d5\u05de\u05d3\u05d9\u05dd \u05e2\u05dc \u05de\u05d9\u05e9\u05de\u05d5\u05e8 \u05d0\u05e8\u05e6\u05e0\u05d5. (Harachaman hu jewarech et chajalej Cwa HaHagana LeIsrael haomdim al. miszmor arcenu) \u201eMi\u0142osierny, niech pob\u0142ogos\u0142awi \u017co\u0142nierzy Si\u0142 Obronnych Izraela stoj\u0105cych na stra\u017cy naszego kraju\u201d.<\/span><\/p>\n

\u017bydowska liturgia, zar\u00f3wno w obr\u0119bie ruchu reformowanego, konserwatywnego i ortodoksyjnego w pe\u0142ni oswoi\u0142a si\u0119 z obecno\u015bci\u0105 ideologii syjonistycznej w modlitewnikach oraz nabo\u017ce\u0144stwach. Zdarzaj\u0105 si\u0119 oczywi\u015bcie wyj\u0105tki od tej regu\u0142y, szczeg\u00f3lnie w \u015brodowisku ultraortodoksyjnym (g\u0142\u00f3wnie chasyd\u00f3w z dynastii Satmar, czy ultraortodoksyjnych Litwak\u00f3w Neturei Karta). Przejawiaj\u0105 si\u0119 one np. paleniem flag Izraela czy zaklejaniem modlitw za pa\u0144stwo \u017cydowskie (nazywane przez nich syjonistycznym, a nie \u017cydowskim) w sidurach. Pomijaj\u0105c jednak jaskrawe, acz incydentalne przypadki wrogiego antysyjonizmu, wsp\u00f3\u0142czesny judaizm wszystkich nurt\u00f3w akceptuje, wspiera i podkre\u015bla swoje przywi\u0105zanie do Herzlowskiej idei oraz Pa\u0144stwa Izrael.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Idea syjonistyczna we wsp\u00f3\u0142czesnych modlitewnikach i przestrzeni liturgicznej Maciej Szyszko \u017bydowska liturgia w pe\u0142ni oswoi\u0142a si\u0119 z obecno\u015bci\u0105 ideologii syjonistycznej w modlitewnikach oraz nabo\u017ce\u0144stwach. Syjonizm i jego za\u0142o\u017cenia od samego pocz\u0105tku, tj. drugiej po\u0142owy XIX wieku, budzi\u0142y ogromne kontrowersje w\u015br\u00f3d religijnych \u017byd\u00f3w. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, i\u017c sprzeciw wobec idei stworzenia pa\u0144stwa \u017cydowskiego w Palestynie \u0142\u0105czy\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32679"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32679"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32679\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32896,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32679\/revisions\/32896"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32679"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32679"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32679"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}