{"id":33284,"date":"2015-12-30T18:09:58","date_gmt":"2015-12-30T16:09:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=33284"},"modified":"2015-12-28T12:19:46","modified_gmt":"2015-12-28T10:19:46","slug":"30-09","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=33284","title":{"rendered":"Marceli Godlewski. Ksi\u0105dz po tamtej stronie muru"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Marceli Godlewski. Ksi\u0105dz po tamtej stronie muru<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Cyryl Skibi\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Nie porzuci\u0142 parafii nawet wtedy, gdy ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 otoczony murem wyznaczaj\u0105cym granice getta.
\n<\/strong><\/span>
\n\"Wide
\nKs. Marceli Godlewski zosta\u0142 proboszczem w warszawskim ko\u015bciele Wszystkich \u015awi\u0119tych w 1915 roku. By\u0142 nim przez 30 lat. Nie porzuci\u0142 parafii nawet wtedy, gdy ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 otoczony murem wyznaczaj\u0105cym granice getta. Gdy wspominam jego nazwisko \u2013 pisa\u0142 prof. Ludwik Hirszfeld \u2013 ogarnia mnie wzruszenie. Nami\u0119tno\u015b\u0107 i mi\u0142o\u015b\u0107 w jednej duszy. Ongi\u015b bojowy antysemita, kap\u0142an wojuj\u0105cy w pi\u015bmie i s\u0142owie. Ale gdy los go zetkn\u0105\u0142 z dnem n\u0119dzy, odrzuci\u0142 precz swoje nastawienie i ca\u0142y \u017car swojego kap\u0142a\u0144skiego serca po\u015bwi\u0119ci\u0142 \u017bydom.<\/em> 25 grudnia 2015 przypada 70. rocznica jego \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

Na d\u0142ugo zanim Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107, ks. Godlewski da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako niezwykle aktywny spo\u0142ecznik. Jego dzia\u0142ania nakierowane by\u0142y g\u0142\u00f3wnie na rozrastaj\u0105ce si\u0119 wraz z rozwojem przemys\u0142u \u015brodowisko robotnicze. Ch\u0119\u0107 osi\u0105gni\u0119cia jak najwi\u0119kszych zysk\u00f3w \u2013 pisa\u0142 po latach \u2013 zag\u0142usza wszelkie uczucia.<\/em> Na robotnika patrzono wi\u0119c tylko jako na si\u0142\u0119 robocz\u0105, jako na maszyn\u0119 czysto mechaniczn\u0105, z kt\u00f3rej chciano wycisn\u0105\u0107 jak najwi\u0119ksz\u0105 korzy\u015b\u0107. Prowadzone przez ks. Godlewskiego duszpasterstwo robotnik\u00f3w oraz wyg\u0142aszane w sali parafialnej pogadanki o tematyce spo\u0142ecznej przeobrazi\u0142y si\u0119 w 1905 roku w Stowarzyszenie Robotnik\u00f3w Chrze\u015bcija\u0144skich. SRCh bardzo szybko osi\u0105gn\u0119\u0142o zasi\u0119g og\u00f3lnopolski, organizuj\u0105c samopomoc robotnicz\u0105, poradnictwo prawne, sp\u00f3\u0142dzielnie spo\u017cywcze i \u015bwietlice.<\/span><\/p>\n

Wra\u017cliwy spo\u0142ecznie kap\u0142an katolicki podj\u0105\u0142 walk\u0119 z socjalistami o rz\u0105d robotniczych dusz. R\u00f3wnolegle toczy\u0142a si\u0119 jednak walka z innym przeciwnikiem \u2013 \u017bydami wyzyskuj\u0105cymi, jego zdaniem, Polak\u00f3w. Na \u0142amach wydawanej przez siebie prasy, w tym kierowanego do kobiet tygodnika \u201ePracownica Polska\u201d, ks. Godlewski bardzo mocno popiera\u0142 has\u0142o \u201esw\u00f3j do swojego po swoje\u201d. Do pewnego stopnia anty\u017cydowski charakter mia\u0142y tak\u017ce promowane przez niego sp\u00f3\u0142dzielczo\u015b\u0107 i kasy po\u017cyczkowe. Pozwala\u0142y one bowiem pomin\u0105\u0107 \u201eobcych\u201d po\u015brednik\u00f3w \u2013 zreszt\u0105 nie tylko \u017byd\u00f3w, ale te\u017c Niemc\u00f3w \u2013 i uczyni\u0107 handel narodowym, co ks. Godlewski uznawa\u0142 za atut.<\/span>
\n Po 1918 roku spos\u00f3b dzia\u0142ania ks. Godlewskiego wyra\u017anie si\u0119 zmieni\u0142. Skupi\u0142 si\u0119 na swojej parafii, coraz rzadziej bior\u0105c udzia\u0142 w szerzej zakrojonych akcjach spo\u0142ecznych. Zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 za to w polityk\u0119, w 1930 roku wchodz\u0105c do w\u0142adz Stronnictwa Narodowego. W latach mi\u0119dzywojennych coraz wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojej publicystyki po\u015bwi\u0119ca\u0142 \u017bydom. Zacz\u0105\u0142 by\u0107 powszechnie znany \u2013 o czym wspomina Hirszfeld \u2013 jako \u201ebojowy antysemita\u201d w sutannie.<\/span><\/p>\n

O pomocy, jakiej mia\u0142 udziela\u0107 \u017bydom ks. Godlewski, kr\u0105\u017c\u0105 legendy. Niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce przenosi\u0142 \u017cydowskie dzieci przez mur getta, ukrywaj\u0105c je w fa\u0142dach sutanny, albo \u017ce osobi\u015bcie uczestniczy\u0142 w przerzucie broni dla walcz\u0105cego getta. Czynno\u015bci te by\u0142y jednak niemo\u017cliwe do wykonania dla 78. letniego, schorowanego cz\u0142owieka. Faktyczne zas\u0142ugi ks. Godlewskiego by\u0142y nieco mniej efektowne, ale za to wi\u0105za\u0142y si\u0119 z dzia\u0142aniem na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119. Kancelaria jego parafii wystawi\u0142a setki fa\u0142szywych metryk chrztu, kt\u00f3re dawa\u0142y szanse na prze\u017cycie \u017bydom, decyduj\u0105cym si\u0119 na ucieczk\u0119 na \u201earyjsk\u0105 stron\u0119\u201d. Jako \u017ce obydwaj ksi\u0119\u017ca dysponowali przepustk\u0105 umo\u017cliwiaj\u0105ca im przekraczanie bram getta, stale przemycali przez mur korespondencj\u0119 i informacje, konieczne do zorganizowania ucieczki.<\/span>
\n Wypisywane przez ks. Godlewskiego fa\u0142szywe metryki pozwoli\u0142y na wywiezienie z getta pewnej liczby dzieci \u017cydowskich. Zajmowa\u0142y si\u0119 tym g\u0142\u00f3wnie siostry franciszkanki Rodziny Maryi, kt\u00f3re w porozumieniu z ks. Godlewskim za\u0142o\u017cy\u0142y w jego domu sierociniec, na u\u017cytek ksi\u0119dza pozostawiaj\u0105c tylko jeden pok\u00f3j. W sieroci\u0144cu w Aninie przebywa\u0142o w czasie wojny w sumie oko\u0142o 20 \u017cydowskich dzieci.<\/span><\/p>\n

22 lipca 1942 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wielka akcja likwidacyjna getta, w czasie kt\u00f3rej ponad 300 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w wywieziono do kom\u00f3r gazowych Treblinki. W pierwszych dniach akcji Niemcy kazali ksi\u0119\u017com opu\u015bci\u0107 getto. Ks. Godlewski pojecha\u0142 do Anina, gdzie pomaga\u0142 siostrom w prowadzeniu sieroci\u0144ca. Nie by\u0142 to bynajmniej czas spokojniejszy od tego, sp\u0119dzonego w getcie. Sierociniec kilkakrotnie nawiedzany by\u0142 przez Niemc\u00f3w, szukaj\u0105cych ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w. S\u0119dziwy ksi\u0105dz musia\u0142 te\u017c dawa\u0107 odp\u00f3r szmalcownikom, s\u0142usznie podejrzewaj\u0105cym, \u017ce w\u015br\u00f3d jego podopiecznych s\u0105 tak\u017ce sieroty \u017cydowskie. Wszystkie ukrywaj\u0105ce si\u0119 w sieroci\u0144cu w Aninie dzieci \u017cydowskie prze\u017cy\u0142y wojn\u0119. Ks. Marceli Godlewski zmar\u0142 w swoim podwarszawskim domu w grudniu 1945 roku, do\u017cywszy 80 lat. Za swoje zas\u0142ugi w 2009 roku zosta\u0142 odznaczony medalem Sprawiedliwy W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata.<\/span><\/p>\n

Gdy wybuch\u0142a II wojna \u015bwiatowa, ks. Godlewski ko\u0144czy\u0142 przygotowywa\u0107 si\u0119 do przej\u015bcia na emerytur\u0119. Niemal gotowy do zamieszkania by\u0142 dom, kt\u00f3ry budowa\u0142 w Aninie, chc\u0105c sp\u0119dzi\u0107 w nim staro\u015b\u0107. Wojna pokrzy\u017cowa\u0142a jednak te plany. Ks. Godlewski postanowi\u0142 bowiem nie opuszcza\u0107 ko\u015bcio\u0142a Wszystkich \u015awi\u0119tych, kt\u00f3ry znalaz\u0142 si\u0119 na terenie getta. Szacuje si\u0119, \u017ce w listopadzie 1940 roku, w momencie zamkni\u0119cia getta, \u017cy\u0142o w nim oko\u0142o 2 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w-katolik\u00f3w. Ks. Godlewski wystara\u0142 si\u0119 o oficjaln\u0105 zgod\u0119 biskupa na prowadzenie duszpasterstwa w getcie. Misj\u0119 t\u0119 powierzono ks. Godlewskiemu oraz wikaremu w ko\u015bciele Wszystkich \u015awi\u0119tych, ks. Antoniemu Czarneckiemu. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 ks. Godlewskiego w getcie nie ogranicza\u0142a si\u0119 jednak wy\u0142\u0105cznie do pos\u0142ugi duchowej. Zorganizowa\u0142 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 przy parafii kuchni\u0119 spo\u0142eczn\u0105, kt\u00f3ra wydawa\u0142a posi\u0142ki dla oko\u0142o 100 os\u00f3b dziennie. Podobna liczba os\u00f3b zamieszka\u0142a na plebanii i w kilku odr\u0119bnych budynkach gospodarczych. Z kuchni, jak i ze schronienia na plebanii, mogli korzysta\u0107 zar\u00f3wno \u017bydzi-chrze\u015bcijanie, jak i nieochrzczeni.<\/span><\/p>\n

Posta\u0107 ks. Godlewskiego wci\u0105\u017c budzi kontrowersje. Trudno wskaza\u0107 przyczyn\u0119, dla kt\u00f3rej cz\u0142owiek wrogo nastawiony do \u017byd\u00f3w, zdecydowa\u0142 si\u0119, po pierwsze, pe\u0142ni\u0107 pos\u0142ug\u0119 w getcie, a po drugie, tak mocno zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w zwi\u0105zane z du\u017cym ryzykiem pomaganie \u017bydom. Proboszcz getta nie zostawi\u0142 po sobie \u201ewyzna\u0144 nawr\u00f3conego antysemity\u201d. W gruncie rzeczy nie wiemy nawet, czy zmieni\u0142 sw\u00f3j niech\u0119tny stosunek do \u017byd\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce w fakcie ustanowienia getta na terenie swojej parafii dostrzeg\u0142 \u201epalec Bo\u017cy\u201d i postanowi\u0142 to zadanie wykona\u0107 jak najlepiej? G\u00f3r\u0119 nad uprzedzeniami wzi\u0105\u0142 te\u017c zapewne, w\u0142a\u015bciwy mu od zawsze, odruch solidaryzowania si\u0119 z najs\u0142abszymi.<\/span><\/p>\n

Niejednoznacznie oceniany jest fakt, \u017ce ksi\u0119\u017ca udzielali w getcie sakrament chrztu \u015bwi\u0119tego. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142 zdecydowa\u0142o si\u0119 go przyj\u0105\u0107 kilka tysi\u0119cy zamkni\u0119tych za murem \u017byd\u00f3w. Bardziej realistyczne wydaj\u0105 si\u0119 jednak szacunki m\u00f3wi\u0105ce o kilkuset ochrzczonych. Cz\u0119\u015b\u0107 neofit\u00f3w zmian\u0119 religii traktowa\u0142a zapewne jako du\u017ce prze\u017cycie duchowe. Inni, by\u0107 mo\u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107, podchodzili do sprawy bardzo pragmatycznie. Liczyli, \u017ce jako chrze\u015bcijanie b\u0119d\u0105 lepiej ni\u017c inni \u017bydzi traktowani przez Niemc\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce mieli te\u017c nadziej\u0119 na uzyskanie pomocy od Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Opuszczaj\u0105c getto na rozkaz Niemc\u00f3w, ks. Czarnecki zabra\u0142 ze sob\u0105 figur\u0119 Matki Boskiej, przy kt\u00f3rej odbywa\u0142a si\u0119 katecheza dla przygotowuj\u0105cych si\u0119 do chrztu. Figura przetrwa\u0142a wojn\u0119. Stoi dzi\u015b na terenie przynale\u017cnym do ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Katarzyny na warszawskim S\u0142u\u017cewie i nazywana jest \u201eMatk\u0105 Bo\u017c\u0105 z Getta\u201d. Tabliczka na cokole pomnika g\u0142osi: \u201ePrzed t\u0105 figur\u0105 Niepokalanej w getcie warszawskim z\u0142o\u017cy\u0142o wyznanie wiary katolickiej tysi\u0105ce \u017byd\u00f3w\u201d. Czy tylko przewra\u017cliwione ucho mo\u017ce us\u0142ysze\u0107 w tych s\u0142owach pog\u0142os triumfalizmu? Z pewno\u015bci\u0105 brakuje tu informacji, \u017ce nie bli\u017cej nieokre\u015blone \u201etysi\u0105ce\u201d, a trzysta tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w z tego\u017c getta \u2013 ochrzczonych na r\u00f3wni z nieochrzczonymi \u2013 ponios\u0142o \u015bmier\u0107.<\/span><\/p>\n

Cytat w pierwszym akapicie tekstu z: L. Hirszfeld, \u201eW cieniu ko\u015bcio\u0142a Wszystkich \u015awi\u0119tych\u201d, [w:] \u201eTen jest z ojczyzny mojej. Polacy z pomoc\u0105 \u017bydom 1939\u20131945\u201d, oprac. W. Bartoszewski, Z. Lewin\u00f3wna, Krak\u00f3w 1969, s. 817.<\/span><\/p>\n

\"Big
\nGr\u00f3b Marcelego Godlewskiego \/ fot. AldraW \/ Wikimedia Commons \/ lic. CC-BY-SA 3.0<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marceli Godlewski. Ksi\u0105dz po tamtej stronie muru Cyryl Skibi\u0144ski Nie porzuci\u0142 parafii nawet wtedy, gdy ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 otoczony murem wyznaczaj\u0105cym granice getta. Ks. Marceli Godlewski zosta\u0142 proboszczem w warszawskim ko\u015bciele Wszystkich \u015awi\u0119tych w 1915 roku. By\u0142 nim przez 30 lat. Nie porzuci\u0142 parafii nawet wtedy, gdy ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 otoczony murem wyznaczaj\u0105cym granice getta. Gdy wspominam […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33284"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=33284"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33284\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":33429,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33284\/revisions\/33429"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=33284"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=33284"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=33284"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}