{"id":35098,"date":"2016-01-29T18:00:07","date_gmt":"2016-01-29T16:00:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=35098"},"modified":"2016-01-29T15:45:43","modified_gmt":"2016-01-29T13:45:43","slug":"35098","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=35098","title":{"rendered":"Realizm po Auschwitz. Recenzja filmu \u201eSyn Szaw\u0142a\u201d L\u00e1szl\u00f3 Nemesa"},"content":{"rendered":"<h5 style=\"text-align: center;\"><a href=\"http:\/\/kulturaliberalna.pl\/\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" class=\"center alignleft\" src=\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/k-liberalna.png\" alt=\"\" width=\"35%\" \/><\/a><span style=\"text-decoration: underline; color: #000080;\"><strong><a style=\"color: #000080; text-decoration: underline;\" href=\"http:\/\/kulturaliberalna.pl\/2016\/01\/26\/realizm-po-auschwitz-recenzja-filmu-syn-szawla-laszlo-nemesa\/\" target=\"_blank\">Realizm po Auschwitz. Recenzja filmu \u201eSyn Szaw\u0142a\u201d L\u00e1szl\u00f3 Nemesa <\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Pawe\u0142 Sawicki <\/strong><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 710px;\" \/>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>W swoim nominowanym do Oscara fabularnym debiucie w\u0119gierski re\u017cyser spogl\u0105da na Zag\u0142ad\u0119 \u2013 niemal dos\u0142ownie \u2013 oczami kogo\u015b, kto trafi\u0142 na samo dno jej piek\u0142a. Czy balansuj\u0105c mi\u0119dzy dos\u0142owno\u015bci\u0105 a symbolizmem, przybli\u017ca on widza do tego do\u015bwiadczenia, czy mo\u017ce mu w tym przeszkadza?<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Do dzi\u015b pami\u0119tam, jak ogromne wra\u017cenie zrobi\u0142o na mnie pierwsze spotkanie z Henrykiem Mandelbaumem, by\u0142ym wi\u0119\u017aniem Auschwitz i cz\u0142onkiem Sonderkommando (niem. \u2018specjalna grupa robocza\u2019), z\u0142o\u017conego g\u0142\u00f3wnie z m\u0142odych i silnych \u017byd\u00f3w zmuszonych przez Niemc\u00f3w do wykonywania pracy, kt\u00f3r\u0105 ci\u0119\u017cko okre\u015bli\u0107 inaczej ni\u017c nieludzka. Musieli oni obs\u0142ugiwa\u0107 urz\u0105dzenia zag\u0142ady, wyjmowa\u0107 zw\u0142oki z kom\u00f3r gazowych, przeszukiwa\u0107 cia\u0142a, wyrywa\u0107 z\u0142ote z\u0119by, obcina\u0107 w\u0142osy, pali\u0107 zw\u0142oki, podtrzymywa\u0107 ogie\u0144 na stosach spaleniskowych, polewaj\u0105c je ludzkim t\u0142uszczem, kruszy\u0107 niedopalone ko\u015bci w specjalnych m\u0142ynkach, wyrzuca\u0107 prochy\u2026<\/span><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-54705\" src=\"http:\/\/kulturaliberalna.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/Le-fils-de-Saul-Laszlo-Nemes-Photo-1-550x419.jpg\" alt=\"Le fils de Saul - Laszlo Nemes - Photo 1\" width=\"75%\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Kiedy stali\u015bmy przy ruinach krematorium i komory gazowej V, pan Henryk opowiada\u0142. By\u0142 obok, ale gdy patrzy\u0142em mu w oczy, widzia\u0142em, \u017ce duchem gdzie\u015b si\u0119 oddala. Mo\u017cna by\u0142o odczu\u0107, \u017ce m\u00f3wi\u0105c o swojej \u201epracy\u201d w Sonderkommando kilkadziesi\u0105t lat temu, opowiada sceny, kt\u00f3re wci\u0105\u017c ma przed oczami. Opowiada\u0142 o \u015bwiecie niewyobra\u017calnym, \u015bwiecie poj\u0119ciowo niedotykalnym. S\u0142uchacze takich \u015bwiadectw prze\u015blizguj\u0105 si\u0119 tylko po powierzchni tego osobistego do\u015bwiadczenia. Bo czy jeste\u015bmy sobie w stanie wyobrazi\u0107, jak boli moment, kiedy staje si\u0119 przed otwieranymi drzwiami komory gazowej i patrzy na g\u00f3r\u0119 st\u0142oczonych zw\u0142ok? Co znaczy \u017cy\u0107, kiedy ka\u017cdego dnia przechowuje si\u0119 w pami\u0119ci obrazy zamordowanych niemowl\u0105t?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Od dziesi\u0119cioleci ws\u0142uchujemy si\u0119 w ch\u00f3r zezna\u0144, relacji, wspomnie\u0144 i zapisk\u00f3w, pr\u00f3bujemy przybli\u017cy\u0107 si\u0119 do tego do\u015bwiadczenia, wype\u0142ni\u0107 przer\u00f3\u017cnymi kolorami i odcieniami p\u0142\u00f3tno osadzone w ramie zbudowanej z dat, fakt\u00f3w, dokument\u00f3w czy statystyk. W zmierzeniu si\u0119 z nasz\u0105 prywatn\u0105 wyobra\u017ani\u0105 staraj\u0105 si\u0119 nam tak\u017ce pom\u00f3c\/przeszkodzi\u0107 (niepotrzebne skre\u015bli\u0107) arty\u015bci. Tak\u0105 pr\u00f3b\u0105 jest fabularny debiut w\u0119gierskiego re\u017cysera L\u00e1szl\u00f3 Nemesa.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>48 godzin. 2880 minut. 172800 sekund<\/strong><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Sama fabu\u0142a \u201eSyna Szaw\u0142a\u201d (troch\u0119 nie rozumiem, dlaczego polskie t\u0142umaczenie tytu\u0142u nie korzysta z imienia Saul, ja pozwol\u0119 sobie pozosta\u0107 przy tej wersji) w\u0119gierskiego re\u017cysera L\u00e1szl\u00f3 Nemesa (fikcyjna \u2013 co wa\u017cne i o czym za chwil\u0119) jest bardzo prosta. Oto jeste\u015bmy \u015bwiadkami 48 godzin z \u017cycia Saula (w tej roli G\u00e9za R\u00f6hrig), w\u0119gierskiego \u017byda, cz\u0142onka Sonderkommando w Auschwitz. W pewnym momencie w grupie ludzi wchodz\u0105cych do rozbieralni komory gazowej dostrzega on ch\u0142opca, kt\u00f3ry przypomina mu jego syna. W g\u0142owie rodzi mu si\u0119 jaka\u015b szalona, niewyja\u015bniona obsesja. W ci\u0105gu nast\u0119pnych godzin Saul ryzykuje \u017cyciem (nie tylko swoim, lecz tak\u017ce innych wi\u0119\u017ani\u00f3w), aby wydoby\u0107 zw\u0142oki ch\u0142opca z komory gazowej i nie dopu\u015bci\u0107 do ich spalenia. Tu jednak jego szale\u0144stwo si\u0119 nie ko\u0144czy. Chce, aby cia\u0142o zosta\u0142o pochowane zgodnie z \u017cydowsk\u0105 tradycj\u0105, w obecno\u015bci rabina. Dowiaduje si\u0119, \u017ce znale\u017a\u0107 go mo\u017ce gdzie\u015b w Sonderkommando, mo\u017ce w grupie rozsypuj\u0105cej prochy, mo\u017ce przy stosach spaleniskowych\u2026 Ukrywa cia\u0142o ch\u0142opca w pomieszczeniach mieszkalnych Sonderkommando i idzie na poszukiwania. Nie licz\u0105c si\u0119 z niczym. Gotowy na wszystko.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Nemes zdecydowa\u0142 si\u0119 w swojej filmowej opowie\u015bci na ciekawy zabieg formalny. Kamera jest niemal przyklejona do twarzy Saula. Nie odst\u0119puje go ani na krok. Dzi\u0119ki temu ca\u0142y czas \u015bledzimy nie tylko jego dzia\u0142ania, lecz tak\u017ce pe\u0142n\u0105 emocji twarz. \u015awiat Sonderkommando jest gdzie\u015b na drugim planie. Widzimy kolejne etapy procesu zag\u0142ady \u017byd\u00f3w z ca\u0142\u0105 jego przera\u017caj\u0105c\u0105 i przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105 dos\u0142owno\u015bci\u0105, szalon\u0105 dynamik\u0105, kakofoni\u0105 d\u017awi\u0119k\u00f3w, r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 u\u017cywanych j\u0119zyk\u00f3w. Widzimy oszustwo prezentowane ofiarom przez esesman\u00f3w, a w ko\u0144cu widzimy \u201epracownik\u00f3w\u201d przy ich \u201epracy\u201d \u2013 specjalnej \u201epracy\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Widzimy te\u017c \u015blady zdarze\u0144 prawdziwych, jak cho\u0107by wykonywanie przez cz\u0142onk\u00f3w ruchu oporu w Sonderkommando zdj\u0119\u0107 dokumentuj\u0105cych przebieg eksterminacji. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce realne fotografie kobiet rozbieraj\u0105cych si\u0119 w pobli\u017cu komory gazowej V, a tak\u017ce obraz spalania zw\u0142ok na otwartym powietrzu to dzi\u015b \u201eantyikony\u201d \u2013 jedne z najbardziej przejmuj\u0105cych obraz\u00f3w z Auschwitz. Niezwyk\u0142y jest tak\u017ce inny obraz \u2013 kadr pokazuj\u0105cy tylko korony drzew. \u015awiadczy on o tym, jak ma\u0142o czasu by\u0142o na naci\u015bni\u0119cie migawki, jak ryzykowne by\u0142o to zadanie. Te fotografie parali\u017cuj\u0105. Oto ludzie w sytuacji kra\u0144cowo ekstremalnej, zdaj\u0105cy sobie spraw\u0119 z nieuchronno\u015bci swojego losu, chc\u0105, aby \u015bwiat na zewn\u0105trz wiedzia\u0142. Czy my\u015bleli tylko o sobie wsp\u00f3\u0142czesnych? Czy te\u017c tli\u0142a si\u0119 w nich nadzieja, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci istnie\u0107 b\u0119dzie \u015bwiat bez Auschwitz, a fotografie te b\u0119d\u0105 \u015bwiadczy\u0107 przez pokolenia?<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px; text-align: left;\"><em><span style=\"color: #808080;\"><strong>Auschwitz widzimy wy\u0142\u0105cznie \u201ezza twarzy\u201d lub plec\u00f3w Szaw\u0142a, <\/strong><\/span><\/em><br \/>\n<em><span style=\"color: #808080;\"><strong>dzi\u0119ki czemu dos\u0142owno\u015b\u0107 zr\u00f3wnowa\u017cona jest przedziwn\u0105 intymno\u015bci\u0105.<\/strong><\/span><\/em><br \/>\n<em><span style=\"color: #808080;\"><strong> Pawe\u0142 Sawicki<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Gdzie\u015b w tle filmu wydarza si\u0119 tak\u017ce powstanie, kt\u00f3re faktycznie mia\u0142o miejsce w Sonderkommando 7 pa\u017adziernika 1944 r. Nie miejsce tu, aby opisywa\u0107 jego przebieg \u2013 odsy\u0142am do opublikowanych niedawno przez Centrum Bada\u0144 Muzeum Auschwitz wynik\u00f3w bada\u0144 historyka dr. Igora Bartosika [1]. Wszystko ukazywane jest bardzo realistycznie. Dzi\u0119ki temu, \u017ce ob\u00f3z widzimy wy\u0142\u0105cznie \u201ezza twarzy\u201d lub plec\u00f3w Szaw\u0142a, nie ma wra\u017cenia epatowania brutalno\u015bci\u0105 dla niej samej, a dos\u0142owno\u015b\u0107 zr\u00f3wnowa\u017cona jest \u2013 dzi\u0119ki takiemu zabiegowi formalnemu \u2013 przedziwn\u0105 intymno\u015bci\u0105. Niemniej jednak zaznaczy\u0107 nale\u017cy, \u017ce jest to film skrajnie trudny i bana\u0142em by\u0142oby okre\u015blenie go jako \u201eprzeznaczonego dla doros\u0142ego odbiorcy\u201d. To film niew\u0105tpliwie przeznaczony dla odbiorcy przygotowanego i gotowego na t\u0119 konfrontacj\u0119. To obraz momentami wywo\u0142uj\u0105cy w widzu niemal fizyczny b\u00f3l, cho\u0107 z punktu widzenia filmowej sztuki zrealizowany znakomicie. Mo\u017ce nawet zbyt znakomicie, bo przera\u017caj\u0105cy \u015bwiat krematori\u00f3w ukazany jest na ekranie z precyzyjn\u0105 artystyczn\u0105 konsekwencj\u0105. Chocia\u017c wiemy doskonale, \u017ce Zag\u0142ada zosta\u0142a zaplanowana w spos\u00f3b racjonalny i ka\u017cdy element procesu by\u0142 przez sprawc\u00f3w dok\u0142adnie analizowany i poprawiany, to jednak z minuty na minut\u0119 coraz trudniej uwierzy\u0107 nam w fikcyjn\u0105 histori\u0119 bohatera umieszczon\u0105 w obozowych realiach. I by\u0107 mo\u017ce dlatego symboliczne zako\u0144czenie filmu mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 pewien dysonans. Cho\u0107 mo\u017ce jest ono w\u0142a\u015bciwie bez znaczenia.<\/span><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignleft\" src=\"http:\/\/kulturaliberalna.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/Le-fils-de-Saul-Laszlo-Nemes-Photo-2.jpg\" alt=\"\" width=\"40%\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>W pu\u0142apce realizmu?<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Tw\u00f3rcy zaprezentowali swoj\u0105 interpretacj\u0119 tego, jak m\u00f3g\u0142 wygl\u0105da\u0107 Auschwitz. Nie wiem, czy chc\u0119 jednoznacznie ocenia\u0107 i warto\u015bciowa\u0107 to, czy np. skondensowanie \u015bwiata Sonderkommando do czasoprzestrzeni kilkudziesi\u0119ciu godzin wychodzi tej opowie\u015bci na dobre, czy na z\u0142e. Nie chc\u0119 rozpoczyna\u0107 debaty na temat tego, ile o judaizmie wie Saul i czy jego plan pochowania cia\u0142a w obecno\u015bci rabina jest na pewno zgodny z zasadami \u017cydowskiej religii. Nie chc\u0119 te\u017c rozk\u0142ada\u0107 na czynniki pierwsze wszystkich historycznych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, wylicza\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w czy niesp\u00f3jno\u015bci. Problematyczna i wywo\u0142uj\u0105ca mocny wewn\u0119trzny sprzeciw w osobie, kt\u00f3ra zawodowo zajmuje si\u0119 histori\u0105 obozu, jest chocia\u017cby scena pokazuj\u0105ca stosy spaleniskowe. W wielu elementach jest ona sprzeczna z tym, co wiemy z relacji \u015bwiadk\u00f3w i dokument\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Cho\u0107 wida\u0107, \u017ce tw\u00f3rcy filmu podj\u0119li wysi\u0142ek si\u0119gni\u0119cia do \u017ar\u00f3de\u0142, \u201eSyna Szaw\u0142a\u201d nie nale\u017cy traktowa\u0107 jako przyk\u0142adu opowiadania o Auschwitz w spos\u00f3b dokumentalny. Ob\u00f3z jest tutaj narysowany grub\u0105 kresk\u0105 \u2013 krematoria i komory gazowe wygl\u0105daj\u0105 inaczej ni\u017c w rzeczywisto\u015bci, sama architektura Birkenau nie zosta\u0142a precyzyjnie odtworzona itp. Auschwitz potraktowany jest przez re\u017cysera jako symbol, miejsce z jednej strony realne i wizualnie namacalne, a z drugiej strony co\u015b niewyobra\u017calnego i nie do ko\u0144ca dotykalnego. \u015awiat przedstawiony opiera si\u0119 na wiedzy \u017ar\u00f3d\u0142owej, kt\u00f3ra jednak przechodzi przez filtr wra\u017cliwo\u015bci artystycznej tw\u00f3rc\u00f3w. I w \u017cadnej mierze nie jest to zarzut. Nemes stara si\u0119 bowiem przenie\u015b\u0107 opowie\u015b\u0107 dziej\u0105c\u0105 si\u0119 w konkretnym miejscu na bardziej uniwersalny poziom opowiadania o tragedii cz\u0142owieka, ludzi i ludzko\u015bci.<\/span><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-54707 alignleft\" src=\"http:\/\/kulturaliberalna.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/son-of-saul-1-550x418.jpg\" alt=\"son-of-saul-1\" width=\"40%\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">\u201e<span style=\"color: #000080;\">Syn Szaw\u0142a\u201d pokazuje, \u017ce film przestaje ba\u0107 si\u0119 dos\u0142owno\u015bci w przedstawieniu Auschwitz i zaczyna zmierza\u0107 w stron\u0119 bardzo dobitnego realizmu. Nie wystarcza ju\u017c symboliczne uj\u0119cie dymi\u0105cego komina krematoryjnego czy esesmana wsypuj\u0105cego cyklon B do komory gazowej, przejmuj\u0105ca cisza lub emocjonalna muzyka, czy kilkusekundowa migawka ludzkich zw\u0142ok. Tutaj \u00f3w realizm, mimo tej dobitno\u015bci, mo\u017cemy jeszcze nazwa\u0107 umownie symbolicznym, skoncentrowanym nie na rekonstrukcji szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, lecz na oddaniu ducha historycznych wydarze\u0144. Nie wiem tylko, czy potrzebny jest on widzowi, bo coraz mniej rzeczy jest go w stanie poruszy\u0107 czy szokowa\u0107, czy te\u017c dlatego, \u017ce pozwoli si\u0119 on zbli\u017cy\u0107 do czego\u015b, od czego chcemy uciec \u2013 od ciemnej otch\u0142ani rzeczywisto\u015bci Auschwitz, stworzonej przez cz\u0142owieka po to, aby cz\u0142owieka w spos\u00f3b industrialny przerabia\u0107 w proch, \u017ceby z nienawi\u015bci zetrze\u0107 z powierzchni ziemi nie tylko fizyczne osoby, lecz tak\u017ce wszystko, co definiuje ich cz\u0142owiecze\u0144stwo. Bardzo ci\u0119\u017cko jest zdefiniowa\u0107 t\u0119 cienk\u0105 granic\u0119, kiedy realistyczne przedstawienie Zag\u0142ady jeszcze s\u0142u\u017cy ukazaniu prawdy, a kiedy jest ju\u017c szokowaniem dla samego szokowania.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Nie wiem te\u017c, co sprawi\u0142o, \u017ce L\u00e1szl\u00f3 Nemes postanowi\u0142 opowiedzie\u0107 histori\u0119 Saula, czy w og\u00f3le trzeba j\u0105 by\u0142o opowiada\u0107. By\u0107 mo\u017ce kiedy odpowie na to pytanie w kt\u00f3rym\u015b z kolejnych wywiad\u00f3w, u\u0142o\u017cy mu si\u0119 w ko\u0144cu w g\u0142owie jaka\u015b z\u0142ota formu\u0142a, tak samo jak i mnie, od ponad o\u015bmiu lat pracownikowi Miejsca Pami\u0119ci Auschwitz, uk\u0142ada si\u0119 ca\u0142y czas jedna dobra odpowied\u017a na zadawane po raz n-ty pytanie odwiedzaj\u0105cego: \u201eJak to jest pracowa\u0107 w tym miejscu?\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Wiem jedno. Nie chc\u0119 ogl\u0105da\u0107 \u201eSyna Szaw\u0142a\u201d po raz kolejny.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><em><span style=\"color: #000080;\">*** (post scriptum)<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">\u201eSyn Szaw\u0142a\u201d to obraz Auschwitz stworzony w tw\u00f3rczej wyobra\u017ani L\u00e1szl\u00f3 Nemesa, jednak czytaj\u0105c poni\u017cszy fragment relacji Henryka Mandelbauma, ka\u017cdy z nas b\u0119dzie musia\u0142 zmierzy\u0107 si\u0119 z zamkni\u0119tym w niej fragmencie prawdy o Auschwitz wewn\u0105trz swojej wyobra\u017ani. Mimo wszystko autentyzm s\u0142\u00f3w naocznych \u015bwiadk\u00f3w ma wi\u0119ksz\u0105 moc ni\u017c film, kt\u00f3ry tylko interpretuje ich osobist\u0105 prawd\u0119 o obozie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">\u201eSamo rzucanie cia\u0142 na stos tak\u017ce nie by\u0142o \u0142atwym zadaniem. Szczeg\u00f3lnie w przypadku cia\u0142 os\u00f3b t\u0119\u017cszych. Wrzucanie do do\u0142u osoby o wi\u0119kszej posturze utrudnia\u0142 fakt, \u017ce nie\u0142atwo by\u0142o (pracuj\u0105c dw\u00f3jkami) uchwyci\u0107 cia\u0142o tak, aby odpowiednio silnie je rozko\u0142ysa\u0107. Wa\u017cne by\u0142o tak\u017ce, aby cia\u0142o rzucone na stos upad\u0142o w miar\u0119 na jego \u015brodku. W przeciwnym przypadku nast\u0119powa\u0142o tylko cz\u0119\u015bciowe zw\u0119glenie cia\u0142a i musieli\u015bmy przerzuca\u0107 takie niedopalone szcz\u0105tki za pomoc\u0105 hak\u00f3w do s\u0105siedniego do\u0142u, w kt\u00f3rym akurat pali\u0142 si\u0119 ogie\u0144. Odno\u015bnie samego spalania pragn\u0119 zaznaczy\u0107, \u017ce najszybciej spala\u0142a si\u0119 g\u0142owa, r\u0119ce i nogi. Reszta korpusu si\u0119 zw\u0119gla\u0142a. Na dobr\u0105 spraw\u0119 mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce ogie\u0144, widoczny jako j\u0119zory ognia, pokazywa\u0142 si\u0119 tyko w przypadku, gdy z t\u0119\u017cszego cia\u0142a wydobywa\u0142 si\u0119 t\u0142uszcz, ewentualnie cz\u0142onkowie Sonderkommanda polewali stos t\u0142uszczem. Na ko\u0144cach do\u0142\u00f3w znajdowa\u0142y si\u0119 bowiem zag\u0142\u0119bienia, w kt\u00f3rych gromadzi\u0142 si\u0119 niedopalony t\u0142uszcz. Za pomoc\u0105 naczy\u0144, z kt\u00f3rych by\u0142y wykonane prowizoryczne czerpaki, nabierano ten t\u0142uszcz i polewano nim stos. Dzi\u0119ki temu podsycano ogie\u0144. Niemniej sam spos\u00f3b kremacji w do\u0142ach oceniam jako bardzo prymitywny, a nawet nieprzemy\u015blany, poniewa\u017c wyra\u017anie by\u0142o wida\u0107, \u017ce proces spalania hamowany by\u0142 przez brak dobrego dost\u0119pu powietrza od spodu stosu. Wn\u0119trze do\u0142u by\u0142o jedn\u0105 wielk\u0105 tl\u0105c\u0105 si\u0119 mas\u0105. Widok by\u0142 przera\u017caj\u0105cy i nie spos\u00f3b opisa\u0107 nie tylko jego wygl\u0105du, ale tak\u017ce potwornego sw\u0105du towarzysz\u0105cego takiemu spalaniu\u201d [2].<br \/>\n<\/span><\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>Przypisy:<\/em><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #808080;\"><em>[1] Igor Bartosik, \u201eBunt Sonderkommando 7 pa\u017adziernika 1944 roku\u201d, Pa\u0144stwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, O\u015bwi\u0119cim 2014.<\/em><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #808080;\"><em>[2] Henryk Mandelbaum, Archiwum Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, Zesp\u00f3\u0142 O\u015bwiadczenia, t. 160, s. 151.<\/em><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 710px;\" \/>\n<div id=\"content\" class=\" content-alignment&lt;br \/&gt;&lt;br \/&gt; \">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\">\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #808080;\"> twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: <span style=\"color: #000080;\"><strong><span style=\"text-decoration: underline;\"><a style=\"color: #000080; text-decoration: underline;\" href=\"mailto:webmaster@reunion68.com\">webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<hr style=\"width: 710px;\" \/>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Realizm po Auschwitz. Recenzja filmu \u201eSyn Szaw\u0142a\u201d L\u00e1szl\u00f3 Nemesa Pawe\u0142 Sawicki W swoim nominowanym do Oscara fabularnym debiucie w\u0119gierski re\u017cyser spogl\u0105da na Zag\u0142ad\u0119 \u2013 niemal dos\u0142ownie \u2013 oczami kogo\u015b, kto trafi\u0142 na samo dno jej piek\u0142a. Czy balansuj\u0105c mi\u0119dzy dos\u0142owno\u015bci\u0105 a symbolizmem, przybli\u017ca on widza do tego do\u015bwiadczenia, czy mo\u017ce mu w tym przeszkadza? Do [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35098"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35098"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35098\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35104,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35098\/revisions\/35104"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35098"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35098"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35098"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}