{"id":35504,"date":"2016-02-06T16:09:24","date_gmt":"2016-02-06T14:09:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=35504"},"modified":"2016-02-06T17:57:15","modified_gmt":"2016-02-06T15:57:15","slug":"35504","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=35504","title":{"rendered":"R\u016bta Vanagait\u0117 przerywa milczenie o zab\u00f3jcach \u017byd\u00f3w"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>R\u016bta Vanagait\u0117 przerywa milczenie o zab\u00f3jcach \u017byd\u00f3w<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Anna Pieszko<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"Zdj\u0119cie\u201eTo ksi\u0105\u017cka dla tych, kto nie zamyka oczu na prawd\u0119 \u2014 w nadziei, \u017ce zniknie. Ksi\u0105\u017cka opowiada o zab\u00f3jcach i zabitych. O Litwinach i \u017bydach. O tym, co si\u0119 sta\u0142o przed 75 laty na naszej, litewskiej ziemi\u201d \u2014 podczas wtorkowej (26 stycznia) prezentacji ksi\u0105\u017cki \u201eM\u016bsi\u0161kiai\u201d m\u00f3wi\u0142a autorka R\u016bta Vanagait\u0117.<\/strong><\/p>\n

Jak powiedzia\u0142a \u201eKurierowi\u201d, ksi\u0105\u017cka mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 jako antidotum przeciwko przejawom antysemityzmu i mo\u017cliwej powt\u00f3rce z historii, kiedy to \u201ezwykli ludzie\u201d celowali w \u017byd\u00f3w ustawionych przy do\u0142ach.<\/span><\/p>\n

Nowa pozycja ods\u0142ania trudny temat, o kt\u00f3rym na Litwie m\u00f3wi si\u0119 bardzo niech\u0119tnie. Jak twierdz\u0105 historycy, jest to bia\u0142a plama historiografii. Mowa o masowych egzekucjach wykonywanych na ludno\u015bci \u017cydowskiej w 1941-44 roku na Litwie, gdzie zag\u0142ada \u017byd\u00f3w by\u0142a przeprowadzana na niespotykan\u0105 nigdzie dot\u0105d skal\u0119. Zamordowano wtedy ponad 90 proc. (niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105 cyfr\u0119 96 proc.) z ponad 200 tys. litewskich \u017byd\u00f3w. Okupantom Litwy \u2013 Niemcom faszystowskim \u2013 aktywnego wsparcia w mordowaniu ludno\u015bci \u017cydowskiej udzielali kolaboranci litewscy z litewskiej formacji wojskowej \u201eYpatingas burys\u201d (Oddzia\u0142 Specjalny), kierowanej przez Hauptscharfuehrera SS Martina Weissa.<\/span><\/p>\n

\u201e40-50 ochotnik\u00f3w litewskich, najemnych cz\u0142onk\u00f3w \u00bbOddzia\u0142u Specjalnego\u00ab z tego domu (przy ul. Wile\u0144skiej 37) prawie codziennie wyruszali na przeprowadzenie operacji w Ponarach, okolicach Wilna i Litwie Wschodniej. Tylko w ci\u0105gu trzech miesi\u0119cy od 1 wrze\u015bnia 1941 r. do 25 listopada w Ponarach zabili oni 18 898 \u017byd\u00f3w, w wile\u0144skim okr\u0119gu \u2013 13 501. Og\u00f3\u0142em w okresie okupacji w \u00bbOddziale Specjalnym\u00ab s\u0142u\u017cy\u0142o oko\u0142o 500 m\u0119\u017cczyzn Litwy\u201d \u2014 m\u00f3wi\u0142a R\u016bta Vanagait\u0117 podczas prezentacji ksi\u0105\u017cki.<\/span><\/p>\n

\u201eLitewskie Centrum Holokaustu przeprowadzi\u0142o badania, \u017ce tych Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy uczestniczyli w mordzie \u017byd\u00f3w i naciskali na spust, jest 2055\u201d \u2014 powiedzia\u0142a autorka w jednym z wywiad\u00f3w. W swej nowej ksi\u0105\u017cce docieka, co by\u0142o przyczyn\u0105 tego zjawiska.<\/span><\/p>\n

\u2014 Samo \u017cycie zmusi\u0142o mnie do podj\u0119cia tego tematu \u2013 powiedzia\u0142a \u201eKurierowi\u201d autorka ksi\u0105\u017cki \u201eM\u016bsi\u0161kiai\u201d (t\u0142um. pol. \u201eNasi\u201d) R\u016bta Vanagait\u0117. \u2013 Przekona\u0142am si\u0119, \u017ce na Litwie jest bardzo du\u017co antysemityzmu. Chocia\u017c \u017byd\u00f3w praktycznie nie zosta\u0142o, ale nienawi\u015b\u0107 zosta\u0142a prawie taka sama jak w 1941 roku. Nawet motywy zosta\u0142y te same: \u017ce \u017bydzi to komuni\u015bci i wrogowie, ci\u0105gle \u2013 i wtedy, i dzi\u015b \u2014 padaj\u0105 te same argumenty.<\/span><\/p>\n

Jak przyzna\u0142a autorka ksi\u0105\u017cki, temat Holokaustu na Litwie jest znany niedostatecznie, gdy\u017c miejsce zag\u0142ady \u017byd\u00f3w to nie tylko Ponary. R\u00f3wnie\u017c litewscy historycy przyznaj\u0105, \u017ce problem Holokaustu na litewskiej prowincji jest prawie niezbadany. Tymczasem, jak twierdzi autorka, w lasach litewskich jest 227 miejsc masowej zag\u0142ady \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u2014 Wystarczaj\u0105co dobrze znane s\u0105 og\u00f3lne dane, kto uczestniczy\u0142 i kto zabija\u0142, ale s\u0105 to tre\u015bci przyst\u0119pne dla w\u0105skiego grona odbiorc\u00f3w. S\u0105 to dzie\u0142a historyczno-naukowe, kt\u00f3rych nie czytaj\u0105 ani uczniowie, ani szerszy kr\u0105g spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 m\u00f3wi\u0142a autorka.<\/span><\/p>\n

W swej ksi\u0105\u017cce ods\u0142ania mechanizm przeprowadzenia planowego wyniszczenia narodu \u017cydowskiego: rozpoczynaj\u0105c od ukierunkowanej propagandy informacyjnej, przedstawiaj\u0105cej \u017byd\u00f3w jako komunist\u00f3w i wrog\u00f3w, poprzez w\u0142\u0105czenie w proces ludob\u00f3jstwa ca\u0142ej litewskiej struktury administracyjnej, departamentu policji, naczelnik\u00f3w komisariat\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"Ksi\u0105\u017cka
\nNowa pozycja na rynku wydawniczym \u2014 \u201eM\u016bsi\u0161kiai\u201d R\u016bty Vanagait\u0117 \u2014 pomaga odk\u0142amywa\u0107 histori\u0119. Pomnik w Ponarach z sowieckiego okresu (inskrypcja na pomniku: \u201eTu hitlerowscy okupanci spalali wykopane trupy\u201d) Fotomonta\u017c Marian Paluszkiewicz<\/em><\/span><\/p>\n

Efraim Zuroff Fot. archiwum<\/em><\/p>\n

\"EfraimSystem zag\u0142ady dzia\u0142a\u0142 skutecznie: litewskie samorz\u0105dy organizowa\u0142y kopanie row\u00f3w przez mieszka\u0144c\u00f3w, litewska policja pilnowa\u0142a sprawnego formowania grup \u017cydowskich, organizowano ich transport i konw\u00f3j w miejsce strace\u0144, oprawcy zabijali, mieszka\u0144cy zakopywali do\u0142y, w samorz\u0105dach litewskich przeprowadzano aukcje do podzia\u0142u maj\u0105tku \u017cydowskiego.<\/span><\/p>\n

\u2014 Kiedy zetkn\u0119\u0142am si\u0119 w archiwum z aktami spraw dotycz\u0105cymi zab\u00f3jc\u00f3w, pr\u00f3bowa\u0142am zrozumie\u0107, kim byli ci mordercy i dlaczego tak robili \u2013 m\u00f3wi R\u016bta Vanagait\u0117. \u2014 Te \u015bwiadectwa mn\u0105 wstrz\u0105sn\u0119\u0142y, to w og\u00f3le by\u0142o szokuj\u0105ce do\u015bwiadczenie. Pomy\u015bla\u0142am, \u017ce mieszka\u0144cy Litwy musz\u0105 o tym wiedzie\u0107. Musz\u0105 wiedzie\u0107, dlaczego Litwini zabijali, wiedzie\u0107, \u017ce byli oni ca\u0142kowicie normalnymi i zwyk\u0142ymi lud\u017ami. Oznacza to, \u017ce skoro jeden raz to si\u0119 wydarzy\u0142o i zwykli m\u0119\u017cczy\u017ani okazali si\u0119 w takiej sytuacji, \u017ce nacisn\u0119li na spust \u2014 to mo\u017ce si\u0119 sta\u0107, \u017ce taka sytuacja si\u0119 powt\u00f3rzy \u2013 nie jeste\u015bmy od tego zabezpieczeni. Je\u017celi b\u0119dziemy wiedzieli wi\u0119cej o tym, je\u017celi zrozumiemy, dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o, to mo\u017ce b\u0119dzie to jakie\u015b antidotum na to, \u017ceby si\u0119 nie powt\u00f3rzy\u0142o innym razem. Historia przecie\u017c lubi si\u0119 powtarza\u0107.<\/span><\/p>\n

Autorka podzieli\u0142a si\u0119 swymi przemy\u015bleniami na temat przyczyn tragicznych wydarze\u0144.<\/span><\/p>\n

\u2014 Z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na to niezwykle du\u017co nieprzychylnych okoliczno\u015bci. Poczynaj\u0105c od tego, \u017ce z Hitlerem kolaborowa\u0142a \u00f3wczesna w\u0142adza litewska, poprzez to, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki nie przeciwstawi\u0142 si\u0119 temu, a wr\u0119cz odwrotnie, w batalionach zab\u00f3jc\u00f3w s\u0142u\u017cyli kapelani, kt\u00f3rzy odpuszczali im grzechy, i ko\u0144cz\u0105c na ogromnej antysemickiej propagandzie \u2013 wylicza\u0142a Vanagait\u0117.<\/span><\/p>\n

Jak m\u00f3wi\u0142a, w du\u017cym stopniu wp\u0142yw wywar\u0142 r\u00f3wnie\u017c wysoki poziom ub\u00f3stwa spo\u0142ecze\u0144stwa litewskiego.<\/span><\/p>\n

\u2014 Ludzie szli zabija\u0107 \u017byd\u00f3w dla z\u0142ota, dla ich dom\u00f3w, w kt\u00f3rych zosta\u0142o du\u017co maj\u0105tku. Litwa \u201edobrze\u201d si\u0119 wzbogaci\u0142a w 1941 r. To by\u0142y podstawowe motywy. A \u017co\u0142nierze? \u017bo\u0142nierze spe\u0142niali obowi\u0105zek. Przyszli oni do batalion\u00f3w, gdy\u017c powiedziano im, \u017ce b\u0119d\u0105 broni\u0107 ojczyzny i b\u0119d\u0105 walczy\u0107 z sowietami, kt\u00f3rych nienawidzili, a potem byli postawieni przy do\u0142ach, do kt\u00f3rych przyprowadzono \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka powsta\u0142a na podstawie dokument\u00f3w historycznych i zezna\u0144 \u017cywych jeszcze \u015bwiadk\u00f3w. Autorka cytuje znalezione w Litewskim Archiwum Specjalnym i Centralnym Archiwum Pa\u0144stwowym Litwy fragmenty protoko\u0142\u00f3w \u015bledztw, dokument\u00f3w, publikuje zdj\u0119cia archiwalne, opiera si\u0119 na komentarzach historyk\u00f3w litewskich oraz relacjach \u015bwiadk\u00f3w rzezi.<\/span><\/p>\n

\u2014 Ca\u0142a ksi\u0105\u017cka powsta\u0142a w oparciu o materia\u0142y litewskie, s\u0105 to autentyczne dokumenty, opowiadania \u015bwiadk\u00f3w z archiwum, do kt\u00f3rego mo\u017ce przyj\u015b\u0107 dowolna osoba i je przeczyta\u0107. W drugiej cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki jest opis wsp\u00f3lnej podr\u00f3\u017cy \u2014 mojej i \u0142owcy nazist\u00f3w Efraima Zuroffa (dyrektora biura Centrum Szymona Wiesenthala w Jerozolimie) \u2014 po 40 miejscowo\u015bciach na Litwie i dzisiejszej Bia\u0142orusi, kt\u00f3ra wtedy by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 wschodniej Polski. Tam r\u00f3wnie\u017c Litwini byli \u201edelegowani\u201d do zabijania. Zabili 15 452 \u017byd\u00f3w \u2014 opowiada\u0142a Vanagait\u0117.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017ckowa reprodukcja, przedstawiaj\u0105ca mord \u017byd\u00f3w<\/span><\/em>
\n w kowie\u0144skich gara\u017cach \u201eLiet\u016bkisa\u201d Fot. archiwum<\/span><\/em><\/p>\n

\"Ksi\u0105\u017ckowa<\/p>\n

R\u016bta Vanagait\u0117 przytacza w ksi\u0105\u017cce cyfry: w Nowej Wilejce \u201eYpatingas burys\u201d zamordowa\u0142 1 159 \u017byd\u00f3w, w Niemenczynie \u2013 403, Oranach \u2013 1 767, Jaszunach \u2013 575, Ejszyszkach \u2013 3 446, Trokach \u2014 1446 itd\u2026. Og\u00f3\u0142em na Litwie Wschodniej zamordowano 13 501 ludzi.<\/span>
\n W ksi\u0105\u017cce znalaz\u0142y si\u0119 te\u017c udokumentowane wspomnienia \u015bwiadk\u00f3w mord\u00f3w dokonywanych na \u017bydach, przechowywane w zbiorach Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie. Zeznawali zas\u0142u\u017ceni dla nauki i kultury Litwy dzia\u0142acze, w 1941 roku maj\u0105cy po kilkana\u015bcie lat.<\/span>
\n 14-letni Laimonas Noreika, (nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c aktor, laureat Litewskiej Narodowej Nagrody Kultury i Sztuki) by\u0142 \u015bwiadkiem mordu \u017byd\u00f3w w gara\u017cach \u201eLiet\u016bkisa\u201d, gdzie 27 czerwca 1941 r. \u0142omami zabito 52 kowie\u0144skich \u017byd\u00f3w; 11-letni Julius \u0160mulk\u0161tys (doktor nauk filozoficznych, doradca prezydenta Valdasa Adamkusa) by\u0142 \u015bwiadkiem rozstrzeliwania \u017byd\u00f3w z Zapy\u0161kisa. 9-letni Antanas Kmieliauskas (malarz, laureat Litewskiej Narodowej Nagrody Kultury i Sztuki) wspomina o rozstrzeliwaniu \u017byd\u00f3w w miejscowo\u015bci Butrimonys. Okropne sceny mordu wry\u0142y si\u0119 w pami\u0119\u0107 5-letniego wtedy Marcelijusa Martinaitisa (\u015bp. poeta, laureat Litewskiej Narodowej Nagrody Kultury i Sztuki).<\/span><\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce autorka cytuje r\u00f3wnie\u017c fragmenty pami\u0119tnika Kazimierza Sakowicza, \u015bwiadka masowych mord\u00f3w \u017byd\u00f3w i Polak\u00f3w w Ponarach. Jego \u015bwiadectwo ludob\u00f3jstwa, ksi\u0105\u017cka \u201eDziennik 1941-1943\u201d zosta\u0142a z polskiego przet\u0142umaczona na j\u0119zyk hebrajski, niemiecki, angielski. Na Litwie \u201ePaneri\u0173 dienora\u0161tis\u201d ukaza\u0142 si\u0119 w 2012 r. \u2014 nak\u0142adem 500 egzemplarzy.<\/span><\/p>\n

\u2014 \u201eM\u016bsi\u0161kiai\u201d byli tymi, kt\u00f3rzy zabijali, i tymi, kt\u00f3rych zabijano. Jedni i drudzy byli \u201enasi\u201d: i ofiary, i oprawcy. Nie mo\u017cemy wyrzec si\u0119 ani jednych, ani drugich \u2013 t\u0142umaczy tytu\u0142 swej ksi\u0105\u017cki autorka.<\/span><\/p>\n

Pozycja zosta\u0142a zaprezentowana przed kilkoma dniami i wywo\u0142a\u0142a w mediach prawdziw\u0105 burz\u0119.<\/span><\/p>\n

\u2014 Jest du\u017co komentarzy, du\u017co artyku\u0142\u00f3w, du\u017co wywiad\u00f3w. Kilku koleg\u00f3w powiedzia\u0142o, \u017ce robi\u0119 \u017ale, kilku bliskich nie by\u0142o zachwyconych. Obecnie na razie nie obcujemy, nie wiem, jak b\u0119dzie w przysz\u0142o\u015bci, mo\u017ce wybacz\u0105. Tak\u0105 mam nadziej\u0119\u2026 \u2013 zdradzi\u0142a Vanagait\u0117.<\/span><\/p>\n

Podczas prezentacji ksi\u0105\u017cki m\u00f3wi\u0142a o strachu panuj\u0105cym na Litwie przed publicznym m\u00f3wieniem o przewinieniach oprawc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u201eZdziwi\u0142 mnie mocno ogromny strach przed m\u00f3wieniem na ten temat, poczynaj\u0105c od polityk\u00f3w, do prawnik\u00f3w i zwyk\u0142ych ludzi, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 odwagi o tym m\u00f3wi\u0107. Niekt\u00f3rzy zgadzali si\u0119 o tym m\u00f3wi\u0107 po d\u0142ugich namowach, bez ujawniania swych imion. Naprawd\u0119 boimy si\u0119 tego tematu. Po 25 latach niepodleg\u0142o\u015bci ludzie boj\u0105 si\u0119 nie w\u0142adzy \u2013 boj\u0105 si\u0119 utraty pracy. To by\u0142a ostatnia kropla, kiedy postanowi\u0142am: \u00bbJe\u017celi nie ja \u2013 to kto? Je\u017celi nie teraz \u2013 to kiedy? Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie, \u017ce tego lata rozmawiali\u015bmy z tymi lud\u017ami, kt\u00f3rzy s\u0105 \u015bwiadkami, kt\u00f3rzy maj\u0105 dzi\u015b 85-90 lat\u00ab\u201d \u2014 m\u00f3wi\u0142a.<\/span><\/p>\n

Na tylnej stronie ok\u0142adki ksi\u0105\u017cki \u201eM\u016bsi\u0161kiai\u201d znalaz\u0142a si\u0119 refleksja ks. Ri\u010dardasa Doveiki: \u201eWszyscy musimy sobie powiedzie\u0107: jest to przesz\u0142o\u015b\u0107 naszego narodu. Jeste\u015bmy spadkobiercami i musimy przyj\u0105\u0107 spu\u015bcizn\u0119. Nie wskrzesimy nikogo z grobu, nie pogodzimy kata i ofiary, ale mo\u017ce nauczymy si\u0119 tej lekcji, by to, co si\u0119 wydarzy\u0142o, ju\u017c si\u0119 nie powt\u00f3rzy\u0142o\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

Fot. archiwum<\/em><\/span><\/p>\n

\"image-76443\"<\/p>\n

R\u016bta Vanagait\u0117<\/span><\/em><\/strong>
\n Urodzi\u0142a si\u0119 25 stycznia 1955 r. w Szawlach. Specjalistka od PR, teatrolog, dzia\u0142aczka spo\u0142eczna oraz polityczna. Pomys\u0142odawczyni teatralnego festiwalu LIFE. Producentka r\u00f3\u017cnych program\u00f3w telewizyjnych. W 1993 r. zosta\u0142a og\u0142oszona Kobiet\u0105 Roku. Autorka ksi\u0105\u017cek \u201eNe bob\u0173 vasara\u201d i \u201ePareigos metas\u201d.<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

R\u016bta Vanagait\u0117 przerywa milczenie o zab\u00f3jcach \u017byd\u00f3w Anna Pieszko \u201eTo ksi\u0105\u017cka dla tych, kto nie zamyka oczu na prawd\u0119 \u2014 w nadziei, \u017ce zniknie. Ksi\u0105\u017cka opowiada o zab\u00f3jcach i zabitych. O Litwinach i \u017bydach. O tym, co si\u0119 sta\u0142o przed 75 laty na naszej, litewskiej ziemi\u201d \u2014 podczas wtorkowej (26 stycznia) prezentacji ksi\u0105\u017cki \u201eM\u016bsi\u0161kiai\u201d m\u00f3wi\u0142a […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35504"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35504"}],"version-history":[{"count":33,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35504\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35518,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35504\/revisions\/35518"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35504"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35504"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35504"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}