{"id":35799,"date":"2016-02-15T18:09:49","date_gmt":"2016-02-15T16:09:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=35799"},"modified":"2016-02-12T10:23:26","modified_gmt":"2016-02-12T08:23:26","slug":"12-09","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=35799","title":{"rendered":"Salomea Pali\u0144ska \u2014 rywalka Modrzejewskiej"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Salomea Pali\u0144ska \u2014 rywalka Modrzejewskiej<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

dr Miko\u0142aj Getka-Kenig<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

W po\u0142owie XIX w. Salomea Pali\u0144ska by\u0142a czo\u0142ow\u0105 gwiazd\u0105 warszawskiej sceny teatralnej.<\/strong><\/span>
\n\"\"
\nPali\u0144ska pod koniec \u017cycia, rycina wg zdj\u0119cia Jana Mieczkowskiego, Tygodnik Ilustrowany, 1873, nr 304.<\/em><\/span><\/p>\n

W po\u0142owie XIX w. Salomea Pali\u0144ska by\u0142a czo\u0142ow\u0105 gwiazd\u0105 warszawskiej sceny teatralnej \u2013 kres jej aktorskich triumf\u00f3w nadszed\u0142 wraz z przybyciem do Warszawy Heleny Modrzejewskiej.<\/span><\/p>\n

Salomea Pali\u0144ska przysz\u0142a na \u015bwiat w r. 1831 w P\u0142ocku, jako Sara Ryfka Adelschon, c\u00f3rka Dawida i Ajdli z Rupik\u00f3w. Wychowywa\u0142a si\u0119 w Warszawie, gdzie jako trzynastolatka wraz z reszt\u0105 rodziny przyj\u0119\u0142a katolicki chrzest, zmieniaj\u0105c nazwisko na Pali\u0144ska, po swoim ojczymie, zamo\u017cnym kupcu, kt\u00f3rego rozleg\u0142e interesy handlowe si\u0119ga\u0142y a\u017c Londynu (gdzie okresowo przebywa\u0142). Jej ojcem chrzestnym by\u0142 rosyjski namiestnik Iwan Paskiewicz, a fakt ten wynika\u0142 ze starej polskiej tradycji dotycz\u0105cej neofit\u00f3w, wed\u0142ug kt\u00f3rej w takiej roli wyst\u0119powa\u0142 monarcha (w tym przypadku jego przedstawiciel), patronuj\u0105cy \u201enawr\u00f3ceniom\u201d. <\/span><\/p>\n

Jej \u017cydowsko\u015b\u0107 stanie si\u0119 p\u00f3\u017aniej dla wielu tajemnic\u0105 poliszynela, a ona sama \u2013 ze wzgl\u0119du na uprzedzenia chrze\u015bcija\u0144skiej wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa i tym samym obawy przed stygmatyzacj\u0105 \u2013 b\u0119dzie ukrywa\u0107 swoje korzenie (czego przyk\u0142adem pos\u0142ugiwanie si\u0119 fa\u0142szywymi dokumentami urodzenia przy okazji zawierania zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skiego, nie tylko pomijaj\u0105cymi fakt konwersji ale i wskazuj\u0105cymi na Litw\u0119 jako rzekome miejsce urodzenia). <\/span><\/p>\n

Pod tym wzgl\u0119dem jej historia przypomina\u0142a los innych aktorek \u017cydowskiego pochodzenia w \u00f3wczesnej Europie, ze s\u0142ynn\u0105 Sar\u0105 Bernhardt na czele.<\/span><\/p>\n

\"\"Nie wiadomo dok\u0142adnie, kiedy Pali\u0144ska zapa\u0142a\u0142a ch\u0119ci\u0105 do pracy na scenie, ju\u017c jednak w wieku szesnastu lat szkoli\u0142a si\u0119 pod okiem wybitnej aktorki Leontyny z \u017buczkowskich Halpertowej, \u017cony dyrektora Warszawskich Teatr\u00f3w Rz\u0105dowych Borysa (nota bene, luteranina \u017cydowskiego pochodzenia). Debiutowa\u0142a w Warszawie w r. 1850, graj\u0105c Celin\u0119 w komedii Stanis\u0142awa Bogus\u0142awskiego Lwy i lwice. Pocz\u0105tkowo otrzyma\u0142a anga\u017c, cho\u0107 z nieznanych bli\u017cej powod\u00f3w (zapewne wesz\u0142a w jaki\u015b sp\u00f3r z w\u0142adzami teatralnymi) opu\u015bci\u0142a Warszaw\u0119 i przenios\u0142a si\u0119 do Wilna. Gra\u0142a w tamtejszym teatrze do r. 1855, kiedy wr\u00f3ci\u0142a do rodzinnego miasta, tym razem z ustalon\u0105 pozycj\u0105 godnej nast\u0119pczyni Halpertowej, przejmuj\u0105c jej g\u0142\u00f3wne role dramatyczne.<\/span><\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie graj\u0105c w powa\u017cnych (\u201eseriodramatycznych\u201d, jak pisa\u0142 w r. 1924 historyk J\u00f3zef Kotarbi\u0144ski) sztukach osi\u0105gn\u0119\u0142a najwi\u0119ksze uznanie publiczno\u015bci. Krytyk W\u0142adys\u0142aw Bogus\u0142awski (syn Stanis\u0142awa i wnuk Wojciecha) nazwa\u0142 j\u0105 nawet \u201eostatnim [prawdziwym] wcieleniem si\u0142y tragicznej na naszej scenie\u201d.<\/span><\/p>\n

Do jej najwi\u0119kszych popis\u00f3w nale\u017ca\u0142a tytu\u0142owa rola aktorki Adrianny Lecouvreur w bardzo popularnej w\u00f3wczas sztuce Eug\u00e8ne\u2019a Scribe\u2019a i Ernesta Legouv\u00e9\u2019a, jak r\u00f3wnie\u017c rola Desdemony w Otellu Szekspira, graj\u0105c obok ameryka\u0144skiego aktora Iry Aldridge\u2019a (jako Otella), go\u015bcinnie wyst\u0119puj\u0105cego nad Wis\u0142\u0105 \u2013 to ostatnie, szczeg\u00f3lnie pami\u0119tne w historii przedstawienie z r. 1862, stanie si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci kanw\u0105 dramatu Otello umiera autorstwa Macieja Karpi\u0144skiego (premiera: Teatr Wybrze\u017ce w Gda\u0144sku, 2002). Pali\u0144ska nie tylko zreszt\u0105 gra\u0142a, ale i para\u0142a si\u0119 t\u0142umaczeniem sztuk francuskich i niemieckich, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej wystawiano w Warszawie.<\/span><\/p>\n

Kariera Pali\u0144skiej zacz\u0119\u0142a chyli\u0107 si\u0119 ku zachodowi kiedy do warszawskiego zespo\u0142u teatralnego do\u0142\u0105czy\u0142a w r. 1868 Helena Modrzejewska. Przyby\u0142a z Krakowa artystka obawia\u0142a si\u0119 zreszt\u0105 nie tyle talentu Pali\u0144skiej (kt\u00f3ry docenia\u0142a, lecz w\u0142asny stawia\u0142a wy\u017cej), ile przede wszystkim wp\u0142yw\u00f3w jej m\u0119\u017ca, dziennikarza J\u00f3zefa Keniga, zwanego \u201epotentatem opinii\u201d i specjalizuj\u0105cego si\u0119 m.in. w krytyce teatralnej.<\/span><\/p>\n

Kenig okaza\u0142 si\u0119 jednak uczciwy w swoich opiniach, sprawiedliwie oceniaj\u0105c umiej\u0119tno\u015bci Modrzejewskiej i przyczyniaj\u0105c si\u0119 do utwierdzenia jej sukcesu jako pierwszej warszawskiej (i tym samym polskiej) gwiazdy. <\/span><\/p>\n

Pali\u0144ska co najmniej raz wyst\u0105pi\u0142a wsp\u00f3lnie z Modrzejewsk\u0105, w kantacie \u201eWidma\u201d (inscenizacji fragmentu Dziad\u00f3w), generalnie jednak coraz rzadziej udziela\u0142a si\u0119 na scenie, co powi\u0105zane by\u0142o tak\u017ce z pogarszaj\u0105cym si\u0119 stanem zdrowia. Ostatni raz wyst\u0105pi\u0142a jako tytu\u0142owa Serafina w sztuce Victoriena Sardou we wrze\u015bniu r. 1873. Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej zmar\u0142a, pozostawiaj\u0105c owdowia\u0142ego m\u0119\u017ca i tr\u00f3jk\u0119 dzieci. Jej gr\u00f3b znajduje si\u0119 na Cmentarzu Pow\u0105zkowskim.<\/span><\/p>\n

Jak napisa\u0142 po latach kronikarz warszawskiej sceny, W\u0142adys\u0142aw Krogulski: \u201ePali\u0144ska [\u2026] dosz\u0142a przy wrodzonym, du\u017cym talencie i temperamencie kra\u0144cowym do wy\u017cyn, na kt\u00f3rych [jednak] si\u0119 nie poznali wsp\u00f3\u0142cze\u015bni, powi\u0119kszy\u0142a wi\u0119c grono \u2026 niedocenionych\u201d \u2013 zreszt\u0105 do dzi\u015b pami\u0119ta si\u0119 j\u0105 bardziej jako przegran\u0105 rywalk\u0119 Modrzejewskiej, ni\u017c jako g\u0142\u00f3wn\u0105 heroin\u0119 warszawskiej sceny po\u0142owy XIX w., tym mniej jako jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych polskich artystek \u017cydowskiego pochodzenia okresu zabor\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n

Bibliografia:<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

Akt chrztu parafii \u015bw. Jana Chrzciciela w Warszawie, 1844, nr 144. Biogram Salomei Pali\u0144skiej w Polskim S\u0142owniku Biograficznym, t. 25, 1980. Dzieje teatru polskiego, t. 3, Teatr polski od 1863 r. do schy\u0142ku XIX wieku, red. T. Sivert, Warszawa 1982. W. Krogulski, Notatki starego aktora, Krak\u00f3w 2015.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Salomea Pali\u0144ska \u2014 rywalka Modrzejewskiej dr Miko\u0142aj Getka-Kenig W po\u0142owie XIX w. Salomea Pali\u0144ska by\u0142a czo\u0142ow\u0105 gwiazd\u0105 warszawskiej sceny teatralnej. Pali\u0144ska pod koniec \u017cycia, rycina wg zdj\u0119cia Jana Mieczkowskiego, Tygodnik Ilustrowany, 1873, nr 304. W po\u0142owie XIX w. Salomea Pali\u0144ska by\u0142a czo\u0142ow\u0105 gwiazd\u0105 warszawskiej sceny teatralnej \u2013 kres jej aktorskich triumf\u00f3w nadszed\u0142 wraz z przybyciem […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35799"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35799"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35799\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35805,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35799\/revisions\/35805"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35799"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35799"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}