{"id":37500,"date":"2016-03-09T18:09:15","date_gmt":"2016-03-09T16:09:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=37500"},"modified":"2016-03-07T15:08:38","modified_gmt":"2016-03-07T13:08:38","slug":"12-09-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=37500","title":{"rendered":"Tajemnica Szczypiorskiego"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Tajemnica Szczypiorskiego<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Gk, PAP, Rzeczpospolita<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"\"Andrzej Szczypiorski, p\u00f3\u017aniejszy znany pisarz, w latach 50. na zlecenie bezpieki pomaga\u0142 zwabi\u0107 do Polski swojego ojca, dzia\u0142acza emigracyjnego PPS.<\/span><\/strong><\/p>\n

W wywiadzie-rzece, przeprowadzonym na pocz\u0105tku lat 90., Andrzej Szczypiorski, jeden z najbardziej znanych wsp\u00f3\u0142czesnych pisarzy polskich, powiedzia\u0142: “To, co jest poza moj\u0105 pami\u0119ci\u0105, to, co jak gdyby gwa\u0142ci moj\u0105 pami\u0119\u0107, to, co si\u0119 w niej nie mie\u015bci, jest eliminowane, nie jest akceptowane. Wiem, \u017ce to jest gro\u017ane. Wiem, \u017ce to jest mo\u017ce nawet i nieprzyzwoite, poniewa\u017c mog\u0142oby si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce nie zapami\u0119tuj\u0119 rzeczy dla mnie niewygodnych, rzeczy, w kt\u00f3rych jestem widziany w niew\u0142a\u015bciwym \u015bwietle, niedobrym dla siebie – wobec tego to nie istnieje. Mo\u017ce i tak jest, ale w tej chwili m\u00f3wi\u0119 o mechanizmach i tak je opisuj\u0119, jak one wydaj\u0105 si\u0119 funkcjonowa\u0107”. Szczypiorski przyzna\u0142\u00a0si\u0119 do selektywnej pami\u0119ci? To wyznanie ka\u017ce na nowo spojrze\u0107 na biografi\u0119 zmar\u0142ego przed sze\u015bciu laty pisarza.<\/span><\/p>\n

Rozpracowanie Szczypiorskiego “z perspektyw\u0105 werbunku” od ko\u0144ca lat 40. prowadzi\u0142 Departament V Ministerstwa Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, nadzoruj\u0105cy dzia\u0142alno\u015b\u0107 organizacji wyznaniowych, politycznych i spo\u0142ecznych. Na podstawie donos\u00f3w podejrzewano go o powi\u0105zanie z rzekom\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 szpiegowsk\u0105 jego ojca Adama.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Od 1945 r. Szczypiorski senior przebywa\u0142 na emigracji w Szwecji, gdzie kierowa\u0142 pracami lokalnej organizacji Polskiej Partii Socjalistycznej. Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej wyjecha\u0142<\/span><\/p>\n

do Wielkiej Brytanii, gdzie by\u0142 jednym z aktywniejszych dzia\u0142aczy PPS. Blisko wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z przyw\u00f3dcami partii Adamem Cio\u0142koszem oraz Zygmuntem Zaremb\u0105. Wystarczy\u0142o to, by znalaz\u0142 si\u0119 na d\u0142ugiej li\u015bcie emigracyjnych polityk\u00f3w, kt\u00f3rymi interesowa\u0142 si\u0119 peerelowski wywiad.<\/span><\/p>\n

Adam Szczypiorski utrzymywa\u0142 kontakt korespondencyjny z liczn\u0105 rodzin\u0105 w kraju. W Polsce mieszka\u0142 jego syn oraz ojciec, trzech braci i dwie siostry. Obiektem szczeg\u00f3lnego zainteresowania wywiadu sta\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie syn Andrzej. Praca dziennikarska oraz osobiste cechy Szczypiorskiego juniora (“lubi si\u0119 bawi\u0107, ci\u0105gle potrzebuje pieni\u0119dzy”) stwarza\u0142y nadziej\u0119 na jego operacyjne wykorzystanie dla rozpracowania dzia\u0142alno\u015bci ojca. Pojawi\u0142a si\u0119 nawet propozycja, by w tym celu wys\u0142a\u0107 niesfornego redaktora do Londynu w charakterze korespondenta prasowego. Andrzej pozosta\u0142 jednak w kraju. W 1954 roku zosta\u0142 kierownikiem literackim Teatru im. Wyspia\u0144skiego w Katowicach. W 1955 roku Czytelnik wyda\u0142 jego debiutancki tom opowiada\u0144 “Ojcowie epoki”.<\/span><\/p>\n

Bezpieka rozwa\u017ca\u0142a dwa sposoby wykorzystania Adama Szczypiorskiego: chcia\u0142a go albo zwerbowa\u0107, albo przynajmniej \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 do kraju, by wykorzysta\u0107 w propagandzie fakt powrotu prominentnego dzia\u0142acza emigracyjnego. Za najlepszy spos\u00f3b na dotarcie do niego uznano “wykorzystanie uczu\u0107 rodzinnych”. Z inspiracji wywiadu PRL Andrzej Szczypiorski w listach do ojca pyta\u0142, “czy d\u0142ugo jeszcze my\u015bli tak \u017cy\u0107 na obczy\u017anie, z dala od kraju i rodziny”. Pierwszym celem by\u0142o wzbudzenie u Adama Szczypiorskiego zaufania do dawno niewidzianego syna. Oficer wywiadu z satysfakcj\u0105 odnotowa\u0142, \u017ce listy ojca do syna by\u0142y “nacechowane wielk\u0105 serdeczno\u015bci\u0105”.<\/span><\/p>\n

Kolejnym krokiem mia\u0142o by\u0107 zorganizowanie spotkania syna z rodzicami. Podczas bezpo\u015bredniego spotkania mia\u0142 przekonywa\u0107 ich do powrotu do kraju. Na pocz\u0105tku kwietnia 1955 r. Adam Szczypiorski w odpowiedzi na propozycj\u0119 spotkania<\/span><\/p>\n

zawiadomi\u0142 syna o planowanym wyje\u017adzie \u017cony do Austrii na obchody wyzwolenia wi\u0119\u017ani\u00f3w oboz\u00f3w koncentracyjnych. Doda\u0142, i\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107 rych\u0142ego spotkania z synem po dziesi\u0119cioletniej przerwie sprawia, \u017ce w ostatnich dniach matka o niczym innym nie my\u015bli. Andrzej Szczypiorski przekonywa\u0142 pp\u0142k. Leona Winiawskiego, \u017ce w tej sytuacji nietrudno b\u0119dzie pozyska\u0107 matk\u0119 i wykorzysta\u0107 jej wp\u0142yw na ojca, by przekona\u0107 go do powrotu do kraju. Wed\u0142ug oficera wywiadu Andrzej by\u0142 zainteresowany wyjazdem do Wiednia, gdy\u017c “przypuszcza, \u017ce podniesie to jego walory, jest karierowiczem, ale cz\u0142owiekiem zdolnym”. Przebieg spotkania zosta\u0142 w szczeg\u00f3\u0142ach opracowany przez peerelowski wywiad. Ustalono, \u017ce rozmowa syna z matk\u0105 b\u0119dzie nagrywana przez aparat pods\u0142uchowy zainstalowany w zamkni\u0119tej walizce.<\/span><\/p>\n

Zgodnie z planem w ko\u0144cu kwietnia 1955 r. Andrzej Szczypiorski wyjecha\u0142 do Wiednia. Do spotkania jednak nie dosz\u0142o. W rozmowie telefonicznej Jadwiga Szczypiorska z rozpacz\u0105 m\u00f3wi\u0142a o straconej okazji widzenia si\u0119 z synem. T\u0142umaczy\u0142a, \u017ce nie przyjecha\u0142a na spotkanie, gdy\u017c by\u0142oby to dla niej zbyt bolesne rozdrapywanie ran. Po tak wielkim prze\u017cyciu nie mia\u0142aby ju\u017c si\u0142y wr\u00f3ci\u0107 do Londynu.<\/span><\/p>\n

Do rozmowy w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ojciec. By\u0142 wyra\u017anie przygn\u0119biony sytuacj\u0105 \u017cyciow\u0105 na emigracji. Szczypiorscy, ogromnie wzruszeni, na przemian wypytywali syna o jego \u017con\u0119, dziecko, prac\u0119. Pi\u0119tnastominutowa rozmowa telefoniczna po dziesi\u0119cioletniej roz\u0142\u0105ce wywar\u0142a r\u00f3wnie\u017c wra\u017cenie na Andrzeju. Nazajutrz Szczypiorski napisa\u0142 list do rodzic\u00f3w. Tre\u015b\u0107 listu om\u00f3wi\u0142 z oficerem wywiadu z polskiej plac\u00f3wki dyplomatycznej w Wiedniu. W li\u015bcie opr\u00f3cz spraw rodzinnych poruszy\u0142 r\u00f3wnie\u017c kwestie polityczne. Pisa\u0142, \u017ce “po 10 latach dzi\u0119ki wysi\u0142kom ca\u0142ego narodu powsta\u0142a z ruin wspania\u0142a Warszawa”, \u017ce “nieprawd\u0105 s\u0105 oszczerstwa zachodniej propagandy o ucisku w Polsce ludzi r\u00f3\u017cnych przekona\u0144. Zar\u00f3wno komuni\u015bci, jak i nie komuni\u015bci \u017cyj\u0105 wsp\u00f3lnie jednym celem: utrzymaniem pokoju na \u015bwiecie i walk\u0105 o dalszy wzrost dobrobytu w Polsce”. W raporcie napisanym po powrocie z Austrii przekonywa\u0142 swoich mocodawc\u00f3w, \u017ce ojciec do listu nadanego z zagranicy b\u0119dzie przywi\u0105zywa\u0142 wi\u0119ksze znaczenie, gdy\u017c na pewno przypuszcza\u0142, i\u017c listy z kraju by\u0142y kontrolowane. W li\u015bcie wys\u0142anym z Wiednia m\u00f3g\u0142 si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce syn napisze “ca\u0142\u0105 prawd\u0119”.<\/span><\/p>\n

Mimo nieoczekiwanego przebiegu wiede\u0144ska misja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem. Po powrocie do kraju Andrzej Szczypiorski tryska\u0142 optymizmem. Spodziewa\u0142 si\u0119 nieufno\u015bci, a w telefonicznej rozmowie wyczu\u0142 “daleko id\u0105c\u0105 wiar\u0119 i przychylno\u015b\u0107” rodzic\u00f3w. W tej sytuacji uwa\u017ca\u0142, \u017ce nale\u017cy dzia\u0142a\u0107 “raczej szybko, szczeg\u00f3lnie, i\u017c nie ma najmniejszej obawy co do podejrze\u0144”. Przekonywa\u0142, \u017ce nie ma potrzeby rozk\u0142ada\u0107 sprawy na raty (najpierw spotkanie z matk\u0105, a p\u00f3\u017aniej z ojcem). Nale\u017ca\u0142o ku\u0107 \u017celazo p\u00f3ki gor\u0105ce i doprowadzi\u0107 jak najszybciej do spotkania z ojcem lub obojgiem rodzic\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W po\u0142owie czerwca 1955 r. Szczypiorski zamierza\u0142 wyjecha\u0107 do Pary\u017ca na spotkanie z rodzicami. Jednak problemy z uzyskaniem francuskiej wizy sprawi\u0142y, \u017ce termin trzeba by\u0142o przesun\u0105\u0107. Do stolicy Francji przylecia\u0142 ostatecznie oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy z 12 na 13 wrze\u015bnia (wskutek awarii samolot by\u0142 kilka godzin op\u00f3\u017aniony). Na lotnisku czekali ju\u017c na niego rodzice, po czym wszyscy razem pojechali do hotelu. Ze wzgl\u0119du na p\u00f3\u017an\u0105 por\u0119 pierwsza rozmowa trwa\u0142a zaledwie p\u00f3\u0142 godziny. Nast\u0119pnego dnia rano Szczypiorski skontaktowa\u0142 si\u0119 w ambasadzie ze “Spokojnym”, formalnie pracownikiem polskiej plac\u00f3wki, faktycznie rezydentem wywiadu PRL. Koszty pobytu Szczypiorskiego w Pary\u017cu (190 tys. frank\u00f3w plus 20 tys. kieszonkowego) sfinansowano z funduszu operacyjnego wywiadu. Opowiadaj\u0105c “Spokojnemu” o swoich pierwszych wra\u017ceniach ze spotkania z rodzicami, Andrzej stwierdzi\u0142, \u017ce matka gotowa by\u0142a natychmiast wraca\u0107 do kraju. Gorzej przedstawia\u0142a si\u0119 sprawa z ojcem.<\/span><\/p>\n

Po wizycie w ambasadzie Szczypiorski ca\u0142y dzie\u0144 sp\u0119dzi\u0142 z rodzicami. Ojciec oprowadza\u0142 go po mie\u015bcie. Andrzej opowiada\u0142 o swoim \u017cyciu rodzinnym, pracy pisarskiej i planach tw\u00f3rczych, o coraz lepszych materialnych warunkach \u017cycia. Jak odnotowa\u0142 w sprawozdaniu dla bezpieki z pierwszego dnia pobytu w Pary\u017cu: “Du\u017ce wra\u017cenie na rodzicach zrobi\u0142 fakt, \u017ce moja \u017cona i dziecko sp\u0119dzili dwa tygodnie wakacji w Sopocie, a obecnie s\u0105 na wakacjach w Ustroniu, w Beskidach”. Matka z \u017calem stwierdzi\u0142a, \u017ce ani ona, ani ojciec przez ostatnie pi\u0119\u0107 lat nigdzie nie wyje\u017cd\u017cali na urlop. Z rozpacz\u0105 opowiada\u0142a o ich trudnej sytuacji materialnej. Gdy Andrzej p\u0142aci\u0142 za taks\u00f3wk\u0119 (120 frank\u00f3w) i da\u0142 kierowcy 20 frank\u00f3w napiwku, ojciec by\u0142 zbulwersowany jego “rozrzutno\u015bci\u0105”.<\/span><\/p>\n

W rozmowie z rodzicami Szczypiorski pocz\u0105tkowo nie porusza\u0142 otwarcie sprawy ich powrotu. Adam Szczypiorski ci\u0105gle by\u0142 nieufny i obawia\u0142 si\u0119 o w\u0142asne bezpiecze\u0144stwo. Twierdzi\u0142, \u017ce po przyje\u017adzie do Polski trafi\u0142by do wi\u0119zienia. Syn argumentowa\u0142, \u017ce w kraju nic mu nie grozi, a po powrocie nie musia\u0142by pracowa\u0107 fizycznie. Ojciec powtarza\u0142, \u017ce nawet je\u015bli tak jest, to “odwil\u017c” mo\u017ce si\u0119 sko\u0144czy\u0107, przyjdzie “przymrozek” i wtedy przypomn\u0105 mu, \u017ce przez dziesi\u0119\u0107 lat by\u0142 na emigracji. Z niepokojem doda\u0142, \u017ce ma ju\u017c sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat, a w tym wieku nie jest \u0142atwo znale\u017a\u0107 prac\u0119. Syn staraj\u0105c si\u0119 rozwia\u0107 obawy ojca, roze\u015bmia\u0142 si\u0119 i zaznaczy\u0142, \u017ce okres “przegi\u0119\u0107” min\u0105\u0142 ju\u017c bezpowrotnie, a w Polsce ka\u017cdy cz\u0142owiek z kwalifikacjami jest na wag\u0119 z\u0142ota.<\/span><\/p>\n

17 wrze\u015bnia Andrzej, ponaglany przez central\u0119, zdecydowa\u0142 si\u0119 na przeprowadzenie zasadniczej rozmowy. Zaproponowa\u0142 ojcu powr\u00f3t do kraju, obieca\u0142, \u017ce otrzyma prac\u0119 zgodn\u0105 ze swoimi kwalifikacjami, mieszkanie i przyzwoite warunki \u017cycia. Adam Szczypiorski nie by\u0142 zaskoczony propozycj\u0105, cho\u0107 ci\u0105gle wyra\u017ca\u0142 obawy, \u017ce ze wzgl\u0119du na podesz\u0142y wiek nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 otrzyma\u0107 w Polsce pracy, \u017ce po dziesi\u0119ciu latach na emigracji nikt mu nie zechce zaufa\u0107.<\/span><\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c Jadwiga Szczypiorska namawia\u0142a m\u0119\u017ca do natychmiastowego powrotu. Nap\u00f3r syna i \u017cony przyni\u00f3s\u0142 wreszcie skutek. Jeszcze tego dnia wieczorem Andrzej zorganizowa\u0142 w kawiarni spotkanie rodzic\u00f3w ze “Spokojnym” w celu om\u00f3wienia szczeg\u00f3\u0142\u00f3w wyjazdu do Polski. Przed powrotem Adam Szczypiorski wr\u00f3ci\u0142 jeszcze na kilkana\u015bcie dni do Londynu.<\/span><\/p>\n

Ostatecznie 4 pa\u017adziernika 1955 r. Szczypiorscy odlecieli z Pary\u017ca do Warszawy. Nast\u0119pnego dnia do kraju wr\u00f3ci\u0142 Andrzej Szczypiorski. Przed odjazdem o\u015bwiadczy\u0142 “Spokojnemu”, \u017ce chcia\u0142by w przysz\u0142o\u015bci wyjecha\u0107 wraz z \u017con\u0105 na jak\u0105\u015b plac\u00f3wk\u0119 zagraniczn\u0105 jako attach\u00e9 kulturalny czy prasowy. “Nie m\u00f3wi\u0142 otwarcie, \u017ce wykonywa\u0142by r\u00f3wnie\u017c nasz\u0105 robot\u0119, ale do tego zmierza\u0142” – raportowa\u0142 oficer wywiadu. Ju\u017c na lotnisku Andrzej powiedzia\u0142 “Spokojnemu”, \u017ce “niczego tak nie pragnie, a\u017ceby m\u00f3g\u0142 u mnie pracowa\u0107”. W raporcie dla centrali oficer wywiadu pochwali\u0142 Szczypiorskiego, \u017ce “wszelkie zadania zwi\u0105zane ze spraw\u0105 powrotu jego rodzic\u00f3w wykonywa\u0142 sumiennie”. W nagrod\u0119 Andrzej Szczypiorski w 1956 r. mianowany zosta\u0142 attach\u00e9 do spraw kulturalnych, najpierw w konsulacie, a nast\u0119pnie w ambasadzie PRL w Kopenhadze. Na plac\u00f3wce dyplomatycznej pozosta\u0142 do 1958 r.<\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142praca Andrzeja Szczypiorskiego z wywiadem PRL nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 wraz z powrotem jego rodzic\u00f3w. W archiwum IPN zachowa\u0142y si\u0119 odpisy 9 sprawozda\u0144 pisarza z rozm\u00f3w z ojcem. W jednym z raport\u00f3w Andrzej donosi\u0142: “Ojciec czuje si\u0119 b. dobrze, jest oszo\u0142omiony Warszaw\u0105, stale wyra\u017ca sw\u00f3j zachwyt w zwi\u0105zku z odbudow\u0105 miasta i ogromem pracy, jakiego dokonano. Szczeg\u00f3lne wra\u017cenie wywar\u0142 na nim Pa\u0142ac Kultury i Nauki oraz rekonstrukcja Rynku Starego Miasta”. Na podstawie rozm\u00f3w z ojcem Andrzej Szczypiorski przekazywa\u0142 tak\u017ce og\u00f3lne wiadomo\u015bci o po\u0142o\u017ceniu emigracji politycznej, sporach mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi ugrupowaniami oraz wewn\u0105trz nich.<\/span><\/p>\n

Wra\u017cenia z pobytu w Pary\u017cu oraz z wyjazdu do Wiednia pisarz zamie\u015bci\u0142 w wydanym w 1957 r. zbiorze “Z daleka i z bliska. Reporta\u017ce, felietony, eseje”. Pisa\u0142 o muzeach, kawiarniach, rozmowach z przygodnymi osobami, ale nie o spotkaniu z rodzicami i rzeczywistym celu obu wyjazd\u00f3w. Okoliczno\u015bci powrotu rodzic\u00f3w do kraju do ko\u0144ca \u017cycia pozosta\u0142y jego tajemnic\u0105.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tajemnica Szczypiorskiego Gk, PAP, Rzeczpospolita Andrzej Szczypiorski, p\u00f3\u017aniejszy znany pisarz, w latach 50. na zlecenie bezpieki pomaga\u0142 zwabi\u0107 do Polski swojego ojca, dzia\u0142acza emigracyjnego PPS. W wywiadzie-rzece, przeprowadzonym na pocz\u0105tku lat 90., Andrzej Szczypiorski, jeden z najbardziej znanych wsp\u00f3\u0142czesnych pisarzy polskich, powiedzia\u0142: “To, co jest poza moj\u0105 pami\u0119ci\u0105, to, co jak gdyby gwa\u0142ci moj\u0105 pami\u0119\u0107, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37500"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37500"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37500\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37556,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37500\/revisions\/37556"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37500"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37500"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37500"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}