{"id":37759,"date":"2016-03-12T18:09:12","date_gmt":"2016-03-12T16:09:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=37759"},"modified":"2016-03-12T17:15:03","modified_gmt":"2016-03-12T15:15:03","slug":"37759","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=37759","title":{"rendered":"Zapomniane bohaterki"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Zapomniane bohaterki<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Iza Desperak \u00b7 <\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Bohaterki \u0141\u00f3dzkiego Szlaku Kobiet reprezentuj\u0105 wielokulturow\u0105 i multietniczn\u0105 histori\u0119 \u0141odzi. Wa\u017cne miejsce zajmuj\u0105 w\u015br\u00f3d nich \u017byd\u00f3wki \u2013 chronologicznie ujmuj\u0105c \u2013 od Leonii Pozna\u0144skiej (o kt\u00f3rej wszyscy s\u0142yszeli) do Chavy Rosenfarb, o kt\u00f3rej napisz\u0119 za chwil\u0119. Obok kobiet przynale\u017c\u0105cych do \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci znajdziemy te\u017c takie, kt\u00f3re pochodzi\u0142y z \u017cydowskich, ale zasymilowanych rodzin, kt\u00f3rych jedynym j\u0119zykiem ojczystym by\u0142 polski i kt\u00f3rych \u017cydowskie pochodzenie nie powinno nas wr\u0119cz dzi\u015b interesowa\u0107. Jednak wojna zr\u00f3wna\u0142a je, skazuj\u0105c na izolacj\u0119 w gettach i \u015bmier\u0107, kt\u00f3rej tylko nieliczne unikn\u0119\u0142y.<\/strong><\/span><\/p>\n

W \u0142\u00f3dzkim getcie znalaz\u0142y si\u0119 Alina Szapocznikow, w warszawskim Anna Margolis \u2013 obie prze\u017cy\u0142y. Na terenie getta dzia\u0142a\u0142a grupa literacka, w kt\u00f3rej wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y trzy pisarki jidysz: Melania Fogelbaum, Miriam Ulinover i Chava Rosenfarb. Tylko Chava prze\u017cy\u0142a wojn\u0119 i napisa\u0142a \u2013 opart\u0105 na w\u0142asnych wojennych prze\u017cyciach \u2013 powie\u015bciow\u0105, autobiograficzn\u0105 trylogi\u0119, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie zosta\u0142a zekranizowana. Do \u0142\u00f3dzkiego getta trafi\u0142y z Czech Valerie Pollakov\u00e1 i Gabriele Hermannov\u00e1, by zgin\u0105\u0107 w Che\u0142mnie nad Nerem. Pami\u0119tamy o nich, bo by\u0142y siostrami Franza Kafki. Wraz z nimi zgin\u0119\u0142y tysi\u0105ce kobiet, po kt\u00f3rych nie ocala\u0142o nic, nawet nazwisko na li\u015bcie.<\/span><\/p>\n

Alina Szapocznikow trafi\u0142a do getta Litzmannstadt z Pabianic, z matk\u0105 i bratem. Zosta\u0142a zg\u0142oszona jako piel\u0119gniarka, zapewne dzi\u0119ki matce \u2013 lekarce. To pozwoli\u0142o jej trafi\u0107 do grupy zdolnych do pracy, a nie do gazu. Rodzina zamieszka\u0142a w kamienicy przy Zgierskiej 24 \u2013 budynek ten stoi do dzi\u015b. Cho\u0107 brat Aliny r\u00f3wnie\u017c trafi\u0142 na list\u0119 zdolnych do pracy, nie prze\u017cy\u0142 wojny. Zosta\u0142 od razu wys\u0142any do pracy poza gettem i dopiero w 1945 r. Szapocznikow dowiedzia\u0142y si\u0119, \u017ce zgin\u0105\u0142 w obozie koncentracyjnym. Matka pracowa\u0142a jako lekarka w krawieckim \u201eresorcie\u201d, czyli zak\u0142adzie pracy. Alina trafi\u0142a do szko\u0142y zawodowej przy fabryce wyrob\u00f3w bieli\u017aniarskich i sukien, gdzie nie tylko szkolono, ale i dokarmiano uczni\u00f3w. W szkole prowadzono te\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturaln\u0105. By\u0107 mo\u017ce pierwsze artystyczne wprawki Aliny mia\u0142y tam miejsce \u2013 sugeruje Marek Beylin w \u201eFerworze\u201d, biografii Aliny (s. 22). Matka i c\u00f3rka trafi\u0142y potem do r\u00f3\u017cnych oboz\u00f3w koncentracyjnych, ale obie prze\u017cy\u0142y. Alina zosta\u0142a artystk\u0105 rze\u017abiark\u0105 \u015bwiatowego formatu, cho\u0107 prawdziwego uznania doczeka\u0142a si\u0119 dopiero po \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

Miriam Ulinover, Melania Fogelbaum i Chava Rosenfarb wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142y literackie \u017cycie w getcie Litzmannstadt. Tylko Chava prze\u017cy\u0142a. Miriam Ulinover zadebiutowa\u0142a w mi\u0119dzywojniu na \u0142amach \u0142\u00f3dzkiej \u017cydowskiej prasy, organizowa\u0142a spotkania literackie w domu przy ul. Narutowicza 11.<\/em><\/p>\n

W 1922 r. ukaza\u0142 si\u0119 tomik Der bobes ojcer (Skarbczyk mojej babki), pierwszy w Polsce tomik poezji kobiecej w jidysz. Planowany na 1939 r. tomik Szabes nigdy si\u0119 nie ukaza\u0142. W getcie Miriam mieszka\u0142a przy ul. Jakuba 13 m. 19 i tam organizowa\u0142a spotkania literackie. W 1944 zosta\u0142a deportowana do Auschwitz. Zgin\u0119\u0142a w nim razem z m\u0119\u017cem, c\u00f3rk\u0105 i kilkumiesi\u0119czn\u0105 wnuczk\u0105.<\/span><\/p>\n

Melania Fogelbaum by\u0142a poetk\u0105, malark\u0105 i rze\u017abiark\u0105. W getcie mieszka\u0142a z mam\u0105 przy ul. Marynarskiej 43 m. 15, sk\u0105d 1 sierpnia 1944 wys\u0142ano j\u0105 do Auschwitz. Prawdopodobnie prosto z rampy trafi\u0142a do komory gazowej. Zeszyty Melanii odnaleziono na terenie getta w\u015br\u00f3d \u015bmieci. Zbi\u00f3r jej wierszy pod tytu\u0142em Drzwi otwarte na nico\u015b\u0107 wydano w 2012 roku.<\/span><\/p>\n

Chava Rosenfarb z przyjaci\u00f3\u0142k\u0105. \u0141\u00f3d\u017a 1946.<\/em><\/span>
\n Fot. www.chavarosenfarb.com-photos<\/em><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Chava Rosenfarb umar\u0142a dopiero w 2011 roku. W 1940 trafi\u0142a do getta, rok p\u00f3\u017aniej zda\u0142a tam matur\u0119. Mieszka\u0142a przy \u0141agiewnickiej 8 (dom wci\u0105\u017c stoi). Spotykali si\u0119 w nim literaci, mie\u015bci\u0142a si\u0119 tam te\u017c biblioteka Bundu. W 1944 roku Chawa zosta\u0142a deportowana do Auschwitz-Birkenau, stamt\u0105d trafi\u0142a do Sasel i Bergen-Belsen, gdzie zasta\u0142o j\u0105 wyzwolenie. W 1946 roku odwiedzi\u0142a po raz ostatni \u0141\u00f3d\u017a. Wyjecha\u0142a do Kanady i zacz\u0119\u0142a tam publikowa\u0107. W 1947 r. wyda\u0142a tomik poezji Di balade fun nekhtikn vald, w 1948 \u2013 Dos lid fun jidszn kelner Abram. Aktywnie uczestniczy\u0142a te\u017c w \u017cyciu literackim Montrealu. Opublikowa\u0142a autobiograficzn\u0105 trylogi\u0119 Der boim fun lebn, wydan\u0105 te\u017c po angielsku jako The tree of life (Drzewo \u017cycia), oraz jej skr\u00f3con\u0105 jednotomow\u0105 wersj\u0119 From Lodz and Love (Z \u0141odzi i mi\u0142o\u015bci). Bardzo niedawno, bo 9 marca 2015 roku w Montrealu, odby\u0142a si\u0119 \u015bwiatowa prapremiera filmu opartego na jej prozie autobiograficznej: The Bubble of Life.<\/span><\/p>\n

Valerie Pollakov\u00e1 i Gabriele Hermannov\u00e1, siostry Franza Kafki, przyby\u0142y do getta Litzmannstadt jesieni\u0105 1941 r. Gabriela zamieszka\u0142a przy Gnie\u017anie\u0144skiej 1a, Valerie przy Franciszka\u0144skiej 67. Przypuszcza si\u0119, \u017ce we wrze\u015bniu 1942 r. obie zosta\u0142y wywiezione do obozu zag\u0142ady w Che\u0142mnie nad Nerem.<\/span><\/p>\n

Anna Margolis pracowa\u0142a przed wojn\u0105 jako lekarz pediatra w Szpitalu Anny Marii w \u0141odzi (dzi\u015b im. Korczaka). Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej przenios\u0142a si\u0119 z dzie\u0107mi do Warszawy, wkr\u00f3tce trafili do tamtejszego getta, gdzie Anna by\u0142a ordynatorem na oddziale gru\u017aliczym w szpitalu Dzieci\u0119cym im. Berson\u00f3w i Bauman\u00f3w. Prze\u017cy\u0142a, po wojnie wr\u00f3ci\u0142a do \u0141odzi i organizowa\u0142a Sanatorium Przeciwgru\u017alicze dla Dzieci w \u0141agiewnikach, kt\u00f3rym kierowa\u0142a do 1963 roku.<\/span><\/p>\n

Jej c\u00f3rka, Alina Margolis-Edelman, to pierwowz\u00f3r Ali z Elementarza Mariana Falskiego, z kt\u00f3rego uczy\u0142o si\u0119 kilka powojennych pokole\u0144. W warszawskim getcie by\u0142a uczennic\u0105 i piel\u0119gniark\u0105 w \u017bydowskiej Szkole Piel\u0119gniarek, uczestniczy\u0142a w powstaniu getta oraz powstaniu warszawskim. Po wojnie zosta\u0142a lekarzem pediatr\u0105, m.in. w II Klinice Pediatrycznej w \u0141odzi. Za\u0142o\u017cy\u0142a poradni\u0119 dla dzieci z chorobami nerek oraz o\u015brodek leczenia cukrzycy dzieci\u0119cej w Rabce. Po wydarzeniach marcowych w 1968 r. nie mog\u0142a kontynuowa\u0107 kariery naukowej w Polsce. Wyjecha\u0142a wraz z dzie\u0107mi do Francji, gdzie zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 miedzy innymi w dzia\u0142alno\u015b\u0107 organizacji Lekarze bez Granic. W Polsce zosta\u0142a odznaczona w 1999 r. Kawalerem Orderu U\u015bmiechu.<\/span><\/p>\n

Autorka tego tekstu, nosz\u0105ca do\u015b\u0107 rzadkie w Polsce nazwisko, dosta\u0142a kiedy\u015b mail z drugiej p\u00f3\u0142kuli. Uczony, nosz\u0105cy to samo nazwisko, pyta\u0142, czy ma ona mo\u017ce co\u015b wsp\u00f3lnego z jego rodzin\u0105 \u2013 jego babka mieszka\u0142a przed wojn\u0105 w \u0141odzi, przy Nowomiejskiej. Gr\u00f3b kogo\u015b o tym nazwisku znajduje si\u0119 na cmentarzu \u017cydowskim przy Brackiej. Nie uda\u0142o mi si\u0119 dowiedzie\u0107 nic wi\u0119cej.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zapomniane bohaterki Iza Desperak \u00b7 Bohaterki \u0141\u00f3dzkiego Szlaku Kobiet reprezentuj\u0105 wielokulturow\u0105 i multietniczn\u0105 histori\u0119 \u0141odzi. Wa\u017cne miejsce zajmuj\u0105 w\u015br\u00f3d nich \u017byd\u00f3wki \u2013 chronologicznie ujmuj\u0105c \u2013 od Leonii Pozna\u0144skiej (o kt\u00f3rej wszyscy s\u0142yszeli) do Chavy Rosenfarb, o kt\u00f3rej napisz\u0119 za chwil\u0119. Obok kobiet przynale\u017c\u0105cych do \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci znajdziemy te\u017c takie, kt\u00f3re pochodzi\u0142y z \u017cydowskich, ale zasymilowanych […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37759"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37759"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37759\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37775,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37759\/revisions\/37775"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37759"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37759"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37759"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}