{"id":37965,"date":"2016-03-20T18:09:18","date_gmt":"2016-03-20T16:09:18","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=37965"},"modified":"2016-03-17T08:44:36","modified_gmt":"2016-03-17T06:44:36","slug":"20-09-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=37965","title":{"rendered":"Krzyk i cisza – Izrael Gutman – 2001 WI\u0118\u0179"},"content":{"rendered":"
\"\"Krzyk i cisza – 2001 WI\u0118\u0179<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Izrael Gutman<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"\"Wraz z ukazaniem si\u0119 w roku 1987 w “Tygodniku Powszechnym” prze\u0142omowego eseju Jana B\u0142o\u0144skiego “Biedni Polacy patrz\u0105 na getto” nast\u0105pi\u0142 w Polsce kres d\u0142ugotrwa\u0142ego milczenia na temat postawy Polak\u00f3w wobec \u017byd\u00f3w w czasie II wojny \u015bwiatowej. Jednocze\u015bnie upad\u0142o, bezustannie powtarzane dot\u0105d przez komunistyczny re\u017cim, credo o Zag\u0142adzie – dr\u0119twe, nie wynikaj\u0105ce z analizy badawczej i nie powoduj\u0105ce wstrz\u0105su \u015bwiadomo\u015bci, jaki prawda o tych czasach wywar\u0142a ju\u017c wcze\u015bniej na Zachodzie.<\/strong><\/p>\n

B\u0142o\u0144ski pisa\u0142 o wsp\u00f3\u0142winie, spadaj\u0105cej na kraje i narody Europy, zaznaczaj\u0105c, \u017ce poczucie to winno by\u0107 szczeg\u00f3lnie silnie wyra\u017cone w Polsce – kraju, w kt\u00f3rym od wiek\u00f3w \u017cy\u0142o tak wielu \u017byd\u00f3w. Dotyka\u0142 bez ogr\u00f3dek bolesnych prawd, ale znajdowa\u0142 przestrze\u0144 oddechu i ulgi w poczuciu, \u017ce najbardziej zwyrodnia\u0142e i d\u0142awi\u0105ce z\u0142o Polsk\u0119 omin\u0119\u0142o: Kiedy czyta si\u0119, co o \u017bydach wypisywano przed wojn\u0105, ile by\u0142o w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie nienawi\u015bci – mo\u017cna si\u0119 nieraz dziwi\u0107, \u017ce za s\u0142owami nie posz\u0142y czyny. Ale nie posz\u0142y (albo sz\u0142y rzadko). B\u00f3g t\u0119 r\u0119k\u0119 zatrzyma\u0142. Tak, B\u00f3g, bo je\u015bli nie wzi\u0119li\u015bmy udzia\u0142u w tej zbrodni, to dlatego \u017ce byli\u015bmy jeszcze troch\u0119 chrze\u015bcijanami, \u017ce w ostatniej chwili poj\u0119li\u015bmy, jak szata\u0144skie to by\u0142o przedsi\u0119wzi\u0119cie.<\/span><\/p>\n

Tak my\u015bla\u0142 B\u0142o\u0144ski i tak my\u015bla\u0142o do niedawna wielu przyjaci\u00f3\u0142 Polski. W obliczu rzezi w Jedwabnem nie da si\u0119 wi\u0119cej powiedzie\u0107, \u017ce Polakom w czas Zag\u0142ady obce by\u0142o zjawisko ludob\u00f3jstwa.<\/span><\/p>\n

Wiemy dobrze, \u017ce zmora okupacji hitlerowskiej w Polsce nie wykorzeni\u0142a antysemityzmu, \u017ce nie znikn\u0105\u0142 on r\u00f3wnie\u017c w okresie Zag\u0142ady, a nawet p\u00f3\u017aniej. Znana jest plaga “szmalcownik\u00f3w”, upiornych \u0142owc\u00f3w, kt\u00f3rzy \u015bcigali ukrywaj\u0105cych si\u0119 w polskim otoczeniu \u017byd\u00f3w. Prasa konspiracyjna r\u00f3\u017cnych od\u0142am\u00f3w narodowc\u00f3w nie stroni\u0142a od akcent\u00f3w anty\u017cydowskich i antysemickich przes\u0105d\u00f3w. Tu i tam uzbrojone grupy “likwidowa\u0142y bandyt\u00f3w \u017cydowskich”, a m\u00f3wi\u0105c prawd\u0119 – mordowa\u0142y po prostu drobne resztki \u017byd\u00f3w, szukaj\u0105cych po lasach ratunku i schronienia. Nie da si\u0119 te\u017c przemilcze\u0107 wyrazu demoralizacji, kt\u00f3r\u0105 w 1946 roku, w zbiorze szkic\u00f3w “\u017bycie na niby”, przypisywa\u0142 pewnym warstwom spo\u0142ecze\u0144stwa Kazimierz Wyka: .skr\u00f3t bowiem gospodarczo-moralnego stanowiska przeci\u0119tnego Polaka wobec tragedii \u017byd\u00f3w wygl\u0105da tak: Niemcy morduj\u0105c \u017byd\u00f3w pope\u0142nili zbrodni\u0119. My by\u015bmy tego nie zrobili. Za t\u0119 zbrodni\u0119 Niemcy ponios\u0105 kar\u0119, Niemcy splamili swoje sumienie, ale my – my ju\u017c teraz mamy same korzy\u015bci i w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dziemy mieli same korzy\u015bci, nie brudz\u0105c sumienia, nie plami\u0105c d\u0142oni krwi\u0105. Ale takie g\u0142osy nale\u017ca\u0142y do rzadko\u015bci. Na og\u00f3\u0142 – w ramach konsensu, przyj\u0119tego przez ludzi dobrej woli w Polsce i poza ni\u0105 – twierdzono, \u017ce ra\u017c\u0105ce grzechy przeciw bli\u017aniemu polega\u0142y jedynie na marginalnych wyst\u0119pkach pogr\u0105\u017conych w stanie dziko\u015bci chuligan\u00f3w, lub by\u0142y dzie\u0142em nieuleczalnych fanatyk\u00f3w, moralnie zagubionych w nieludzkiej rzeczywisto\u015bci. Wierzono, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107, albo przyt\u0142aczaj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w, cierpi\u0105ca i sparali\u017cowana brutalnym terrorem, zasklepi\u0142a si\u0119 w kr\u0119gu w\u0142asnych trosk i obaw.<\/span><\/p>\n

Zwyczajni s\u0105siedzi?<\/span><\/strong><\/p>\n

Jedwabne ra\u017c\u0105co wykracza poza ten schemat powszechnej oboj\u0119tno\u015bci i marginalnej dewiacji. Mord wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w ubogiego miasteczka przez ich wsp\u00f3\u0142ziomk\u00f3w i s\u0105siad\u00f3w, z kt\u00f3rymi ofiary \u017cy\u0142y razem od pokole\u0144 – ci ludzie znali si\u0119 wzajemnie z nazwiska i z twarzy, znali rodzic\u00f3w i dzieci s\u0105siad\u00f3w, razem z nimi trudzili si\u0119, by przetrwa\u0107 dzie\u0144 codzienny i, jak w innych miasteczkach, zapewne odwiedzali si\u0119 wzajemnie w dniach rodzinnych uroczysto\u015bci i zabaw – mord dokonany tylko ze wzgl\u0119du na to, \u017ce ci inni byli \u017bydami, jest nies\u0142ychan\u0105 i nie daj\u0105c\u0105 si\u0119 poj\u0105\u0107 zbrodni\u0105. Narz\u0119dzia i metody dokonania tej zbiorowej masakry na ludziach bezbronnych i zupe\u0142nie zdanych na \u0142ask\u0119 oprawc\u00f3w, dowodz\u0105 niewiarygodnego upadku ich cz\u0142owiecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Mord oko\u0142o tysi\u0105ca sze\u015bciuset ludzi, dokonany w sercu miasteczka, podobnie jak tocz\u0105ca si\u0119 w wyniku jego ujawnienia swoista “rozprawa s\u0105dowa” – zaskoczy\u0142y nas po sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu latach, jak niespodziewane odkrycie archeologiczne (jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce dopiero teraz?). \u015awiadomo\u015b\u0107 dokonania aktu zbiorowego morderstwa w Jedwabnem jest dla Polak\u00f3w wielkim wstrz\u0105sem, koliduj\u0105c z narodowym mitem o latach wojny. Zar\u00f3wno trwaj\u0105ca nadal seria artyku\u0142\u00f3w w prasie, jak i publiczne dyskusje i wypowiedzi, nie koncentruj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na wydarzeniach w Jedwabnem, ale obejmuj\u0105 szeroki zakres zagadnie\u0144, takich jak kwestia antysemityzmu w Polsce, stosunki polsko-\u017cydowskie w okresach g\u0142\u0119bokich zmian, kt\u00f3re zasz\u0142y w ci\u0105gu burzy wojennej i w czasie powojennym, sprawa i rozmiar odpowiedzialno\u015bci za Jedwabne. Szeroka gama dyskusji jest przewa\u017cnie utrzymywana w tonie skupienia, bez tuszowania prawdy, cz\u0119ste s\u0105 wyrazy skruchy i uczucia \u017calu. Gotowo\u015b\u0107 narodu i spo\u0142ecze\u0144stwa zdolnego do uznania faktu, \u017ce dzieje Polski nie s\u0105 nieskazitelnym \u0142a\u0144cuchem heroizmu i sprawiedliwo\u015bci, \u017ce nios\u0105 tak\u017ce w sobie kart\u0119 krzywd, wyrz\u0105dzonych s\u0142abym i niewinnym, nie \u015bwiadczy o duchowym upadku, ale jest egzaminem m\u0119\u017cnej si\u0142y w drodze do lepszej przysz\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Profesor Tomasz Szarota m\u00f3wi w “Gazecie Wyborczej” w rozmowie z Jackiem \u017bakowskim: Te niepodwa\u017calne fakty s\u0105 tak wstrz\u0105saj\u0105ce, \u017ce nawet mnie – historyka, kt\u00f3ry du\u017co si\u0119 naczyta\u0142 i sporo pisa\u0142 o r\u00f3\u017cnych przejawach haniebnych zachowa\u0144 Polak\u00f3w pod okupacj\u0105 niemieck\u0105 – zmuszaj\u0105 do zupe\u0142nie nowych konkluzji. [.] Gross swoimi publikacjami zmusi\u0142 nas do zmiany pogl\u0105d\u00f3w na temat postaw Polak\u00f3w w czasie II wojny \u015bwiatowej i to jest jego niepodwa\u017calna zas\u0142uga. Inny autor, Zdzis\u0142aw Krasnod\u0119bski, pyta w “Znaku”, dlaczego ksi\u0105\u017cka “S\u0105siedzi” Jana Tomasza Grossa dotyka do g\u0142\u0119bi polskiego czytelnika, podczas gdy na przyk\u0142ad ujawniaj\u0105ca r\u00f3wnie\u017c okropne fakty praca Christophera Browninga “Ordinary Men – Reserve Police Battalion 101 and the Final Solution in Poland” [.], kt\u00f3rej “akcja” rozgrywa si\u0119 przecie\u017c tak\u017ce w Polsce, mo\u017ce by\u0107 czytana ze znacznie wi\u0119kszym dystansem. Odpowied\u017a jest prosta – w tym wypadku zaanga\u017cowana zostaje narodowa to\u017csamo\u015b\u0107 czytelnika.<\/span><\/p>\n

Takie podej\u015bcie jest s\u0142uszne, ale tylko cz\u0119\u015bciowo wyja\u015bnia spraw\u0119. Nigdy nie zgadza\u0142em si\u0119 z twierdzeniem Browninga, \u017ce wykonawcami tej zbrodni byli “zwykli ludzie”. Niemcy w mundurach, kt\u00f3rzy mordowali w “specjalnych akcjach” kobiety, starc\u00f3w i dzieci, nie byli “zwyk\u0142ymi lud\u017ami”, lecz produktem hitlerowskiej ideologii i re\u017cimu III Rzeszy. Jednak mord w Jedwabnem i tak\u017ce – co si\u0119 obecnie ujawnia – w kilku innych pobliskich miejscowo\u015bciach, zosta\u0142 dokonany przez Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy solidarnie odnosili si\u0119 do Niemc\u00f3w jako do nieprzejednanych wrog\u00f3w. Polacy nie byli umundurowanymi zbirami. Jak wi\u0119c by\u0142a mo\u017cliwa ta zbrodnia i niepoj\u0119ta wprost furia pragnienia ludzkiej m\u0119ki i krwi?<\/span><\/p>\n

Dlaczego?<\/span><\/strong><\/p>\n

Autorzy kilku artyku\u0142\u00f3w, mi\u0119dzy nimi r\u00f3wnie\u017c prof. Szarota, stwierdzaj\u0105 jednoznacznie, \u017ce mordowali Polacy (to jest fakt bezsprzeczny), zalecaj\u0105 zbada\u0107 szczeg\u00f3\u0142y wydarzenia i dodaj\u0105, \u017ce nale\u017cy pozna\u0107 dok\u0142adnie wp\u0142yw i wk\u0142ad Niemc\u00f3w w ten zbrodniczy czyn, co mo\u017ce chocia\u017cby cz\u0119\u015bciowo zmniejszy\u0107 win\u0119 polskich mieszka\u0144c\u00f3w Jedwabnego. Powo\u0142anie komisji ekspert\u00f3w, celem dotarcia do pe\u0142nego i gruntownego obrazu wydarze\u0144, jest zrozumia\u0142ym i po\u017c\u0105danym krokiem. Jednocze\u015bnie nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c sprawdzi\u0107 o\u015bwiadczenie Grossa, \u017ce rozkaz zniszczenia \u017byd\u00f3w zosta\u0142 wydany przez Niemc\u00f3w 10 lipca 1941. Komu zosta\u0142 wydany taki rozkaz i na kogo na\u0142o\u017cono jego wype\u0142nienie, jak r\u00f3wnie\u017c i samo \u017ar\u00f3d\u0142o rozkazu – to wszystko nie jest u Grossa wyszczeg\u00f3lnione. Z relacji \u015bwiadk\u00f3w i dokument\u00f3w z pocz\u0105tkowego okresu okupacji teren\u00f3w, zaj\u0119tych latem 1941 roku, wynika, \u017ce podczas kampanii “Barbarossa” \u017bydzi byli pozbawieni wszelkich praw, ludno\u015b\u0107 miejscowa podjudzana by\u0142a do pogrom\u00f3w i bezkarnej grabie\u017cy. Natomiast masowe zab\u00f3jstwa wykonywane by\u0142y przez specjalne, umundurowane jednostki niemieckie (Einsatzgruppen), do pomocy kt\u00f3rym mobilizowano si\u0142y ochotnicze spo\u015br\u00f3d miejscowych zbir\u00f3w. Jednak Polacy nie brali udzia\u0142u w tego rodzaju kolaboracji.<\/span><\/p>\n

\"Najpowa\u017cniejszy<\/a><\/p>\n

Pad\u0142o pytanie, czy powodem wybuchu nie by\u0142a \u017c\u0105dza rabunku i grabie\u017cy. Nasza wiedza o pogromach, dokonywanych w Rosji w ostatnich dziesi\u0119cioleciach XIX w., wskazuje na to, \u017ce poci\u0105g do pl\u0105drowania doprowadza\u0142 do rabunku i niszczenia mienia, zn\u0119cania si\u0119 nad lud\u017ami, do gwa\u0142cenia kobiet – ale raczej nie do masowego mordu.<\/span><\/p>\n

Pojawia si\u0119 wi\u0119c kolejne, nurtuj\u0105ce i dr\u0119cz\u0105ce pytanie: co spowodowa\u0142o zbrodni\u0119 masowego zab\u00f3jstwa \u017byd\u00f3w w Jedwabnem? Nie mniej zaskakuj\u0105ce jest to, \u017ce w orgii niszczenia i mordu w spos\u00f3b widoczny bra\u0142o czynny udzia\u0142 wielu mieszka\u0144c\u00f3w Jedwabnego, jak r\u00f3wnie\u017c i to, \u017ce poza jedynym udokumentowanym przypadkiem pomocy i ukrycia siedmiu \u017byd\u00f3w, nic nie wiemy o pr\u00f3bach ich ratowania albo uchronienia chocia\u017c dzieci. Nie znamy te\u017c \u017cadnego konkretnego konfliktu lokalnego, albo wydarzenia o zapalnych nast\u0119pstwach, kt\u00f3re mog\u0142oby by\u0107 powodem wzburzenia takiej z\u0142o\u015bci i z\u0142ej krwi w Jedwabnem.<\/span><\/p>\n

Ani “wszyscy” \u017bydzi, ani Polacy.<\/span><\/strong><\/p>\n

Nar\u00f3d polski ma za sob\u0105 d\u0142ug\u0105 drog\u0119 niewoli i m\u0119cze\u0144stwa. Utarty autoportret zawsze przedstawia\u0142 Polsk\u0119 w postaci ofiary, walcz\u0105cej o swoje s\u0142uszne prawo do istnienia. Przyszed\u0142 czas uzna\u0107 – i to nie tylko z powodu cienia Jedwabnego – \u017ce mi\u0119dzywojenna historia Polski niepodleg\u0142ej, a tak\u017ce nast\u0119pne chronologicznie rozdzia\u0142y jej dziej\u00f3w, splamione s\u0105 krzywd\u0105, wyrz\u0105dzon\u0105 w\u0142asnym obywatelom, zdanym na jej pomoc i zrozumienie.<\/span><\/p>\n

W stosunkach polsko-\u017cydowskich cz\u0119sto powraca oskar\u017cenie o nielojalno\u015b\u0107 i demonstracyjn\u0105 rado\u015b\u0107, z jak\u0105 \u017bydzi przyj\u0119li wojska sowieckie, wkraczaj\u0105ce na wschodnie po\u0142acie Rzeczypospolitej we wrze\u015bniu 1939 roku. Zarzuca si\u0119 te\u017c \u017bydom, \u017ce zajmowali eksponowane stanowiska w aparacie administracyjno-policyjnym w\u0142adzy sowieckiej.<\/span><\/p>\n

Zarzuty te nie s\u0105 bezpodstawne. Pojawienie si\u0119 Sowiet\u00f3w by\u0142o dla \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w i uchod\u017ac\u00f3w wielkim odpr\u0119\u017ceniem i ulg\u0105. Bo jedyn\u0105 alternatyw\u0105 w panuj\u0105cym stanie rzeczy by\u0142 najazd hitlerowski i zapowied\u017a groz\u0105 przejmuj\u0105cej \u017byd\u00f3w perspektywy. W kraju Sowiet\u00f3w czeka\u0142y \u017byd\u00f3w, jak i innych, z\u0142o i okrucie\u0144stwo tego re\u017cimu, ale pod panowaniem Niemc\u00f3w oczekiwa\u0142 ich tylko – \u017cydowski los. To prawda, \u017ce pewien odsetek m\u0142odzie\u017cy \u017cydowskiej by\u0142 nastawiony prokomunistycznie, ale kolaboranci znale\u017ali si\u0119 wsz\u0119dzie – w\u015br\u00f3d “swoich” i “nie swoich”. \u017bydzi zajmowali, co prawda, stanowiska w urz\u0119dach sowieckich (a warto tu przypomnie\u0107, \u017ce tego rodzaju posady w niepodleg\u0142ej Polsce, szczeg\u00f3lnie w ostatnich latach jej istnienia, by\u0142y dla \u017byd\u00f3w niedost\u0119pne), ale m\u0142odzie\u017c \u017cydowska – syjoni\u015bci i cz\u0142onkowie Bundu – tworzy\u0142a te\u017c pod zaborem sowieckim ogniska konspiracyjne, a wielu z uchod\u017ac\u00f3w, rozczarowanych, wyrazi\u0142o nawet gotowo\u015b\u0107 powrotu do swych miast i rodzin w zaborze hitlerowskim. Re\u017cim sowiecki by\u0142 nieszcz\u0119\u015bciem dla masy \u017byd\u00f3w religijnych i dla uprawiaj\u0105cych “tradycyjnie \u017cydowskie” zawody. \u017bydzi, tak jak i Polacy, byli aresztowani i deportowani na g\u0142\u0119boki wsch\u00f3d sowieckiej Rosji i do Kazachstanu. Jednym z paradoks\u00f3w tej wojny by\u0142 fakt, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 resztek \u017byd\u00f3w polskich uratowa\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie na wygnaniu i w sowieckich obozach.<\/span><\/p>\n

Z niema\u0142ym rozczarowaniem i zdumieniem czyta\u0142em obszerny artyku\u0142 nestora historii polskiego podziemia, prof. Tomasza Strzembosza “Przemilczana kolaboracja”. Autor stwierdza, \u017ce: Ludno\u015b\u0107 \u017cydowska, w tym zw\u0142aszcza m\u0142odzie\u017c oraz miejska biedota, wzi\u0119\u0142a masowy udzia\u0142 w powitaniu wojska sowieckiego. Z broni\u0105 w r\u0119ku. Biedota \u017cydowska z broni\u0105 w r\u0119ku. S\u0142uchy i og\u00f3lnikowe oskar\u017cenia, kt\u00f3re Strzembosz g\u0119sto przytacza, s\u0105 wytworem fantazji i niegodne s\u0105 ustosunkowania si\u0119 do nich. Cho\u0107 nie jest to jednoznacznie powiedziane, te sformu\u0142owania sugeruj\u0105 pewien bilans z Jedwabnem: wy nam – a wi\u0119c i my wam!<\/span><\/p>\n

Ci\u0119\u017cko jest rozmawia\u0107, gdy ci\u0105gle wracamy do tego, \u017ce “\u017bydzi, wszyscy \u017bydzi.”, do stereotypu wrogo\u015bci, gdy pozostajemy na szlaku Burbon\u00f3w: nic nie zapominamy i niczego nowego si\u0119 nie uczymy. Ci, kt\u00f3rych boli pami\u0119\u0107 nieszcz\u0119\u015bcia, a jest ich wielu w Polsce, drogo p\u0142ac\u0105 za opublikowanie tu czy tam czyich\u015b profanacyjnych por\u00f3wna\u0144. I jak zwykle utarte stereotypy, z kt\u00f3rymi trudno si\u0119 rozsta\u0107, rodz\u0105 z drugiej strony stereotypy biegunowo przeciwstawne.<\/span><\/p>\n

Uwa\u017cam, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em katastrof, dziko\u015bci i zag\u0142ady \u017byd\u00f3w by\u0142 rasizm w wersji hitlerowskiej, brutalna agresja niemiecka i nieludzki re\u017cim okupacyjny. Najlepiej wyra\u017caj\u0105 to s\u0142owa Paula Celana w wierszu “Fuga \u015bmierci”: Der Tod ist ein Meister aus Deutschland – \u015bmier\u0107 jest mistrzem z Niemiec.<\/span><\/p>\n

Czy Polacy s\u0105 narodem nieuleczalnych antysemit\u00f3w? Nigdy tak nie my\u015bla\u0142em i nie wierzy\u0142em w to. S\u0105dz\u0119, \u017ce takie totalne okre\u015blenie ma w sobie co\u015b z plagi antysemityzmu. To prawda, \u017ce w szeregu ostatnich pokole\u0144 antysemityzm zakorzeni\u0142 si\u0119 g\u0142\u0119boko w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w, \u017ce istnia\u0142 podczas wojny i okupacji, \u017ce dawa\u0142 si\u0119 ostro we znaki w czasie powojennym. Jego wyrazem s\u0105 Kielce i fala zab\u00f3jstw lat czterdziestych, jest te\u017c wyp\u0119dzenie \u017byd\u00f3w w latach 1968-1969, b\u0119d\u0105ce rezultatem porachunk\u00f3w od\u0142am\u00f3w partyjnych. Jednocze\u015bnie w honorowym poczcie Sprawiedliwych \u015awiata, kt\u00f3rzy z nara\u017ceniem, lub te\u017c z ofiar\u0105 swego \u017cycia i \u017cycia swych rodzin nie\u015bli pomoc szczutym \u017bydom, jest stosunkowo wielka liczba Polak\u00f3w. Oni czynili to bezinteresownie dla ludzi, kt\u00f3rych nie znali, \u017cyli w ci\u0105g\u0142ej obawie i w nieustannym wysi\u0142ku. Ich los – nawet tych, kt\u00f3rzy nie zostali wykryci przez Niemc\u00f3w – naznaczony by\u0142 tragizmem. Zadanie ratowania \u017byd\u00f3w by\u0142o zapewne najtrudniejsze i najbardziej niebezpieczne w\u0142a\u015bnie w Polsce.<\/span><\/p>\n

Nie uwa\u017cam te\u017c, \u017ce za zbrodnie na \u017bydach odpowiedzialne s\u0105 instytucje reprezentuj\u0105ce nar\u00f3d polski podczas okupacji: rz\u0105d na uchod\u017astwie w Londynie i akowskie podziemie w kraju, kt\u00f3re – co prawda – niewiele dla ul\u017cenia doli \u017byd\u00f3w uczyni\u0142y.<\/span><\/p>\n

Indywidualna wina – zbiorowa oboj\u0119tno\u015b\u0107<\/span><\/strong><\/p>\n

Czy nikt nie jest zatem odpowiedzialny za masowy mord w Jedwabnem? Du\u017co ju\u017c m\u00f3wiono o odpowiedzialno\u015bci indywidualnej albo ograniczonej odpowiedzialno\u015bci lokalnej, szczeg\u00f3\u0142owo rozwa\u017cano aspekty odpowiedzialno\u015bci i winy. M\u00f3wiono te\u017c o tym, \u017ce na narodzie i jego przysz\u0142ych pokoleniach nie ci\u0105\u017cy odpowiedzialno\u015b\u0107 za grzechy dalekich miasteczek.<\/span><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce taki spos\u00f3b oceniania odpowiedzialno\u015bci jest mylny. Istnieje odpowiedzialno\u015b\u0107 osobista z\u0142oczy\u0144c\u00f3w – i jest ona jedn\u0105 stron\u0105 medalu. Nie da si\u0119 jednak zaprzeczy\u0107, \u017ce z\u0142owroga si\u0142a tego, co sta\u0142o si\u0119 w Jedwabnem, wykarmi\u0142a si\u0119 rozpowszechnion\u0105 niech\u0119ci\u0105 do \u017byd\u00f3w. Ta wrogo\u015b\u0107, kt\u00f3ra w Polsce dosz\u0142a do szczytu w latach trzydziestych, kaza\u0142a widzie\u0107 w \u017bydach, \u017cyj\u0105cych w tym kraju od stuleci, zagro\u017cenie dla pa\u0144stwa, zagro\u017cenie, kt\u00f3re nale\u017cy wyeliminowa\u0107. Ten antysemityzm nie by\u0142 tylko importem z zewn\u0105trz, wyr\u00f3s\u0142 na polskiej glebie, w polskiej, domowej rzeczywisto\u015bci.<\/span><\/p>\n

Narzucony przez Niemc\u00f3w re\u017cim bezprawia i lekcewa\u017cenia ludzkiego \u017cycia sprowokowa\u0142 tragedi\u0119 Jedwabnego, tragedi\u0119, kt\u00f3ra jest tylko ma\u0142ym wycinkiem olbrzymiej tragedii Zag\u0142ady – a jednak stanowi nieszcz\u0119\u015bcie dla \u017byd\u00f3w i cios dla Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Rozrachunki historyczne s\u0105 w pierwszym rz\u0119dzie nauk\u0105 wsp\u00f3lnoty istnienia i \u017cycia. Antysemityzm jest chorob\u0105, kt\u00f3ra nie\u0142atwo daje si\u0119 wykorzeni\u0107. Po do\u015bwiadczeniach naszego wieku, na progu samozniszczenia rodzaju ludzkiego, nale\u017cy strzec si\u0119 pilnie r\u00f3\u017cnej ma\u015bci totalitaryzm\u00f3w, rasizmu i antysemityzmu. Leszek Ko\u0142akowski pisa\u0142 w 1956 r. w kr\u00f3tkiej pracy o antysemityzmie: Elementarnym warunkiem krwawych pogrom\u00f3w \u017cydowskich, rzezi i okrucie\u0144stw by\u0142a zawsze spo\u0142eczna atmosfera emocjonalna, toleruj\u0105ca antysemityzm nawet w najbardziej z\u0142agodzonej i rozwodnionej postaci. System dyskryminacji i nieufno\u015bci, cho\u0107by zgo\u0142a na poz\u00f3r niegro\u017anych, wsz\u0119dzie tam, gdzie p\u00f3\u017aniej rodzi\u0142y si\u0119 zbrodnie, kumulowa\u0142 zawsze rezerwuary destrukcyjnej energii spo\u0142ecznej, kt\u00f3re \u017cywi\u0142y i hodowa\u0142y zbrodniarzy.<\/span><\/p>\n

\u015awiat, w kt\u00f3rym obecnie \u017cyjemy – a nie b\u0119dzie on nigdy idealny – zmaga si\u0119 w walce o wolno\u015b\u0107 jednostki, narod\u00f3w i warstw spo\u0142ecznych. W tej walce zadaniem naszym jest r\u00f3wnie\u017c d\u0105\u017cenie do kszta\u0142towania i wychowania cz\u0142owieka, kt\u00f3rego \u015bwiadomo\u015b\u0107 jest samodzielnym zasobem pami\u0119ci, wiedzy i samodzielnym drogowskazem ku przysz\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

\n

Israel Gutman<\/strong> – ur. 1923 w Warszawie. Walczy\u0142 w powstaniu w getcie warszawskim, p\u00f3\u017aniej by\u0142 wi\u0119\u017aniem Majdanka, Auschwitz i Mauthausen. Po wojnie wyemigrowa\u0142 do Izraela. Profesor historii na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie, przewodnicz\u0105cy Rady Naukowej Instytutu Yad Vashem w Jerozolimie. Wiceprzewodnicz\u0105cy Mi\u0119dzynarodowej Rady O\u015bwi\u0119cimskiej. Mieszka w Jerozolimie.<\/em><\/span><\/p>\n

Powy\u017cszy tekst zosta\u0142 napisany jako przedmowa do opublikowanej przez Towarzystwo “Wi\u0119\u017a<\/strong>” ksi\u0105\u017cki “Thou Shalt Not Kill. Poles on Jedwabne<\/strong>“. Jest to antologia prezentuj\u0105ca ponad 30 wybranych artyku\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych zbrodni w Jedwabnem, jakie pojawi\u0142y si\u0119 w polskiej prasie – niekt\u00f3re jeszcze przed opublikowaniem ksi\u0105\u017cki Jana Tomasza Grossa “S\u0105siedzi”<\/strong>.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Krzyk i cisza – 2001 WI\u0118\u0179 Izrael Gutman Wraz z ukazaniem si\u0119 w roku 1987 w “Tygodniku Powszechnym” prze\u0142omowego eseju Jana B\u0142o\u0144skiego “Biedni Polacy patrz\u0105 na getto” nast\u0105pi\u0142 w Polsce kres d\u0142ugotrwa\u0142ego milczenia na temat postawy Polak\u00f3w wobec \u017byd\u00f3w w czasie II wojny \u015bwiatowej. Jednocze\u015bnie upad\u0142o, bezustannie powtarzane dot\u0105d przez komunistyczny re\u017cim, credo o Zag\u0142adzie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37965"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37965"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37965\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37971,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37965\/revisions\/37971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37965"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37965"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37965"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}