{"id":38089,"date":"2022-07-24T17:05:34","date_gmt":"2022-07-24T15:05:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=38089"},"modified":"2022-07-15T05:47:26","modified_gmt":"2022-07-15T03:47:26","slug":"22-09-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=38089","title":{"rendered":"O niezwyk\u0142ej postaci Racheli Auerbach rozmawia\u0142y Karolina Szymaniak i Sylwia Chutnik."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>O niezwyk\u0142ej postaci Racheli Auerbach rozmawia\u0142y Karolina Szymaniak i Sylwia Chutnik.<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Karolina Szymaniak, Sylwia Chutnik, Justyna Czechowska, Piotr Kie\u017cun <\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"Auerbach_plakat\"
\nPisarka, dziennikarka, publicystka, t\u0142umaczka, krytyczka, kt\u00f3rej przysz\u0142o para\u0107 si\u0119 te\u017c histori\u0105. W czasie wojny wsp\u00f3\u0142pracownica Ringelbluma, po wojnie pracownica Jad Waszem. O niezwyk\u0142ej postaci Racheli Auerbach rozmawia\u0142y Karolina Szymaniak i Sylwia Chutnik.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201e\u00abOna jest kapk\u0119 uparta, ale co to za talent!\u00bb \u2013 notowa\u0142a w dzienniku pod dat\u0105 7 maja 1944 roku Basia Temkin-Bermanowa, komentuj\u0105c jedn\u0105 z prac Racheli Auerbach napisanych po wyj\u015bciu z getta na zlecenie \u017bydowskiego Komitetu Narodowego. Tak, bez w\u0105tpienia ta wci\u0105\u017c niedostatecznie znana pisarka, krytyczka i dziennikarka, tworz\u0105ca po polsku i w jidysz, by\u0142a uparta i utalentowana, niezwykle zdeterminowana, cz\u0119sto zapewne szorstka i swoj\u0105 bezkompromisowo\u015bci\u0105 nie zawsze jedna\u0142a sobie ludzi. Mia\u0142a jednak poczucie misji i odpowiedzialno\u015bci wobec zamordowanych\u201d.<\/span><\/p>\n

Tak o Racheli Auerbach pisze badaczka jej tw\u00f3rczo\u015bci i zarazem redaktorka jej dzie\u0142 Karolina Szymaniak. Kim jest Rachela Auerbach? Jak wygl\u0105da jej tw\u00f3rczy dorobek? Dlaczego wiemy o niej tak ma\u0142o? Szans\u0105 na przybli\u017cenie postaci tej niezwykle ciekawej i barwnej \u017cydowskiej pisarki s\u0105 jej dzienniki i teksty zamieszczone w tomie \u201ePisma z getta warszawskiego\u201d, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 nak\u0142adem \u017bydowskiego Instytutu Historycznego. Z tej okazji 26 lutego br. \u201eKultura Liberalna\u201d i Stowarzyszenie T\u0142umaczy Literatury zorganizowa\u0142y dyskusj\u0119 wok\u00f3\u0142 pism Auerbach z udzia\u0142em Karoliny Szymaniak oraz Sylwii Chutnik. Partnerem wydarzenia by\u0142 \u017bydowski Instytut Historyczny. Poni\u017cej prezentujemy skr\u00f3cony zapis tej rozmowy.<\/span><\/p>\n

Justyna Czechowska<\/strong>: Czy pami\u0119tacie swoje pierwsze spotkanie z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 i postaci\u0105 Racheli Auerbach?<\/span><\/p>\n

Karolina Szymaniak:<\/strong> Moje pierwsze spotkanie \u2013 nie wiem, czy to nie b\u0119dzie te\u017c pierwsze spotkanie Sylwii Chutnik \u2013 zdarzy\u0142o si\u0119 na zaj\u0119ciach \u201ePoetyka makabry\u201d prof. Jacka Leociaka. Tekst otrzymali\u015bmy w kserokopii. W\u00f3wczas w ten spos\u00f3b kolportowano jej teksty z getta, a ona sama jako autorka pozostawa\u0142a niemal ca\u0142kiem nieznana. To pierwsze zetkni\u0119cie z Rachel\u0105, 16 lat temu, g\u0142\u0119boko we mnie zapad\u0142o, cho\u0107 przez d\u0142u\u017cszy czas nie zajmowa\u0142am si\u0119 jej tw\u00f3rczo\u015bci\u0105. Raczej \u015bledzi\u0142am to, co robi\u0105 inni \u2013 Jacek Leociak czy Marta Janczewska. Do Auerbach wr\u00f3ci\u0142am, kiedy zaj\u0119\u0142am si\u0119 modernizmem galicyjskim. Dopiero gdy par\u0119 lat temu w \u017bIH-u zrodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 ponownego wydania jej dziennika z getta, wr\u00f3ci\u0142am do jej wojennego pisarstwa i ju\u017c mnie ta Rachela na dobre poch\u0142on\u0119\u0142a.<\/span><\/p>\n

Sylwia Chutnik:<\/strong> Rzeczywi\u015bcie, moje pierwsze spotkanie z tekstami Racheli Auerbach to wspomniane zaj\u0119cia z \u201ePoetyki makabry\u201d. Zajmowali\u015bmy si\u0119 tam przez jaki\u015b czas pami\u0119tnikami z getta warszawskiego i przygotowywa\u0142am referat o kobiecych zapiskach z tamtego okresu. Oczywi\u015bcie Rachela Auerbach r\u00f3wnie\u017c si\u0119 w tym zestawieniu znalaz\u0142a, ale opr\u00f3cz tych pojedynczych kartek zapami\u0119ta\u0142am przede wszystkim zdziwienie, \u017ce teksty te nie zosta\u0142y wcze\u015bniej wydane. Z tego faktu wysnu\u0142am nawet co\u015b w rodzaju teorii spiskowej, wed\u0142ug kt\u00f3rej teksty te nie zosta\u0142y opublikowane, poniewa\u017c s\u0105 na tyle wywrotowe, \u017ce nie mieszcz\u0105 si\u0119 w dyskursie i sposobie opowiadania o tamtych czasach, tamtym miejscu, tamtych wydarzeniach. To niesamowite, \u017ce Auerbach doczeka\u0142a si\u0119 w ko\u0144cu swojej Hanny Kirchner, tak jak ma j\u0105 Zofia Na\u0142kowska, i \u017ce jej zapiski zosta\u0142y tak szczeg\u00f3\u0142owo opracowane. Mo\u017cna w tym miejscu powiedzie\u0107 jedno s\u0142owo \u2013 wreszcie!<\/span><\/p>\n

Piotr Kie\u017cun:<\/strong> Opisuj\u0105c swoje pierwsze spotkanie z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Auerbach, zacz\u0119\u0142y\u015bcie od razu od \u201ePism z getta warszawskiego\u201d. Jednak kiedy wybucha wojna Auerbach ma 40 lat, jest w pe\u0142ni ukszta\u0142towan\u0105 osob\u0105. Kim by\u0142a Auerbach przed wojn\u0105? Z jakim baga\u017cem do\u015bwiadcze\u0144 wesz\u0142a w ten trudny okres?<\/span><\/p>\n

Karolina Szymaniak:<\/strong> To jest w\u0142a\u015bnie ta Rachela Auerbach, kt\u00f3r\u0105 jako badaczka zaj\u0119\u0142am si\u0119 najpierw. Auerbach urodzi\u0142a si\u0119 w \u0141anowcach i pochodzi\u0142a z rodziny wiejskich \u017byd\u00f3w. Nie ma\u0142omiasteczkowych, nie miejskich, tylko w\u0142a\u015bnie wiejskich. Bardzo t\u0119 swoj\u0105 wiejsko\u015b\u0107 podkre\u015bla\u0142a. Lubi\u0142a zreszt\u0105 ironizowa\u0107, \u017ce wygl\u0105da jak porz\u0105dna, polska, wiejska dziewczyna. Te korzenie s\u0105 o tyle wa\u017cne, \u017ce \u0141anowce powracaj\u0105 u niej jako kraina dzieci\u0144stwa w momencie, w kt\u00f3rym pojawia si\u0119 traumatyczne do\u015bwiadczenie. Poza tym \u0141anowce da\u0142y jej to\u017csamo\u015b\u0107, kt\u00f3ra pozwoli\u0142a jej przetrwa\u0107 po tzw. aryjskiej stronie. Auerbach od 1943 r. do ko\u0144ca wojny ukrywa\u0142a si\u0119 jako Aniela Dobrucka. Jest to imi\u0119 i nazwisko najm\u0142odszej c\u00f3rki s\u0105siad\u00f3w z dzieci\u0144stwa. Jak pisa\u0142a Auerbach: \u201eod razu wiedzia\u0142am, kim jestem (\u2026) nie mo\u017cna by\u0142o wisie\u0107 w pr\u00f3\u017cni. (\u2026) To musia\u0142a by\u0107 tr\u00f3jwymiarowa to\u017csamo\u015b\u0107\u201d. Tak\u0105 wiarygodn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 mog\u0142a stworzy\u0107 dzi\u0119ki znajomo\u015bci rodziny Dobruckich. Dodatkowo, w imieniu Aniela zachowany jest ten sam uk\u0142ad samog\u0142osek, co w jej imieniu w\u0142asnym: a-e-a. W ten spos\u00f3b Rachela mo\u017ce wpisa\u0107 w\u0142asn\u0105 sygnatur\u0119 w cudze, przybrane imi\u0119, oswaja, czy te\u017c przyswaja t\u0119 now\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

\"\"Karolina Szymaniak. Fot. Adam Suwi\u0144ski<\/em><\/span><\/p>\n

Z \u0141anowc\u00f3w Auerbach przenosi si\u0119 z rodzin\u0105 do Lwowa i tam zaczyna swoj\u0105 przygod\u0119 intelektualistki i pisarki. Studiuje na Uniwersytecie Jana Kazimierza, m.in. u profesora Kazimierza Twardowskiego, i zdobywa wykszta\u0142cenie filozoficzno-psychologiczne, co bardzo wyra\u017anie odbija si\u0119 w ca\u0142ym jej pisarstwie, zar\u00f3wno przedwojennym, jak i w pismach, kt\u00f3re powstaj\u0105 w getcie. Ta formacja decyduje o tym, jak patrzy na zjawiska spo\u0142eczno-psychologiczne getta, co pisze po wojnie, jak my\u015bli o pracy z ocala\u0142ymi. Studiuje te\u017c histori\u0119. To wa\u017cne, bo cz\u0119sto podkre\u015bla si\u0119, \u017ce wsp\u00f3\u0142pracownicy podziemnego archiwum getta warszawskiego cz\u0119sto nie byli historykami, podobnie jak wielu pierwszych historyk\u00f3w-ocala\u0142ych. Nale\u017cy tu wi\u0119c podkre\u015bli\u0107: Rachela Auerbach zna\u0142a warsztat historyczny. Nie by\u0142a historyczk\u0105, a pisark\u0105, dziennikark\u0105, publicystk\u0105, t\u0142umaczk\u0105, krytyczk\u0105, aktywistk\u0105, kt\u00f3rej przysz\u0142o para\u0107 si\u0119 te\u017c histori\u0105. Nie jest jednak tak, \u017ce rzemios\u0142a historycznego wcale nie zna\u0142a. Zda\u0142a nawet egzamin nauczycielski uprawniaj\u0105cy do nauczania historii i propedeutyki filozofii w szko\u0142ach \u015brednich. Studia w zakresie psychologii i historii usi\u0142owa\u0142a te\u017c kontynuowa\u0107 w latach 30. na Uniwersytecie Warszawskim, ale zapewne z powod\u00f3w finansowych, szybko z nauki musia\u0142a zrezygnowa\u0107.<\/span><\/p>\n

Piotr Kie\u017cun: Wr\u00f3\u0107my jeszcze na chwil\u0119 do przedwojennego Lwowa. W jakich kr\u0119gach obraca si\u0119 Auerbach? Z kim si\u0119 spotyka? Kto j\u0105 inspiruje?<\/span><\/strong><\/p>\n

Karolina Szymaniak:<\/strong> We Lwowie Rachela wchodzi mocno w \u015brodowisko lwowskich modernist\u00f3w i zaczyna je animowa\u0107 od jidyszystycznej strony. To nie jest oczywiste, bo Lw\u00f3w nie jest centrum kultury jidysz, ale Rachela zdaje si\u0119 lubi\u0142a takie trudne przedsi\u0119wzi\u0119cia. Sama jest ca\u0142kowicie dwuj\u0119zyczna, funkcjonuje na pograniczu \u017cydowsko-polskim. Jednak uwa\u017ca, \u017ce to kultura jidysz powinna by\u0107 centrum nowoczesnej to\u017csamo\u015bci i kultury \u017cydowskiej. We Lwowie Auerbach poznaje Debor\u0119 Vogel, kt\u00f3r\u0105 namawia, by pisa\u0142a w jidysz i pomaga jej w przej\u015bciu z polszczyzny na j\u0119zyk jidysz. Vogel zreszt\u0105 nie by\u0142a jedyn\u0105 osob\u0105, kt\u00f3r\u0105 na tak\u0105 zmian\u0119 Auerbach pr\u00f3bowa\u0142a nam\u00f3wi\u0107. Ocala\u0142 list Auerbach do Brunona Schulza, w kt\u00f3rym pisze: \u201eJestem silnie prze\u015bwiadczona o tym, \u017ce Pa\u0144skie rzeczy sta\u0107 si\u0119 mog\u0105 rewelacj\u0105 na miar\u0119 \u015bwiatow\u0105, a skoro Pan nie pisze po \u017cydowsku [tj. w jidysz] i nie nale\u017cy do \u015brodowiska, z kt\u00f3rego Pan wyr\u00f3s\u0142, to niech\u017ce Pan przynajmniej nale\u017cy do\u2026 \u015bwiata\u201d. Ten list przypomina nam, \u017ce Auerbach by\u0142a jedn\u0105 z pierwszych, kt\u00f3re rozpozna\u0142y talent Schulza. To mi\u0119dzy innymi za jej spraw\u0105, jak s\u0142usznie wspomnia\u0142 obecny tu Jan Gondowicz, przypisy Schulza do list\u00f3w s\u0142anych do Vogel ujrza\u0142y ostatecznie \u015bwiat\u0142o dzienne jako \u201eSklepy cynamonowe\u201d.<\/span><\/p>\n

Inny aspekt to w\u0142a\u015bnie galicyjski modernizm i awangarda. W jej gettowych pismach wida\u0107 zreszt\u0105, jak to modernistyczne do\u015bwiadczenie znajduje odzwierciedlenie w j\u0119zyku i sposobie patrzenia. To jej kadrowanie \u2013 poszczeg\u00f3lnych scen, form, ludzi \u2013 te filmowe uj\u0119cia wyrastaj\u0105 z mi\u0119dzywojennych eksperyment\u00f3w z monta\u017cem i kola\u017cem. Zreszt\u0105 teoretyczk\u0105 monta\u017cu literackiego jest jej przyjaci\u00f3\u0142ka Debora Vogel. Sama Auerbach w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym para si\u0119 g\u0142\u00f3wnie reporta\u017cem i publicystk\u0105, t\u0142umaczeniami. Pisze strasznie du\u017co, bo musi si\u0119 utrzyma\u0107, ale to pokazuje jej drog\u0119 do tych arcydzielnych tekst\u00f3w, kt\u00f3re napisze znacznie p\u00f3\u017aniej i kt\u00f3re do dzi\u015b powoduj\u0105 u czytelnika dr\u017cenie g\u0142osu. W dyskusji z praktykami m.in. grupy Przedmie\u015bcie [1], zaczyna rozwija\u0107 zupe\u0142nie inny pomys\u0142 na to, czym powinien by\u0107 reporta\u017c.<\/span><\/p>\n

Justyna Czechowska: Gdy czyta\u0142am \u201ePisma z getta warszawskiego\u201d, pr\u00f3bowa\u0142am sobie wyobrazi\u0107, jak\u0105 Auerbach by\u0142a 20-, 30-latk\u0105. Czy by\u0142a popularna, lubiana? Czy jej czego\u015b zazdroszczono?<\/span><\/strong><\/p>\n

Karolina Szymaniak:<\/strong> Na pewno by\u0142a osoba szalenie upart\u0105 i ambitn\u0105, i na pewno mia\u0142a temperament organizatorki \u2013 niekoniecznie wyst\u0119puj\u0105c na pierwszym planie. Redagowa\u0142a pismo, organizowa\u0142a kongresy. Nies\u0142ychanie du\u017co pisa\u0142a i t\u0142umaczy\u0142a \u2013 dla prasy i wydawnictw \u2013 \u017ceby m\u00f3c si\u0119 utrzyma\u0107. Czy by\u0142a jednak s\u0142awna przed wojn\u0105? Raczej nie, ale by\u0142a widoczna, jej rola wzrasta stopniowo dopiero po wojnie. \u017bydowski Instytut Historyczny wyda\u0142 w\u0142a\u015bnie tom \u201ePrzemy\u015ble\u0107 zag\u0142ad\u0119\u201d i w genderowym rozdziale jest wspomniana \u201ewp\u0142ywowa Rachela Auerbach\u201d. Tu rodzi si\u0119 jednak pytanie, kt\u00f3re tak dr\u0119czy\u0142o Sylwi\u0119: je\u017celi Auerbach by\u0142a tak wp\u0142ywowa i wa\u017cna, to dlaczego dopiero teraz wok\u00f3\u0142 niej zaczyna si\u0119 co\u015b dzia\u0107? D\u0142ugo po prostu brakowa\u0142o dost\u0119pu do jej tekst\u00f3w, zreszt\u0105 wci\u0105\u017c s\u0142abo znana jest jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 mi\u0119dzywojenna, kt\u00f3ra pozwala, jak m\u00f3wi\u0142am, zobaczy\u0107 jej p\u00f3\u017aniejsze teksty w nowym kontek\u015bcie. Wracaj\u0105c do pytania, na pewno by\u0142a fascynuj\u0105c\u0105 umys\u0142owo\u015bci\u0105, bo jako debiutuj\u0105ca w wieku dwudziestu paru lat autorka przyci\u0105ga\u0142a do siebie wybitne osobisto\u015bci.<\/span><\/p>\n

\"Auerbach_Pisma\"
\nCzytaj dalej tu. O niezwyk\u0142ej postaci Racheli Auerbach rozmawia\u0142y Karolina Szymaniak i Sylwia Chutnik.<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n
<\/p>\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O niezwyk\u0142ej postaci Racheli Auerbach rozmawia\u0142y Karolina Szymaniak i Sylwia Chutnik. Karolina Szymaniak, Sylwia Chutnik, Justyna Czechowska, Piotr Kie\u017cun Pisarka, dziennikarka, publicystka, t\u0142umaczka, krytyczka, kt\u00f3rej przysz\u0142o para\u0107 si\u0119 te\u017c histori\u0105. W czasie wojny wsp\u00f3\u0142pracownica Ringelbluma, po wojnie pracownica Jad Waszem. O niezwyk\u0142ej postaci Racheli Auerbach rozmawia\u0142y Karolina Szymaniak i Sylwia Chutnik. \u201e\u00abOna jest kapk\u0119 uparta, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38089"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38089"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38089\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":96618,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38089\/revisions\/96618"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38089"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38089"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38089"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}