{"id":38483,"date":"2016-03-30T18:09:47","date_gmt":"2016-03-30T16:09:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=38483"},"modified":"2016-03-27T16:47:46","modified_gmt":"2016-03-27T14:47:46","slug":"30-09-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=38483","title":{"rendered":"Na ko\u0144cu \u015bwiata. O ksi\u0105\u017cce \u201eCzym by\u0142o Auschwitz?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a> O ksi\u0105\u017cce \u201eCzym by\u0142o Auschwitz? Rozmowy z moj\u0105 c\u00f3rk\u0105\u201d<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Adam Puchejda<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kr\u00f3tka ksi\u0105\u017cka Wieviorki to jedno z najbardziej rzetelnych i przyst\u0119pnie napisanych dzie\u0142 o Zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w. A jednak nawet ta wytrawna historyczka da\u0142a si\u0119 uwie\u015b\u0107 sile stereotypowych odpowiedzi i zbyt \u0142atwo przechodzi od opisu zdarze\u0144 do poszukiwania ich uog\u00f3lnionych przyczyn.<\/strong><\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie ka\u017cda niemal rozmowa o Auschwitz, co nieuniknione, staje si\u0119 rozmow\u0105 o odpowiedzialno\u015bci i winie. W mniejszym stopniu zajmujemy si\u0119 dzi\u015b opisem Zag\u0142ady \u017byd\u00f3w, w przekonaniu, \u017ce wszystko lub niemal wszystko zosta\u0142o ju\u017c na ten temat powiedziane, w wi\u0119kszym za\u015b rozwa\u017caniem etycznych i politycznych zagadnie\u0144 dotycz\u0105cych przyczyn ludob\u00f3jstwa (na \u017bydach lub innych zbiorowo\u015bciach), a tak\u017ce mo\u017cliwo\u015bci lub, przeciwnie, niemo\u017cliwo\u015bci jego powstrzymania w przysz\u0142o\u015bci. Ksi\u0105\u017cka Annette Wieviorki, paradoksalnie, wpisuje si\u0119 w ten sam nurt.<\/span><\/p>\n

Pisz\u0119 \u201eparadoksalnie\u201d, poniewa\u017c cho\u0107 jest to bez w\u0105tpienia dzie\u0142o wytrawnej historyczki, \u201ewybitnej znawczyni dziej\u00f3w Szoa\u201d, jak czytamy na ok\u0142adce, a zatem osoby, kt\u00f3ra opis przesz\u0142o\u015bci powinna stawia\u0107 na pierwszym miejscu, jest to tak\u017ce, a mo\u017ce przede wszystkim, kolejna ksi\u0105\u017cka szukaj\u0105ca odpowiedzi na pytanie: \u201eDlaczego?\u201d. Rozmowy z c\u00f3rk\u0105, Mathilde, kt\u00f3ra chce dowiedzie\u0107 si\u0119 od matki, czym by\u0142o Auschwitz, jaki los spotka\u0142 Berth\u0119, przyjaci\u00f3\u0142k\u0119 rodziny, ocalon\u0105 z obozu, kt\u00f3rej wytatuowany na ramieniu obozowy numer wywo\u0142uje szok u 13-latki, przekszta\u0142ca si\u0119, przyznaje Wieviorka, w kolejny zestaw pyta\u0144, \u201ekt\u00f3re sama zadaj\u0119 sobie w niesko\u0144czono\u015b\u0107 i kt\u00f3re od ponad p\u00f3\u0142wiecza powracaj\u0105 w rozwa\u017caniach historyk\u00f3w i filozof\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

I to w\u0142a\u015bnie na te proste, wydawa\u0142oby si\u0119, a w ustach dziecka wyra\u017cone jedynie dosadniej pytania \u201etak trudno znale\u017a\u0107 odpowiedzi\u201d. Bo te\u017c \u2013 dodaje na wst\u0119pie autorka \u2013 \u201echo\u0107 \u0142atwo mi jako historyczce opisa\u0107 Auschwitz, wyja\u015bni\u0107, jak przebiega\u0142o ludob\u00f3jstwo na \u017bydach, sedno rzeczy pozostaje dos\u0142ownie niepoj\u0119te, a zatem niewyt\u0142umaczalne: dlaczego nazi\u015bci postanowili usun\u0105\u0107 \u017byd\u00f3w z powierzchni ziemi? Dlaczego w\u0142o\u017cyli tyle wysi\u0142ku w to, \u017ceby \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 ze wszystkich kra\u0144c\u00f3w okupowanej Europy \u2013 od Amsterdamu po Bordeaux, od Warszawy po Saloniki \u2013 dzieci i starc\u00f3w, tylko po to, \u017ceby ich zamordowa\u0107?\u201d.<\/span><\/p>\n

Rzecz jasna, Wieviorka w tej kr\u00f3ciutkiej ksi\u0105\u017cce \u2013 ledwie 92 strony ma\u0142ego formatu \u2013 tak\u017ce nie udziela odpowiedzi na te kluczowe pytania. W ko\u0144cu rozwa\u017canie ich przez dziesi\u0105tki lat i to w znacznie d\u0142u\u017cszych dzie\u0142ach tak\u017ce nie przynios\u0142o definitywnych rozstrzygni\u0119\u0107. Ale kiedy ju\u017c sk\u0142ania si\u0119 ku odpowiedziom \u2013 co samo w sobie te\u017c jest przecie\u017c czym\u015b najzupe\u0142niej naturalnym, zw\u0142aszcza, gdy w gr\u0119 wchodzi zag\u0142ada narodu, ludob\u00f3jstwo \u2013 w\u00f3wczas rozgrzesza si\u0119 jednak z bycia krytyczn\u0105 historyczk\u0105, uwa\u017cn\u0105 zapisywaczk\u0105 tego, co mia\u0142o miejsce, co si\u0119 wydarzy\u0142o. Nie szuka ju\u017c coraz lepszego, g\u0119stszego opisu przesz\u0142o\u015bci, bo to zaj\u0105\u0107 mo\u017ce nast\u0119pne lata i mo\u017ce skomplikowa\u0107 obraz jeszcze bardziej. Nie stawia wi\u0119c kolejnych pyta\u0144, nie mno\u017cy w\u0105tpliwo\u015bci, daje za to pole narracjom, kt\u00f3re narzucaj\u0105 si\u0119 niejako same \u2013 odziedziczonym po przesz\u0142ych pokoleniach, trwaj\u0105cym w tradycji, zapo\u015bredniczonym nieraz w samym j\u0119zyku. Przychodz\u0105cym \u0142atwo, czasem zbyt \u0142atwo.<\/span><\/p>\n

Ostro brzmi\u0105 te s\u0142owa i to kolejny paradoks, poniewa\u017c dzie\u0142ko Wieviorki to jedno z najbardziej, jak s\u0105dz\u0119, rzetelnych i przyst\u0119pnie napisanych dzie\u0142 o Zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w. To ksi\u0105\u017ceczka, kt\u00f3ra powinna by\u0107 czytana w ka\u017cdej szkole, tak francuskiej, jak i polskiej, a mo\u017ce zw\u0142aszcza polskiej, bo obawiam si\u0119, \u017ce po\u0142owy fakt\u00f3w przedstawionych w tym kr\u00f3ciutkim tomie polscy uczniowie po prostu nie znaj\u0105. To ksi\u0105\u017ceczka wa\u017cna, mimo \u017ce trudna, bolesna, a czasem te\u017c niepe\u0142na i pos\u0142uguj\u0105ca si\u0119 stereotypem.<\/span><\/p>\n

Autorka nikogo w niej nie oszcz\u0119dza, pisze bez z\u0142udze\u0144 o sytuacji \u017byd\u00f3w francuskich i polskich, o getcie warszawskim, o polskim antysemityzmie i francuskiej policji zatrzymuj\u0105cej \u017byd\u00f3w, o \u201emorderstwach zza biurka\u201d, kt\u00f3rymi obarczy\u0107 trzeba tak wielu \u015blepych biuralist\u00f3w we wszystkich krajach okupowanej Europy, o Rumkowskim, \u201eupojonym w\u0142adz\u0105\u201d szefie \u0142\u00f3dzkiego Judenratu, o \u017bydach umieraj\u0105cych z g\u0142odu we francuskim Drancy przed deportacj\u0105 do Auschwitz, wreszcie o samych obozach, o Auschwitz, Treblince, Sobiborze, o ich \u015bmiertelnej specyfice i (nie)ludzkim dzia\u0142aniu. Niema\u0142o jak na tak niewielk\u0105 liczb\u0119 stron.<\/span><\/p>\n

Na marginesie, wydawca m\u00f3g\u0142by troch\u0119 bardziej wspom\u00f3c t\u0142umaczk\u0119, odpowiedzialn\u0105 za przypisy, w przywo\u0142ywaniu niekt\u00f3rych fakt\u00f3w, np. tego, \u017ce Archiwum Ringelbluma znajduje sie w Warszawie, w \u017bydowskim Instytucie Historycznym, jednym z pierwszych w \u015bwiecie instytut\u00f3w naukowych zajmuj\u0105cych si\u0119 histori\u0105 Zag\u0142ady, co dla wielu polskich czytelnik\u00f3w mo\u017ce by\u0107 zaskoczeniem. A s\u0142owa \u201e\u017byd\u201d m\u00f3g\u0142by nie zapisywa\u0107 \u2013 jak tylu innych polskich wydawc\u00f3w i dziennikarzy, z \u201eKultur\u0105 Liberaln\u0105\u201d w\u0142\u0105cznie \u2013 w b\u0142\u0119dnej, schrystianizowanej ortografii, od ma\u0142ej litery. Wreszcie, m\u00f3g\u0142by troch\u0119 bardziej zatroszczy\u0107 si\u0119 o jako\u015b\u0107 oprawy i szat\u0119 graficzn\u0105, kt\u00f3ra nie zach\u0119ca do si\u0119gni\u0119cia po to dzie\u0142o.<\/span><\/p>\n

Wszystko to jednak kwestie drugorz\u0119dne lub nawet trzeciorz\u0119dne w obliczu powa\u017cniejszego problemu, kt\u00f3ry ujawnia si\u0119 tak\u017ce na kartach tej ksi\u0105\u017cki, a zwi\u0105zany jest z \u0142atwym, zbyt \u0142atwym, jak ju\u017c wspomina\u0142em, przej\u015bciem od opisu zdarze\u0144 do poszukiwania ich uog\u00f3lnionych przyczyn. Kiedy spojrzymy na \u201eCzym by\u0142o Auschwitz?\u201d z tego punktu widzenia, szybko dostrze\u017cemy, \u017ce tam, gdzie w opis wkrada si\u0119 luka, gdzie nie znamy pe\u0142nej odpowiedzi lub znamy tylko jej niewielkie fragmenty, tam, gdzie trudno da\u0107 rzeczy odpowiednie s\u0142owo, a odpowied\u017a narzuca si\u0119 sama, tam w\u0142a\u015bnie stereotyp zast\u0119puje opis, a wiara wyja\u015bnienie.<\/span><\/p>\n

Pisze np. Wieviorka o r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy okupacj\u0105 w Polsce i we Francji, a tak\u017ce o powi\u0105zanej z ni\u0105 r\u00f3\u017cnicy w liczbie ocalonych \u017byd\u00f3w:<\/span><\/p>\n

We Francji [\u017ceby przetrwa\u0107] na przyk\u0142ad trzeba by\u0142o zaopatrzy\u0107 si\u0119 w fa\u0142szywe dokumenty i uzbiera\u0107 pieni\u0105dze dla przemytnika, kt\u00f3ry przeprowadza\u0142 nielegalnie przez lini\u0119 demarkacyjn\u0105, dziel\u0105c\u0105 stref\u0119 okupowan\u0105 od strefy wolnej. Dla obcokrajowc\u00f3w, nie najlepiej m\u00f3wi\u0105cych po francusku i to z akcentem, okazywa\u0142o si\u0119 to szczeg\u00f3lnie niebezpieczne. Przede wszystkim za\u015b trzeba by\u0142o wy\u017cywi\u0107 siebie i rodzin\u0119. Im wi\u0119ksza doskwiera\u0142a im bieda, tym mniej zostawa\u0142o oszcz\u0119dno\u015bci i trudniej by\u0142o prze\u017cy\u0107. Jednak\u017ce wielu \u017bydom si\u0119 to uda\u0142o dzi\u0119ki pomocy spo\u0142ecze\u0144stwa. Spo\u015br\u00f3d 330 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w zamieszkuj\u0105cych Francj\u0119 w 1939 roku oko\u0142o 75 tysi\u0119cy zgin\u0119\u0142o w wyniku deportacji. (\u2026) Ocala\u0142o wi\u0119c czterech na pi\u0119ciu. W Polsce, gdzie zgin\u0119\u0142o oko\u0142o trzech milion\u00f3w \u017byd\u00f3w, ukrycie si\u0119 by\u0142o prawie niemo\u017cliwe. By\u0107 mo\u017ce dlatego \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo cechowa\u0142o si\u0119 g\u0142\u0119bokim antysemityzmem, a tym samym niech\u0119tnie ukrywa\u0142o \u017byd\u00f3w. W Polsce, tak jak w Niemczech, uwa\u017cano, \u017ce istnieje jaka\u015b \u00abkwestia \u017cydowska\u00bb, i znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w \u2013 cho\u0107 sami byli okrutnie gn\u0119bieni przez nazist\u00f3w \u2013 nie mia\u0142a nic przeciwko temu, \u017ceby ci ostatni rozwi\u0105zali problem, kt\u00f3ry ich zdaniem stanowi\u0142a w\u0142a\u015bnie du\u017ca liczba \u017byd\u00f3w w ich kraju. Z drugiej strony niemieckie prawo obowi\u0105zuj\u0105ce w tej kwestii w Polsce by\u0142o surowsze ni\u017c we Francji. Je\u015bli jaki\u015b polski katolik ukrywa\u0142 \u017byda i zosta\u0142 na tym przy\u0142apany, zabijano na miejscu jego i wszystkie mieszkaj\u0105ce z nim osoby (s. 65\u201366).<\/span><\/p>\n

Opis historyczki zatrzymuje si\u0119 tu na przedstawieniu liczb i przywo\u0142aniu przepis\u00f3w niemieckiego prawa obowi\u0105zuj\u0105cego na okupowanych terenach Polski, w wi\u0119kszo\u015bci wcielonych do tzw. Generalgouvernement, o czym zreszt\u0105 w ksi\u0105\u017cce nie ma ani s\u0142owa. Gdy ten sam opis zamienia si\u0119 jednak w historyczny dyskurs, wyja\u015bnienie, wtedy t\u0142umaczem, spajaj\u0105cym poszczeg\u00f3lne elementy, dostarczaj\u0105cym nam prawdy o historycznej rzeczywisto\u015bci, staje si\u0119 \u201ekontekst\u201d, w tym wypadku kontekst ideologiczny i spo\u0142eczno-polityczny. Ogromna dysproporcja w \u017cydowskich ofiarach na okupowanych ziemiach przedwojennej Polski i wojennej Francji wyja\u015bniona zostaje wtedy b\u0105d\u017a to czynnikiem ideologicznym (antysemityzm), b\u0105d\u017a te\u017c politycznym (\u201ekwestia \u017cydowska\u201d). W ten spos\u00f3b otrzymujemy upragnion\u0105 odpowied\u017a na pytanie \u201edlaczego\u201d, dlaczego tak wielu \u017byd\u00f3w zgin\u0119\u0142o w Polsce, a nie w Niemczech czy we Francji. Ten spos\u00f3b rozumowania prowadzi jednak do b\u0142\u0119dnych wniosk\u00f3w. I k\u0142opotem nie s\u0105 fakty \u2013 polski antysemityzm czy polityczne pr\u00f3by przymuszenia \u017byd\u00f3w do emigracji, a tym samym d\u0105\u017cenie w\u0142odarzy II RP do jeszcze wi\u0119kszego unarodowienia pa\u0144stwa narodowego \u2013 problemem jest metoda przyj\u0119ta do ich interpretacji, do takiego, a nie innego \u0142\u0105czenia ich w ca\u0142o\u015b\u0107, oraz\u2026 po\u015bpiech.<\/span><\/p>\n

Metoda ta polega na przedstawianiu panoramy zdarze\u0144 za pomoc\u0105 ledwie kilku kresek. Jednego lub dw\u00f3ch czynnik\u00f3w (ideologicznego lub politycznego), kt\u00f3re maj\u0105 t\u0142umaczy\u0107 zachowanie ca\u0142ych zbiorowo\u015bci. Pojedynczych zdarze\u0144 o lokalnym charakterze, kt\u00f3re staj\u0105 jako dow\u00f3d na los tysi\u0119cy innych, a przez to obraz jakiej\u015b sp\u00f3jnej ca\u0142o\u015bci. Oczywi\u015bcie, podobne podej\u015bcie ma swoje uzasadnienie, w\u0142a\u015bciwe jest jednak mniej historykom, a bardziej moralistom, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 czeka\u0107, by da\u0107 \u015bwiadectwo, nie mog\u0105 jak kupiec wa\u017cy\u0107 ka\u017cdego elementu, nim oblicz\u0105 cen\u0119. Dla moralist\u00f3w zbrodnia jest zbrodni\u0105 i nic jej ani nie usprawiedliwia, ani nie wyja\u015bnia. Historyk musi by\u0107 wi\u0119kszym relatywist\u0105. Dzi\u0119ki temu pierwszemu ten drugi mo\u017ce jednak wi\u0119cej zauwa\u017cy\u0107, zada\u0107 nowe pytania, zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na nieznane wcze\u015bniej elementy. Kiedy przyjdzie jednak do opisu, coraz dok\u0142adniejszego, g\u0119stszego opisu tego, co naprawd\u0119 si\u0119 wydarzy\u0142o, ka\u017cdy szczeg\u00f3\u0142 oka\u017ce si\u0119 wa\u017cny, bo ka\u017cdy rzuci \u015bwiat\u0142o na nieco inny aspekt sprawy.<\/span><\/p>\n

Paradoksalnie, a to ju\u017c kolejny z paradoks\u00f3w w tej ma\u0142ej ksi\u0105\u017ceczce, Wieviorka du\u017co lepiej ni\u017c z polsk\u0105 rol\u0105 w Zag\u0142adzie radzi sobie z opisem niemieckiej odpowiedzialno\u015bci. Dla polskiego czytelnika mo\u017ce to by\u0107 kontrast szokuj\u0105cy, bo je\u015bli, jak w przypadku Polak\u00f3w, to, co nieznane lub nieznane dostatecznie, jest wyja\u015bnione poprzez odwo\u0142anie do uog\u00f3lnionych czynnik\u00f3w, w przypadku Niemc\u00f3w, bez w\u0105tpienia inicjator\u00f3w Zag\u0142ady, co jest te\u017c podkre\u015blone w tej ksi\u0105\u017cce, wyja\u015bnione jest bez emocji, spokojnie, chcia\u0142oby si\u0119 rzec, niemal racjonalnie. Wieviorka na pytanie o win\u0119 Niemc\u00f3w odpowiada wszak\u017ce:<\/span><\/p>\n

Nie ma czego\u015b takiego jak zbiorowa wina ca\u0142ego narodu. Obywatele niemieccy, kt\u00f3rzy sprzeciwiali si\u0119 nazistom byli prze\u015bladowani, zamykani w obozach koncentracyjnych, skazywani na wygnanie. I cho\u0107 Niemcy, jak wiele innych europejskich kraj\u00f3w, by\u0142y przesi\u0105kni\u0119te antysemityzmem, aktywni, krwio\u017cerczy antysemici nale\u017celi do mniejszo\u015bci. Dzi\u015b szacuje si\u0119, \u017ce w ludob\u00f3jstwie bra\u0142o czynny udzia\u0142 oko\u0142o 100 tysi\u0119cy Niemc\u00f3w. Pozostaje jednak pytanie o reszt\u0119, o tych, kt\u00f3rzy patrzyli, jak ich \u017cydowscy s\u0105siedzi zostaj\u0105 aresztowani, albo tych, kt\u00f3rzy kierowali poci\u0105gami z deportowanymi. Najbardziej uderza nies\u0142ychana oboj\u0119tno\u015b\u0107 wi\u0119kszo\u015bci Niemc\u00f3w (s. 81\u201382).<\/span><\/p>\n

Ten obraz, cho\u0107 daleki od wyczerpania, jest du\u017co bardziej g\u0119sty, subtelny i pokazuj\u0105cy r\u00f3\u017cni\u0105c\u0105 si\u0119 zbiorowo\u015b\u0107 w dzia\u0142aniu. Nie ma tu mowy o prostych rozwi\u0105zaniach, jak np. przekonanie, \u017ce powszechna wiara w ideologi\u0119 hitlerowsk\u0105 mo\u017ce by\u0107 czynnikiem t\u0142umacz\u0105cym milcz\u0105ce poparcie wielu Niemc\u00f3w dla prze\u015bladowa\u0144 \u017byd\u00f3w. W ten spos\u00f3b dochodzimy, jak si\u0119 zdaje, do banalnej konstatacji, \u017ce bli\u017csza koszula cia\u0142u, czyli \u0142atwiej pisa\u0107 o kim\u015b, kogo lepiej si\u0119 zna i rozumie, jak np. o Niemcach, ni\u017c o kim\u015b dalszym, kto \u017cyje \u2013 jak pisze autorka na pocz\u0105tku ksi\u0105\u017cki, we Freudowskiej zgo\u0142a frazie \u2013 \u201ena tym ko\u0144cu \u015bwiata, w po\u0142udniowej Polsce\u201d, gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 ob\u00f3z Auschwitz.<\/span><\/p>\n

Pu\u0142apki wiedzy znaturalizowanej, czyli takiej, kt\u00f3r\u0105 przyjmuje si\u0119 na wiar\u0119, jako co\u015b oczywistego, ujawniaj\u0105 si\u0119 zreszt\u0105 tak\u017ce w innych miejscach tej ksi\u0105\u017cki. Jedn\u0105 z nich jest cho\u0107by przekonanie, \u017ce Francja, obok Stan\u00f3w Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii czy Zwi\u0105zku Sowieckiego, by\u0142a zwyci\u0119zc\u0105 II wojny \u015bwiatowej, co jest najzwyklejszym k\u0142amstwem zr\u0119cznych polityk\u00f3w, z de Gaulle\u2019em na czele, kt\u00f3re przyjmujemy z dobrodziejstwem inwentarza. Innym jest mimo wszystko zdumiewaj\u0105ce przekonanie, \u017ce \u017bydzi we Francji \u201enie s\u0105 ju\u017c naprawd\u0119 prze\u015bladowani, nawet je\u015bli wci\u0105\u017c mo\u017cna si\u0119 spotka\u0107 z antysemityzmem\u201d, bo rasizm jest w Heksagonie zakazany. Podobnie zaskakuj\u0105ce mo\u017ce by\u0107 ko\u0144cz\u0105ce ksi\u0105\u017ck\u0119 wyznanie autorki, kt\u00f3ra deklaruje sw\u0105 niezm\u0105con\u0105 wiar\u0119 \u201ew rozum, w warto\u015b\u0107 intelektu, nawet je\u015bli Auschwitz pozostaje w du\u017cej mierze niewyt\u0142umaczalne\u201d. Rozum staje si\u0119 tu \u2013 jak to tyle razy ju\u017c bywa\u0142o w historii \u2013 przedmiotem wiary, nie analizy.<\/span><\/p>\n

Ten, szukam w\u0142a\u015bciwego s\u0142owa, stosunkowo komfortowy punkt widzenia autorki wyp\u0142ywa by\u0107 mo\u017ce st\u0105d, \u017ce pisze histori\u0119 Zag\u0142ady, wychodz\u0105c od do\u015bwiadczenia konkretnej osoby, kt\u00f3ra sama sob\u0105 za\u015bwiadcza o jej prawdziwo\u015bci. Nie bierze jednak pod uwag\u0119 tego, \u017ce kolejni \u015bwiadkowie Szoa, kt\u00f3rzy zdo\u0142ali przetrwa\u0107, powoli odchodz\u0105 (miesi\u0105c temu zmar\u0142 cho\u0107by ostatni uczestnik s\u0142ynnego buntu w Treblince, Samuel Willenberg), a bez ich obecno\u015bci, bez mo\u017cliwo\u015bci, jakkolwiek brzmi to szokuj\u0105co, zobaczenia \u2013 jak 13-letnia Mathilde \u2013 na ramieniu Berthe wytatuowanego numeru obozowego, historia Zag\u0142ady traci co\u015b najbli\u017cszego ludzkiemu zrozumieniu \u2013 ludzi, kt\u00f3rzy mog\u0105 sami za\u015bwiadczy\u0107 o prawdziwo\u015bci tego, co si\u0119 wydarzy\u0142o. Po \u015bmierci ostatniego \u015bwiadka historia Szoa b\u0119dzie nara\u017cona na jeszcze wi\u0119ksze manipulacje, z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 pojawienia si\u0119 powszechnego \u2013 nie, tak jak dzisiaj to bywa, marginalnego \u2013 zjawiska zaprzeczania samemu faktowi jej zaistnienia.<\/span><\/p>\n

Dlatego tym bardziej wa\u017cne jest, by pisa\u0107 histori\u0119, kt\u00f3ra w spos\u00f3b mozolny i mo\u017cliwie dok\u0142adny opisuje ka\u017cdy szczeg\u00f3\u0142 wojennej rzeczywisto\u015bci, rezygnuj\u0105c z umacniania stereotyp\u00f3w. Te ostatnie \u0142atwo staj\u0105 si\u0119 po\u017cywk\u0105 politycznej walki i rozmaitych odmian polityki historycznej. Ksi\u0105\u017cka Wieviorki, cho\u0107 zmierza w dobrym kierunku, jest nadal ledwie w po\u0142owie tej drogi.<\/span><\/p>\n

\n

Adam Puchejda<\/strong> –\u00a0<\/span><\/em>historyk idei, teoretyk polityki, publicysta, sta\u0142y wsp\u00f3\u0142pracownik \u201eKultury Liberalnej\u201d, Twitter: @AdamPuchejda.<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O ksi\u0105\u017cce \u201eCzym by\u0142o Auschwitz? Rozmowy z moj\u0105 c\u00f3rk\u0105\u201d Adam Puchejda Kr\u00f3tka ksi\u0105\u017cka Wieviorki to jedno z najbardziej rzetelnych i przyst\u0119pnie napisanych dzie\u0142 o Zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w. A jednak nawet ta wytrawna historyczka da\u0142a si\u0119 uwie\u015b\u0107 sile stereotypowych odpowiedzi i zbyt \u0142atwo przechodzi od opisu zdarze\u0144 do poszukiwania ich uog\u00f3lnionych przyczyn. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie ka\u017cda niemal rozmowa o […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38483"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38483"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38483\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38538,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38483\/revisions\/38538"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38483"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38483"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38483"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}