{"id":39079,"date":"2016-04-09T17:09:34","date_gmt":"2016-04-09T15:09:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=39079"},"modified":"2016-04-07T06:19:50","modified_gmt":"2016-04-07T04:19:50","slug":"07-00-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=39079","title":{"rendered":"Ja lubi\u0119 by\u0107 niczyja – Alina Ca\u0142a"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Ja lubi\u0119 by\u0107 niczyja. Nie lubi\u0119 by\u0107 zagospodarowywana. Ale z t\u0105 walk\u0105 z prawic\u0105 to bez przesady<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska (28.10.2013)<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"AlinaAlina Ca\u0142a – etnografka, historyczka, od 40 lat zajmuje si\u0119 histori\u0105 stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich w XIX i XX wieku, a zw\u0142aszcza badaniem dziej\u00f3w polskiego?antysemityzmu. W latach 70. wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z KOR-em. W 2011?roku?zosta\u0142a odznaczona Krzy\u017cem Kawalerskim… (Fot. Albert Zawada \/ Agencja Gazeta)<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Z 200 tys. \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy ukrywali si\u0119 po likwidacji gett, przetrwa\u0142o kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy. Co si\u0119 sta\u0142o z tymi ukrywaj\u0105cymi si\u0119, kt\u00f3rzy nie przetrwali? Cz\u0119\u015b\u0107 zmar\u0142a z g\u0142odu i chor\u00f3b, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 zosta\u0142a zamordowana przez partyzantk\u0119 lub wy\u0142apana przez ch\u0142op\u00f3w. Z Alin\u0105 Ca\u0142\u0105, etnografk\u0105 i historyczk\u0105 rozmawia Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska.<\/strong><\/span><\/p>\n

Pierwsze zdj\u0119cie, kt\u00f3re si\u0119 wy\u015bwietla w internecie, gdy wpisze si\u0119 has\u0142o “Alina Ca\u0142a”, przedstawia pani\u0105 ci\u0105gn\u0105c\u0105 za sweter starszego pana. Ob\u00f3z Wielkiej Polski zamie\u015bci\u0142 je na swojej stronie z komentarzem, \u017ce “\u017cydostwo” publicznie “obna\u017cy\u0142o” hrabiego Alexandra Pruszy\u0144skiego.<\/em><\/strong><\/p>\n

– Cztery lata temu OWP zorganizowa\u0142 przeciwko mnie demonstracj\u0119 pod \u017bydowskim Instytutem Historycznym, gdzie pracuj\u0119. W czasie jej trwania sympatyzuj\u0105cy z Obozem Alexander Pruszy\u0144ski rzuci\u0142 si\u0119 w jawnej furii na kontrdemonstruj\u0105c\u0105 El\u0119 Janick\u0105 (autork\u0119 “Festung Warschau”). A \u017ce Ela sta\u0142a na brzegu schod\u00f3w i jest chucherkiem, a hrabia wielkim dziadem, przerazi\u0142am si\u0119, \u017ce co\u015b jej si\u0119 stanie. Skoczy\u0142am wi\u0119c na plecy Pruszy\u0144skiemu, z\u0142apa\u0142am za sweter i nieco go naddar\u0142am. Potem OWP napisa\u0142, \u017ce zniszczy\u0142am hrabiemu p\u0142aszcz. Z\u0142o\u017cyli nawet doniesienie do prokuratury, ale prokuratura je odrzuci\u0142a.<\/span><\/p>\n

Demonstracja dotyczy\u0142a g\u0142o\u015bnego wywiadu dla “Rzeczpospolitej”, w kt\u00f3rym o\u015bwiadczy\u0142a pani, \u017ce Polacy s\u0105 wsp\u00f3\u0142winni Holocaustu, bo “nie da si\u0119 wymordowa\u0107 trzech milion\u00f3w ludzi bez bierno\u015bci reszty spo\u0142ecze\u0144stwa”. Przyr\u00f3wna\u0142a pani tak\u017ce program przedwojennego OWP do programu Hitlera. Nic dziwnego, \u017ce wielkopolakom pu\u015bci\u0142y nerwy.<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n

– Nie powiedzia\u0142am nic nowego. O tym wszystkim pisali i m\u00f3wili przede mn\u0105 Barbara Engelking, Darek Libionka czy Jan Grabowski z Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w. Z 200 tys. \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy ukrywali si\u0119 po likwidacji gett, przetrwa\u0142o kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy. Co si\u0119 sta\u0142o z tymi ukrywaj\u0105cymi si\u0119, kt\u00f3rzy nie przetrwali? Cz\u0119\u015b\u0107 zmar\u0142a z g\u0142odu i chor\u00f3b, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 zosta\u0142a zamordowana przez partyzantk\u0119 lub wy\u0142apana przez ch\u0142op\u00f3w. Niemcy stworzyli system, kt\u00f3ry zobowi\u0105zywa\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w wsi do obligatoryjnego “polowania” na ukrywaj\u0105cych si\u0119. Jedn\u0105 z przyczyn tego, \u017ce Polacy cz\u0119sto nadgorliwie wype\u0142niali polecenia okupanta, by\u0142 przedwojenny antysemityzm krzewiony przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki oraz endecj\u0119. To s\u0105 sprawy doskonale w \u015brodowisku naukowym znane. Problem, \u017ce tego ci\u0105gle nie uczy si\u0119 w szko\u0142ach.<\/span><\/p>\n

Tylko \u017ce inni naukowcy m\u00f3wi\u0105 o tym ostro\u017cnie, a pani prowokuje. Tak jak tytu\u0142em pani najnowszej ksi\u0105\u017cki: “\u017byd – wr\u00f3g odwieczny? Antysemityzm w Polsce i jego \u017ar\u00f3d\u0142a”. Jak sobie poczyta\u0142am, co o pani wypisuje w internecie radykalna prawica… Najelegantszy epitet to polonofobka.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

– Bo ja nie owijam w bawe\u0142n\u0119. I tyle.<\/span><\/p>\n

OWP demonstrowa\u0142 pod \u017bIH, \u017c\u0105daj\u0105c wyrzucenia pani z pracy. Jak zareagowa\u0142 na to pani instytut?<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– Nie zareagowa\u0142. Moja \u00f3wczesna dyrektorka Eleonora Bergman przera\u017cona poinformowa\u0142a mnie, \u017ce ma by\u0107 demonstracja, zamkn\u0119\u0142a instytut na cztery spusty i zabroni\u0142a mi wychodzi\u0107 na zewn\u0105trz. Oczywi\u015bcie nie pos\u0142ucha\u0142am. Skrzykn\u0119\u0142am przyjaci\u00f3\u0142, znajomych. Kiedy przed \u017bIH pojawi\u0142o si\u0119 oko\u0142o dziesi\u0119ciu Wielkich Polak\u00f3w w kordonie policji, z transparentem z cytatem z Dmowskiego: “Jestem Polakiem i mam obowi\u0105zki polskie”, czeka\u0142a na nich ju\u017c z setka kontrdemonstrant\u00f3w, w tym rabin i cz\u0142onkowie gminy \u017cydowskiej. By\u0142a te\u017c ze mn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pracownik\u00f3w \u017bIH i wicedyrektorka Edyta Kurek.<\/span><\/p>\n

Czy pani jest \u017byd\u00f3wk\u0105?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Nie jestem. A czy musz\u0119 by\u0107?<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce ma pani jakie\u015b prze\u017cycia rodzinne zwi\u0105zane z Holocaustem?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Absolutnie nic. Pochodz\u0119 z polskiej rodziny o tradycjach lewicowych. Prababcia bra\u0142a udzia\u0142 w rewolucji 1905 roku w \u0141odzi. Babcia i dziadek oraz mama dzia\u0142ali w PPS. Mama w 1944 roku walczy\u0142a w powstaniu, by\u0142a przewodniczk\u0105 kana\u0142ow\u0105. Jedyny rodzinny incydent zwi\u0105zany z \u017bydami to ewentualnie to. Prosz\u0119, tu jest ksero pozna\u0144skiego “Przewodnika Katolickiego” z roku 1936. Niech pani przeczyta t\u0119 notk\u0119.<\/span><\/p>\n

“Zniewa\u017cenie medalika przez \u017cyd\u00f3wk\u0119. Donosz\u0105 nam z Ko\u017aminka (pow. Kalisz), \u017ce uczennica 6 oddzia\u0142u szko\u0142y powszechnej Gitla \u0141aja Sieradzka naplu\u0142a w klasie na medalik Matki Boskiej. Poruszone do g\u0142\u0119bi t\u0105 zniewag\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo katolickie Ko\u017aminka zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do w\u0142adz szkolnych z \u017c\u0105daniem usuni\u0119cia \u017cyd\u00f3wki ze szko\u0142y. Bolesne dla katolik\u00f3w owoce wydaje wsp\u00f3lne nauczanie dzieci katolickich i \u017cydowskich”.<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Kierowniczk\u0105 tej szko\u0142y by\u0142a moja babcia. Jeden z ch\u0142opc\u00f3w po\u0142o\u017cy\u0142 na pi\u00f3rniku medalik i podetkn\u0105\u0142 dziewczynce pod usta, \u017c\u0105daj\u0105c, \u017ceby poca\u0142owa\u0142a. Ona nie chcia\u0142a i w szarpaninie nieszcz\u0119sny medalik upad\u0142 na pod\u0142og\u0119. W spraw\u0119 wda\u0142 si\u0119 katecheta, endek. Polecia\u0142 z medalikiem do ko\u015bcio\u0142a, powiesi\u0142 go na o\u0142tarzu i tam sta\u0142 si\u0119 “cud”. Medalik zap\u0142aka\u0142 “prawdziwymi” \u0142zami. Rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 religijna histeria, za\u017c\u0105dano usuni\u0119cia \u017byd\u00f3wki ze szko\u0142y. Babcia, kt\u00f3ra jej broni\u0142a, zosta\u0142a wykl\u0119ta z ambony przez ksi\u0119dza, ch\u0142opi przychodzili noc\u0105 pod jej dom i rzucali kamieniami w okno. W ko\u0144cu musia\u0142y z moj\u0105 ma\u0142\u0105 mam\u0105 ucieka\u0107 do Kalisza. Zrobi\u0142o si\u0119 pogromowo.<\/span><\/p>\n

To by\u0142a bardzo biedna wie\u015b. Zwykle na rodze\u0144stwo przypada\u0142a jedna para but\u00f3w i w zimie chodzili do szko\u0142y na zmian\u0119. Babcia w ramach wdra\u017cania nowoczesnej pedagogiki wprowadzi\u0142a lekcje wuefu. Tylko \u017ce na to, \u017ceby dziewczynki mog\u0142y si\u0119 gimnastykowa\u0107, zgod\u0119 musia\u0142 da\u0107 sam biskup. Pozwoli\u0142, ale pod warunkiem \u017ce dziewczynki b\u0119d\u0105 \u0107wiczy\u0107 w specjalnych d\u0142ugich pantalonach zakrywaj\u0105cych kostki, \u017ceby nie sia\u0107 zgorszenia. Jeszcze wymy\u015bli\u0142 sobie, jaki to ma by\u0107 dok\u0142adnie materia\u0142! Mieli go kupi\u0107 ch\u0142opi, kt\u00f3rym nie starcza\u0142o na buty! Babcia kupi\u0142a bel\u0119 tej tkaniny i osobi\u015bcie uszy\u0142a te pantalony. Po awanturze z medalikiem nigdy nie przekroczy\u0142a progu ko\u015bcio\u0142a. Cho\u0107 by\u0142a wierz\u0105ca.<\/span><\/p>\n

Troch\u0119 si\u0119 pani wda\u0142a w babci\u0119.<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Jest to podglebie.<\/span><\/p>\n

A 1968 rok jak pani pami\u0119ta?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Tylko o tyle, \u017ce w telewizji m\u00f3wili straszne bzdury. I to przedstawiciele rz\u0105du, z kt\u00f3rym przecie\u017c moi rodzice si\u0119 uto\u017csamiali. Oboje nale\u017celi do PZPR. Ojciec nawet do ko\u0144ca. To by\u0142 szok tak\u017ce dla nich. Mam\u0119 zwolniono z pracy, bo jej kierownik by\u0142 \u017bydem. Rodzice nie akceptowali moczaryzmu. Dla mnie komunizm sta\u0142 si\u0119 z\u0142y po ’68.<\/span><\/p>\n

Dlatego wst\u0105pi\u0142a pani do KOR-u?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Do KOR-u wci\u0105gn\u0119\u0142a mnie Ula Doroszewska. By\u0142 wtedy w Warszawie taki Rosjanin, kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142 wyj\u015b\u0107 ze zdziwienia, \u017ce u nas taka swoboda, \u017ce w tramwaju wszyscy krytykuj\u0105 g\u0142o\u015bno w\u0142adz\u0119. Tak chcia\u0142am mu zaimponowa\u0107 t\u0105 nasz\u0105 swobod\u0105, \u017ce jak Ula wyci\u0105gn\u0119\u0142a list protestuj\u0105cy przeciwko zapisowi w konstytucji o przewodniej roli PZPR i przyja\u017ani z ZSRR, to pomy\u015bla\u0142am: “A co tam, podpisuj\u0119”. Zreszt\u0105 u nas na etnografii prawie wszyscy podpisali.<\/span><\/p>\n

A co rodzice na pani wst\u0105pienie do KOR-u?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Mama ze zrozumieniem, na zasadzie: “Ojczyzna wo\u0142a”. Tata natomiast bardzo krytycznie, do tego stopnia, \u017ce wyprowadzi\u0142am si\u0119 z domu. Zacz\u0119\u0142am mieszka\u0107 z kole\u017cankami w du\u017cym starym mieszkaniu nale\u017c\u0105cym do mojej kole\u017canki Eli. Mie\u015bci\u0142o si\u0119 w alei 3 Maja, pod mostem Poniatowskiego. St\u0105d nasz przydomek: “Panienki spod mostu”. Z czasem zrobi\u0142a si\u0119 tam taka opozycyjna komuna z drukarni\u0105. Pracowa\u0142y\u015bmy w biurze interwencji. Je\u017adzi\u0142y\u015bmy do rodzin aresztowanych robotnik\u00f3w z Radomia i Ursusa. Wozi\u0142y\u015bmy paczki, pieni\u0105dze.<\/span><\/p>\n

A sk\u0105d etnografia?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Z przypadku. Nie dosta\u0142am si\u0119 na ASP. Temat pracy magisterskiej o \u017bydach te\u017c by\u0142 przypadkowy, bo wtedy by\u0142a moda na interesowanie si\u0119 mniejszo\u015bciami. Pami\u0119tam, \u017ce razem z moj\u0105 promotork\u0105 profesor Kutrzeb\u0105-Pojnarow\u0105 dwie godziny g\u0142owi\u0142y\u015bmy si\u0119, jak sformu\u0142owa\u0107 tytu\u0142 pracy tak, \u017ceby nie by\u0142o w nim s\u0142owa “\u017byd”.<\/span><\/p>\n

Dlaczego?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Nie wolno by\u0142o. Dziekanat by nie przyj\u0105\u0142 takiego tematu. Paradoksalnie, ten zapis w cenzurze zrobi\u0142 Gomu\u0142ka – po to, \u017ceby sko\u0144czy\u0107 z nagonk\u0105 antysemick\u0105, kt\u00f3ra wymkn\u0119\u0142a mu si\u0119 spod kontroli. Wymy\u015bli\u0142y\u015bmy wi\u0119c: “Stosunek Sw\u00f3j – Obcy na wsi po\u0142udniowo-wschodniej Polski”. Nie chcia\u0142o mi si\u0119 \u015bl\u0119cze\u0107 nad ksi\u0105\u017ckami, pomy\u015bla\u0142am, \u017ce pojad\u0119 na badania terenowe, pogadam ze starymi lud\u017ami, kt\u00f3rzy jeszcze pami\u0119taj\u0105 \u017byd\u00f3w, i b\u0119d\u0119 mia\u0142a prac\u0119. Naiwnie s\u0105dzi\u0142am, \u017ce na podstawie rozm\u00f3w z nimi odtworz\u0119 przedwojenn\u0105 kultur\u0119 \u017cydowsk\u0105. To, co us\u0142ysza\u0142am na Roztoczu, na Rzeszowszczy\u017anie, w okolicy Przeworska, na Podlasiu, zburzy\u0142o mi jednak kilka mit\u00f3w. Na przyk\u0142ad o AK. Dla mnie AK to by\u0142a legenda, bohaterowie. A tymczasem rozmawiam z jakim\u015b ch\u0142opem, a on mi m\u00f3wi: “Tu u nas w lesie by\u0142a partyzantka AK. Pani… Co oni tu nie robili – gwa\u0142cili, rabowali, \u017byd\u00f3w strzelali”. Gadam z nast\u0119pnym – to samo. Inni m\u00f3wi\u0105 podobnie. Partyzanci nie zawsze \u017cyli dobrze z ch\u0142opami. Chocia\u017cby dlatego, \u017ce musieli mie\u0107 sk\u0105d\u015b jedzenie. Ch\u0142opi nie byli tacy od razu gotowi oddawa\u0107 \u015bwinie na widok partyzanta. Tu by\u0142 styk konfliktu.<\/em><\/span><\/p>\n

Po co akowcy “strzelali \u017byd\u00f3w”?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Bo byli antysemitami. Zw\u0142aszcza partyzantka narodowa, kt\u00f3ra uto\u017csamia\u0142a \u017byd\u00f3w z komunistami i z mordowania tych ukrywaj\u0105cych si\u0119 uczyni\u0142a jeden z cel\u00f3w walki “z dwoma wrogami”. Niekt\u00f3rzy przyw\u00f3dcy AK, jak komendant okr\u0119gu bia\u0142ostockiego p\u0142k W\u0142adys\u0142aw Liniarski “M\u015bcis\u0142aw”, wydali rozkaz “likwidacji band \u017cydowsko-komunistycznych”.<\/span><\/p>\n

Ale z tego, co pani powiedzia\u0142a wcze\u015bniej, wynika, \u017ce ch\u0142opi te\u017c byli antysemitami.<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Podczas bada\u0144 zacz\u0119\u0142am rozr\u00f3\u017cnia\u0107 antysemityzm ch\u0142opski i inteligencki. Ch\u0142opski stosunek do \u017byd\u00f3w by\u0142 bardziej z\u0142o\u017cony, ambiwalentny. Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z element\u00f3w tradycyjnego antyjudaizmu, pe\u0142nego uprzedze\u0144 i przes\u0105d\u00f3w, oraz w\u0142asnych wspomnie\u0144, nie zawsze negatywnych. Przyk\u0142ad: wiejska kobieta opowiada\u0142a, jak przez okno podgl\u0105da\u0142a nabo\u017ce\u0144stwo w synagodze. Twierdzi\u0142a, \u017ce widzia\u0142a, jak \u017bydzi modl\u0105 si\u0119 do z\u0142otego cielca z rogami. Realistycznie opisa\u0142a nawini\u0119t\u0105 na wa\u0142ki Tor\u0119 okryt\u0105 haftowanym pokrowcem. G\u00f3rne wa\u0142ki Tory kojarzy\u0142y si\u0119 jej z rogami. A \u017ce s\u0142ysza\u0142a, \u017ce \u017bydzi czcz\u0105 z\u0142otego cielca, wszystko jej si\u0119 zgadza\u0142o. Pyta\u0142am ch\u0142op\u00f3w, w co \u017bydzi wierzyli: “Wierzyli w Boga Ojca? – Tak. – W Jezusa?”. Tu nie byli pewni. “Ale w Matk\u0119 Bosk\u0105 wierzyli na pewno”. Albo taki dialog mi\u0119dzy dwiema s\u0105siadkami i synem jednej z nich: “Pani wie, \u017ce pan Jezus by\u0142 \u017bydem? – Wiem, wiem. Ale si\u0119 przecie\u017c przechrzci\u0142”. A syn: “Jak to si\u0119 przechrzci\u0142? To w ko\u0144cu by\u0142 \u017bydem czy Polakiem?”. Wszyscy byli zgodni co do tego, \u017ce \u017bydzi byli bardzo pobo\u017cni, i za to ich podziwiano. Na pytanie, kogo z wymienionych narodowo\u015bci: Czech, Francuz, Amerykanin, Niemiec, Chi\u0144czyk, Cygan, Rosjanin, W\u0119gier, \u017byd, wybraliby na s\u0105siada, najwi\u0119cej pada\u0142o odpowiedzi: \u017byda. W sumie ch\u0142opi potrafili powiedzie\u0107 o \u017bydach wiele pozytywnego. To by\u0142 zupe\u0142nie inny wizerunek ni\u017c ten kre\u015blony przez klasycznych antysemit\u00f3w, kt\u00f3rzy powtarzali: \u017byd tylko knu\u0142, tylko szkodzi\u0142. Takie opinie wyg\u0142asza\u0142y ma\u0142omiasteczkowe elity: piel\u0119gniarka, nauczyciel czy pan, kt\u00f3ry przed wojn\u0105 pracowa\u0142 na poczcie.<\/span><\/p>\n

Im wy\u017csze wykszta\u0142cenie, tym wi\u0119ksze uprzedzenie?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– T\u0119 zagadk\u0119 rozwi\u0105za\u0142am szybko. Po prostu w\u015br\u00f3d ch\u0142op\u00f3w antysemityzm rozprzestrzenia\u0142 si\u0119 przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, a w\u015br\u00f3d inteligent\u00f3w – poprzez endecj\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a tworem mieszcza\u0144sko-inteligenckim. Endecja wydawa\u0142a pras\u0119, kt\u00f3rej ch\u0142opi nie czytali. Ko\u015bci\u00f3\u0142 dla tych maluczkich mia\u0142 nieco inny przekaz. Raczej antyjudaistyczny.<\/span><\/p>\n

Jaka jest r\u00f3\u017cnica?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Antyjudaizm patrzy na \u017byda przez pryzmat tego, co si\u0119 dzia\u0142o w Palestynie na pocz\u0105tku naszej ery. \u015awi\u0119ty Augustyn pisa\u0142, \u017ce \u017bydzi odrzucili Jezusa, bo nie rozpoznali w nim mesjasza. Ale ju\u017c w XIII wieku przewag\u0119 zacz\u0119\u0142a zdobywa\u0107 teza, \u017ce odrzucili go w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce rozpoznali. \u017be zabili go na z\u0142o\u015b\u0107 Panu Bogu. To by\u0142o du\u017co gorsze. To legitymizowa\u0142o prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w w \u015bredniowieczu. Ko\u015bci\u00f3\u0142 uzna\u0142, \u017ce \u017bydzi powinni by\u0107 naocznym dowodem wiecznej kary boskiej. Jak nauczano z ambony, oni sami przecie\u017c powiedzieli: “Krew jego na nas i na syny nasze”. Dogmat o zamordowaniu Jezusa i odrzuceniu Boga przez \u017byd\u00f3w obowi\u0105zywa\u0142 do Soboru Watyka\u0144skiego II w 1965 roku.<\/span><\/p>\n

W 1987 roku wysz\u0142a pani ksi\u0105\u017cka “Wizerunek \u017byda w polskiej kulturze ludowej”, gdzie pisze pani o pogromach dokonywanych ju\u017c po wyzwoleniu. Cytowa\u0142 j\u0105 p\u00f3\u017aniej mi\u0119dzy innymi Tomasz Gross w swoich “S\u0105siadach”. Jakie reakcje wzbudzi\u0142a ona w p\u00f3\u017anym PRL-u?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Agresywne. Kiedy wyg\u0142asza\u0142am referat, profesorowie historycy wykrzykiwali: “Co pani mo\u017ce wiedzie\u0107? Pani nie prze\u017cy\u0142a wojny!”, “Jaki pogrom w Kielcach?”, “Chodzi pani po wsiach i zbiera ploty”.<\/span><\/p>\n

Nie wiedziano wtedy o pogromie kieleckim?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Cz\u0119\u015b\u0107 naukowc\u00f3w wiedzia\u0142a, ale nie wolno by\u0142o o tym m\u00f3wi\u0107. Prac na ten temat nie by\u0142o. “Wizerunek…” by\u0142 efektem bada\u0144 terenowych, kt\u00f3re kontynuowa\u0142am w czasie studi\u00f3w doktoranckich z moimi studentami. Wr\u00f3cili\u015bmy na wsch\u00f3d i tam z rozm\u00f3w ze starszymi mieszka\u0144cami wynik\u0142o, \u017ce w\u0142a\u015bciwie w niejednej miejscowo\u015bci zdarzy\u0142 si\u0119 incydent mordowania \u017byd\u00f3w ju\u017c po wyzwoleniu. Dokonywanych przewa\u017cnie przez partyzantk\u0119. Zapisali\u015bmy pami\u0119\u0107 ch\u0142op\u00f3w. A wtedy historycy mieli zwyczaj odkrywa\u0107 histori\u0119 wy\u0142\u0105cznie na podstawie \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych. Brakowa\u0142o refleksji, \u017ce archiwalia to tylko oficjalny opis rzeczywisto\u015bci. Pocz\u0105tek “oral history” w USA to s\u0105 lata 80. Tymczasem u nas jeszcze w 2000 roku, kiedy wydano “S\u0105siad\u00f3w”, u\u017cywano argument\u00f3w, \u017ce to, co si\u0119 sta\u0142o w Jedwabnem, nie mo\u017ce by\u0107 prawd\u0105, bo brak \u017ar\u00f3de\u0142 archiwalnych. Czyli \u017ce to “ploty”.<\/span><\/p>\n

Czy w KOR-ze rozmawia\u0142o si\u0119 o tym, kto jest \u017bydem?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Nie. KOR by\u0142 po linii kuroniowskiej, pochwalaj\u0105cej r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 etniczn\u0105. Kuro\u0144 za\u0142o\u017cy\u0142 grupy harcerskie, gdzie uczy\u0142 tolerancji. Nie by\u0142o wa\u017cne, kto ma jakie korzenie etniczne, i nikt o to nie pyta\u0142.<\/span><\/p>\n

Ale w KOR-ze byli na przyk\u0142ad ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Ma\u0142kowski i Antoni Macierewicz, dzisiaj ch\u0119tnie wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z antysemickimi mediami. Jacy byli wtedy?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Staszek Ma\u0142kowski nie by\u0142 ani ociupink\u0119 antysemicki. On mia\u0142 jedn\u0105 obsesj\u0119 – walk\u0119 z aborcj\u0105. Dop\u00f3ki rozmowa nie zesz\u0142a na temat aborcji, by\u0142 zupe\u0142nie normalny. Zak\u0142ada\u0142 domy samotnej matki, pomaga\u0142 brzemiennym dziewczynom wyrzuconym z domu. Robi\u0142 kawa\u0142 dobrej roboty. Tylko \u017ce wtedy polski Ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 zupe\u0142nie inny stosunek do aborcji ni\u017c dzisiaj. Katoliczka, kt\u00f3ra dokona\u0142a aborcji, musia\u0142a wype\u0142ni\u0107 formularz z pro\u015bb\u0105 o dyspens\u0119 od biskupa. I zwykle j\u0105 otrzymywa\u0142a. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 ksi\u0119dza Ma\u0142kowskiego nie by\u0142a dobrze widziana przez hierarch\u00f3w, na zasadzie, \u017ce pomagaj\u0105c niezam\u0119\u017cnym matkom, popiera rozpust\u0119.<\/span><\/p>\n

Dlaczego za PRL-u polski Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie grzmia\u0142 tak o aborcji jak dzisiaj?<\/em><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

– Bo musia\u0142 i\u015b\u0107 na kompromisy z w\u0142adz\u0105, kt\u00f3ra aborcj\u0119 legalizowa\u0142a. Dopiero po ’89 zacz\u0119to zbiera\u0107 podpisy pod ustaw\u0105 antyaborcyjn\u0105. W momencie kiedy Ko\u015bci\u00f3\u0142 g\u0142o\u015bno pot\u0119pi\u0142 aborcj\u0119, zrozumia\u0142, \u017ce nie mo\u017ce pot\u0119pia\u0107 kobiet samotnie wychowuj\u0105cych dzieci. Dopiero wtedy!<\/span><\/p>\n

Czyli ksi\u0105dz Ma\u0142kowski wyprzedzi\u0142 swoj\u0105 epok\u0119?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Dok\u0142adnie. Za PRL-u Staszek nigdy nie dosta\u0142 na przyk\u0142ad swojej parafii. Kazali mu pracowa\u0107 na cmentarzu. Po ’89 z przykro\u015bci\u0105 zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce jego rozw\u00f3j poszed\u0142 w kierunku radiomaryjnym i artyku\u0142\u00f3w publikowanych w antysemickich pisemkach. Ale nasza znajomo\u015b\u0107 urwa\u0142a si\u0119 du\u017co wcze\u015bniej.<\/span><\/p>\n

A Macierewicz?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Antek to nies\u0142ychanie silna ambicja i instynkt wodzowski. Mia\u0142 charyzm\u0119, kt\u00f3ra uwodzi\u0142a m\u0142odych ludzi. Nie mia\u0142 w sobie krzty antysemityzmu. Przecie\u017c dzia\u0142a\u0142 jako student w 1968 roku. Jego najbli\u017cszym przyjacielem by\u0142 \u017byd. Ten ch\u0142opak wyjecha\u0142 do Chile na stypendium i stamt\u0105d ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142. Spotka\u0142am go w 1985 roku w Izraelu i wtedy on mi powiedzia\u0142, \u017ce Antek jest antysemit\u0105 i o to rozbi\u0142a si\u0119 ich przyja\u017a\u0144. By\u0142am bardzo zaskoczona.<\/span><\/p>\n

Pami\u0119tam pewne przyj\u0119cie u Antka w latach 80. On mia\u0142 zwyczaj wyg\u0142asza\u0107 mowy swoim nieznosz\u0105cym sprzeciwu, mentorskim tonem. Wtedy wyg\u0142osi\u0142: “Prawdziwy polski m\u0119\u017cczyzna, prawdziwy katolik nigdy nie zostawia swojej \u017cony”. A ja m\u00f3wi\u0119: “Antek, co ty pieprzysz, przecie\u017c m\u00f3j w\u0142a\u015bnie mnie zostawi\u0142”. A on spojrza\u0142 na mnie i odpar\u0142: “W takim razie nie by\u0142 prawdziwym Polakiem”. To jest w\u0142a\u015bnie logika Macierewicza. Logika smole\u0144ska.<\/span><\/p>\n

Pani m\u0105\u017c Stanis\u0142aw Kusi\u0144ski. Dzia\u0142acz KOR-u i za\u0142o\u017cyciel “Solidarno\u015bci” ludzi wierz\u0105cych.<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– On nawet mia\u0142 zosta\u0107 ksi\u0119dzem. Uko\u0144czy\u0142 KUL, ale nie przyj\u0119li go do seminarium. Przyja\u017ani\u0142 si\u0119 ze Staszkiem Ma\u0142kowskim. Pomaga\u0142 mu wyszukiwa\u0107 mieszkania dla tych samotnych matek. Pracowa\u0142 jako wychowawca w Laskach z niewidomymi i potem zanurzy\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 opozycyjn\u0105. Poznali\u015bmy si\u0119 w KOR-ze. Do stanu wojennego pomieszkiwa\u0142 z nami w naszym mieszkaniu pod mostem. \u015alub brali\u015bmy w wi\u0119zieniu, bo on zosta\u0142 internowany, w Bieszczadach.<\/span><\/p>\n

\u015alub w wi\u0119zieniu? A wesele?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Weselisko te\u017c by\u0142o w wi\u0119zieniu. Sto\u0142y powynoszono przed baraki. Dosta\u0142am przydzia\u0142 weselny kartek na w\u00f3dk\u0119, przyjaciele z “Solidarno\u015bci” oddali swoje. Pod wi\u0119zienie przyjecha\u0142a nyska wype\u0142niona skrzynkami w\u00f3dki. Biesiadowali\u015bmy pod go\u0142ym niebem, cz\u0119stowali\u015bmy stra\u017cnik\u00f3w. A do sto\u0142u podawali nam kryminalni, ich te\u017c oczywi\u015bcie cz\u0119stowali\u015bmy. Jeden kryminalny da\u0142 mi w prezencie puderniczk\u0119 z drewna inkrustowan\u0105 prasowan\u0105 s\u0142om\u0105. Nies\u0142ychana precyzja. A \u0142apy mia\u0142 jak bochny chleba. Dziwi\u0142am si\u0119, jak facet z takimi r\u0119kami mo\u017ce zrobi\u0107 co\u015b tak misternego, a Staszek: “Przecie\u017c on jest paj\u0119czarzem, \u0107wiczy paluszki”. No, i to tyle.<\/span><\/p>\n

Jak to tyle?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– No, o weselu tyle.<\/span><\/p>\n

A potem jak wygl\u0105da\u0142o wasze \u017cycie?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Potem Staszek nie wr\u00f3ci\u0142 z przepustki, ukrywa\u0142 si\u0119, wpad\u0142, zosta\u0142 aresztowany, ale zaraz sko\u0144czy\u0142 si\u0119 stan wojenny i go wypu\u015bcili. I wtedy wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 psu\u0107. Ci internowani, jak wyszli na wolno\u015b\u0107, my\u015bleli, \u017ce ca\u0142a Polska na nich czeka. A tu szok. Wszystko by\u0142o ju\u017c posprz\u0105tane. Nie ma “Solidarno\u015bci”, ani tej przez du\u017ce S, ani tej przez ma\u0142e, mi\u0119dzyludzkiej. Konspiracja si\u0119 zaw\u0119zi\u0142a. Opozycja sta\u0142a si\u0119 kadrowa i trudno by\u0142o si\u0119 do niej dosta\u0107. I oni bez mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania, bez pracy popadali w depresj\u0119.<\/span><\/p>\n

Ja pracowa\u0142am w Bibliotece Narodowej i w\u0142a\u015bciwie Staszka utrzymywa\u0142am. Potem Jaruzelski og\u0142osi\u0142, \u017ce mo\u017cna emigrowa\u0107, i on si\u0119 zdecydowa\u0142. Polecia\u0142 do USA. Mia\u0142 jecha\u0107 niby na troch\u0119, rozejrze\u0107 si\u0119. Ale ja od razu wiedzia\u0142am, \u017ce to ju\u017c na zawsze.<\/span><\/p>\n

Dlaczego pani nie polecia\u0142a?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Bo nie chcia\u0142am opuszcza\u0107 Polski. Poza tym by\u0142am w ci\u0105\u017cy. Urodzi\u0142am c\u00f3rk\u0119, gdy Staszek by\u0142 za granic\u0105. Niestety, dziecko urodzi\u0142o si\u0119 z powa\u017cn\u0105 wad\u0105 genetyczn\u0105.<\/span><\/p>\n

Nie wr\u00f3ci\u0142 na wiadomo\u015b\u0107 o tym?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Nie. Ja go poleci\u0142am opiece swojej ameryka\u0144skiej przyjaci\u00f3\u0142ki. I ona si\u0119 dobrze nim zaopiekowa\u0142a. Rozwiedli\u015bmy si\u0119, a on o\u017ceni\u0142 si\u0119 z ni\u0105.<\/span><\/p>\n

Nie mog\u0119 uwierzy\u0107, \u017ce nie kontaktowa\u0142 si\u0119 z pani\u0105, wiedz\u0105c o chorobie c\u00f3rki.<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Kontaktowa\u0142 si\u0119. Przysy\u0142a\u0142 mi poczt\u00f3wki. Tylko \u017ce puste. Wpisywa\u0142 sam adres. Mia\u0142am si\u0119 chyba po tym domy\u015bli\u0107, \u017ce nie ma mi nic do powiedzenia.<\/span><\/p>\n

Jak pani sobie dawa\u0142a rad\u0119 sama z chorym dzieckiem w PRL-u?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Bardzo pomaga\u0142 mi Mirek Chojecki. Przysy\u0142a\u0142 paczki – mleko, od\u017cywki. No i tutaj na miejscu byli przecie\u017c moi rodzice. Zreszt\u0105 nasza c\u00f3rka po kilku miesi\u0105cach zmar\u0142a.<\/span><\/p>\n

Staszek przyjecha\u0142 do Polski po wielu latach, kiedy zmar\u0142a jego \u017cona. Spotkali\u015bmy si\u0119, ja nawet ch\u0119tna by\u0142am podtrzyma\u0107 ten kontakt. Ale on zaraz znowu znalaz\u0142 sobie jak\u0105\u015b kobiet\u0119 w USA i ponownie zerwa\u0142 wszelkie kontakty. W\u0142a\u015bciwie wykona\u0142 ten sam numer. To spotkanie pozwoli\u0142o mi wreszcie uwolni\u0107 si\u0119 emocjonalnie, to znaczy ze z\u0142ych emocji, bo te dobre uwi\u0119d\u0142y dawno. Przesta\u0142am czu\u0107 do niego \u017cal, zblak\u0142y pretensje.<\/span><\/p>\n

Nie za\u0142o\u017cy\u0142a pani nowej rodziny?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Byli inni m\u0119\u017cczy\u017ani, ale nie chcia\u0142am mie\u0107 ju\u017c dzieci. Ja zosta\u0142am po \u015bmierci mojej c\u00f3reczki z wielk\u0105 traum\u0105, z rodzajem poczucia winy. Widzi pani, kiedy rodzi si\u0119 dziecko z tak siln\u0105 wad\u0105 genetyczn\u0105, cz\u0119sto reakcj\u0105 na to jest g\u0142\u0119boka depresja, odrzucenie. Pragn\u0119\u0142am, by zmar\u0142a, i czu\u0142am wyrzuty sumienia, \u017ce tego pragn\u0119. Po kilku operacjach c\u00f3rka wr\u00f3ci\u0142a do mnie. Wreszcie nasta\u0142 taki czas, \u017ce ja poczu\u0142am si\u0119 matk\u0105, zaakceptowa\u0142am j\u0105. I wtedy ona umar\u0142a.<\/span><\/p>\n

A potem przyszed\u0142 rok ’89. Mia\u0142a nasta\u0107 ta nasza upragniona sprawiedliwo\u015b\u0107, a tymczasem kobietom na dzie\u0144 dobry zafundowano ustaw\u0119 antyaborcyjn\u0105. Ja w tym czasie dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce m\u00f3j eks ma jeszcze c\u00f3rk\u0119 z jakiego\u015b poprzedniego zwi\u0105zku. I \u017ce ta c\u00f3rka jest zdrowa. Wniosek by\u0142 prosty – nosicielk\u0105 wady genetycznej jestem ja. Zdecydowanie si\u0119 na macierzy\u0144stwo w takiej sytuacji, wiedz\u0105c, \u017ce w razie wykrycia wady w czasie ci\u0105\u017cy nie mam mo\u017cliwo\u015bci odwrotu – to nie wchodzi\u0142o w gr\u0119. Inaczej, kto wie?<\/span><\/p>\n

Ustawa antyaborcyjna to by\u0142 kamyczek, po kt\u00f3rym przesta\u0142am si\u0119 uto\u017csamia\u0107 z Uni\u0105 Wolno\u015bci. Mia\u0142am poczucie, \u017ce my, kobiety, zosta\u0142y\u015bmy przez naszych pan\u00f3w z opozycji zdradzone.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b \u017cyje pani sama, dzia\u0142a sama. Na wojn\u0119 z prawic\u0105 wysz\u0142a pani niejako w pojedynk\u0119. Nie stoi za pani\u0105 \u017cadna instytucja.<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Ja lubi\u0119 by\u0107 niczyja. Nie lubi\u0119 by\u0107 zagospodarowywana. Ale z t\u0105 walk\u0105 to bez przesady. Wpis\u00f3w w internecie nie czytam, nie mam samochodu, wi\u0119c nikt mi nie ma na czym wymalowa\u0107 obra\u017aliwego napisu. A s\u0105siedzi w bloku i tak si\u0119 nie znaj\u0105. Niewielu kojarzy, kim jestem.<\/span><\/p>\n

O czym b\u0119dzie pani nast\u0119pna ksi\u0105\u017cka?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Na razie nie ma mowy o \u017cadnych ksi\u0105\u017ckach. W tej chwili bardziej ni\u017c walka z prawic\u0105 anga\u017cuje mnie walka o nasz \u017bydowski Instytut Historyczny.<\/span><\/p>\n

Podobno jest pani w konflikcie z nowym szefem \u017bIH Paw\u0142em \u015apiewakiem.<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Jako dyrektor Pawe\u0142 rozrusza\u0142 \u017bIH. Ma wizj\u0119, ma charyzm\u0119. Ale ma te\u017c drugie oblicze. Nie znosi sprzeciwu, konkurencji, nawet dyskusji. Nie docenia dorobku innych. Chce rz\u0105dzi\u0107 autorytarnie. A ja jestem przewodnicz\u0105c\u0105 zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, wi\u0119c konflikt by\u0142 nieunikniony. Bronimy os\u00f3b, kt\u00f3re usi\u0142uje zwolni\u0107. Dziwnym trafem s\u0105 to osoby nale\u017c\u0105ce do “Solidarno\u015bci”. Jest to bodaj jedyna instytucja pa\u0144stwowa, gdzie tak ostro zwalcza si\u0119 “Solidarno\u015b\u0107”. Nie jest \u0142atwo. Kilkoro pracownik\u00f3w jest lub by\u0142o pod opiek\u0105 psychologa.<\/span><\/p>\n

Pani te\u017c grozi zwolnienie?<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

– Owszem. Ju\u017c raz dosta\u0142am wym\u00f3wienie z pracy, ale Pawe\u0142 musia\u0142 si\u0119 z niego wycofa\u0107. Zosta\u0142 u\u015bwiadomiony, \u017ce przegra\u0142by w procesie. W ramach, jak podejrzewam, odwetu przesun\u0105\u0142 mnie do dzia\u0142u digitalizacji. Nie b\u0119d\u0119 wi\u0119c raczej mia\u0142a czasu na prac\u0119 naukow\u0105. Je\u015bli wi\u0119c pyta mnie pani o plany, to na razie ich nie mam. Byle si\u0119 nie podda\u0107 i zachowa\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 psychiczn\u0105!<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ja lubi\u0119 by\u0107 niczyja. Nie lubi\u0119 by\u0107 zagospodarowywana. Ale z t\u0105 walk\u0105 z prawic\u0105 to bez przesady Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska (28.10.2013) Alina Ca\u0142a – etnografka, historyczka, od 40 lat zajmuje si\u0119 histori\u0105 stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich w XIX i XX wieku, a zw\u0142aszcza badaniem dziej\u00f3w polskiego?antysemityzmu. W latach 70. wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z KOR-em. W 2011?roku?zosta\u0142a odznaczona Krzy\u017cem Kawalerskim… (Fot. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39079"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39079"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39079\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39210,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39079\/revisions\/39210"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39079"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39079"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39079"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}