{"id":40232,"date":"2016-04-21T17:09:23","date_gmt":"2016-04-21T15:09:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=40232"},"modified":"2016-04-21T06:57:55","modified_gmt":"2016-04-21T04:57:55","slug":"21-09-7","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=40232","title":{"rendered":"Rzeczpospolita Kowalskich, czyli wszechobecni Sprawiedliwi"},"content":{"rendered":"<h5 style=\"text-align: center;\"><a href=\"http:\/\/m.krytykapolityczna.pl\/\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" class=\"alignleft\" src=\"http:\/\/m.krytykapolityczna.pl\/sites\/krytykapolityczna.pl\/themes\/kp_mobile\/img\/krytyka-polityczna-logo.png\" alt=\"logo\" width=\"20%\" \/><\/a><span style=\"text-decoration: underline; color: #000080;\"><strong><a style=\"color: #000080; text-decoration: underline;\" href=\"http:\/\/m.krytykapolityczna.pl\/artykuly\/kraj\/20160416\/rzeczpospolita-kowalskich-czyli-wszechobecni-sprawiedliwi\" target=\"_blank\">Rzeczpospolita Kowalskich, czyli wszechobecni Sprawiedliwi<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Piotr Forecki <\/strong><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 710px;\" \/>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"http:\/\/m.krytykapolityczna.pl\/sites\/krytykapolityczna.pl\/files\/node\/26962\/field_story_temp\/wyd.jpg\" width=\"100%&quot;\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Czemu ma s\u0142u\u017cy\u0107 Muzeum w Markowej?<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Polacy ratuj\u0105cy \u017byd\u00f3w podczas II wojny \u015bwiatowej to temat dobrze zadomowiony w r\u00f3\u017cnych przestrzeniach dyskursu publicznego. Z przyznanymi przez Yad Vashem odznaczeniami Sprawiedliwych W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata czy bez nich Polacy ci doskonale s\u0142u\u017c\u0105 aktualnej polityce historycznej, a przede wszystkim tej zagranicznej i wizerunkowej. Po co si\u0119 bowiem oszukiwa\u0107. Nie o pami\u0119\u0107 o tych nielicznych rodzimych bohaterach przecie\u017c chodzi, ale o polsk\u0105 racj\u0119 stanu i dobre samopoczucie Polak\u00f3w, co rusz przecie\u017c zak\u0142\u00f3cane \u2013 a to ksi\u0105\u017ckami Jana Tomasza Grossa, a to <em>Pok\u0142osiem<\/em> W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego, a to publikacjami historyk\u00f3w zwi\u0105zanych z warszawskim Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Innymi s\u0142owy, o wzmacnianie to\u017csamo\u015bci zbiorowej w ramach afirmatywnego patriotyzmu, kt\u00f3ry przy instrumentalnym traktowaniu Sprawiedliwych pozwala zas\u0142ania\u0107 nimi zbrodnie Polak\u00f3w na \u017bydach oraz polski antysemityzm wczoraj i dzi\u015b. Trudno si\u0119 zatem dziwi\u0107, \u017ce liczba instytucji oraz inicjatyw w tej dobrze rozwijaj\u0105cej si\u0119 ga\u0142\u0119zi polskiego przemys\u0142u upami\u0119tniania wci\u0105\u017c wzrasta: Kancelaria Prezydenta RP, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Instytut Pami\u0119ci Narodowej, muzea (zw\u0142aszcza Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich i Muzeum Historii Polski), powsta\u0142y w 1999 roku Komitet dla Upami\u0119tnienia Polak\u00f3w Ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w, Fundacja Edukacyjna Jana Karskiego, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o dzia\u0142aniach podejmowanych samozwa\u0144czo przez rozmaite \u015brodowiska prawicowe i ko\u015bcielne wraz z imperium medialnym Tadeusza Rydzyka. Lista z pewno\u015bci\u0105 nie jest kompletna, ale i ta pokazuje, \u017ce r\u0105k do pracy nie brakuje, konkurencja jest spora, a nawet robi si\u0119 t\u0142oczno.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Po\u015bwi\u0119conych polskim Sprawiedliwym publikacji, film\u00f3w fabularnych, dokumentalnych, seriali obrodzi\u0142o w ostatnich latach jeszcze wi\u0119cej. Wiele z nich trafi\u0142o zreszt\u0105 do dzia\u0142u \u201eCuriosa\u201d w pi\u015bmie \u201eZag\u0142ada \u017byd\u00f3w. Studia i Materia\u0142y\u201d. Patrz\u0105c jednak na efekty tego trendu bez w\u0105tpienia mo\u017cna dzi\u015b m\u00f3wi\u0107 o \u201ewszechobecno\u015bci Sprawiedliwych\u201d, jak lapidarnie uj\u0119\u0142a \u00f3w stan rzeczy Justyna Kowalska-Leder w tytule jednego ze swoich artyku\u0142\u00f3w. Tym samym niedawne otwarcie Muzeum Polak\u00f3w Ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w im. Rodziny Ulm\u00f3w w Markowej to po prostu zdobycie kolejnego przycz\u00f3\u0142ka w konsekwentnie prowadzonej kampanii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left; padding-left: 90px;\"><span style=\"color: #000000;\"><em>Zamordowana przez Niemc\u00f3w rodzina Ulm\u00f3w, podobnie jak ukrywana przez ni\u0105 \u017cydowska rodzina Saula Goldmana, niew\u0105tpliwie zas\u0142uguj\u0105 na upami\u0119tnienie i ho\u0142d. Ale czy Muzeum w Markowej tylko temu ma s\u0142u\u017cy\u0107?<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Przydane mu funkcje jasno wynikaj\u0105 z lektury przyj\u0119tej przez Sejm RP specjalnej uchwa\u0142y towarzysz\u0105cej otwarciu tej plac\u00f3wki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Bez zastosowania wysublimowanych narz\u0119dzi z zakresu krytycznej analizy dyskursu mo\u017cna w niej mi\u0119dzy innymi expressis verbis przeczyta\u0107, \u017ce Sejm wyra\u017ca uznanie dla samorz\u0105du wojew\u00f3dztwa podkarpackiego, kt\u00f3ry<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000000;\"><em>poprzez budow\u0119 muzeum o og\u00f3lnopolskim charakterze pierwszy na tak szerok\u0105 skal\u0119 upami\u0119tni\u0142 to nadzwyczajne bohaterstwo, realizuj\u0105c \u017cywotny interes ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Ot po prostu, w\u0142odarze przyswoili sobie zasad\u0119 \u2013 my\u015bl globalnie, dzia\u0142aj lokalnie \u2013 i ku chwale ojczyzny oraz pokrzepieniu serc rodak\u00f3w wcielili j\u0105 w \u017cycie. Od siebie za\u015b parlamentarzy\u015bci dodali, \u017ce \u201eho\u0142d dla sprawiedliwych Polak\u00f3w \u2013 oddany tym dokumentem \u2013 jest jednocze\u015bnie wyra\u017anym przypomnieniem ca\u0142emu \u015bwiatu, \u017ce w odr\u00f3\u017cnieniu od okupowanej zachodniej Europy na ziemiach polskich za nawet najmniejsz\u0105 pomoc \u017bydom grozi\u0142a kara \u015bmierci\u201d. Oczywi\u015bcie nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce \u201ewyra\u017ane przypomnienie ca\u0142emu \u015bwiatu\u201d le\u017cy w \u201e\u017cywotnym interesie ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Gdyby jednak kto\u015b nadal mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, jak\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0107 ma Muzeum w Markowej, to rozwia\u0142 je Prezydent RP Andrzej Duda. Obecny na uroczysto\u015bci otwarcia w swoim oficjalnym wyst\u0105pieniu m\u00f3wi\u0142 mi\u0119dzy innymi o tym, \u017ce by\u0142y \u201edziesi\u0105tki, setki takich rodzin; tysi\u0105ce ludzi, kt\u00f3rzy za pomoc swoim pobratymcom, wsp\u00f3\u0142obywatelom oddali \u017cycie\u201d, \u017ce pomimo bezprecedensowego ryzyka \u015bmierci \u201eznalaz\u0142y si\u0119 tysi\u0105ce Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy umieli stan\u0105\u0107 na wysoko\u015bci zadania bycia bra\u0107mi i wsp\u00f3\u0142obywatelami. Bycia lud\u017ami mi\u0142osiernymi, ws\u0142uchanymi w nauk\u0119, jak\u0105 wszystkim nam g\u0142osi religia chrze\u015bcija\u0144ska: nauk\u0119 mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego\u201d, \u017ce to Muzeum \u201ejest ich wszystkich pomnikiem\u201d. Wspomina\u0142 tak\u017ce, i\u017c pokazuje ono \u201echo\u0107 w tragicznej postaci, najmocniejsze znami\u0119 Rzeczypospolitej Przyjaci\u00f3\u0142, gdzie przyjaciel za przyjaciela, brat za brata, cz\u0142owiek za cz\u0142owieka by\u0142 got\u00f3w odda\u0107 \u017cycie\u201d. Oznajmia\u0142, \u017ce jako \u201ePolacy mo\u017cemy czu\u0107 si\u0119 godnie\u201d i dzi\u0119kowa\u0142 \u201ebo Polska, a tak\u017ce sprawiedliwo\u015b\u0107 dziejowa bardzo takiego pomnika potrzebowa\u0142a\u201d. Pe\u0142en tekst tego wyst\u0105pienia w j\u0119zyku polskim, niemieckim, hebrajskim oraz angielskim udost\u0119pniony zosta\u0142 na oficjalnej stronie Prezydenta RP.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Dodatkowo w j\u0119zyku francuskim ca\u0142o\u015b\u0107 uroczystych obchod\u00f3w otwarcia Muzeum by\u0142a transmitowana do osiemnastu plac\u00f3wkach dyplomatycznych i kulturalnych RP funkcjonuj\u0105cych w czternastu krajach na czterech kontynentach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Przez kilka dni Muzeum w Markowej by\u0142o tak\u017ce tematem ch\u0119tnie podejmowanym w mediach og\u00f3lnopolskich. Jednak\u017ce polskiej publiczno\u015bci ufundowano co\u015b ekstra. Wieczorem w przeddzie\u0144 inauguracji otwarcia w TVP 1 przypomniano fabularyzowany dokument zatytu\u0142owany Historia Kowalskich w re\u017cyserii Macieja Pawlickiego i Arkadiusza Go\u0142\u0119biewskiego. Wyprodukowany przy wsp\u00f3\u0142pracy TVP mia\u0142 on wprawdzie swoj\u0105 premier\u0119 we wrze\u015bniu 2009 roku, a powsta\u0142 w ramach programu IPN oraz Narodowego Centrum Kultury \u201e\u017bycie za \u017cycie\u201d. Od tego czasu pokazywany by\u0142 nie tylko w polskiej telewizji, ale mi\u0119dzy innymi tak\u017ce na specjalnych projekcjach pod patronatem Prawa i Sprawiedliwo\u015bci, na gdy\u0144skim festiwalu \u201eNiepokorni, Niez\u0142omni, Wykl\u0119ci\u201d, a tak\u017ce w ambasadzie polskiej w Londynie. Samozwa\u0144czej misji jego dystrybucji podj\u0105\u0142 si\u0119 europose\u0142 PIS Konrad Szyma\u0144ski, kt\u00f3ry zorganizowa\u0142 jego zamkni\u0119ty pokaz w Parlamencie Europejskim. Uczestniczyli w nim nie tylko jego deputowani, ale r\u00f3wnie\u017c zaproszeni przedstawiciele organizacji \u017cydowskich, korpusu dyplomatycznego, Komisji i Rady Europejskiej. Szyma\u0144ski zadba\u0142 te\u017c o to, by ponad tysi\u0105c kopii filmu na p\u0142ytach DVD, powielonych w r\u00f3\u017cnych wersjach j\u0119zykowych, trafi\u0142o do wszystkich europos\u0142\u00f3w, unijnych komisarzy oraz \u201enajwa\u017cniejszych unijnych polityk\u00f3w\u201d, \u201epod wszystkie najwa\u017cniejsze adresy w Brukseli\u201d.<\/span><\/p>\n<div id=\"content\" class=\" content-alignment&lt;br \/&gt;&lt;br \/&gt; \">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\"><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/Mw--PvmrD10\" width=\"680\" height=\"400\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Historia Kowalskich toczy si\u0119 w kilku planach: przed wojn\u0105, podczas wojny i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Film rozpoczyna scena w warszawskim centrum handlowym, zbli\u017cenie na polsk\u0105 z\u0142ot\u0105 m\u0142odzie\u017c, m\u0142ode rozbawione dziewczyny i wnet to w\u0142a\u015bnie one l\u0105duj\u0105 w mi\u0119dzywojennym Ciepielowie, cho\u0107 oczywi\u015bcie w innych ubraniach i dekoracjach. To pierwsze uj\u0119cia jeszcze przed rozpoczynaj\u0105cymi film napisami. W\u0142a\u015bciwy pocz\u0105tek wyznacza pojawienie si\u0119 w Ciepielowie dziennikarza, kt\u00f3ry w 1968 roku odwiedza krewn\u0105 rodziny Kowalskich zamordowanych wraz z innymi Polakami za ukrywanie \u017byd\u00f3w. Dla niewtajemniczonej widowni rok tej wizyty pozostaje zapewne bez znaczenia, ale to w\u0142a\u015bnie wtedy temat Sprawiedliwych zosta\u0142 poddany propagandowej instrumentalizacji, a polska publiczno\u015b\u0107 mia\u0142a okazj\u0119 zapozna\u0107 si\u0119 z filmem Jana Kidawy zatytu\u0142owanym nie inaczej tylko Sprawiedliwi. Dziennikarski wywiad inauguruje fabularyzowane retrospekcje, opowie\u015bci \u015bwiadk\u00f3w, s\u0105siad\u00f3w, Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w. Tam i wtedy, tu i teraz. Plany si\u0119 przeplataj\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left; padding-left: 90px;\"><em><span style=\"color: #000000;\">Ciepiel\u00f3w mi\u0119dzy wojnami. Soplicowo. \u017bydzi mieszkaj\u0105 w samym centrum miasteczka i trudni\u0105 si\u0119 handlem. Polacy zajmuj\u0105 inne miejsce w strukturze spo\u0142ecznej, ale w filmie pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 odpowiedzi dlaczego.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">\u201eW Ciepielowie wszystkie urz\u0119dy Polacy mieli \u2013 sk\u0142ada \u015bwiadectwo przepytywana przez dziennikarza narratorka. \u2013 Bo to taka ciepielowska inteligencja by\u0142a. Nauczyciele, urz\u0119dnicy gminy, kierownik szko\u0142y, naczelnik poczty i jeden listonosz. A tak to reszta sklep\u00f3w i drobnych zak\u0142ad\u00f3w nale\u017ca\u0142a do \u017byd\u00f3w. Oj, ci nasi ciepielowscy \u017bydzi, to umieli dba\u0107 o swoje. Targowali si\u0119 do upad\u0142ego, ale dzi\u0119ki nim handel si\u0119 kr\u0119ci\u0142\u201d. Panowie wspominaj\u0105 pi\u0119kne \u201e\u017cyd\u00f3weczki\u201d, jest czosnek, po\u017cyczki na s\u0142owo, odmienno\u015b\u0107 kulturowa i religijna, ale dzieci razem si\u0119 bawi\u0105, wsp\u00f3lnie k\u0105pi\u0105 w rzece, chodz\u0105 do szko\u0142y, m\u0142odzi razem na pota\u0144c\u00f3wki, tworz\u0105 si\u0119 pary, w\u0142odarze odwiedzaj\u0105 \u017byd\u00f3w w synagodze i wsp\u00f3lnie \u015bpiewaj\u0105 Mazurek D\u0105browskiego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">\u201eRazem my tu \u017cyli\u015bmy, chocia\u017c da\u0142o si\u0119 odczu\u0107 ich inno\u015b\u0107. Byli tacy, co \u017cyli w zamkni\u0119ciu, nawet niekt\u00f3rzy s\u0142abo po polsku m\u00f3wili, ale Polsk\u0119 szanowali\u201d \u2013 dopowiada znajomy ju\u017c g\u0142os zza kadru.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left; padding-left: 90px;\"><em><span style=\"color: #000000;\">Owszem, w filmie pojawia si\u0119 jeden antysemita wzywaj\u0105cy do ekonomicznego bojkotu, ale w fabularyzowanym fragmencie jest on antypatyczny, gruby i brzydki, nielubiany i sam.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">\u017bydzi za\u015b przemawiaj\u0105 jak\u017ce mi\u0142ym polskim uszom g\u0142osem. \u017byczliwym, bo po\u015bmiertnie wetkni\u0119tym im w usta w ramach bie\u017c\u0105cego zapotrzebowania. Ortodoksi w cha\u0142atach, z brodami i pejsami \u201e\u017cyd\u0142acz\u0105c\u201d zapewniaj\u0105, \u017ce Polska to ich ojczyzna, w kt\u00f3rej zewsz\u0105d wyganiani znale\u017ali bezpieczny azyl, \u017ce tu przyj\u0119to ich najgo\u015bcinniej, \u017ce polscy kr\u00f3lowie, przywileje, Konstytucja 3 Maja. \u201eMy polscy \u017bydzi, czujemy si\u0119 Polakami moj\u017ceszowego wyznania. Jeste\u015bmy nimi na dobre i na z\u0142e! Niech \u017cyje Polska!\u201d. Antysemityzm? Kto\u015b tam komu\u015b szyb\u0119 wybi\u0142, pokrzycza\u0142 \u201eNie kupuj u \u017byda\u201d, czasem ludzie krzywo patrz\u0105. \u201eNo mo\u017ce w Ciepielowie jest tych tam pi\u0119ciu durni\u00f3w \u2013 m\u00f3wi jeden z nich \u2013 Ale gdzie wszyscy kupuj\u0105? U \u017byda. Zazdroszcz\u0105 nam troch\u0119 dobrych interes\u00f3w, ale krzywdy nam nie zrobi\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Zamieszczone w Historii Kowalskich deklaracje uznania i lojalno\u015bci oraz rozgrzeszenie z antysemityzmu stanowi\u0105 klasyczny wariant przemocy filosemickiej. Jej rozpoznania i opisu powi\u0105zanych z ni\u0105 praktyk dyskursywnych podj\u0119li si\u0119 El\u017cbieta Janicka z Tomaszem \u017bukowskim na podstawie analizy filmu Jolanty Dylewskiej Po-Lin. Okruchy pami\u0119ci. W przemocy tej chodzi g\u0142\u00f3wnie o \u201einkluzj\u0119, kt\u00f3r\u0105 \u017cywi aplikuj\u0105 umar\u0142ym\u201d. Dzia\u0142anie podejmowane przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 na mniejszo\u015bci, przez grup\u0119 wykluczaj\u0105c\u0105 \u201ena grupie wykluczanej i ostatecznie wykluczonej\u201d. Jej zastosowanie w Historii Kowalskich wida\u0107 wyra\u017anie w ca\u0142ej tej \u017cydowskiej narracji o \u017cyciu \u017byd\u00f3w w Ciepielowie, a faktycznie po prostu \u017byd\u00f3w w Polsce. Podporz\u0105dkowani przez tw\u00f3rc\u00f3w filmu jego konstytutywnym za\u0142o\u017ceniom i przes\u0142aniu, snuj\u0105 swoj\u0105, lecz tak naprawd\u0119 nasz\u0105 polsk\u0105 klechd\u0119 domow\u0105 ku pokrzepieniu serc.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left; padding-left: 90px;\"><em><span style=\"color: #000000;\">Poza od\u015bpiewanym w synagodze polskim hymnem brakuje tylko, by ortodoksyjni mieszka\u0144cy sztetla, patrz\u0105c w obiektyw kamery i z u\u015bmiechem na ustach zaintonowali gromkim ch\u00f3rem \u201ePolacy nic si\u0119 nie sta\u0142o\u201d. Najlepiej czyst\u0105 polszczyzn\u0105.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Idyll\u0119 wsp\u00f3lnego s\u0105siedzkiego \u017cycia w Ciepielowie przerywa wybuch wojny. \u017byd\u00f3w zaczynaj\u0105 dotyka\u0107 represje, przemoc, egzekucje, wyw\u00f3zki. W dworku nieopodal utworzono posterunek SS. \u201eTo katownia dla Polak\u00f3w i dla \u017byd\u00f3w by\u0142a. Strach by\u0142o obok dworu przej\u015b\u0107 takie krzyki tam by\u0142y\u201d \u2013 m\u00f3wi znajomy g\u0142os narratorki. O gehennie \u017byd\u00f3w, rozgrywaj\u0105cej si\u0119 na oczach struchla\u0142ych polskich s\u0105siad\u00f3w, z przera\u017ceniem opowiadaj\u0105 kolejni \u015bwiadkowie. Do filmu sprawnie zostaje wprowadzony w\u0105tek widma represji, gro\u017c\u0105cych za pomoc \u017bydom ze strony okupant\u00f3w. W pierwszej kolejno\u015bci robi to narratorka:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000000;\"><em>Niemcy chcieli nas wszystkich przestraszy\u0107, \u017ceby nikt nie wa\u017cy\u0142 si\u0119 \u017bydom pomaga\u0107 w jakikolwiek spos\u00f3b. Pami\u0119tam dok\u0142adnie te niemieckie plakaty, co po wsiach i w mie\u015bcie wieszali, \u017ce za pomoc \u017bydowi \u015bmier\u0107 ca\u0142ej rodzinie.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">P\u00f3\u017aniej w fabularyzowanych scenach przypominaj\u0105 o tym inni. Tak\u017ce \u017bydzi, do kt\u00f3rych docieraj\u0105 wie\u015bci o Zag\u0142adzie i kt\u00f3rzy rozpatruj\u0105 r\u00f3\u017cne warianty ratunku. \u201eCzy goje nas przyjm\u0105?\u201d \u2013 pyta jeden z nich. \u2013 \u201eA ty Abram? Narazi\u0142by\u015b swoje dzieci na \u015bmier\u0107, \u017ceby goja ocali\u0107?\u201d \u2013 odpowiada pytaniem na pytanie drugi, jednak\u017ce z ekranu odpowied\u017a nie pada. Zapada wymowne milczenie. Tw\u00f3rcy filmu zdecydowali si\u0119 zaufa\u0107 kompetencjom kulturowym widz\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Wbrew gro\u017c\u0105cym sankcjom miejscowi Polacy przychodz\u0105 jednak \u017cydowskim s\u0105siadom z pomoc\u0105. Ksi\u0105dz wydaje fa\u0142szywe metryki, a ojcowie rodzin Kowalskich i Skoczylas\u00f3w podejmuj\u0105 decyzje o ukryciu kilkorga znanych sobie \u017byd\u00f3w w swoich domostwach. Widzowie nie dowiaduj\u0105 si\u0119 jednak z Historii Kowalskich niczego na temat motywacji ukrywaj\u0105cych i warunk\u00f3w ukrywania. Cho\u0107by tego, czy za swoje us\u0142ugi otrzymuj\u0105 jak\u0105kolwiek gratyfikacj\u0119, czy \u017bydzi \u0142o\u017c\u0105 na swoje utrzymanie, co przecie\u017c wcale nie musi uchybia\u0107 bohaterstwu polskich Sprawiedliwych, lecz stanowi wa\u017cne dopowiedzenie. Mog\u0105 zatem s\u0105dzi\u0107, \u017ce u podstaw tych heroicznych wybor\u00f3w le\u017ca\u0142 po prostu chrze\u015bcija\u0144ski odruch ratowania bli\u017anich w potrzebie, s\u0105siad\u00f3w, \u201eswoich\u201d ciepielowskich \u017byd\u00f3w. \u201eMi\u0142osierdzie chrze\u015bcija\u0144skie \u2013 pisa\u0142 Jan \u017baryn w kontek\u015bcie Ciepielowa i polskiej pomocy \u017bydom &#8211; stanowi\u0142o fundament odzywaj\u0105cy si\u0119 wtedy, gdy nale\u017ca\u0142o dokona\u0107 wyboru\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W filmie Pawlickiego i Go\u0142\u0119biewskiego mowa jest jednak tak\u017ce o Polakach, co w\u0119sz\u0105, z podejrzliwo\u015bci\u0105 patrz\u0105 na wi\u0119ksze zakupy, czy nowe buty Skoczylasa. \u201eByli tacy, co szukali \u2013 wspomina narratorka. Sprawdzali, czy trawa nie wygnieciona od lasu do domu. Byli tacy\u201d. Jednak\u017ce pytana przez dziennikarza o to, w jaki spos\u00f3b Niemcy w og\u00f3le si\u0119 dowiedzieli, \u017ce u Kowalskich, Skoczylas\u00f3w, Kosior\u00f3w ukrywaj\u0105 si\u0119 \u017bydzi, udziela nast\u0119puj\u0105cej odpowiedzi: \u201eNie wiadomo. Mo\u017ce ich wypatrzyli, a mo\u017ce kto doni\u00f3s\u0142. Domys\u0142\u00f3w by\u0142o wiele. No by\u0142 w\u015br\u00f3d nich i taki, \u017ce mo\u017ce kt\u00f3ry\u015b z \u017byd\u00f3w schwytanych przez Niemc\u00f3w i wzi\u0119ty na tortury powiedzia\u0142. Ale wie pan, jakby to nawet by\u0142a prawda, to ja bym go nie przeklina\u0142a. Bo ja sama nie wiem, co ja bym zrobi\u0142a na jego miejscu\u201d. Tym samym zabezpiecza ty\u0142y (\u201edomys\u0142\u00f3w by\u0142o wiele\u201d), ale w ostatecznym rozrachunku sugeruj\u0105co rozwija tylko jeden, jak\u017ce wygodny i u\u017cyteczny \u201edomys\u0142\u201d, by na ko\u0144cu sprawc\u0119 wpadki wspania\u0142omy\u015blnie rozgrzeszy\u0107. Tw\u00f3rcy filmu niby pozostawili widzom prawo wyboru wariantu denuncjacji, ale zarazem zdecydowanie ten w\u0142a\u015bciwy podpowiedzieli. Aby jednak oskar\u017cenie nie posz\u0142o zbyt daleko i wnioski nie by\u0142y pochopne, na ekranie odrobiono lekcj\u0119 z wiersza Wis\u0142awy Szymborskiej \u201eMinuta ciszy po Ludwice Wawrzy\u0144skiej\u201d. To w nim padaj\u0105 s\u0142owa: \u201etyle wiemy o sobie, ile nas sprawdzono\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Kulminacyjn\u0105 i zarazem kluczow\u0105 scen\u0119 filmu stanowi jednak spalenie przez Niemc\u00f3w polskich rodzin ukrywaj\u0105cych \u017byd\u00f3w. M\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci wraz z tymi, kt\u00f3rych pr\u00f3bowali ratowa\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left; padding-left: 90px;\"><span style=\"color: #000000;\"><em>Wszystkie sekwencje tego przera\u017caj\u0105cego i maj\u0105cego przera\u017ca\u0107 dramatu s\u0105 rozci\u0105gni\u0119te w czasie, a obraz p\u0142on\u0105cej stodo\u0142y w r\u00f3\u017cnych uj\u0119ciach d\u0142ugo pozostaje w filmowych kadrach. Z pewno\u015bci\u0105 na d\u0142ugo ma te\u017c pozosta\u0107 w pami\u0119ci widz\u00f3w, ale przede wszystkim przywo\u0142a\u0107 pami\u0119\u0107 innej stodo\u0142y.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W lipcu 2001 roku podczas uroczystych obchod\u00f3w upami\u0119tniaj\u0105cych ofiary zbrodni opisanej przez Grossa w S\u0105siadach, Szewach Weiss powiedzia\u0142 mi\u0119dzy innymi: \u201eJa, profesor Szewach Weiss, ambasador Izraela w Polsce, mia\u0142em okazj\u0119 spotka\u0107 w \u017cyciu r\u00f3wnie\u017c innych s\u0105siad\u00f3w. Dzi\u0119ki nim ja i moja rodzina prze\u017cyli\u015bmy Holokaust. Dzi\u0119ki nim mog\u0119 teraz stan\u0105\u0107 przed Wami. W swoim \u017cyciu pozna\u0142em tak\u017ce inne stodo\u0142y, w kt\u00f3rych ukrywano \u017byd\u00f3w\u201d. Maciej Pawlicki oraz Arkadiusz Go\u0142\u0119biewski postanowili pokaza\u0107 jeszcze inn\u0105 stodo\u0142\u0119. Tak\u0105, w kt\u00f3rej Polacy nie tylko \u017byd\u00f3w ukrywali, a Skoczylasowa uczy\u0142a \u017cydowskie dzieci pacierza na wypadek testu ich polsko\u015bci, ale przede wszystkim stodo\u0142\u0119, w kt\u00f3rej polscy bohaterowie ponie\u015bli okrutn\u0105 \u015bmier\u0107 wraz z ratowanymi s\u0105siadami. Stodo\u0142\u0119 maj\u0105c\u0105 zas\u0142oni\u0107 t\u0119 z Jedwabnego, a wraz z ni\u0105 uniewa\u017cni\u0107 tre\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki Grossa i pokaza\u0107 zupe\u0142nie innych s\u0105siad\u00f3w. Ludzi gotowych do niesienia \u017bydom pomocy za wszelk\u0105 cen\u0119. Oczywi\u015bcie w Historii Kowalskich nazwisko Grossa i s\u0142owo Jedwabne nie padaj\u0105, ale skojarzenie nasuwa si\u0119 samo. Dodatkowo, na co zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 Tomasz \u017bukowski, ca\u0142y ten fabularyzowany dokument odnosi si\u0119 do \u017cydowskiej nielojalno\u015bci oraz \u017cydowskiej niewdzi\u0119czno\u015bci, o czym doskonale wiedz\u0105 jego tw\u00f3rcy i widzowie. To \u017bydzi, za kt\u00f3rych przelewano polsk\u0105 krew znies\u0142awiaj\u0105 Polak\u00f3w, szkaluj\u0105 dobre imi\u0119 Polski, sam Gross jest najlepszym przyk\u0142adem tego rodzaju praktyk, za\u015b \u201eoperacja Jedwabne\u201d podr\u0119cznym dowodem w sprawie. Do tych niewdzi\u0119cznych \u017byd\u00f3w karmi\u0105cych si\u0119 fa\u0142szywymi wyobra\u017ceniami na temat Polak\u00f3w Historia Kowalskich jest zreszt\u0105 tak\u017ce adresowana. Pytany przez dziennikarza \u201eRzeczpospolitej\u201d o powody zainteresowania tematem, re\u017cyser filmu Maciej Pawlicki odpowiedzia\u0142:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000000;\"><em>Kiedy\u015b zaprzyja\u017ani\u0142em si\u0119 z ameryka\u0144skim dziennikarzem, synem \u017byd\u00f3wki ze Lwowa ocalonej przez Polaka. M\u00f3wi\u0142, \u017ce Polacy to antysemici, a ja i moja \u017cona to wyj\u0105tek. Od lat chc\u0119 go przekona\u0107, \u017ce si\u0119 myli.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Z Historii Kowalskich ma jasno wynika\u0107, \u017ce ratowanie \u017byd\u00f3w przez nara\u017caj\u0105cych swoje \u017cycie Polak\u00f3w by\u0142o niemal powszechn\u0105 praktyk\u0105, by nie powiedzie\u0107 s\u0105siedzk\u0105 norm\u0105. Przed gremialn\u0105 pomoc\u0105 powstrzymywa\u0142o ich co najwy\u017cej drako\u0144skie prawo ustanowione przez okupanta, rodz\u0105ce uzasadnion\u0105 obaw\u0119 o \u017cycie w\u0142asne i swoich rodzin. Jednak\u017ce i ten strach Polacy potrafili przezwyci\u0119\u017cy\u0107, czego dowodz\u0105 losy Kowalskich, Skoczylas\u00f3w, Obuchiewicz\u00f3w i Kosior\u00f3w. \u201ePolacy to nar\u00f3d, kt\u00f3ry nie przyjmuje zakaz\u00f3w\u201d \u2013 pisa\u0142 w kontek\u015bcie zbrodni w Ciepielowie i w og\u00f3le ratowania \u017byd\u00f3w Jan \u017baryn. Historyk podsuwa tu nam wa\u017cn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119, bo w istocie bohater Historii Kowalskich jest bohaterem zbiorowym. To Polacy, nar\u00f3d polski, dumne i tre\u015bci\u0105 filmu dodatkowo uwznio\u015blone \u201eMy\u201d. Najlepiej \u015bwiadcz\u0105 o tym napisy ko\u0144cowe, kt\u00f3re z faktami maj\u0105 wprawdzie niewiele wsp\u00f3lnego, ale temu \u201eMy\u201d oddaj\u0105 cze\u015b\u0107 i zwracaj\u0105 honor:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000000;\"><em>Polska i Ukraina by\u0142y jedynymi krajami w Europie, gdzie Niemcy za pomoc udzielon\u0105 \u017bydowi karali \u015bmierci\u0105 ca\u0142e rodziny. Wed\u0142ug szacunk\u00f3w historyk\u00f3w, by ocali\u0107 jednego \u017byda, potrzebne by\u0142o zaanga\u017cowanie 10-25 Polak\u00f3w. By ocali\u0107 swych s\u0105siad\u00f3w, polskich \u017byd\u00f3w, \u017cycie w\u0142asne nara\u017ca\u0142o ok. 500 tys. \u2013 1 mln Polak\u00f3w.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #800000;\"><strong><span style=\"color: #000080;\">Intensywne poszukiwania tego miliona wci\u0105\u017c trwaj\u0105, o czym pisa\u0142 mi\u0119dzy innymi Dariusz Libionka.<\/span> Polak\u00f3w ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w systematycznie przybywa i tylko liczba ocala\u0142ych z Zag\u0142ady jako\u015b si\u0119 nie zmienia.<span style=\"color: #000080;\"> Histori\u0119 Kowalskich rekomendowano mi\u0119dzy innymi jako<\/span> \u201erodzaj szczepionki na Pok\u0142osie\u201d). <span style=\"color: #000080;\">O zwi\u0105zku \u201ePok\u0142osia (\u201edydaktyzmu na zam\u00f3wienie\u201d) z Histori\u0105 Kowalskich (\u201enasz film oparty jest na faktach\u201d) wspomina\u0142 tak\u017ce w jednym z wywiad\u00f3w re\u017cyser filmu o polskich Sprawiedliwych z Ciepielowa Aleksander Go\u0142\u0119biewski.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left; padding-left: 90px;\"><span style=\"color: #000000;\"><em>W tym kontek\u015bcie tytu\u0142 komentarza Adama Leszczy\u0144skiego \u2013 Anty-Jedwabne \u2013 do filmu Historia Kowalskich, nie tylko odpowiada intencjom tw\u00f3rc\u00f3w tego fabularyzowanego dokumentu, ale tak\u017ce podsumowuje jego tre\u015b\u0107, opisuje wewn\u0119trzn\u0105 logik\u0119, definiuje przes\u0142anie, wyznacza recepcj\u0119 i okre\u015bla odbiorc\u00f3w.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Tymi za\u015b s\u0105 ci, kt\u00f3rzy odrzucaj\u0105 S\u0105siad\u00f3w, a wraz z nimi film Pok\u0142osie i w og\u00f3le ca\u0142\u0105 dotychczasow\u0105 wiedz\u0119 o wojennych mordach na \u017bydach, kt\u00f3rych dopuszczali si\u0119 Polacy. Czyni\u0105 to hurtem, bo wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w Zag\u0142adzie nie mie\u015bci si\u0119 w polskim koncepcie to\u017csamo\u015bciowym. Doskonale natomiast jest w nim osadzona \u017cyczeniowa historia polsko-\u017cydowskiego wsp\u00f3\u0142\u017cycia w Po-lin oraz celuj\u0105co zdany egzamin w chwili pr\u00f3by, na kt\u00f3r\u0105 Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w wystawi\u0142a obca si\u0142a spod znaku swastyki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W takim w\u0142a\u015bnie duchu przemawia\u0142 Prezydent RP Andrzej Duda podczas otwarcia Muzeum Polak\u00f3w Ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w im. Rodziny Ulm\u00f3w w Markowej. Nie streszcza\u0142 on bynajmniej scenariusza Historii Kowalskich. M\u00f3wi\u0142 po prostu j\u0119zykiem dominuj\u0105cej narracji o tamtych czasach, a precyzyjnie rzecz ujmuj\u0105c o tzw. stosunkach polsko-\u017cydowskich podczas wojny. J\u0119zykiem, w kt\u00f3rym Historia Kowalskich jest w istocie histori\u0105 Kowalskich. To przecie\u017c drugie pod wzgl\u0119dem popularno\u015bci nazwisko w Polsce. Metonim ka\u017cdego przeci\u0119tnego Polaka, ka\u017cdej Polki, wszystkich Polak\u00f3w \u2013 w zale\u017cno\u015bci od kontekstu. W konstruowanej na naszych oczach historii o polskich Sprawiedliwych Kowalscy to wszyscy Polacy. A tak stawiany znak r\u00f3wno\u015bci krzywdzi nie tylko Kowalskich z Ciepielowa i Ulm\u00f3w z Markowej.<\/span><\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>Przywo\u0142ywane teksty i \u017ar\u00f3d\u0142a cytat\u00f3w:<\/em><\/span><\/p>\n<ul>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em><strong>El\u017cbieta Janicka, Tomasz \u017bukowski, Przemoc filosemicka<\/strong> [w:] PL: <strong>To\u017csamo\u015b\u0107 wyobra\u017cona, J. Tokarska-Bakir<\/strong> (red.), <strong>Wydawnictwo Czarna Owca<\/strong>, Warszawa 2013, s. 34.<\/em><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em><strong>Justyna Kowalska-Leder, Wszechobecno\u015b\u0107 Sprawiedliwych, \u201eZag\u0142ada \u017byd\u00f3w. Materia\u0142y<\/strong>\u201d 2014, nr 10, t. 2, s. 1073\u20131083.<\/em><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em><strong>Adam Leszczy\u0144ski, Anty-Jedwabne, \u201eGazeta Wyborcza<\/strong>\u201d 27 pa\u017adziernika 2009, s. 18.<\/em><\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em><strong>Dariusz Libionka, W poszukiwaniu miliona Sprawiedliwych, \u201eZag\u0142ada \u017byd\u00f3w. Studia i Materia\u0142y\u201d<\/strong> 2015, nr 11, s. 773\u2013782.<\/em><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 710px;\" \/>\n<div id=\"content\" class=\" content-alignment&lt;br \/&gt;&lt;br \/&gt; \">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\">\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #808080;\"> twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: <span style=\"color: #000080;\"><strong><span style=\"text-decoration: underline;\"><a style=\"color: #000080; text-decoration: underline;\" href=\"mailto:webmaster@reunion68.com\">webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<hr style=\"width: 710px;\" \/>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rzeczpospolita Kowalskich, czyli wszechobecni Sprawiedliwi Piotr Forecki Czemu ma s\u0142u\u017cy\u0107 Muzeum w Markowej? Polacy ratuj\u0105cy \u017byd\u00f3w podczas II wojny \u015bwiatowej to temat dobrze zadomowiony w r\u00f3\u017cnych przestrzeniach dyskursu publicznego. Z przyznanymi przez Yad Vashem odznaczeniami Sprawiedliwych W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata czy bez nich Polacy ci doskonale s\u0142u\u017c\u0105 aktualnej polityce historycznej, a przede wszystkim tej zagranicznej i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40232"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40232"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40232\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40251,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40232\/revisions\/40251"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40232"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40232"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40232"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}