{"id":40252,"date":"2016-04-24T17:09:29","date_gmt":"2016-04-24T15:09:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=40252"},"modified":"2016-04-21T07:13:58","modified_gmt":"2016-04-21T05:13:58","slug":"40252","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=40252","title":{"rendered":"Nasi Sprawiedliwi"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Nasi Sprawiedliwi<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Jacek Leociak<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"\"\u201eSala imion\u201d ze zdj\u0119ciami zamordowanych \u017byd\u00f3w. Miejsce Pami\u0119ci Yad Vashem, Jerozolima 2013 r. Fot. Sebastian Scheiner \/ AP \/ EAST NEWS<\/span><\/em><\/p>\n

Co si\u0119 sta\u0142o z pami\u0119ci\u0105 o Polakach ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w w czasie Zag\u0142ady? Ratuj\u0105cych pod gro\u017ab\u0105 \u015bmierci, wbrew drako\u0144skim rozporz\u0105dzeniom, wbrew \u201erozs\u0105dkowi\u201d, wbrew niech\u0119ci s\u0105siad\u00f3w, wbrew rozpowszechnionemu przekonaniu, \u017ce \u017bydzi s\u0105 naszymi wrogami, co stawia ich poza granic\u0105 odpowiedzialno\u015bci moralnej?<\/span><\/p>\n

Heroizm jest tajemnic\u0105. Jeszcze wi\u0119ksz\u0105 tajemnic\u0105 jest heroizm bezinteresowny.<\/span><\/p>\n

Nara\u017cam \u017cycie swoje, rodziny i bliskich nie dla idei, nie dla ojczyzny, ale dla obcego cz\u0142owieka, dla nieznanego uchod\u017acy z getta. Dla okradzionego i pobitego Samarytanina. Gorzej: dla tr\u0119dowatego, zad\u017cumionego, kt\u00f3ry wszystkich wok\u00f3\u0142 mo\u017ce zarazi\u0107 i doprowadzi\u0107 do zguby. A jednak to robi\u0119. Wyci\u0105gam do niego r\u0119k\u0119.<\/span><\/p>\n

Zabieram go pod sw\u00f3j dach. Albo organizuj\u0119 mu jakie\u015b schronienie. Niech to b\u0119dzie miejsce za szaf\u0105, k\u0105t na strychu, dziura wykopana pod chlewem \u2013 niewa\u017cne: jak znajd\u0105, to zabij\u0105 wszystkich. Znajdywali i zabijali. Cz\u0119sto znajdywali dlatego, \u017ce inni donosili. Bystre oczy. Czujne uszy. \u015awietny w\u0119ch.<\/span><\/p>\n

Co zrobili\u015bmy w Polsce z tym niezwyk\u0142ym do\u015bwiadczeniem? Niestety \u2013 zamienili\u015bmy w targowisko pr\u00f3\u017cno\u015bci, zaprz\u0119gli\u015bmy do politycznego rydwanu, uczynili\u015bmy or\u0119\u017cem w walce z wyimaginowanymi wrogami. Ci, kt\u00f3rzy ratowali \u017byd\u00f3w, s\u0105 teraz przywo\u0142ywani jako \u201eargument za\u201d albo \u201eargument przeciw\u201d. Mamy Sprawiedliwych, bo wielkim narodem jeste\u015bmy, bo najwi\u0119cej drzewek naszych na wzg\u00f3rzach Yad Vashem zasadzono. Nasi Sprawiedliwi przeciwko oskar\u017ceniom, \u017ce niby \u017byd\u00f3w \u017ale traktowali\u015bmy. Dum\u0119 z naszych Sprawiedliwych rzucamy w twarz tym, kt\u00f3rzy zatruwaj\u0105 nas pedagogik\u0105 wstydu. Nasi Sprawiedliwi dowodz\u0105, \u017ce nie mamy si\u0119 czego wstydzi\u0107. Pomnik Sprawiedliwych na pl. Grzybowskim w Warszawie ma mie\u0107 form\u0119 betonowej wst\u0119gi oplataj\u0105cej ko\u015bci\u00f3\u0142 Wszystkich \u015awi\u0119tych, z wyrytymi na wst\u0119dze dziesi\u0105tkami tysi\u0119cy nazwisk. Pomnik stawiany przez fundacj\u0119 Ratuj\u0105cym \u2013 Ocaleni ma powsta\u0107 tu\u017c przy Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN, bo tam zobaczy go najwi\u0119cej ludzi. Sprawiedliwi s\u0105 naszym towarem eksportowym.<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy ratowali \u017byd\u00f3w, byli wierz\u0105cy i niewierz\u0105cy, uczeni i analfabeci, biedni i bogaci, ch\u0142opi i inteligenci. Chcia\u0142bym, \u017ceby jak najwi\u0119cej ludzi zobaczy\u0142o mojego ulubionego bohatera. P\u0142k W\u0142adys\u0142aw Kowalski, dyrektor w Polskich Zak\u0142adach Philips S.A. w Warszawie, wraz z gronem przyjaci\u00f3\u0142 prowadzi\u0142 prywatn\u0105 wojn\u0119 z Niemcami o \u017cycie skazanych na Zag\u0142ad\u0119. Ocali\u0142 w sumie 56 os\u00f3b. Cz\u0119\u015b\u0107 ukrywa\u0142 we w\u0142asnym mieszkaniu Pa\u0144skiej, dla innych szuka\u0142 schronienia. By\u0142 wielokrotnie ostrzegany przez \u017cyczliwych s\u0105siad\u00f3w przed nie\u017cyczliwymi s\u0105siadami. W kryj\u00f3wce za sztuczn\u0105 \u015bcian\u0105 chowa\u0142o si\u0119 w razie niebezpiecze\u0144stwa 12 \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Gestapo trzykrotnie przeprowadza\u0142o rewizj\u0119. Bez skutku. Kiedy wyczerpa\u0142y si\u0119 zasoby ukrywanych, Kowalski nie tylko przeznaczy\u0142 dla nich swoj\u0105 pensj\u0119, lecz tak\u017ce rozkr\u0119ci\u0142 cha\u0142upnicz\u0105 produkcj\u0119 zabawek. Robione przez ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w zabawki sz\u0142y jak woda na Kercelaku. Kowalski przetrwa\u0142 z nimi powstanie warszawskie, a po jego upadku zosta\u0142 z podopiecznymi w przygotowanym przez siebie bunkrze na ul. Siennej \u2013 pod gruzami doczekali wyzwolenia. Po wojnie o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Leokadi\u0105 Bucholz, kt\u00f3rej uratowa\u0142 \u017cycie. Wyemigrowa\u0142 z ni\u0105 do Izraela w 1957 r., z gorycz\u0105 opuszczaj\u0105c Polsk\u0119, zn\u00f3w dotkni\u0119t\u0105 antysemick\u0105 gor\u0105czk\u0105. Jako jeden z pierwszych Polak\u00f3w zosta\u0142 uhonorowany przez Instytut Vad Vashem tytu\u0142em Sprawiedliwego w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata. By\u0142o to w 1963 r. \u2013 dwa lata wcze\u015bniej ni\u017c W\u0142adys\u0142aw Bartoszewski i Irena Sendlerowa.<\/span><\/p>\n

Widzieli, a nie wydali<\/strong><\/span><\/p>\n

Dlaczego tak bardzo trudno by\u0142o pomaga\u0107 \u017bydom? Dlaczego \u017cycie ukrywaj\u0105cych si\u0119 i tych, kt\u00f3rzy ich ukrywali, wisia\u0142o na w\u0142osku ka\u017cdej godziny? Dlaczego ratowanie<\/span><\/p>\n

\u017byd\u00f3w by\u0142o niejednokrotnie bardziej niebezpieczne ni\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjna?<\/span>
\n Jasia Lewinson wysz\u0142a z getta warszawskiego z matk\u0105 i siostr\u0105 w styczniu 1943 r. Mia\u0142y si\u0119 zatrzyma\u0107 u rodziny Sokolnickich w kamienicy na skrzy\u017cowaniu Marsza\u0142kowskiej i \u015awi\u0119tokrzyskiej. Wchodz\u0105 do bramy. Nikogo. Ale klatka schodowa jest jasno o\u015bwietlona. \u201eCzeka\u0142 nas najkr\u00f3tszy, ale najbardziej ryzykowny odcinek drogi: mia\u0142y\u015bmy wspi\u0105\u0107 si\u0119 po schodach i wej\u015b\u0107 do mieszkania przez nikogo nie zauwa\u017cone\u201d. Zanotowana tu obserwacja jest kluczowa dla odpowiedzi na postawione pytania. Trzy \u015bcigane \u017byd\u00f3wki szcz\u0119\u015bliwie przesz\u0142y przez p\u00f3\u0142 miasta, wi\u0119c dlaczego wej\u015bcie po schodach ma by\u0107 tak niebezpieczne? Przecie\u017c w kamienicy nie by\u0142o Niemc\u00f3w, mieszkali w niej tylko polscy s\u0105siedzi.<\/span><\/p>\n

Leokadia Schmidt ukrywa si\u0119 w okolicach Wo\u0142omina u Marysi Michalskiej, bardzo pobo\u017cnej kobiety. Marysia ryzykuje \u017cycie, ale dr\u0119cz\u0105 j\u0105 wyrzuty sumienia. Zwierza si\u0119 Leokadii, \u201e\u017ce modli si\u0119, by B\u00f3g jej nie ukara\u0142 za to, \u017ce nam pomaga\u201d. Boi si\u0119 te\u017c, \u017ce \u201epo wojnie ludzie b\u0119d\u0105 j\u0105 za to palcami wytyka\u0107\u201d. Wi\u0119c dlaczego to robi? Nakaza\u0142 jej to ks. \u015awi\u0119cki, bo \u201ew tak krytycznym momencie obowi\u0105zkiem ka\u017cdego chrze\u015bcijanina jest pomaga\u0107 cierpi\u0105cemu\u201d.<\/span><\/p>\n

Noemi Szac-Wajnkranc ukrywa si\u0119 w okolicach Warszawy. Pewnego dnia jedzie poci\u0105giem. W przedziale siedzi siostra szarytka z ma\u0142\u0105 dziewczynk\u0105 na r\u0119ku. Dziecko ma czarne, smutne, wystraszone oczy. P\u0142acze. Siostra daje jej grzechotk\u0119. Dziewczynka potrz\u0105sa grzechotk\u0105 i m\u00f3wi: \u201eBjokada, schodzi\u0107 nadu, bjokada, schodzi\u0107, wsi\u015bci pj\u0119tko, pj\u0119tko, bjokada\u201d. Noemi jest przera\u017cona. To \u017cydowskie dziecko nuci tragiczn\u0105 piosenk\u0119 wysiedlenia. Ale nikt nie zwraca na to uwagi. Nie s\u0142ysz\u0105? Nie rozumiej\u0105? Dziecko mru\u017cy smutne oczy i zasypia.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142 G\u0142owi\u0144ski kr\u0105\u017cy po aryjskiej Warszawie z ciotk\u0105. Dzi\u0119ki pomocy Ireny Sendlerowej ma zosta\u0107 umieszczony w zak\u0142adzie opieku\u0144czym Zgromadzenia Si\u00f3str S\u0142u\u017cebniczek Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny w Turkowicach. Ale trzeba jeszcze wykona\u0107 wa\u017cny telefon. Ciotka zostawia ch\u0142opca w cukierni i wychodzi. Ma\u0142y Micha\u0142 natychmiast czuje na sobie \u015bwidruj\u0105ce spojrzenia. Siedz\u0105ce w \u015brodku kobiety ob\u0142apiaj\u0105 go wzrokiem, szepcz\u0105: \u201e\u017bydek\u201d, a tak\u017ce: \u201eTrzeba da\u0107 zna\u0107 na policj\u0119\u201d. Nic si\u0119 jednak nie dzieje. Wraca ciotka, zabiera Micha\u0142a i wychodz\u0105.<\/span><\/p>\n

Tak, tych, kt\u00f3rzy wiedzieli, widzieli, s\u0142yszeli, a nie wydali, by\u0142y miliony. Czy wliczymy ich wszystkich w poczet Sprawiedliwych?<\/span><\/p>\n

Formacja \u201eS\u0105siedzi\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n

Czy dominuj\u0105c\u0105 postaw\u0105 Polak\u00f3w wobec \u017byd\u00f3w w czasie Zag\u0142ady by\u0142a oboj\u0119tno\u015b\u0107? \u201eBynajmniej nie jestem za\u015blepiony, \u017ceby uwa\u017ca\u0107, \u017ce obowi\u0105zkiem ka\u017cdego Polaka by\u0142o z nara\u017ceniem w\u0142asnego \u017cycia przechowywa\u0107 u siebie w mieszkaniu \u017byda, ale uwa\u017cam, \u017ce obowi\u0105zkiem spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego by\u0142o umo\u017cliwi\u0107 \u017bydom swobodne poruszanie si\u0119 po polskiej dzielnicy\u201d \u2013 pisa\u0142 w 1943 r. Calel Perechodnik. Wt\u00f3rowa\u0142a mu Krystyna Nowakowska. Jej opublikowane w 1948 r. wspomnienia \u201eMoja walka o \u017cycie\u201d opatrzy\u0142 wst\u0119pem Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz. Nowakowska pyta, dlaczego Polacy nie byli dyskretni. \u201ePrzecie\u017c niczego si\u0119 ju\u017c nie pragnie od nich jak tego milczenia, jak tego nieszeptania na ucho drugim (…), kt\u00f3rzy dalej szeptali, a\u017c wyszeptano o tym w gestapo. (…) Gdyby po prostu byli absolutnie bierni, uratowaliby si\u0119 prawie wszyscy uciekinierzy z getta\u201d.<\/span><\/p>\n

\u015aniada twarz Sulamitki sta\u0142a si\u0119 dla Zuzanny Ginczanki \u017cydowskim pi\u0119tnem jeszcze przed obowi\u0105zkiem noszenia opasek z gwiazd\u0105 Dawida. By\u0142a pi\u0119kna, zmys\u0142owa, uwodzicielska i demoniczna. Wcielenie mitu \u201epi\u0119knej \u017byd\u00f3wki\u201d. Osaczali j\u0105, tropili wytrwale i z oddaniem. Uda\u0142o jej si\u0119 ukry\u0107. Ale Zofia Chominowa, gospodyni kamienicy przy ul. Jab\u0142onowskich we Lwowie, czuwa\u0142a. Wskaza\u0142a mieszkanie. Ginczanka wykupi\u0142a si\u0119. Kiedy przyszli znowu, uciek\u0142a schodami oficyny. Pom\u00f3g\u0142 jej kelner. Wyjecha\u0142a do Krakowa. Tropiona, chowa\u0142a si\u0119 w r\u00f3\u017cnych kryj\u00f3wkach. Ostatnia by\u0142a w domu przy ul. Miko\u0142ajskiej. Wyda\u0142 j\u0105 s\u0105siad. Kolejny cz\u0142onek formacji \u201eS\u0105siedzi\u201d. Nie znamy jego nazwiska. Nazywa\u0142 si\u0119 \u201eLegion\u201d, poniewa\u017c by\u0142o ich wielu. Wygarn\u0119li j\u0105 z mieszkania razem ze szkoln\u0105 przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 z R\u00f3wnego, Blum\u0105 Fradis. Rozstrzelali w obozie w P\u0142aszowie pod koniec 1944 r.<\/span><\/p>\n

\u201eNon omnis moriar\u201d Ginczanki to jeden z najczarniejszych polskich wierszy. W 1948 r. sta\u0142 si\u0119 oskar\u017ceniem i materia\u0142em dowodowym w sprawie przeciwko denuncjatorce. Ginczanka przywo\u0142uje w nim tradycj\u0119 horacja\u0144sk\u0105 oraz \u201eTestament m\u00f3j\u201d S\u0142owackiego, by dokona\u0107 ich druzgoc\u0105cego przenicowania. Niejako zza grobu przekazuje nam sw\u00f3j straszliwy testament wydziedziczenia, odrzucenia, poha\u0144bienia i przera\u017caj\u0105cej samotno\u015bci. Jedynymi, kt\u00f3rzy si\u0119 ni\u0105 interesuj\u0105, s\u0105 szpicle, donosiciele i denuncjatorzy. W\u0142a\u015bnie oni zbieraj\u0105 si\u0119 na styp\u0119, kt\u00f3ra przeobra\u017ca si\u0119 w jak\u0105\u015b z\u0142odziejsk\u0105 orgi\u0119 poszukiwania, rycia, w\u0119szenia za z\u0142otem. Owi \u201espadkobiercy\u201d poetki, ca\u0142kowicie poch\u0142oni\u0119ci zbo\u017cnym trudem rabunku, staj\u0105 si\u0119 anio\u0142ami \u00e0 rebours. Pierze z rozdartej po\u015bcieli i paku\u0142y z rozprutego materaca oblepiaj\u0105 ich ramiona na podobie\u0144stwo anielskich skrzyde\u0142.<\/span><\/p>\n

Krew pobratymcza<\/strong><\/span><\/p>\n

Historia Zag\u0142ady to nie czytanka. Opowie\u015bci o Polakach ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w nie da si\u0119 wygra\u0107 na jednej, jasnej nucie. Nie da si\u0119 jej skomponowa\u0107 w takt melodii ku pokrzepieniu serc. Czy dzisiejsi bezkrytyczni apologeci polskiego bohaterstwa i m\u0119cze\u0144stwa doczytali do ko\u0144ca \u201eOgniem i mieczem\u201d ich ukochanego pisarza? \u201eNienawi\u015b\u0107 wros\u0142a w serca i zatru\u0142a krew pobratymcz\u0105\u201d…<\/span><\/p>\n

Jan B\u0142o\u0144ski w 1987 r. pisa\u0142 w \u201eTygodniku Powszechnym\u201d w s\u0142ynnym eseju \u201eBiedni Polacy patrz\u0105 na getto\u201d, \u017ce przy tak nagromadzonej nienawi\u015bci wobec \u017byd\u00f3w \u201emo\u017cna si\u0119 nieraz dziwi\u0107, \u017ce za s\u0142owami nie posz\u0142y czyny. Ale nie posz\u0142y (albo sz\u0142y rzadko). B\u00f3g t\u0119 r\u0119k\u0119 zatrzyma\u0142\u201d.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b wiemy, \u017ce by\u0142y r\u0119ce, kt\u00f3rych B\u00f3g, niestety, nie zatrzyma\u0142. Co zrobimy z t\u0105 wiedz\u0105? Czy b\u0119dziemy wytacza\u0107 procesy tym, kt\u00f3rzy o tym m\u00f3wi\u0105? Czy b\u0119dziemy im odbiera\u0107 ordery? Czy mo\u017ce zdo\u0142amy przyj\u0105\u0107 t\u0119 wiedz\u0119 gorzk\u0105 i ciemn\u0105 jak Gwiazda Pio\u0142un, a ona nas wyzwoli? \u00a9<\/span><\/p>\n

\n

Prof. JACEK LEOCIAK<\/strong> (ur. 1957) jest kierownikiem Zespo\u0142u Bada\u0144 nad Literatur\u0105 Zag\u0142ady<\/strong> w Instytucie Bada\u0144 Literackich PAN<\/strong> i cz\u0142onkiem Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w<\/strong>. Wsp\u00f3\u0142autor \u201eGetta warszawskiego. Przewodnika po nieistniej\u0105cym mie\u015bcie<\/strong>\u201d, opublikowa\u0142 te\u017c \u201eRatowanie. Opowie\u015bci Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w<\/strong>\u201d i \u201eTekst wobec Zag\u0142ady. Relacje z getta warszawskiego<\/strong>\u201d..<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nasi Sprawiedliwi Jacek Leociak \u201eSala imion\u201d ze zdj\u0119ciami zamordowanych \u017byd\u00f3w. Miejsce Pami\u0119ci Yad Vashem, Jerozolima 2013 r. Fot. Sebastian Scheiner \/ AP \/ EAST NEWS Co si\u0119 sta\u0142o z pami\u0119ci\u0105 o Polakach ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w w czasie Zag\u0142ady? Ratuj\u0105cych pod gro\u017ab\u0105 \u015bmierci, wbrew drako\u0144skim rozporz\u0105dzeniom, wbrew \u201erozs\u0105dkowi\u201d, wbrew niech\u0119ci s\u0105siad\u00f3w, wbrew rozpowszechnionemu przekonaniu, \u017ce \u017bydzi s\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40252"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40252"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40252\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40255,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40252\/revisions\/40255"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40252"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40252"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40252"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}