{"id":41456,"date":"2016-05-18T17:09:40","date_gmt":"2016-05-18T15:09:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=41456"},"modified":"2016-05-15T09:54:48","modified_gmt":"2016-05-15T07:54:48","slug":"18-09-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=41456","title":{"rendered":"Co pozosta\u0142o z Wielkiej Synagogi?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Numerek z szatni, tacka, fragmenty kolumn\u2026 Co pozosta\u0142o z Wielkiej Synagogi?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Krzysztof Bielawski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Wielka Synagoga na T\u0142omackiem w Warszawie by\u0142a okaza\u0142ym budynkiem. Po 73 latach od zburzenia synagogi przez Niemc\u00f3w sprawdzamy, co po niej ocala\u0142o.<\/strong><\/span><\/p>\n

Wielka Synagoga zosta\u0142a zbudowana w 1878 r. Ze wzgl\u0119du na architektur\u0119, rozmiary i wyposa\u017cenie, uznawano j\u0105 za najbardziej okaza\u0142\u0105 na ziemiach polskich.<\/span><\/p>\n

Wielka Synagoga i G\u0142\u00f3wna Biblioteka Judaistyczna (poczt\u00f3wka ze zbior\u00f3w \u017bydowskiego Instytutu Historycznego)<\/em><\/span><\/p>\n

W 1943 r. genera\u0142 SS J\u00fcrgen Stroop, po kilku nieudanych pr\u00f3bach, osobi\u015bcie wysadzi\u0142 synagog\u0119 w powietrze, nadaj\u0105c temu czynowi rang\u0119 symbolicznego ko\u0144ca powstania w getcie warszawskim.<\/span><\/p>\n

Po wojnie pot\u0119\u017cne zwa\u0142y gruz\u00f3w po synagodze wywieziono, a w latach 70-tych rozpocz\u0119to budow\u0119 wie\u017cowca. Budynek \u2013 zwany \u201eB\u0142\u0119kitnym Wie\u017cowcem\u201d \u2013 oddano do u\u017cytku dopiero w 1991 roku.<\/span><\/p>\n

Numerek 462<\/strong><\/span><\/p>\n

W poszukiwaniu pozosta\u0142o\u015bci po Wielkiej Synagodze pierwsze kroki kierujemy oczywi\u015bcie do \u017bydowskiego Instytutu Historycznego im. E. Ringelbluma, kt\u00f3ry mie\u015bci si\u0119 w zbudowanym w 1936 r. gmachu G\u0142\u00f3wnej Biblioteki Judaistycznej, przylegaj\u0105cym w\u00f3wczas do synagogi. Gdy Niemcy wysadzili w powietrze synagog\u0119, po\u017car obj\u0105\u0142 tak\u017ce bibliotek\u0119. Tu\u017c po zako\u0144czeniu wojny budynek odremontowano.<\/span><\/p>\n

W holu instytutu wyeksponowano dwa fragmenty kolumn z Wielkiej Synagogi. S\u0105 niewielkie, maj\u0105 oko\u0142o 50 cm wysoko\u015bci.<\/strong><\/span><\/p>\n

Fragment kolumny z Wielkiej Synagogi (fot. Krzysztof Bielawski\/Muzeum POLIN)<\/em><\/span><\/p>\n

\u2013 Kolumny s\u0105 do\u015b\u0107 w\u0105skie, wi\u0119c zapewne pochodz\u0105 ze \u015brodka synagogi. Prawdopodobnie sta\u0142y nad Aron ha-Kodesz \u2013 obja\u015bnia Teresa \u015amiechowska z \u017bydowskiego Instytutu Historycznego im. E. Ringelbluma i pokazuje umieszczone nad kolumnami archiwalne fotografie synagogi.<\/span><\/p>\n

Jak si\u0119 okazuje, w kolekcji \u017bIH znajduj\u0105 si\u0119 jedynie nieliczne eksponaty pochodz\u0105ce z wyposa\u017cenia Wielkiej Synagogi. Jednym z nich jest srebrna tacka, podarowana Wielkiej Synagodze przez warszawsk\u0105 rodzin\u0119 Toeplitz\u00f3w. W bibliotece znajduj\u0105 si\u0119 ksi\u0105\u017cki u\u017cywane w synagodze.<\/span><\/p>\n

Prawdziwy skarb odnajdujemy w archiwum \u017bIH. To tzw. Z\u0142ota Ksi\u0119ga.<\/strong> <\/span>Spisano w niej histori\u0119 grupy ludzi, kt\u00f3rzy postanowili zebra\u0107 pieni\u0105dze na kupno gruntu i budow\u0119 synagogi. Ksi\u0119ga zawiera nazwiska os\u00f3b, kt\u00f3re przekaza\u0142y fundusze na ten cel. Jest w niej r\u00f3wnie\u017c osobna karta w j\u0119zykach polskim i hebrajskim, w\u0142o\u017cona do \u201ekamienia w\u0119gielnego\u201d Wielkiej Synagogi.<\/span><\/p>\n

\u2013 \u201eKamieniem w\u0119gielnym\u201d by\u0142a szklana puszka, specjalnie zalakowana i w\u0142o\u017cona do drugiej, cynowej puszki \u2013 dodaje Teresa \u015amiechowska \u2013 W \u015brodku umieszczono wy\u017cej wspomnian\u0105 kart\u0119, numery gazet, kt\u00f3re ukaza\u0142y si\u0119 w sprzeda\u017cy tego dnia, panoramiczny widok Warszawy oraz monety.<\/span><\/p>\n

Teresa \u015amiechowska pokazuje zdj\u0119cie jeszcze jednego obiektu \u2013 metalowego numerka z szatni. Wybito na nim cyfr\u0119 462 i napis \u201eSynagoga na T\u0142omackiem\u201d.<\/strong><\/span><\/p>\n

Numerek z szatni Wielkiej Synagogi. Obiekt kolekcji \u017bIH \u2013 Pami\u0105tki Historyczne (fot. Teresa \u015amiechowska\/\u017bIH)<\/span><\/em><\/p>\n

\u2013 Numerek zawsze wywiera du\u017ce wra\u017cenie na ogl\u0105daj\u0105cych \u2013 m\u00f3wi Teresa \u015amiechowska \u2013 Ten ma\u0142y przedmiot pokazuje, jak niewiele zosta\u0142o z tak pot\u0119\u017cnego budynku.<\/span><\/p>\n

Menory z T\u0142omackiego<\/strong><\/span><\/p>\n

Niewykluczone, \u017ce elementy wyposa\u017cenia Wielkiej Synagogi znajduj\u0105 si\u0119 dzi\u015b w r\u00f3\u017cnych miejscach na \u015bwiecie, r\u00f3wnie\u017c w prywatnych kolekcjach. Uda\u0142o si\u0119 nam dotrze\u0107 do informacji o menorach, kt\u00f3re w swoich zbiorach posiada Muzeum Sztuki \u017bydowskiej Wolfsona w Jerozolimie. S\u0105 to dwa \u015bwieczniki chanukowe o wysoko\u015bci 167 i 190 cm, bogato zdobione, z rze\u017abami or\u0142a w zwie\u0144czeniach.<\/span><\/p>\n

Menora w Wolfson Museum of Jewish Art (fot. Shlomo Kashtan)<\/span><\/em>
\n\u2013 Obie menory zosta\u0142y na pocz\u0105tku wojny ukryte przez rabina Wielkiej Synagogi i sprzedane Marguerite Wenner-Gren, \u017conie za\u0142o\u017cyciela Electroluxu. Pieni\u0105dze ze sprzeda\u017cy pomog\u0142y kilku \u017bydom w ucieczce z Polski \u2013 m\u00f3wi David Olivestone, kt\u00f3ry histori\u0119 \u015bwiecznik\u00f3w opisa\u0142 kilka lat temu na \u0142amach czasopisma \u201eJewish Action\u201d.<\/span><\/p>\n

W 1960 r. Marguerite Wenner-Gren podarowa\u0142a \u015bwieczniki maj\u0105cej powsta\u0107 synagodze Hechal Szlomo w Jerozolimie. Ostatecznie znalaz\u0142y si\u0119 w muzeum.<\/span><\/p>\n

Numerek, \u015bwieczniki i kolumny\u2026<\/strong><\/span><\/p>\n

Dlaczego tak ma\u0142o ocala\u0142o z tak pot\u0119\u017cnego budynku? Przypuszczalnie wyposa\u017cenie Wielkiej Synagogi zosta\u0142o zarekwirowane przez Niemc\u00f3w jeszcze w czasie istnienia getta. Niemcy dope\u0142nili rabunku po powstaniu w getcie warszawskim, kiedy wi\u0119\u017aniom z \u201eG\u0119si\u00f3wki\u201d nakazali penetrowa\u0107 i rozbiera\u0107 budynki na terenie getta, pozyskuj\u0105c z nich materia\u0142y budowlane i wszelkie warto\u015bciowe rzeczy znalezione w ruinach. Reszta przepad\u0142a po wojnie, po usuni\u0119ciu gruzowiska i zniwelowaniu terenu przy ul. T\u0142omackie.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Numerek z szatni, tacka, fragmenty kolumn\u2026 Co pozosta\u0142o z Wielkiej Synagogi? Krzysztof Bielawski Wielka Synagoga na T\u0142omackiem w Warszawie by\u0142a okaza\u0142ym budynkiem. Po 73 latach od zburzenia synagogi przez Niemc\u00f3w sprawdzamy, co po niej ocala\u0142o. Wielka Synagoga zosta\u0142a zbudowana w 1878 r. Ze wzgl\u0119du na architektur\u0119, rozmiary i wyposa\u017cenie, uznawano j\u0105 za najbardziej okaza\u0142\u0105 na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41456"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41456"}],"version-history":[{"count":26,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41456\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41478,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41456\/revisions\/41478"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41456"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41456"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41456"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}