{"id":42662,"date":"2016-06-06T17:09:12","date_gmt":"2016-06-06T15:09:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=42662"},"modified":"2016-06-06T07:01:31","modified_gmt":"2016-06-06T05:01:31","slug":"10-09-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=42662","title":{"rendered":"Czy aktor \u017cydowski musi by\u0107 \u017bydem? (Bliscy Nieznajomi.)"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Czy aktor \u017cydowski musi by\u0107 \u017bydem?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Stanis\u0142aw Godlewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n


\nPrzez d\u0142ugie lata Teatr \u017bydowski im. Estery Racheli i Idy Kami\u0144skich w Warszawie mia\u0142 opini\u0119 miejsca, w kt\u00f3rym artystycznie nic si\u0119 nie dzieje. Gdzie graj\u0105 s\u0142abe artystycznie spektakle, nudne i tradycyjne, wykorzystuj\u0105ce elementy kultury judaistycznej, ale raczej na zasadzie cepelii. W spektaklu “Aktorzy \u017cydowscy” Anny Smolar tytu\u0142owi bohaterowie pr\u00f3buj\u0105 zmierzy\u0107 si\u0119 z mitem teatru, w kt\u00f3rym pracuj\u0105 i z w\u0142asnym statusem.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Aktor \u017cydowski – co to znaczy?<\/span><\/strong><\/p>\n

Czy aktor \u017cydowski musi by\u0107 \u017bydem? Czy mo\u017ce powinien by\u0107 dobrym aktorem, kt\u00f3ry powinien umie\u0107 dobrze zagra\u0107 \u017byda? Czy znajomo\u015b\u0107 jidysz jest konieczna? Jakie spektakle i w jakiej formie powinien gra\u0107 Teatr \u017bydowski, aby z jednej strony realizowa\u0107 swoj\u0105 misj\u0119, a z drugiej tworzy\u0107 nowoczesne i dobre artystycznie przedstawienia? Takie pytania zadaj\u0105 na scenie pracownicy teatru (Ryszard Kluge, Mariola Ku\u017anik, Joanna Rz\u0105czy\u0144ska, Izabella Rzeszowska, Ma\u0142gorzata Trybalska, Jerzy Walczak) do wt\u00f3ru perkusyjnego akompaniamentu Dominiki Korzenieckiej. Aktorzy \u017cydowscy niekoniecznie maj\u0105 pochodzenie \u017cydowskie – przeciwnie, cz\u0119\u015b\u0107 z nich sta\u0142a si\u0119 “\u017bydami przez zasiedzenie”. Przyjmuj\u0105 tak\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 jedynie dlatego, \u017ce w takim, a nie innym zespole przysz\u0142o im pracowa\u0107. W\u015br\u00f3d cz\u0119\u015bci z nich stanowi\u0142o to impuls do pog\u0142\u0119bienia wiedzy na temat kultury \u017cydowskiej, dla innych – niekoniecznie.<\/span><\/p>\n

Pytania podczas spektaklu s\u0105 kierowane r\u00f3wnie\u017c do widz\u00f3w, kt\u00f3rzy siedz\u0105 po dw\u00f3ch stronach wielkiego sto\u0142u, wysypanego piaskiem, na kt\u00f3rym toczy si\u0119 gra. Aktorzy wchodz\u0105 ze sob\u0105 w spory, opowiadaj\u0105 o swoich zawodowych i prywatnych sukcesach i pora\u017ckach.<\/span><\/p>\n

W tek\u015bcie Micha\u0142a Buszewicza, w kt\u00f3rym prawda miesza si\u0119 z fikcj\u0105, b\u0142yskotliwa krytyka instytucji przechodzi w niepewno\u015b\u0107 dotycz\u0105c\u0105 to\u017csamo\u015bci. Mechanizm wt\u00f3rnej stygmatyzacji (nie zwyczajny aktor, ale aktor \u017cydowski!) staje si\u0119 punktem wyj\u015bcia do rozwa\u017ca\u0144 na temat funkcjonowania kultury \u017cydowskiej w Polsce, jej historycznych konotacji, a tak\u017ce do losu aktora, kt\u00f3ry pracuj\u0105c na etacie w teatrze, mo\u017ce raczej zapomnie\u0107 o realizacji w\u0142asnych artystycznych pragnie\u0144.<\/span><\/p>\n

Przedstawienie jak najbardziej polityczne<\/span><\/strong><\/p>\n

Spektakl, oparty na szybkim rytmie i tempie narzucanym przez perkusj\u0119, ogl\u0105da si\u0119 \u015bwietnie. Tak\u017ce dlatego, \u017ce mimo wszystkich powa\u017cnych temat\u00f3w, jakie zostaj\u0105 poruszone, jest on niezwykle zabawny i autoironiczny. Sformu\u0142owania, kt\u00f3re mog\u0142yby zosta\u0107 uznane za politycznie niepoprawne, s\u0105 tutaj jak najbardziej na miejscu, bo wypowiadaj\u0105 je sami zainteresowani.<\/span><\/p>\n

Aktorzy \u017cydowscy zajmuj\u0105 si\u0119 przede wszystkim sob\u0105 i pr\u00f3b\u0105 zdefiniowania tego, w jakim miejscu s\u0105 oni i ich specyficzny, jak sami m\u00f3wi\u0105 – “rodzinny” teatr. W tym sensie to przedstawienie staje si\u0119 jak najbardziej polityczne – nawet nie dlatego, \u017ce porusza temat zwi\u0105zany z judaizmem, lecz dlatego, \u017ce jest pr\u00f3b\u0105 autokomentarza, krytyk\u0105 instytucji kultury i sztuki.<\/span><\/p>\n

Od tego zawsze warto zaczyna\u0107 – nie od razu porywa\u0107 si\u0119 na wielkie, wa\u017cne i gor\u0105ce sprawy, lecz przyjrze\u0107 si\u0119 samemu sobie.<\/span><\/p>\n

Istotne w tym spektaklu jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 spor\u00f3w i anegdot opowiadaj\u0105 aktorki. We wsp\u00f3\u0142czesnym polskim teatrze rzadko zdarzaj\u0105 si\u0119 tak podmiotowo potraktowane role kobiece. Role, bowiem spektakl nie jest \u017cadn\u0105 osobist\u0105 improwizowan\u0105 “spowiedzi\u0105”, lecz traktatem, napisanym na bazie w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144, w kt\u00f3rym aktorki i aktorzy mog\u0105 da\u0107 pe\u0142en popis swoich umiej\u0119tno\u015bci. Zesp\u00f3\u0142 zosta\u0142 doceniony nagrod\u0105 na zako\u0144czonych w\u0142a\u015bnie 56. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych.<\/span><\/p>\n

Najwi\u0119ksz\u0105 i unikatow\u0105 zalet\u0105 “Aktor\u00f3w \u017cydowskich” jest to, \u017ce podejmuj\u0105 szereg wa\u017cnych temat\u00f3w, jednak nie ma w tym spektaklu charakterystycznego “zad\u0119cia” i patetycznej powagi. Poruszane problemy traktowane s\u0105 tu bez uproszcze\u0144. A to ju\u017c bardzo du\u017co.<\/span><\/p>\n

Zagubiona wyspa i zemsta s\u0142o\u0144ca<\/strong><\/span><\/p>\n

Podczas Bliskich Nieznajomych – w sobot\u0119 – widzowie mogli zobaczy\u0107 spektakl “Zosta\u0144, zosta\u0144” – spektakl Micha\u0142a Borczucha przygotowany razem z dzie\u0107mi z Domu Dziecka w Szamocinie i Stowarzyszenia Stacja Szamocin. Spektakl, cho\u0107 dotyka trudnych temat\u00f3w, nie pozwala popa\u015b\u0107 w sentymentalizm i \u0142atwe wzruszenia. Momentami jest wr\u0119cz bardzo zabawny.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142 Borczuch, uznany re\u017cyser teatralny i jego g\u0142\u00f3wny aktor, Krzysztof Zarzecki, spotkali si\u0119 z dzie\u0107mi z Szamocina podczas programu “Wielkopolska: Rewolucje”. Od tego czasu zd\u0105\u017cyli stworzy\u0107 ju\u017c trzy spektakle. “Zosta\u0144, zosta\u0144” jest ich najnowszym dzie\u0142em. Przedstawienie zosta\u0142o oparte na “Kindertotenlieder” Gustava Mahlera do s\u0142\u00f3w Friedricha R\u00fcckerta, cyklu pie\u015bni opowiadaj\u0105cych o zmaganiu si\u0119 z do\u015bwiadczeniem \u015bmierci dziecka. Teksty, przet\u0142umaczone przez Tomasza \u015apiewaka i muzyka, przetworzona przez Marcina Maseckiego, sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 do tworzenie scen z szamoci\u0144skimi dzieciakami. Wsp\u00f3lnie z Borczuchem wykreowali oni na scenie co\u015b w rodzaju dzikiej wyspy z Piotrusia Pana czy te\u017c postapokaliptycznego miejsca, w kt\u00f3rym w\u015br\u00f3d namiot\u00f3w i zepsutych telefon\u00f3w pr\u00f3buj\u0105 si\u0119 skontaktowa\u0107 ze \u015bwiatem.<\/span><\/p>\n

Nie jest to jednak historia jak z “W\u0142adcy much” Goldinga, raczej zbi\u00f3r scenek, w kt\u00f3rych na r\u00f3\u017cne sposoby podejmowany jest temat zagubienia, samotno\u015bci i strachu. Widzimy co\u015b w rodzaju rytua\u0142\u00f3w plemiennych – k\u0142\u00f3tni, polowania, akcji ratunkowej. Wszystko przetykane jest pie\u015bniami-trenami, wyra\u017caj\u0105cymi \u017cal po stracie dziecka, jednak \u015bpiewaj\u0105 je w\u0142a\u015bnie dzieci.<\/span><\/p>\n

Nie zostawaj, id\u017a<\/strong><\/span><\/p>\n

Efekt nie jest emocjonalnym szanta\u017cem, \u0142zawym i tandetnym zagraniem, przeciwnie – naturalna ekspresja dzieci i komediowe wtr\u0119ty sprawiaj\u0105, \u017ce spektakl staje si\u0119 s\u0142odko-gorzk\u0105 podr\u00f3\u017c\u0105 przez zamkni\u0119ty \u015bwiat, w kt\u00f3rym groza miesza si\u0119 z rado\u015bci\u0105, a tragizm z dowcipem. To wymieszanie porz\u0105dk\u00f3w zostaje wzmocnione przez opraw\u0119 sceniczn\u0105 – z jednej strony przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 spektaklu jest ciemno, aktorzy o\u015bwietlani s\u0105 tylko \u015bwiat\u0142em latarek. Z drugiej, ubrani s\u0105 w finezyjne i kolorowe stroje, czasem abstrakcyjne, czasem groteskowo dos\u0142owne (w piosence o oczach, dwie dziewczyny maj\u0105 na g\u0142owach opaski z przymocowanymi, du\u017cymi, odstaj\u0105cymi ga\u0142kami ocznymi).<\/span><\/p>\n

Co znaczy tytu\u0142 – “Zosta\u0144, zosta\u0144”? Kto ma zosta\u0107? Dziecko? Rodzic? Dzieci\u0144stwo jako stan niewinno\u015bci? Borczuch i jego aktorzy nie sil\u0105 si\u0119 na konkretyzacj\u0119 tego, co odchodzi lub zostaje utracone, wa\u017cniejszy jest tutaj sam mechanizm godzenia si\u0119 z utrat\u0105. Okazuje si\u0119, \u017ce sama mo\u017cliwo\u015b\u0107 wypowiedzenia, wykrzyczenia, wy\u015bpiewania do\u015bwiadczenia ju\u017c przynosi ulg\u0119.<\/span><\/p>\n

Wszyscy m\u0142odzi wykonawcy tworz\u0105 tu \u015bwietne role aktorskie. Marlena Cholewa, Krystyna Kogut, Danuta Peksa, Ma\u0142gorzata Peksa, Weronika Popkowska, Daria Rakowska, Amelia Szymanowska, Marlena Szymanowska, Dagmara \u015awi\u0105tek, Patrycja \u015awi\u0105tek, S\u0142awomir Czapla, Leszek Kogut, Grzegorz Peksa, Jacek Rubczak, Marcin Semrau, Mateusz Szymanowski, Jakub \u015awi\u0105tek, Kacper Wysocki, Tadeusz Zarzecki. W spektaklu bra\u0142 r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142 Krzysztof Zarzecki, jednak jego rola ogranicza\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bciwie do zapowiadania kolejnych cz\u0119\u015bci spektaklu.<\/span><\/p>\n

W finale udaje si\u0119 pokona\u0107 “zemst\u0119 s\u0142o\u0144ca”. Reflektory zn\u00f3w \u015bwiec\u0105, wszyscy wsp\u00f3lnie \u015bpiewaj\u0105 piosenk\u0119.<\/span>
\n A\u017c si\u0119 chce sparafrazowa\u0107 tytu\u0142y spektakli Borczucha i aktor\u00f3w z Szamocina. Nie “Lepiej tam nie id\u017a”, nie “Zosta\u0144, zosta\u0144”, lecz w\u0142a\u015bnie nie zostawaj i id\u017a. Chyba warto, nawet kosztem b\u00f3lu.<\/span><\/p>\n

O rzezi wo\u0142y\u0144skiej<\/strong><\/span><\/p>\n

W pi\u0105tkowy wiecz\u00f3r mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 “Swark\u0119” w re\u017cyserii Katarzyny Szyngiery, przywiezion\u0105 na Bliskich Nieznajomych z Teatru Polskiego w Bydgoszczy. To przedstawienie o trudnej i wa\u017cnej sprawie. W dodatku przedstawienie z tez\u0105. Teza brzmi: nie miej tez, bo ostatecznie nie dowiesz si\u0119, jak to by\u0142o naprawd\u0119.<\/span><\/p>\n

Widownia siada w \u0142awach z bia\u0142ego drewna. Na scenie znajduje si\u0119 sze\u015b\u0107 m\u00f3wnic z podobnego materia\u0142u. Aktorzy pocz\u0105tkowo siedz\u0105 razem z nami, dopiero potem zajmuj\u0105 miejsca i przemawiaj\u0105 ex cathedra. Ich wypowiedzi – bazuj\u0105ce na materia\u0142ach ksi\u0105\u017ckowych dotycz\u0105cych rzezi wo\u0142y\u0144skiej i stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich w latach czterdziestych, przerywane s\u0105 nagraniami filmowymi, kt\u00f3re re\u017cyserka, Katarzyna Szyngiera, razem z Miros\u0142awem Wlek\u0142ym, zebrali przed pr\u00f3bami. S\u0105 to wypowiedzi os\u00f3b z Wo\u0142ynia, kt\u00f3rzy jeszcze pami\u0119taj\u0105, co tam si\u0119 sta\u0142o.<\/span><\/p>\n

No w\u0142a\u015bnie – czy pami\u0119taj\u0105? Materia\u0142y zebrane przez Szyngier\u0119 i Wlek\u0142ego s\u0105 cz\u0119sto sprzeczne. I nie chodzi tu jedynie o to, \u017ce relacje Polak\u00f3w zupe\u0142nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od opowie\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w. Tak\u017ce sami opowiadaj\u0105cy gubi\u0105 si\u0119 w swoich zeznaniach. “Mo\u017ce co\u015b si\u0119 zdarzy\u0142o, ju\u017c nie pami\u0119tam”. Aktorzy czasem sami zaczynaj\u0105 odgrywa\u0107 wypowiedzi bohater\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Co jest prawd\u0105?<\/strong><\/span><\/p>\n

Kwestia aktorstwa jest w tym spektaklu niezwykle istotna. Aktorzy czasami zawieszaj\u0105 gr\u0119, zapalaj\u0105 papierosa, pij\u0105 wod\u0119 z eleganckich bidon\u00f3w. Gdy przedstawiaj\u0105 dane dotycz\u0105ce rzezi wo\u0142y\u0144skiej lub “graj\u0105” bohater\u00f3w filmowego reporta\u017cu, jawnie podkre\u015blaj\u0105 wybrane s\u0142owa, robi\u0105 znacz\u0105ce pauzy, zmieniaj\u0105c tym samym znaczenie wypowiedzi. Ukazanie tego performatywnego charakteru wypowiadania s\u0142\u00f3w jest chyba najciekawszym elementem spektaklu.<\/span><\/p>\n

“Swarka” dotyka wa\u017cnego problemu, kt\u00f3ry nied\u0142ugo mocniej wr\u00f3ci do debaty za spraw\u0105 premiery filmu Wojciecha Smarzowskiego. Jednak zamiast tradycyjnej fabu\u0142y, spektakl proponuje namys\u0142 nad samym przekazem historycznym, nad mechanizmami manipulacji pami\u0119ci\u0105. Jawnie prowokacyjne monologi, nawi\u0105zuj\u0105ce tak\u017ce do wsp\u00f3\u0142czesnych postaw Polak\u00f3w wobec wsp\u00f3\u0142czesnej Ukrainy mieszaj\u0105 si\u0119 z makabrycznymi opisami morderstw, strz\u0119pami wspomnie\u0144. Nad wszystkim unosi si\u0119 duch w\u0105tpliwo\u015bci – skoro tyle jest sprzecznych relacji, to co jest prawd\u0105?<\/span><\/p>\n

Uderzaj\u0105ce jest w tym spektaklu to, \u017ce cho\u0107 jawnie kpi z moralizatorstwa, sam wpada w niezno\u015bny dydaktyzm. Ukazanie sprzecznych relacji s\u0142u\u017cy jedynie potwierdzeniu tego, co wszyscy wiemy. \u017be \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne tak\u017ce mog\u0105 podlega\u0107 manipulacji, \u017ce s\u0105 r\u00f3\u017cne perspektywy patrzenia na t\u0119 sam\u0105 spraw\u0119, \u017ce nie ma jednego wyja\u015bnienia konfliktu. W “Swarce” wida\u0107 te\u017c jaki\u015b rodzaj bezpiecznej bezradno\u015bci. O Wo\u0142yniu nic si\u0119 ju\u017c nie mo\u017cna dowiedzie\u0107 na pewno i wszyscy o tym wiemy. Historia to ci\u0105g manipulacji i wszyscy o tym wiemy.<\/span><\/p>\n

A mo\u017ce przesadzam? Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie nie wszyscy to wiedz\u0105? Przecie\u017c coraz wi\u0119cej jest os\u00f3b, kt\u00f3re zdaj\u0105 si\u0119 dok\u0142adnie wiedzie\u0107, co, jak i gdzie si\u0119 zdarzy\u0142o, kt\u00f3re prezentuj\u0105 bardzo wyrazist\u0105 i sp\u00f3jn\u0105 wersj\u0119 historii. Tylko \u017ce oni chyba nie chodz\u0105 na festiwale teatralne.<\/span><\/p>\n

Chocia\u017c, kto wie, czy na pewno?<\/span><\/p>\n

Program festiwalu –Bliscy Nieznajomi<\/a><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy aktor \u017cydowski musi by\u0107 \u017bydem? Stanis\u0142aw Godlewski Przez d\u0142ugie lata Teatr \u017bydowski im. Estery Racheli i Idy Kami\u0144skich w Warszawie mia\u0142 opini\u0119 miejsca, w kt\u00f3rym artystycznie nic si\u0119 nie dzieje. Gdzie graj\u0105 s\u0142abe artystycznie spektakle, nudne i tradycyjne, wykorzystuj\u0105ce elementy kultury judaistycznej, ale raczej na zasadzie cepelii. W spektaklu “Aktorzy \u017cydowscy” Anny Smolar tytu\u0142owi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42662"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42662"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42662\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42680,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42662\/revisions\/42680"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42662"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42662"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42662"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}