{"id":43313,"date":"2016-07-10T16:09:28","date_gmt":"2016-07-10T14:09:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=43313"},"modified":"2016-07-10T16:38:47","modified_gmt":"2016-07-10T14:38:47","slug":"22-09-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=43313","title":{"rendered":"Wnuki “\u017cydokomuny”"},"content":{"rendered":"
\"Forum<\/a>Wnuki “\u017cydokomuny”
\n[Rozmowa zosta\u0142a opublikowana w przesz\u0142osci na \u0142amach pisma Jide\u0142e<\/span><\/a>]<\/span><\/strong><\/span><\/h5>\n

Jide\u0142e<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Micha\u0142: Cz\u0119sto s\u0142yszymy, \u017ce kwestii pokolenia \u017cydowskich komunist\u00f3w nie nale\u017cy dzi\u015b w Polsce porusza\u0107. Ten temat, wstydliwy dla \u017byd\u00f3w, jest pomijany w wi\u0119kszo\u015bci publicznych wypowiedzi cz\u0142onk\u00f3w naszej spo\u0142eczno\u015bci. Zapominaj\u0105c o nim, prowadzimy z Polakami dialog oparty na wyznaniach winy jedynie z polskiej strony: Polacy przepraszaj\u0105 za antysemityzm lat ’30, za bierno\u015b\u0107 w czasie Holocaustu czy za marzec ’68. My natomiast jeste\u015bmy dumni z naszej wspania\u0142ej przesz\u0142o\u015bci – przesz\u0142o\u015bci ofiar. Odwo\u0142ujemy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do innej historii – do tradycji wybitnych naukowc\u00f3w i tw\u00f3rc\u00f3w kultury. Czo\u0142owy polski \u017cydowski historyk Marian Fuks pisze w zesz\u0142orocznym “Kalendarzu \u017bydowskim” o tym, \u017ce w \u015bwiecie nauki stanowimy “imponuj\u0105cy odsetek, kt\u00f3ry budzi szacunek i zadziwia”. Dalej tworzy swoisty ranking “\u017cydowskich naukowc\u00f3w”, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znajdziemy Freuda, Bohra, Husserla i Tarskiego. Jeste\u015bmy wi\u0119c dumni z naszego narodu, w\u0142\u0105czaj\u0105c do naszego grona nawet tych, kt\u00f3rzy sami za \u017byd\u00f3w si\u0119 nie uwa\u017cali. Je\u015bli jeste\u015bmy dumni z Freuda, to jak powinni\u015bmy traktowa\u0107 Bermana? Czy, jak pisze Stanis\u0142aw Krajewski, musimy si\u0119 z tego powodu za niego wstydzi\u0107? Czy “imponuj\u0105cy odsetek” w\u015br\u00f3d przyw\u00f3dc\u00f3w polskiego ruchu komunistycznego ma zosta\u0107 wstydliwie przemilczany? Czy mamy prawo by\u0107 selektywni co do historii naszego narodu?<\/span><\/p>\n

Robin: Ja si\u0119 na pewno nie uto\u017csamiam z wszystkimi \u017bydami wszechczas\u00f3w. My\u015bl\u0119, \u017ce mo\u017cna odr\u00f3\u017cni\u0107 kilka tradycji europejskich \u017byd\u00f3w. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich stalini\u015bci, ale te\u017c np. naukowcy i filozofowie, czy ludzie, kt\u00f3rzy walczyli przeciwko uciskowi. Nawet w czasach komunistycznych. Mo\u017cna przecie\u017c r\u00f3wnocze\u015bnie uto\u017csamia\u0107 si\u0119 z lud\u017ami walcz\u0105cymi z represyjnymi systemami rz\u0105d\u00f3w, i nie uto\u017csamia\u0107 si\u0119 z tymi, kt\u00f3rzy reprezentowali tego typu re\u017cimy. W naszym narodzie by\u0142y i takie, i takie tradycje. Raczej nie zgadzam si\u0119 ze s\u0142owami Stanis\u0142awa Krajewskiego, kt\u00f3ry m\u00f3wi, \u017ce nale\u017cy si\u0119 wstydzi\u0107 niekt\u00f3rych ludzi nale\u017c\u0105cych do naszego narodu. Wskazywa\u0142oby to przecie\u017c, \u017ce mamy z nimi co\u015b wsp\u00f3lnego. A ja nie uwa\u017cam, \u017ceby tak by\u0142o.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142: Je\u017celi m\u00f3wimy tutaj o polskich \u017bydach, o pewnej grupie ludzi, jak\u0105 jest nar\u00f3d \u017cydowski, to musimy mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce pewna jej generacja przesz\u0142a od kontestacji r\u00f3\u017cnego rodzaju spo\u0142ecznych represji do pe\u0142nej aprobaty dla znacznie bardziej represyjnych metod w tworzonym przez siebie systemie. To byli niestety ci sami ludzie.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Ja chcia\u0142bym inaczej podej\u015b\u0107 do wypowiedzi Stanis\u0142awa Krajewskiego. Nasz stosunek do Freuda, Marksa i innych, to czy jeste\u015bmy z nich dumni i czy nawi\u0105zujemy do nich m\u00f3wi\u0105c o “narodzie \u017cydowskim”, jest kwesti\u0105 indywidualnego stosunku do poj\u0119cia narodu i tego, jak wa\u017cne jest dla nas to s\u0142owo. Natomiast problem \u017cydowskich komunist\u00f3w nie jest zwi\u0105zany z tym, czy to my, jako \u017bydzi, jeste\u015bmy dumni, b\u0105d\u017a si\u0119 wstydzimy. My, czy tego chcemy czy nie, jeste\u015bmy ich potomkami. Przed dyskusj\u0105 Micha\u0142 powiedzia\u0142, \u017ce zastanawia\u0142 si\u0119 nad zaproszeniem tu kogo\u015b z polskich \u017byd\u00f3w, o kim wiedzia\u0142, \u017ce nie ma dziadka komunisty. Ot\u00f3\u017c wydaje mi si\u0119, \u017ce takich os\u00f3b jest bardzo niewiele i \u017ce to my jeste\u015bmy reprezentatywni dla tej spo\u0142eczno\u015bci. Absolutna wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Polsce mia\u0142a przodk\u00f3w – komunist\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali w Polsce g\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce byli komunistami. My nie mamy tego luksusu, aby zaprosi\u0107 do dyskusji o to\u017csamo\u015bci \u017cydowskiej koleg\u0119, kt\u00f3rego dziadek by\u0142 np. senatorem w II Rzeczypospolitej z religijnej partii \u017cydowskiej.<\/span><\/p>\n

Robin: Przesad\u0105 jest chyba stwierdzenie, \u017ce nie ma takich ludzi…<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Jest ich z pewno\u015bci\u0105 bardzo niewielu. To oczywi\u015bcie pewne uproszczenie, ale generalnie my\u015bl\u0119, \u017ce Micha\u0142 nie mia\u0142 k\u0142opotu ze znalezieniem nas. Podobnych nam jest w ko\u0144cu bardzo wielu. Absolutna wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych znam, mia\u0142a dziadk\u00f3w komunist\u00f3w. Mo\u017cemy si\u0119 dzi\u015b zastanawia\u0107 nad tym problemem, rozwa\u017ca\u0107 nasz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 i wstyd. Nie wiem, czy jest to kwestia wyra\u017cania jakich\u015b emocji, kajania si\u0119 i przepraszania. Jestem natomiast przekonany, \u017ce naszym obowi\u0105zkiem jest jako\u015b podj\u0105\u0107 ten temat. Tak samo, jak w latach ’60, obowi\u0105zkiem m\u0142odych Niemc\u00f3w by\u0142o podj\u0105\u0107 temat ich rodzic\u00f3w czy dziadk\u00f3w popieraj\u0105cych niegdy\u015b hitleryzm. Nie tylko dlatego, \u017ce \u017cydowscy komuni\u015bci byli \u017bydami, a i my za \u017byd\u00f3w si\u0119 uwa\u017camy, lecz g\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce to my jeste\u015bmy generalnie ich potomkami. Mog\u0119 si\u0119 nie wstydzi\u0107 za Jerzego Urbana – on jest \u017bydem, ale go nie lubi\u0119 i nie mam z nim nic wsp\u00f3lnego. Natomiast z Fejginem niestety mam. Akurat mia\u0142em to szcz\u0119\u015bcie, \u017ce m\u00f3j dziadek nie pracowa\u0142 w Ministerstwie Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, a w jakim\u015b innym ministerstwie. My\u015bl\u0119, \u017ce my mamy powa\u017cny problem z tym, \u017ce nasi dziadkowie byli jednocze\u015bnie lud\u017ami ideowymi, osobi\u015bcie uczciwymi, byli cz\u0119sto ukochanymi dziadkami. Ich ca\u0142e \u015brodowisko to r\u00f3wnie\u017c osoby niezwykle ciekawe, z kt\u00f3rymi wspaniale si\u0119 rozmawia\u0142o. Uwa\u017cam poza tym, \u017ce my, m\u0142odzi polscy \u017bydzi, mamy pewien luksus, kt\u00f3rego nie mieli nasi rodzice. Dokonam tu kolejnego uproszczenia twierdz\u0105c, \u017ce pokolenie naszych rodzic\u00f3w generalnie dzia\u0142a\u0142o w opozycji, lecz my\u015bl\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie my jeste\u015bmy pierwszymi od bardzo dawna, kt\u00f3rzy jako \u017bydzi mog\u0105 si\u0119 dobrze poczu\u0107 w Polsce. Nie m\u00f3wi\u0119 teraz o antysemityzmie i podobnych rzeczach, tylko o poczuciu, \u017ce my naprawd\u0119 “jeste\u015bmy st\u0105d”. Dopiero my mamy \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce nie jeste\u015bmy kawa\u0142kiem innego czy obcego \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

Piotr: Zgadzam si\u0119 z Krzysztofem, \u017ce je\u015bli mo\u017cemy za co\u015b odpowiada\u0107, czy te\u017c jako\u015b rozlicza\u0107 nasz\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107, to tylko z punktu widzenia wnuk\u00f3w naszych dziadk\u00f3w. Czy naszych dziadk\u00f3w jako \u017byd\u00f3w? To jest sprawa bardzo dyskusyjna. Tu nie ma analogii z Niemcami hitlerowskimi. Niemcy prowadzili II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105, urz\u0105dzili Zag\u0142ad\u0119 \u017byd\u00f3w jako Niemcy. Taki by\u0142 ten system i na tym on polega\u0142. Oni musieli by\u0107 rozliczeni po wojnie w\u0142a\u015bnie jako Niemcy. St\u0105d dzieci i wnuki tamtych Niemc\u00f3w r\u00f3wnie\u017c jako Niemcy musz\u0105 si\u0119 rozlicza\u0107 z w\u0142asn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105. W przypadku \u017cydowskich komunist\u00f3w sprawa jest troch\u0119 inna. Znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cydowskich komunist\u00f3w za \u017byd\u00f3w si\u0119 nie uwa\u017ca\u0142a. Komunizm by\u0142 innym systemem ni\u017c nazizm. Tutaj nie ma analogii, kt\u00f3r\u0105 chocia\u017cby dzisiejsza prawica bardzo cz\u0119sto chce przeprowadza\u0107. Komunizm by\u0142 systemem anarodowym. Ci ludzie byli kadrowymi dzia\u0142aczami w s\u0142u\u017cbie jakiej\u015b idei, jednak nie jako \u017bydzi. To, \u017ce w wielu instytucjach wczesnego PRL byli \u017bydzi, nie zmienia faktu, \u017ce nie byli oni tam jako \u017bydzi. Po ’68 roku zosta\u0142o ich naprawd\u0119 niewielu, a wk\u0142ad \u017byd\u00f3w w PRL ko\u0144czy si\u0119 gdzie\u015b w po\u0142owie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych. Mo\u017cemy postawi\u0107 inne pytanie: Dlaczego \u017cydowska \u015bwiadomo\u015b\u0107, ten ich ca\u0142y \u017cydowski bunt wobec bardzo cz\u0119sto ortodoksyjnych dom\u00f3w sk\u0142oni\u0142 ich do budowy komunizmu? Czy pewne cechy \u017cydowskiego wychowania sprzyja\u0142y zaanga\u017cowaniu w spraw\u0119 komunizmu? Gdy jednak posuniemy si\u0119 dalej, to dojdziemy do stosowania kryteri\u00f3w rasistowskich.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Ale sk\u0105d w takim razie my wzi\u0119li\u015bmy si\u0119 tutaj jako \u017bydzi? Z sufitu? Z rasizmu?<\/span><\/p>\n

Micha\u0142: Wydaje mi si\u0119, \u017ce rzeczywi\u015bcie wielu Polak\u00f3w, kt\u00f3rych dziadkowie byli komunistami, nie ma takiego problemu. U nas jest to problem kolektywny, zbiorowy.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Tak. Prawie wszyscy, kt\u00f3rzy tutaj jeste\u015bmy, mamy niestety takich dziadk\u00f3w. Problem, czy oni robili to jako \u017bydzi, czy nie jako \u017bydzi – to jest jedna rzecz, a zarazem temat na kolejn\u0105, bardzo ciekaw\u0105 dyskusj\u0119 o ich to\u017csamo\u015bci. Natomiast inn\u0105 spraw\u0105 jest to, \u017ce my, jako \u017bydzi w\u0142a\u015bnie, powinni\u015bmy si\u0119 jako\u015b odnie\u015b\u0107 do naszych dziadk\u00f3w – polskich \u017cydowskich komunist\u00f3w, kt\u00f3rzy dzia\u0142ali w s\u0142u\u017cbie totalitarnej ideologii. W tym sensie jest to podobne do faszyzmu. Po drugie by\u0142a to dzia\u0142alno\u015b\u0107 przeciwko pa\u0144stwu polskiemu. My\u015bl\u0119, \u017ce przed wojn\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich uwa\u017ca\u0142a, \u017ce w interesie Polski by\u0142oby stanie si\u0119 kolejn\u0105 republik\u0105 ZSRR, w przeciwie\u0144stwie do ca\u0142ej reszty spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3ra r\u00f3\u017cni\u0105c si\u0119 w ocenie w\u0142adzy by\u0142a raczej zgodna co do kwestii niepodleg\u0142o\u015bci. Po trzecie, to w\u0142a\u015bnie oni p\u00f3\u017aniej brali udzia\u0142 w instalowaniu systemu totalitarnego, bo przecie\u017c \u017cydowscy komuni\u015bci byli najbardziej aktywni w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, kiedy system ustrojowy PRL zbli\u017ca\u0142 si\u0119 do totalitaryzmu. Jestem ca\u0142kowicie przekonany co do powy\u017cszych tez, jednak istnieje jeszcze jedna kwestia, co do kt\u00f3rej nie mam pewno\u015bci, ale i na ni\u0105 warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119. \u017bydzi komuni\u015bci w gruncie rzeczy funkcjonowali w aparacie g\u0142\u0119boko antysemickim i w partii, kt\u00f3ra by\u0142a od pocz\u0105tku g\u0142\u0119boko antysemicka. Oni osobi\u015bcie nie krzewili antysemityzmu w Polsce, ale s\u0105 w jakim\u015b stopniu odpowiedzialni za dzia\u0142ania partii, do kt\u00f3rej nale\u017celi.<\/span><\/p>\n

Robin: Czemu twierdzisz, \u017ce PZPR by\u0142a od samego pocz\u0105tku antysemicka?<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Czes\u0142aw Mi\u0142osz napisa\u0142 “Jest ONR-u spadkobierc\u0105 partia” i trudno si\u0119 z nim nie zgodzi\u0107. Jednym z dowod\u00f3w na antysemicki charakter systemu komunistycznego jest pogrom kielecki. Faktycznie, tamtejsza ludno\u015b\u0107 by\u0142a w wysokim stopniu antysemicka, ale aparat r\u00f3wnie\u017c macza\u0142 r\u0119ce w tym mordzie. \u017bydowscy komuni\u015bci funkcjonuj\u0105cy w tym aparacie czuli, \u017ce nie mog\u0105 ju\u017c by\u0107 \u017bydami. To\u017csamo\u015b\u0107, kt\u00f3ra dzi\u015b jest wsp\u00f3lna dla nas, m\u0142odych polskich \u017byd\u00f3w, nie by\u0142a podzielana przez naszych dziadk\u00f3w. Mamy jakby 200% to\u017csamo\u015bci – jeste\u015bmy stuprocentowymi Polakami, co dla nas jest niepodwa\u017calne, b\u0119d\u0105c w r\u00f3wnym, niepodwa\u017calnym stopniu \u017bydami. To\u017csamo\u015b\u0107 naszych dziadk\u00f3w by\u0142a zgo\u0142a odmienna. \u017bydowsko\u015b\u0107 by\u0142a, w ich rozumieniu, pewnym felerem i brakiem. Bardzo cz\u0119sto pokolenie emigrant\u00f3w marcowych dowiadywa\u0142o si\u0119 o swoim \u017cydowskim pochodzeniu na kr\u00f3tko przed wyjazdem. To nie jest jedynie dziedzictwem Holocaustu, lecz r\u00f3wnie\u017c efektem funkcjonowania ich rodzic\u00f3w w aparacie antysemickim.<\/span><\/p>\n

Piotr: Dotkn\u0105\u0142e\u015b w swojej wypowiedzi kolejnego problemu, a mianowicie: w jakim stopniu wynarodowieni \u017bydzi w aparacie partyjnym mogli sprzyja\u0107 instytucjonalnemu antysemityzmowi? Na ile powojenny komunizm zaszkodzi\u0142 \u017bydom samym, czyli ich wsp\u00f3\u0142ziomkom? Tu przypomina mi si\u0119 historia mojej rodziny, kt\u00f3ra by\u0142a w po\u0142owie komunistyczna, a w po\u0142owie syjonistyczna. Jeden z moich wuj\u00f3w, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 do Polski w 1946 roku, jako obywatel ameryka\u0144ski, spotka\u0142 si\u0119 po wojnie ze swoim koleg\u0105 szkolnym Jakubem Bermanem, z kt\u00f3rym wychowywali si\u0119 na s\u0105siednich ulicach. Wuj by\u0142 w\u00f3wczas dzia\u0142aczem syjonistycznym buduj\u0105cym w Palestynie nowe pa\u0144stwo, za\u015b Jakub Berman – trzeci\u0105 osob\u0105 w PRL, buduj\u0105c\u0105 tutaj nowy system. Zacz\u0119li si\u0119 wi\u0119c wyk\u0142\u00f3ca\u0107 o paszporty dla \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych wuj chcia\u0142 wywie\u017a\u0107 z Polski – tylu, ilu to tylko by\u0142o mo\u017cliwe.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: To oczywi\u015bcie jest pewien paradoks. Podobnie jak sytuacja, w kt\u00f3rej \u017cydowski oficer S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa katowa\u0142 polskiego oficera, kt\u00f3ry by\u0142 jednym z najbardziej zas\u0142u\u017conych dla ratowania \u017byd\u00f3w w czasie wojny. Mam tu na my\u015bli R\u00f3\u017ca\u0144skiego przes\u0142uchuj\u0105cego Kazimierza Moczarskiego.<\/span><\/p>\n

Robin: Ja chcia\u0142bym jeszcze powr\u00f3ci\u0107 do problemu kolektywnego poczucia winy. Je\u015bli chodzi o indywidualne przypadki, to mo\u017cna by\u0107 negatywnie nastawionym do tego, \u017ce np. dziadek dzia\u0142a\u0142 w aparacie stalinowskim, natomiast kwestia kolektywnej odpowiedzialno\u015bci narodu \u017cydowskiego za stalinizm jest kompletn\u0105 bzdur\u0105. Szczeg\u00f3lnie razi mnie por\u00f3wnanie tego z nazizmem, poniewa\u017c zjawisko Niemc\u00f3w – nazist\u00f3w r\u00f3\u017cni si\u0119 od zjawiska \u017byd\u00f3w – komunist\u00f3w w powojennej Polsce. W Polsce nawet bez \u017cydowskich komunist\u00f3w nast\u0105pi\u0142by stalinizm, natomiast w Niemczech bez niemieckich nazist\u00f3w nie dosz\u0142oby do hitlerowskich zbrodni. Nawet gdyby nie by\u0142o \u017byd\u00f3w w aparacie komunistycznym, a aparat ten by\u0142by jeszcze bardziej antysemicki i np. w og\u00f3le nie przyjmowa\u0142 \u017byd\u00f3w w swoje szeregi, to i tak dosz\u0142oby w Polsce do stalinizmu. \u017bydzi wcale nie byli do tego potrzebni.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142: Nie wydaje mi si\u0119, \u017ceby\u015bmy mogli tak na to patrze\u0107. Problemem pokolenia naszych dziadk\u00f3w jest ich postawa wobec tego, co powstawa\u0142o. I nie wa\u017cna jest tu nasza wnikliwa analiza historyczna.<\/span><\/p>\n

Robin: My\u015bl\u0119, \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci \u017cydowskich rodzin nast\u0105pi\u0142o p\u00f3\u017aniej pewne rozczarowanie systemem. Je\u015bli nie przed rokiem ’68, to przynajmniej po marcu. Nasi rodzice bardzo cz\u0119sto byli w opozycji i dlatego trudno, \u017ceby\u015bmy si\u0119 czuli winni wobec ofiar komunizmu.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nami jest fundamentalna. Nie uwa\u017cam, \u017ceby przedmiotem tej dyskusji by\u0142a analiza indywidualnych postaw naszych dziadk\u00f3w i bab\u0107. One na pewno by\u0142y zr\u00f3\u017cnicowane. To nale\u017cy ju\u017c do historii rodzinnych. Nie m\u00f3wi\u0142bym tu o poczuciu winy, bo chc\u0119 unika\u0107 jakichkolwiek emocji. My\u015bl\u0119, \u017ce my, jako polscy \u017bydzi, poniewa\u017c mamy taki rodow\u00f3d, musimy rozwa\u017cy\u0107 nast\u0119puj\u0105ce pytanie: co to znaczy, \u017ce jeste\u015bmy st\u0105d? Oczywi\u015bcie, nie wszyscy \u017bydzi po wojnie zaanga\u017cowali si\u0119 w komunizm, tylko wszyscy inni wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej wyjechali. Zostali w\u0142a\u015bciwie tylko \u017cydowscy komuni\u015bci. Co to znaczy, \u017ce my jeste\u015bmy wnukami “\u017cydokomuny”? Wydaje mi si\u0119, \u017ce nie wykr\u0119cimy si\u0119 od odpowiedzi na to pytanie.<\/span><\/p>\n

Piotr: Jeste\u015bmy nie tylko wnukami. Ja si\u0119 uwa\u017cam za “\u017cydokomun\u0119”. To jest jaki\u015b system warto\u015bci, stereotyp\u00f3w kulturowych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych si\u0119 wychowa\u0142em i kt\u00f3ry by\u0142 mi najbli\u017cszy. To dlatego sytuowa\u0142 bym si\u0119 w “\u017cydokomunie”. Mo\u017ce trzeba by teraz odpowiedzie\u0107 sobie na pytanie, czym jest “\u017cydokomuna”. Mog\u0142oby to pom\u00f3c w analizie naszego podej\u015bcia do tego, co robili dziadkowie.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Mam proste okre\u015blenie, kt\u00f3re oczywi\u015bcie nie obejmuje wszystkiego, ale my\u015bl\u0119, \u017ce w tym kontek\u015bcie jest trafne. “\u017bydokomuna” to socjeta, \u015brodowisko i pokolenie \u017cydowskich komunist\u00f3w przed i po wojnie.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142: A ile jest w nas “\u017cydokomuny”? Do jakiego stopnia tamto pokolenie wci\u0105\u017c w nas istnieje? Wydaje mi si\u0119, \u017ce fakt bycia wnukami “\u017cydokomuny” determinuje nasze postawy polityczne. Czy nie jest te\u017c faktem, \u017ce radykalne odej\u015bcie naszych dziadk\u00f3w od judaizmu spowodowa\u0142o, \u017ce \u017cyjemy tak, a nie inaczej?<\/span><\/p>\n

Piotr: To s\u0105 oczywi\u015bcie r\u00f3\u017cnice indywidualne. Ka\u017cdy przypadek by\u0142 inny: rzeczywi\u015bcie, niekt\u00f3rzy zbuntowali si\u0119, bo w chederze mieli z\u0142ego me\u0142ameda i postanowili zosta\u0107 komunistami (sam znam taki przypadek), albo tak, jak moja babcia, zbuntowali si\u0119 w czasie sederu odmawiaj\u0105c zadawania pyta\u0144, bo “ju\u017c nie wierz\u0105 w Pana Boga”. Ale by\u0142o te\u017c wielu, u kt\u00f3rych ju\u017c pradziadkowie byli ateistami, i pochodzili z bardzo zasymilowanych rodzin. Nie da si\u0119 wi\u0119c znale\u017a\u0107 tu jakiego\u015b wsp\u00f3lnego mianownika. Je\u017celi natomiast chodzi o nas, to faktem jest, \u017ce stanowimy pewn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 \u015brodowiskow\u0105 ludzi, kt\u00f3rzy trzymaj\u0105 si\u0119 razem. Generalnie jeste\u015bmy lud\u017ami o pogl\u0105dach demokratyczno-lewicowych i w przewa\u017caj\u0105cej masie niech\u0119tnymi wobec tradycyjnego modelu polsko\u015bci.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Wydaje mi si\u0119 \u017ce my, polscy \u017bydzi, bardzo si\u0119 dzisiaj r\u00f3\u017cnimy. Cz\u0119\u015b\u0107 z nas jest religijna, cz\u0119\u015b\u0107 nie. Niekt\u00f3rzy s\u0105 lewicowi, inni prawicowi. My si\u0119 ju\u017c zaczynamy r\u00f3\u017cni\u0107 i mo\u017cemy si\u0119 zastanowi\u0107, co w nas by\u0142o przekazem rodzinnym, a co nie. Twierdz\u0119 jednak, \u017ce poza to\u017csamo\u015bci\u0105 polskiego \u017byda nic nas ju\u017c nie \u0142\u0105czy. Mamy r\u00f3\u017cne pogl\u0105dy; jedni s\u0105 stowarzyszeni w \u017cydowskich organizacjach, inni nie. Mo\u017ce uda nam si\u0119 odkry\u0107, czy co\u015b w naszym wychowaniu i przekazie rodzinnym by\u0142o wsp\u00f3lne dla wszystkich. To co\u015b musia\u0142oby wyr\u00f3\u017cnia\u0107 nas spo\u015br\u00f3d r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w i wynika\u0107 z faktu, \u017ce nasi dziadkowie byli komunistami.<\/span><\/p>\n

Piotr: R\u00f3wie\u015bnik\u00f3w katolik\u00f3w, czy r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w – dzieci polskich komunist\u00f3w? Oczywi\u015bcie domy polsko-komunistyczne r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 w zasadniczy spos\u00f3b od dom\u00f3w \u017cydowsko-komunistycznych. Pami\u0119tam z czas\u00f3w, gdy by\u0142em jeszcze dzieckiem, spotkania starszych dzia\u0142aczy; ot\u00f3\u017c byli oni niemal bez wyj\u0105tku \u017bydami i w tych spotkaniach po ’68 roku polscy komuni\u015bci nie uczestniczyli. Polscy komuni\u015bci stanowili inn\u0105 kast\u0119, porozumiewali si\u0119 innymi kodami i mieli zupe\u0142nie inny stosunek do sprawy komunizmu.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142: Mam do was pytanie, kt\u00f3re pozwoli mo\u017ce w pewnym stopniu odpowiedzie\u0107 na pytanie, czym by\u0142y domy rodzin \u017cydowskich komunist\u00f3w. Czy w waszych domach by\u0142a choinka i co by\u0142o na jej szczycie: gwiazda, tak jak u wi\u0119kszo\u015bci Polak\u00f3w, w tym komunist\u00f3w, czy szpic?<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Szpic.<\/span><\/p>\n

Robin: Szpic.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142: Szpic.<\/span><\/p>\n

Piotr: U mnie by\u0142 szpic. Bardzo p\u00f3\u017ano, bo maj\u0105c lat kilkana\u015bcie, dowiedzia\u0142em si\u0119 \u017ce \u015awi\u0119ta, nazywanie niekiedy Choink\u0105, s\u0105 tym samym co Bo\u017ce Narodzenie. Wiedzia\u0142em, \u017ce to “co\u015b” nazywa si\u0119 czasami Gwiazdk\u0105 i \u017ce co\u015b upami\u0119tnia – ale nigdy nie wiedzia\u0142em co.<\/span><\/p>\n

Robin: U mnie te\u017c funkcjonowa\u0142a nazwa \u015awi\u0119to, bezprzymiotnikowo.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Nie pami\u0119tam, jak to si\u0119 nazywa\u0142o, ale te\u017c nie uwa\u017cam, \u017ce jest to istotne dla naszej dyskusji. Pami\u0119tajmy, \u017ce nasze rodziny by\u0142y swoist\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 religijn\u0105, niewierz\u0105cymi w spo\u0142ecze\u0144stwie, w kt\u00f3rym \u015bwi\u0119ta si\u0119 obchodzi. Nasze domy przyj\u0119\u0142y polsk\u0105 obyczajowo\u015b\u0107 w ca\u0142kowicie \u015bwieckiej formie, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce w rodzinach \u015bwieckich Polak\u00f3w by\u0142o podobnie i nie r\u00f3\u017cnimy si\u0119 tu znacz\u0105co od naszych koleg\u00f3w Polak\u00f3w-niekatolik\u00f3w. Ju\u017c sam fakt, \u017ce tu jeste\u015bmy, jest pewnym dziedzictwem “\u017cydokomuny”, wi\u0119c wszystko, co jest dla nas wsp\u00f3lne, jest przejawem “\u017cydokomuny”.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142: Nie wydaje mi si\u0119, \u017ceby tych wsp\u00f3lnych dla nas rzeczy by\u0142o tak wiele, jak m\u00f3wisz. Ta ma\u0142a subtelno\u015b\u0107 – choinka ze szpicem – dobrze ilustruje, czym by\u0142a “\u017cydokomuna”. O ile w resztkach prawdziwie \u017cydowskich rodzin, w Dzier\u017coniowie i innych miastach Dolnego \u015al\u0105ska, nie by\u0142o Bo\u017cego Narodzenia, bo tam by\u0142 przecie\u017c Pesach, to u nas nic nie by\u0142o – pozostawa\u0142a atrapa “normalno\u015bci”, \u017ceby dzieci nie by\u0142y obci\u0105\u017cone inno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Na pewno naszym dziedzictwem jest wyniesiona z domu niereligijno\u015b\u0107, a ju\u017c na pewno niekatolicko\u015b\u0107. Dzi\u015b cz\u0119\u015b\u0107 z nas wraca do religii, ale ju\u017c do religii \u017cydowskiej. Chcia\u0142bym spr\u00f3bowa\u0107 oddzieli\u0107 to, co jest dziedzictwem naszych zasymilowanych, \u015bwieckich \u017cydowskich dom\u00f3w, od tego, \u017ce by\u0142y to r\u00f3wnie\u017c komunistyczne domy. Nie wiem, czy da si\u0119 wprowadzi\u0107 takie rozr\u00f3\u017cnienie. Odnios\u0142em jednak wra\u017cenie, \u017ce w naszych rodzinach jest tendencja do wybielania dzia\u0142alno\u015bci dziadk\u00f3w i do m\u00f3wienia raczej o ich ideowo\u015bci, o tym, \u017ce przesiedzieli kilka lat w wi\u0119zieniu przed wojn\u0105, a czasem i po wojnie. Cz\u0119sto \u0142\u0105czy si\u0119 to z osobist\u0105 uczciwo\u015bci\u0105 i szeroko rozumianym etosem lewicy. To ty, Robinie, wspomnia\u0142e\u015b o “przedwojennej walce przeciw uciskowi”. My\u015bl\u0119, \u017ce wstydliwe jest chowane pod szaf\u0119. S\u0105 oczywi\u015bcie rodziny zbrodniarzy komunistycznych i by\u0107 mo\u017ce ich sytuacja wygl\u0105da inaczej. Natomiast wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u0142odych polskich \u017byd\u00f3w nie pochodzi z rodzin zbrodniarzy. Jest kilka kategorii winy: pierwsz\u0105 s\u0105 obci\u0105\u017ceni ci, kt\u00f3rzy dzia\u0142aj\u0105c w aparacie w\u0142adzy dopuszczali si\u0119 przest\u0119pstw; powinni oni zosta\u0107 os\u0105dzeni. Druga kategoria, ta do kt\u00f3rej nale\u017celi bez wyj\u0105tku nasi komunistyczni dziadkowie, to kategoria odpowiedzialnych politycznie. Niezale\u017cnie od tego, jak dobra by\u0142a ich osobista dzia\u0142alno\u015b\u0107, ponosz\u0105 oni odpowiedzialno\u015b\u0107 polityczn\u0105 – nie odpowiedzialno\u015b\u0107 g\u0142osuj\u0105cego na parti\u0119 autorytarn\u0105, czy te\u017c jej szeregowego cz\u0142onka, lecz funkcjonariusza \u015bredniego lub wy\u017cszego szczebla aparatu partyjnego. Bior\u0105c to wszystko pod uwag\u0119 musimy dzi\u015b jasno powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142a to dzia\u0142alno\u015b\u0107 niedobra, szkodliwa dla Polski, zar\u00f3wno przed wojn\u0105, jak i po wojnie. Jako Polak – obywatel pa\u0144stwa polskiego – oceniam t\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 bardzo negatywnie. Mam wi\u0119c pewien k\u0142opot i czuj\u0119 si\u0119 zobowi\u0105zany oceni\u0107 to rzetelnie.<\/span><\/p>\n

Piotr: Krzysztof powiedzia\u0142, \u017ce ocenia dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w-komunist\u00f3w negatywnie z punktu widzenia pa\u0144stwa polskiego. Ot\u00f3\u017c dorzuc\u0119 jeszcze: uwa\u017cam, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u017cydowskich komunist\u00f3w by\u0142a zdecydowanie niekorzystna dla \u017cydowskiego interesu, podobnie zreszt\u0105 jak dzia\u0142alno\u015b\u0107 Bundu.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142: Nie b\u0119dziemy tu rozmawia\u0107 o Bundzie, tylko o pewnych \u017cydowskich postawach: proradzieckich czy antyradzieckich. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce Bund w 1918 roku nie opowiedzia\u0142 si\u0119 za niepodleg\u0142o\u015bci\u0105 Polski, a cz\u0142onkowie partii Poalej Syjon wyst\u0119powali po stronie Zwi\u0105zku Radzieckiego, kiedy tylko si\u0119 da\u0142o. Ten \u015bwiat by\u0142 naprawd\u0119 czerwony. Trzeba si\u0119 zastanowi\u0107, czy przedwojenne polskie \u017cydostwo nie wi\u0105za\u0142o swojej przysz\u0142o\u015bci z komunizmem?<\/span><\/p>\n

Piotr: Nieprawda. W Polsce by\u0142o 3,5 miliona \u017byd\u00f3w, z czego cz\u0142onk\u00f3w Poalej Syjon, KPP i innych partii by\u0142a ledwie garstka.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142: Czy mo\u017cna tu m\u00f3wi\u0107 o garstce, gdy Bund wygra\u0142 ostatnie przed wojn\u0105 wybory do Gminy Warszawskiej? To by\u0142 du\u017cy procent \u017byd\u00f3w \u015bwiadomych obywatelsko. Po wojnie izraelscy kibucnicy i nowojorscy intelektuali\u015bci pochodzenia \u017cydowskiego r\u00f3wnie\u017c niejednokrotnie opowiadali si\u0119 po stronie Stalina.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Je\u017celi wszyscy s\u0105 \u0142obuzami, to nie znaczy \u017ce jednostka, kt\u00f3ra te\u017c jest \u0142obuzem, mo\u017ce unikn\u0105\u0107 oceny. O czym dyskutujemy? Czy analizujemy ich historycznie, socjologicznie, psychologicznie? Zastanawiamy si\u0119 tu, co dla nas, jako dla pokolenia i pewnej mniejszo\u015bci narodowej znaczy, \u017ce jeste\u015bmy st\u0105d. Niestety pokolenie moich dziadk\u00f3w, kt\u00f3re opowiedzia\u0142o si\u0119 przeciw Polsce, to moje korzenie. W znacznie wi\u0119kszym stopniu ni\u017c \u015bwiat rabin\u00f3w i pobo\u017cnych chasyd\u00f3w. Mo\u017cemy stara\u0107 si\u0119 wraca\u0107 do tradycji tych rabin\u00f3w, ale nasza to\u017csamo\u015b\u0107 wynika w\u0142a\u015bnie z faktu posiadania dziadk\u00f3w – komunist\u00f3w. To dlatego naszym obowi\u0105zkiem jest publiczna, bardzo negatywna ocena tego pokolenia. W tym sensie u\u017cy\u0142em por\u00f3wnania do m\u0142odych Niemc\u00f3w, od nich te\u017c spodziewano si\u0119 pewnego ustosunkowania si\u0119 do przesz\u0142o\u015bci pewnego pokolenia. W naszym przypadku t\u0119 konieczno\u015b\u0107 pot\u0119guje fakt, \u017ce je\u015bli nie my, to zajm\u0105 si\u0119 tym antysemici, a oni robi\u0105 to przecie\u017c zawodowo.<\/span><\/p>\n

Piotr: Rozliczaniem komunist\u00f3w zajmuj\u0105 si\u0119 dzisiaj prawicowi antykomuni\u015bci, z kt\u00f3rych poza pos\u0142em Czes\u0142awem Bieleckim, kt\u00f3ry deklaruje si\u0119 jako \u017byd, wi\u0119kszo\u015b\u0107 to polscy endecy lub ludzie o pogl\u0105dach zbli\u017conych do “narodowych”. Rzadziej si\u0119 wi\u0119c rozlicza komunist\u00f3w polskich. Podchodzi si\u0119 do nich z pewn\u0105 wyrozumia\u0142o\u015bci\u0105: owszem, byli oni zdrajcami Polski, ale dzia\u0142ali jako Polacy we w\u0142asnym kraju. Sugeruje si\u0119 natomiast \u017ce buduj\u0105c komunizm \u017bydzi, nie do\u015b\u0107, \u017ce dzia\u0142ali wbrew interesom Polski, to dysponowali w pewnym sensie nie swoj\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105. Byli elementem obcym, niezale\u017cnie od tego, \u017ce mieszkali tu przez tysi\u0105c lat. My\u015bl\u0119, \u017ce inaczej si\u0119 dzi\u015b ocenia Bieruta i Bermana.<\/span><\/p>\n

Robin: Z dzisiejszej perspektywy \u0142atwo jest wszystko interpretowa\u0107 jednoznacznie negatywnie. Jednak nasi dziadkowie traktowali to pozytywnie. To nie by\u0142 oczywi\u015bcie spisek garstki \u017byd\u00f3w, kt\u00f3ra postanowi\u0142a zniszczy\u0107 Polsk\u0119. Oni byli przekonani, \u017ce buduj\u0105 Polsk\u0119 now\u0105, lepsz\u0105, bezklasow\u0105 i sprawiedliw\u0105. Z t\u0105 dobr\u0105 wol\u0105 ja si\u0119 w sumie bardzo cz\u0119sto uto\u017csamiam – mimo, \u017ce jestem w stanie oceni\u0107 rzetelnie jej skutki.<\/span><\/p>\n

Piotr: Nie by\u0142o nigdy formacji politycznej, kt\u00f3ra chcia\u0142a robi\u0107 \u017ale. Nawet hitlerowcy obiecywali dobre warunki, ale \u017ceby je spe\u0142ni\u0107 nale\u017ca\u0142o zlikwidowa\u0107 pewne grupy spo\u0142eczne.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: To tym gorzej, \u017ce te idee by\u0142y pi\u0119kne i s\u0142uszne. By\u0107 mo\u017ce, gdyby oni byli cynicznymi skurwielami, to nam by\u0142oby \u0142atwiej. Ocena by\u0142aby oczywista, a tak powstaje sytuacja, w kt\u00f3rej cz\u0142owiek wierz\u0105cy w pi\u0119kne idee, w imi\u0119 tych idei katuje przes\u0142uchiwanych wi\u0119\u017ani\u00f3w. Nasi dziadkowie o tych zbrodniach zazwyczaj wiedzieli, mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107 proces\u00f3w moskiewskich i innych. Oni byli wyizolowani z tego spo\u0142ecze\u0144stwa, byli jego marginesem i na tym polega\u0142a ich tragedia.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142: Czy nie uwa\u017cacie, \u017ce t\u0119 tez\u0119 mo\u017cna odwr\u00f3ci\u0107? Przecie\u017c oni si\u0119 stali komunistami w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce izolowano ich od tego spo\u0142ecze\u0144stwa. Mo\u017ce ci \u017bydzi nie zostaliby komunistami, gdyby swobodnie mogli si\u0119 asymilowa\u0107 w latach ’20 i ’30.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Stanowczo protestuj\u0119 przeciwko takiemu tokowi my\u015blenia. Przecie\u017c w ten spos\u00f3b dojdziemy do wniosku, \u017ce to Polacy s\u0105 winni wszystkiemu temu, co zrobili \u017cydowscy komuni\u015bci.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142: Oczywi\u015bcie, \u017ce nie s\u0105! Musimy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce oni nie byli akceptowani w swoim spo\u0142ecze\u0144stwie. To w\u0142a\u015bnie pchn\u0119\u0142o ich w pu\u0142apk\u0119 bezpa\u0144stwowego i beznarodowego komunizmu. Nie zawsze by\u0142o to efektem z\u0142ej woli tych ludzi.<\/span><\/p>\n

Piotr: Nie znosz\u0119 takiego gadania, kt\u00f3re uzasadnia post\u0119pki ludzi warunkami spo\u0142ecznymi. Cz\u0142owiek jest wyposa\u017cony w woln\u0105 wol\u0119 i ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 wolnych wybor\u00f3w. Nie mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 faktu, \u017ce kto\u015b pope\u0142nia zbrodnie tym, \u017ce wychowa\u0142 si\u0119 w lepiance.<\/span><\/p>\n

Robin: Je\u015bli uznamy, \u017ce ka\u017cdy z nich mia\u0142 woln\u0105 wol\u0119, to zgodzimy si\u0119 z antysemitami, kt\u00f3rzy zgodnie twierdz\u0105, \u017ce ludzie ci byli “przesi\u0105kni\u0119t\u0105 z\u0142em \u017cydokomun\u0105”.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Pami\u0119tajcie, \u017ce oni nie byli grup\u0105 reprezentatywn\u0105 dla og\u00f3\u0142u \u017byd\u00f3w przed wojn\u0105. Po wojnie tak\u017ce nie, mimo \u017ce mieli w czasie wojny znacznie wi\u0119ksz\u0105 szans\u0119 prze\u017cycia, np. w ZSRR, jak moi dziadkowie. Nie wiem, czemu mamy dyskutowa\u0107 z tez\u0105 antysemit\u00f3w, \u017ce \u017bydzi powinni odpowiada\u0107 za komunizm. \u017bydzi byli nadreprezentowani w partii, ale byli te\u017c nadreprezentowani w grupie wymordowanych w lesie katy\u0144skim. Mo\u017cemy zatem postawi\u0107 kilka ko\u0144cz\u0105cych t\u0119 dyskusj\u0119 pyta\u0144: jak oceniamy ich dzia\u0142alno\u015b\u0107? Na ile czujemy si\u0119 wnukami i spadkobiercami tej grupy? Wed\u0142ug mnie – jeste\u015bmy nimi, i to nie my czterej, ale my – \u017bydzi polscy. Jaki wi\u0119c jest nasz stosunek do tego, wobec “publiczno\u015bci” \u017cydowskiej i polskiej? Co my\u015blimy o nas, naszych dziadkach i naszej roli w Polsce? Musimy mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce gdy jaki\u015b antysemita powie nam: “Tw\u00f3j dziadek robi\u0142 niedobrze”, to niezale\u017cnie od tego, czy m\u00f3j rozm\u00f3wca jest antysemit\u0105 czy nie, mam obowi\u0105zek powa\u017cnie na to odpowiedzie\u0107.<\/span><\/p>\n

Piotr: Uwa\u017cam dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u017cydowskich komunist\u00f3w za szkodliw\u0105 zar\u00f3wno dla Polski, jak i dla interes\u00f3w \u017cydowskich w og\u00f3le. My\u015bl\u0119 tu o interesach ludno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce, w Europie i na \u015bwiecie. R\u00f3wnie\u017c za szkodliw\u0105 dla sprawy palesty\u0144skiej, oceniaj\u0105c fakt z perspektywy syjonist\u00f3w. To, czy by\u0142y w Polsce specyficzne warunki, kt\u00f3re sk\u0142oni\u0142y nieliczn\u0105 grup\u0119 \u017byd\u00f3w do zostania komunistami, jest zupe\u0142nie inn\u0105 spraw\u0105. Moim zdaniem warunki spo\u0142eczne nie usprawiedliwiaj\u0105 pope\u0142nionych zbrodni. Pytanie o specyficzne cechy narodu \u017cydowskiego, jak wnikliwe studiowanie ksi\u0105g czy kontestowanie pewnych warto\u015bci zawarte w tej kulturze, spycha nas ku cienkiej granicy mi\u0119dzy bardzo powa\u017cn\u0105 analiz\u0105 stereotyp\u00f3w kulturowych a rasizmem. Podobnie m\u00f3wi si\u0119 dzi\u015b o Goldhagenie, jednak on sam odpowiada na zarzuty rasizmu stawiane ksi\u0105\u017cce “Gorliwi kaci Hitlera”, \u017ce nie pisze w niej o rasie, tylko o cechach kulturowych specyficznych dla danego narodu. Patrz\u0105c z tej perspektywy na nar\u00f3d \u017cydowski, mo\u017cemy stwierdzi\u0107, \u017ce specyficzne warunki spo\u0142eczne, w kt\u00f3rych \u017bydzi \u017cyli przez ostatnie dwa tysi\u0105ce lat sprawi\u0142y, i\u017c z racji swojej kultury stali si\u0119 najbardziej naturalnym sk\u0142adnikiem ruchu komunistycznego. Odpowiadaj\u0105c na pytanie o ocen\u0119 ich dzia\u0142alno\u015bci musz\u0119 jasno o\u015bwiadczy\u0107, \u017ce by\u0142a to nie tylko dzia\u0142alno\u015b\u0107 z\u0142a, ale r\u00f3wnie\u017c g\u0142upia. Tej g\u0142upoty nie mog\u0105 usprawiedliwi\u0107 bardziej czy mniej szlachetne cele.<\/span><\/p>\n

Robin: Staraj\u0105c si\u0119 dokona\u0107 oceny tego pokolenia musimy pami\u0119ta\u0107, przed jakimi wyborami ono stan\u0119\u0142o. Spo\u0142ecze\u0144stwo po wojnie by\u0142o bardzo spolaryzowane, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u015br\u00f3d oddzia\u0142\u00f3w stawiaj\u0105cych na walk\u0119 do ko\u0144ca by\u0142a nastawiona antysemicko. Marek Edelman w wydanej ostatnio ksi\u0105\u017cce “Stra\u017cnik” pisze, \u017ce nie by\u0142o w czasie wojny ani po wojnie oddzia\u0142u niepodleg\u0142o\u015bciowego, w kt\u00f3rym \u017bydzi mogliby czu\u0107 si\u0119 bezpiecznie i walczy\u0107 na r\u00f3wnych prawach z Polakami. To dlatego trafiali cz\u0119\u015bciej do Armii Ludowej. Nie mo\u017cna wi\u0119c ignorowa\u0107 sytuacji spo\u0142ecznej. Gdyby w AK nie by\u0142o \u017cadnego antysemityzmu, to zapewne \u017bydzi lokowaliby swoje sympatie w\u0142a\u015bnie w ruchu niepodleg\u0142o\u015bciowym i nie by\u0142oby tak silnej ich nadreprezentacji w ruchu komunistycznym.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142: Te wybory \u017cydowskich komunist\u00f3w s\u0105 rzeczywi\u015bcie kluczem do rozwi\u0105zania zagadki ich pokolenia. Ja jednak szuka\u0142bym \u017ar\u00f3de\u0142 raczej przed wojn\u0105. W czasie wojny wyboru ju\u017c chyba nie by\u0142o – sam Marek Edelman, kt\u00f3ry przecie\u017c komunist\u0105 nie by\u0142, walczy\u0142 w powstaniu warszawskim jako cz\u0142onek Armii Ludowej, a nie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w – w AK. Dla mnie ten fakt ilustruje pewn\u0105 og\u00f3ln\u0105 zasad\u0119, \u017ce by\u0142y w\u00f3wczas dwie historie – historia polska i historia \u017cydowska, kt\u00f3re przebiega\u0142y r\u00f3wnolegle. Dwa \u015bwiaty, kt\u00f3re si\u0119 nie przenika\u0142y, a jedyn\u0105 iluzj\u0105 przekroczenia barier oddzielaj\u0105cych je by\u0142 w\u0142a\u015bnie komunizm. Oczywi\u015bcie musz\u0119 ustosunkowa\u0107 si\u0119 negatywnie do dzia\u0142alno\u015bci pokolenia \u017cydowskich komunist\u00f3w w zbrodniczym systemie, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142tworzyli. Mog\u0119 stara\u0107 si\u0119 zrozumie\u0107 ich wyb\u00f3r w latach trzydziestych, ale ju\u017c nie mog\u0119 poj\u0105\u0107, czemu nie porzucili tej iluzji i nie zrezygnowali w roku ’39, a ju\u017c na pewno po wojnie. Tragedi\u0105 tego pokolenia by\u0142a niemoc – to, \u017ce nie potrafili zrezygnowa\u0107 w\u00f3wczas, gdy odrzucenie komunizmu zaczyna\u0142o poci\u0105ga\u0107 za sob\u0105 jakie\u015b koszty, zazwyczaj opuszczenie Polski na zawsze. \u017bydowscy komuni\u015bci wracaj\u0105c z ZSRR nie robili tak, jak ich emigruj\u0105cy na Zach\u00f3d niekomunistyczni wsp\u00f3\u0142ziomkowie. Oni si\u0119 tu zatrzymali i \u015bwiadomie pozostawali w Polsce.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Bo PRL by\u0142 ich krajem, jak niemal nikogo wi\u0119cej. My jeste\u015bmy w tym sensie wnukami PRL-u. Cho\u0107 nieco inaczej ni\u017c ka\u017cdy m\u0142ody cz\u0142owiek w naszym wieku, kt\u00f3ry te\u017c mo\u017ce to o sobie powiedzie\u0107.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142: Ale jest jeszcze inna sprawa: jeste\u015bmy te\u017c dzie\u0107mi polskiej demokracji. Bo w ko\u0144cu kt\u00f3\u017c inny, jak nie ci sami ludzie, zostawali cz\u0119sto rewizjonistami po ’56 roku, by w ko\u0144cu ich dzieci by\u0142y r\u00f3wnie nadreprezentowane w\u015br\u00f3d demonstrant\u00f3w w marcu ’68. Oni i ich dzieci zrobili przecie\u017c bardzo du\u017co dla powstania demokratycznej Polski. Nie zmienia to faktu, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 pokolenia naszych dziadk\u00f3w w czasach stalinowskich oceniam jednoznacznie negatywnie – jako wspieranie systemu opartego na przemocy i terrorze.<\/span><\/p>\n

Krzysztof: Odpowiem na te pytania podobnie jak Piotr. Z mojego punktu widzenia dzia\u0142alno\u015b\u0107 pokolenia \u017cydowskich komunist\u00f3w uwa\u017cam za g\u0142upi\u0105, niekorzystn\u0105 zar\u00f3wno dla Polak\u00f3w, jak i dla \u017byd\u00f3w. By\u0142a to dzia\u0142alno\u015b\u0107 generalnie zbrodnicza i szkodliwa. Bardzo niewiele usprawiedliwia dzia\u0142alno\u015b\u0107 naszych dziadk\u00f3w. Mo\u017cna oczywi\u015bcie znale\u017a\u0107 jakie\u015b polityczne, spo\u0142eczne i psychologiczne warunki, kt\u00f3re ich do tego sk\u0142oni\u0142y. Da si\u0119 ich postawy w ten spos\u00f3b wyt\u0142umaczy\u0107; nie byli oni przecie\u017c band\u0105 zwyrodnialc\u00f3w, kt\u00f3ra uwzi\u0119\u0142a si\u0119 na Polak\u00f3w dlatego, \u017ce nale\u017celi oni do innego narodu. Temat, kt\u00f3ry tu poruszyli\u015bmy: \u017bydzi a polsko\u015b\u0107, to kolejna tragiczna sprawa. By\u0107 mo\u017ce wej\u015bcie w komunizm by\u0142o paradoksalnie jedynym sposobem na wej\u015bcie w polsko\u015b\u0107. Na ten temat powinna si\u0119 odby\u0107 szczera dyskusja Polak\u00f3w. Natomiast moim celem nie jest oskar\u017canie Polak\u00f3w, tylko uporanie si\u0119 z problemem naszych dziadk\u00f3w. Mo\u017ce pewnym elementem \u0142agodz\u0105cym w naszej ocenie dziadk\u00f3w by\u0142 fakt, \u017ce to w\u0142a\u015bnie oni wychowali pokolenie opozycjonist\u00f3w. Wychowali je nie w mi\u0142o\u015bci do zamordyzmu, tylko w \u015bwiecie warto\u015bci demokratycznych, w kt\u00f3re wierzyli, cho\u0107 je \u0142amali. To dlatego ich dzieci masowo si\u0119 zbuntowa\u0142y, nie zaakceptowa\u0142y prostego dziedziczenia du\u017cych mo\u017cliwo\u015bci i apana\u017cy. My\u015bl\u0119, \u017ce nawet my korzystamy bardziej z tego, \u017ce nasi dziadkowie byli komunistami, ni\u017c z faktu, \u017ce rodzice stan\u0119li w opozycji do tamtego systemu. My\u015bl\u0119 tu g\u0142\u00f3wnie o mieszkaniach, kt\u00f3re odziedziczyli\u015bmy, o ksi\u0105\u017ckach, kt\u00f3re mamy na naszych p\u00f3\u0142kach. Czerpiemy wi\u0119ksze lub mniejsze korzy\u015bci z tego, \u017ce oni byli funkcjonariuszami komunistycznego pa\u0144stwa. To pot\u0119guje konieczno\u015b\u0107 publicznej negatywnej oceny pokolenia “\u017cydokomuny” przez ich wnuki. My\u015bl\u0119, \u017ce je\u015bli chcemy by\u0107 zar\u00f3wno Polakami, jak i \u017bydami, to musimy da\u0107 odpowied\u017a na pytanie nie tylko o to\u017csamo\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105, lecz r\u00f3wnie\u017c o nasz\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 polsk\u0105. Przez ostatnie 10 lat wiele si\u0119 m\u00f3wi\u0142o o to\u017csamo\u015bci \u017cydowskiej i odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce wszystko ju\u017c powiedziano. Wydaje mi si\u0119, \u017ce teraz przyszed\u0142 czas na pytanie o polsko\u015b\u0107. Elementem tej odpowiedzi b\u0119dzie publiczna negatywna ocena \u017cydowskich komunist\u00f3w, z punktu widzenia tego, co w nas jest polskie.<\/span><\/p>\n

Piotr Pazi\u0144ski jest absolwentem Instytutu Filozofii UW, redaktorem naczelnym pisma Midrasz<\/span>
\n Krzysztof Srebrny jest psychoterapeut\u0105, nauczycielem Wiedzy o Spo\u0142ecze\u0144stwie w warszawskim liceum im. Witkacego<\/span>
\n Robin Ringer jest studentem Nauk Politycznych w Colegium Civitas, cz\u0142onkiem Polskiej Unii Student\u00f3w \u017bydowskich<\/span>
\n Micha\u0142 Bilewicz jest studentem Mi\u0119dzywydzia\u0142owych Indywidualnych Studi\u00f3w Humanistycznych UW, redaktorem naczelnym Jide\u0142e<\/span><\/p>\n

(Rozmowa zosta\u0142a opublikowana w przesz\u0142osci na \u0142amach pisma Jide\u0142e)<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wnuki “\u017cydokomuny” [Rozmowa zosta\u0142a opublikowana w przesz\u0142osci na \u0142amach pisma Jide\u0142e] Jide\u0142e Micha\u0142: Cz\u0119sto s\u0142yszymy, \u017ce kwestii pokolenia \u017cydowskich komunist\u00f3w nie nale\u017cy dzi\u015b w Polsce porusza\u0107. Ten temat, wstydliwy dla \u017byd\u00f3w, jest pomijany w wi\u0119kszo\u015bci publicznych wypowiedzi cz\u0142onk\u00f3w naszej spo\u0142eczno\u015bci. Zapominaj\u0105c o nim, prowadzimy z Polakami dialog oparty na wyznaniach winy jedynie z polskiej strony: […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43313"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43313"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43313\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43317,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43313\/revisions\/43317"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43313"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=43313"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=43313"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}