{"id":44607,"date":"2016-07-24T17:05:08","date_gmt":"2016-07-24T15:05:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=44607"},"modified":"2016-07-24T05:32:45","modified_gmt":"2016-07-24T03:32:45","slug":"44607","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=44607","title":{"rendered":"Kto zabi\u0142 200 tys. litewskich \u017byd\u00f3w? Rozmowa z Rut\u0105 Vanagaite, autork\u0105 ksi\u0105\u017cki ‘Nasi’"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Kto zabi\u0142 200 tys. litewskich \u017byd\u00f3w? Rozmowa z Rut\u0105 Vanagaite, autork\u0105 ksi\u0105\u017cki ‘Nasi’<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marcin K\u0105cki<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Ludzie dowiedzieli si\u0119 ode mnie, \u017ce pod ziemi\u0105 le\u017c\u0105 ich s\u0105siedzi. Rozmowa z Rut\u0105 Vanagaite, autork\u0105 ksi\u0105\u017cki “Nasi” o mordowaniu \u017byd\u00f3w przez Litwin\u00f3w.<\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"Ruta Vanagaite FOT. JULIUS KALINSKAS \/ 15MIN<\/span><\/em><\/p>\n

CV: Ruta Vanagaite<\/strong> (ur. w 1955) – litewska teatrolo\u017cka, producentka telewizyjna, tw\u00f3rczyni festiwali teatralnych, w\u0142a\u015bcicielka agencji public relations, szefowa programu historycznego “Aktywna pami\u0119\u0107 europejska”<\/span><\/em><\/p>\n

W ilu miejscach na Litwie dosz\u0142o do mordu na \u017bydach?<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– Znanych jest 220, w kt\u00f3rych zgin\u0119\u0142o prawie 200 tys. \u017byd\u00f3w. W wi\u0119kszo\u015bci udzia\u0142 brali w tym Litwini, w ci\u0105gu trzech miesi\u0119cy 1941 roku. Skala by\u0142a tak du\u017ca, \u017ce zaraz potem sami si\u0119 przerazili i zacz\u0119li niedobitkom pomaga\u0107. Wtedy te\u017c pojawi\u0142o si\u0119 s\u0142owo, kt\u00f3rego nie ma w innych j\u0119zykach kraj\u00f3w, gdzie dosz\u0142o do Holokaustu: “zydsaudis”, czyli osoba morduj\u0105ca \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Opisuje to pani w ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3ra p\u00f3\u0142 roku temu wywo\u0142a\u0142a na Litwie burz\u0119. Ale nie jest pani historykiem.<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– By\u0142am krytykiem teatralnym, potem dziennikark\u0105, pisa\u0142am do gazet litewskich. W latach 80. wyjecha\u0142am do Finlandii, wysz\u0142am tam za m\u0105\u017c. Wr\u00f3ci\u0142am, zosta\u0142am dyrektorem artystycznym w teatrze, by\u0142am producentk\u0105 w telewizji. Przed kilkoma laty realizowa\u0142am unijny projekt skierowany do m\u0142odzie\u017cy pt. “By\u0107 \u017bydem”. Potem trafi\u0142am na wyk\u0142ad dla nauczycieli, podczas kt\u00f3rego m\u00f3wiono o Holokau\u015bcie. Wysz\u0142am z niego wstrz\u0105\u015bni\u0119ta, bo po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142am, kto tak naprawd\u0119 mordowa\u0142 \u017byd\u00f3w na Litwie, \u017ce nie byli to \u017cadni zbrodniarze, hitlerowcy, ale zwykli Litwini. Chcia\u0142am dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej. Zacz\u0119\u0142am szuka\u0107 protoko\u0142\u00f3w \u015bledczych, zapis\u00f3w z ekshumacji, kt\u00f3rych po wojnie dokonywali Rosjanie.<\/span><\/p>\n

W szkole w czasach radzieckich uczono nas, \u017ce to faszy\u015bci mordowali. Ale jacy faszy\u015bci? Pewnie Niemcy. Moje dzieci ju\u017c po 1989 r. nie wiedzia\u0142y o miejscach ka\u017ani, o Ponarach [lasy ko\u0142o Wilna, w kt\u00f3rych Niemcy i kolaboruj\u0105cy z nimi Litwini zamordowali ok. 100 tys. cywil\u00f3w – \u017byd\u00f3w, Polak\u00f3w, Rosjan, Rom\u00f3w]. Zacz\u0119\u0142am czyta\u0107 prace litewskich historyk\u00f3w. Pisali o tym, ale poza akademickie biblioteki to nie wysz\u0142o. Nikt tego nie czyta\u0142, nie rozmawia\u0142 o tym, \u017ceby to przesz\u0142o bez echa. Mam wra\u017cenie, \u017ce w\u0142adzy o to chodzi\u0142o. Gdy pyta\u0142am kilku historyk\u00f3w, dlaczego o tym nie m\u00f3wi\u0105 g\u0142o\u015bniej, s\u0142ysza\u0142am: to zbyt niebezpieczne. Tak powiedzia\u0142 mi jeden z nich, gdy da\u0142 mi swoje ksi\u0105\u017cki. Nie chc\u0105 ryzykowa\u0107 swojej pozycji zawodowej. Centrum Holokaustu w Izraelu kilka lat temu, jak us\u0142ysza\u0142am od historyk\u00f3w, przes\u0142a\u0142o do litewskiego rz\u0105du list z nazwiskami prawie 5 tys. Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy brali udzia\u0142 w mordach, ale list ten pozostaje utajniony. Nie wiadomo, o jakie nazwiska chodzi. Spraw\u0119 przemilczano, a gdy chcia\u0142am otrzyma\u0107 list, us\u0142ysza\u0142am, \u017ce jest w\u0142asno\u015bci\u0105 rz\u0105du. Wtedy, w 2015 roku, postanowi\u0142am napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119.<\/span><\/p>\n

Wcze\u015bniej wyda\u0142a pani poradnik dla kobiet.<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– “Nie babie lato”, o kobietach po czterdziestce, o tym jak by\u0107 szcz\u0119\u015bliw\u0105 (\u015bmiech). To bestseller. Wydawnictwo poprosi\u0142o mnie o kolejn\u0105, kt\u00f3ra by\u0142aby hitem, ale powiedzia\u0142am – teraz dostaniecie o Holokau\u015bcie. Byli zdziwieni, kr\u0119cili nosem, m\u00f3wili, \u017ce lepiej od\u0142o\u017cy\u0107 to na p\u00f3\u017aniej, a\u017c zmieni si\u0119 sytuacja geopolityczna. Bali si\u0119, \u017ce Putin wykorzysta ksi\u0105\u017ck\u0119, by m\u00f3wi\u0107, \u017ce jeste\u015bmy faszystami. Ale kiedy, spyta\u0142am, zmieni si\u0119 ta sytuacja? Za 20 lat? Nie, musz\u0119 napisa\u0107 to teraz. Zgodzili si\u0119, ale poprosili, by do dnia publikacji o ksi\u0105\u017cce nie m\u00f3wi\u0107. Bali si\u0119, \u017ce politycy litewscy b\u0119d\u0105 naciska\u0107, by ksi\u0105\u017cka si\u0119 nie ukaza\u0142a. No to milcza\u0142am. Po publikacji w dwa dni sprzeda\u0142 si\u0119 ca\u0142y pierwszy nak\u0142ad “Naszych” – 2 tys. To na Litwie, kt\u00f3ra ma 3 mln mieszka\u0144c\u00f3w, olbrzymia sprzeda\u017c w tak kr\u00f3tkim czasie.<\/span><\/p>\n

Dlaczego politycy mieliby naciska\u0107?<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– Bo zbyt wielu Litwin\u00f3w by\u0142o zaanga\u017cowanych w mordowanie \u017byd\u00f3w. W podr\u0119cznikach szkolnych m\u00f3wi si\u0119 o tym w pokr\u0119tny spos\u00f3b, minimalizuje si\u0119 liczb\u0119 sprawc\u00f3w. Nie podaje si\u0119 precyzyjnych informacji, w jakich miejscach i ilu zbrodniarzy bra\u0142o udzia\u0142 w mordach. Nikt nie robi\u0142 wywiad\u00f3w ze \u015bwiadkami tych zbrodni, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 w tych wsiach. Spotka\u0142am si\u0119 z tym, \u017ce nauczyciele miewaj\u0105 antysemickie nastawienie, wi\u0119c czego mog\u0105 nauczy\u0107 dzieci. Politycy wiedz\u0105, \u017ce trzeba by na nowo napisa\u0107 histori\u0119 stosunk\u00f3w litewsko-\u017cydowskich: kto strzela\u0142, konwojowa\u0142 ofiary, rozdawa\u0142 bro\u0144. To nie by\u0142o kilkunastu zbrodniarzy, ale ca\u0142y system pa\u0144stwowy – policja, administracja, politycy, kt\u00f3rzy kolaborowali z Niemcami – by\u0142 zaanga\u017cowany w mord. Wielu, tak\u017ce politycy, ma w rodzinach morderc\u00f3w, dlatego nie pasuje im taka historia. Wol\u0105 m\u00f3wi\u0107, \u017ce podczas wojny byli\u015bmy bohaterami, \u017ce walczyli\u015bmy o wybicie si\u0119 na niepodleg\u0142o\u015b\u0107 z ZSRR.<\/span><\/p>\n

Mam w domu zegar \u015bcienny i szaf\u0119 sprzed wojny po babci. Mieszka\u0142a w Panevezys, gdy dosz\u0142o do pogromu. Gdzie ona to mog\u0142a kupi\u0107? Sk\u0105d mia\u0142a takie meble? Nie by\u0142oby jej na to sta\u0107, cho\u0107 by\u0142a nauczycielk\u0105. To rodzi we mnie pytania i ka\u017cdy Litwin, kt\u00f3ry ma w domu co\u015b cennego, nietypowego, powinien zada\u0107 sobie pytanie: sk\u0105d moi dziadkowie to mieli? Litwini byli przed wojn\u0105 bardzo biedni. Gdy zgin\u0119\u0142o 200 tys. \u017byd\u00f3w, pozosta\u0142o po nich 50 tys. dom\u00f3w i miliony fant\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jeden ze sprawc\u00f3w, kt\u00f3ry rozstrzeliwa\u0142 \u017byd\u00f3w, m\u00f3wi: “Nie wiem, dlaczego to robi\u0142em, nie mia\u0142em pieni\u0119dzy, chcia\u0142em \u017cy\u0107 lepiej, nikt si\u0119 nie zastanawia\u0142”.<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– M\u00f3wi\u0105 o tym tak, jakby nie strzelali do ludzi, ale do zwierz\u0105t. To by\u0142 efekt propagandy niemieckiej, ale powtarza\u0142a to litewska w\u0142adza. M\u00f3wi\u0142a: \u017bydzi nie s\u0105 lud\u017ami, stoj\u0105 na drodze do naszej niepodleg\u0142o\u015bci. Propaganda niemiecka m\u00f3wi\u0142a, \u017ce wszyscy \u017bydzi to bolszewicy, Litwini to podchwycili, us\u0142yszeli w radiu, czytali w gazetach. \u017bydzi byli zamo\u017cni, a nasi stale byli u nich zad\u0142u\u017ceni. Z protoko\u0142\u00f3w przes\u0142ucha\u0144 wynika, \u017ce to m\u00f3g\u0142 by\u0107 jeden z powod\u00f3w pozbycia si\u0119 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli sklepy i dawali w nich na kredyt. A skoro nie ma \u017byda, to nie ma d\u0142ugu.<\/span><\/p>\n

Ilu by\u0142o litewskich zbrodniarzy?<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– M\u00f3wi si\u0119 o ponad 5 tys. Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy bezpo\u015brednio brali udzia\u0142 w rozstrzeliwaniu \u017byd\u00f3w. Ale wg historyk\u00f3w potrzeba by kilku lat bada\u0144 specjalnego zespo\u0142u, \u017ceby dok\u0142adnie to ustali\u0107. Podczas okupacji w naszej administracji by\u0142o ledwie 660 Niemc\u00f3w, a Litwin\u00f3w oko\u0142o 20 tys. To nasze samorz\u0105dy, policja tworzy\u0142y listy \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych rozstrzeliwano. To Litwini prowadzili \u017byd\u00f3w nad do\u0142y, kt\u00f3re wykopa\u0142a miejscowa ludno\u015b\u0107. A kto nie mordowa\u0142, ten mia\u0142 udzia\u0142 w grabie\u017cy. W Panevezys stworzono list\u0119 po\u017cydowskich fant\u00f3w do podzia\u0142u: 2 tys. m\u0119skich spodni, 7 tys. koszul, 10 tys. poszewek, r\u0119czniki, p\u0142aszcze dla dzieci, ponad 4 tys. element\u00f3w odzie\u017cy dzieci\u0119cej i tysi\u0105ce innych przedmiot\u00f3w – materace, talerze, fili\u017canki. W sumie oko\u0142o 80 tys. rzeczy rozdano w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Panevezys tu\u017c po tym, gdy zamordowano 4,4 tys. \u017byd\u00f3w. Ka\u017cdy mieszkaniec otrzyma\u0142 trzy-cztery fanty, a Niemcy zabierali najcenniejsze meble i inne przedmioty. To wszystko dane historyczne. Tak to wygl\u0105da\u0142o w ka\u017cdym miejscu ka\u017ani.<\/span><\/p>\n

W latach 1941-44 Zenonas Blynas, sekretarz generalny Partii Narodowej, cz\u0142onek rz\u0105du litewskiego, opisywa\u0142 w dzienniku swoje kontakty z nazistami. Cytuje pani fragment jego listu, w kt\u00f3rym prosi, by przekaza\u0107 Fuhrerowi “nasze najszczersze wyrazy wdzi\u0119czno\u015bci za wyzwolenie Litwy od terroru \u017cydowsko-bolszewickiego”. Relacjonuje te\u017c post\u0119py masakry: “Rozmawia\u0142em z szefem administracji regionalnej Rokiskis – kopi\u0105 g\u0142\u0119boki na trzy metry d\u00f3\u0142, by doprowadzi\u0107 grup\u0119 100 \u017byd\u00f3w”. Jaki\u015b policjant pisze: aresztowano wszystkich m\u0119\u017cczyzn.<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– Zar\u00f3wno ci, kt\u00f3rzy przygotowywali listy z \u017bydami do wymordowania, jak i bezpo\u015bredni sprawcy traktowali to jak normaln\u0105 prac\u0119. Przychodzili do niej rano, robili spisy, pili herbat\u0119, mordowali i dostawali za to pensj\u0119. Najcz\u0119\u015bciej Niemcy tylko miejsca ka\u017ani fotografowali.<\/span><\/p>\n

Pracuj\u0105c nad ksi\u0105\u017ck\u0105, zje\u017adzi\u0142am prawie 40 takich miejsc, gdzie le\u017cy po 3-10 tys. zamordowanych i zakopanych… Nie mog\u0119 ju\u017c chodzi\u0107 na cmentarz moich rodzic\u00f3w, bo ci\u0105gle przypominaj\u0105 mi si\u0119 tamte miejsca. Nie mog\u0119 k\u0142a\u015b\u0107 kwiat\u00f3w na ich grobie, bo wiem, \u017ce w ca\u0142ym kraju le\u017c\u0105 ludzie pochowani jak szczury, i czuj\u0119, \u017ce mi nie wypada, skoro nie uporali\u015bmy si\u0119 z tyloma anonimowymi grobami.<\/span><\/p>\n

Jak s\u0105 upami\u0119tnione te miejsca?<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– Albo nie ma \u017cadnej informacji, albo takie, \u017ce sprawcami s\u0105 Niemcy lub faszy\u015bci i “lokalni pomocnicy”. Na \u017cadnym nie ma wzmianki, \u017ce dokonali tego Litwini. Nikt nie chodzi na nie w \u015awi\u0119to Zmar\u0142ych, nie stawia \u015bwieczki, nie k\u0142adzie kwiat\u00f3w. Gdy pyta\u0142am miejscowych, m\u00f3wili mi, \u017ce s\u0105 wa\u017cniejsze sprawy, \u017ce to nie nasza historia, bo to byli \u017bydzi. Przy tym jeden ze sprawc\u00f3w wspomina: po strzelaniu do \u017byd\u00f3w szed\u0142em si\u0119 wyspowiada\u0107.<\/span><\/p>\n

A jedna z kobiet, \u015bwiadk\u00f3w, m\u00f3wi, \u017ce ludzie tak bardzo pragn\u0119li mordowa\u0107, \u017ce tylko ksi\u0119\u017ca mogli to przerwa\u0107. Ale nie przerwali, bo Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 antysemicki albo wielu ksi\u0119\u017cy uleg\u0142o tej propagandzie. W batalionach zab\u00f3jc\u00f3w s\u0142u\u017cy\u0142 ksi\u0105dz, kt\u00f3ry po egzekucjach dawa\u0142 rozgrzeszenie.<\/span><\/p>\n

Szokuje pani opisami z ekshumacji, kt\u00f3rych dokonano po wojnie. Opisuje trupy dzieci, kobiet.<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– O to chodzi! Specjalnie nie oszcz\u0119dzam, niech czytaj\u0105, niech wiedz\u0105, bo ludziom brakuje empatii, nie potrafi\u0105 dostrzec, \u017ce pod t\u0105 ziemi\u0105 le\u017c\u0105 ludzie, ich s\u0105siedzi, bo nikt im tego nie powiedzia\u0142 albo nie chc\u0105 pami\u0119ta\u0107.<\/span><\/p>\n

Pyta pani mieszkank\u0119 jednej z wiosek, w kt\u00f3rej wymordowano \u017byd\u00f3w: kto strzela\u0142? Ona m\u00f3wi – Niemcy.<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– By\u0142a \u017con\u0105 partyzanta i by\u0107 mo\u017ce bra\u0142 on udzia\u0142 w egzekucjach. To przyk\u0142ad obrony wizerunku swojej rodziny. Inna kobieta, kt\u00f3ra by\u0142a \u015bwiadkiem mord\u00f3w, m\u00f3wi mi dzisiaj: “Nie ujawniajcie mojego nazwiska, bo chc\u0119 \u017cy\u0107”.<\/span><\/p>\n

Kogo si\u0119 boi?<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– Dzieci tych zab\u00f3jc\u00f3w, wnuk\u00f3w, bo nadal mieszkaj\u0105 ko\u0142o niej, w tej samej wsi. Wielu moich rozm\u00f3wc\u00f3w zastrzega\u0142o, by nie ujawnia\u0107 ich nazwisk. Ale s\u0105 te\u017c \u015bwiadectwa pami\u0119ci, cho\u0107 dziwne. W Panevezys kto\u015b postawi\u0142 krzy\u017c ku czci litewskiego bohatera, o kt\u00f3rym wioska wie, \u017ce to morderca \u017byd\u00f3w, a kto\u015b inny ten krzy\u017c ci\u0105gle przewraca.<\/span><\/p>\n

Polskie wydanie ksi\u0105\u017cki b\u0119dzie mia\u0142o jeszcze jednego autora – Efraima Zuroffa z Centrum Szymona Wiesenthala. Ale w litewskiej ksi\u0105\u017cce nie jest podpisany.<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– Pomaga\u0142 mi przy jej tworzeniu, podr\u00f3\u017cowa\u0142am z nim po miejscach ka\u017ani, ale specjalnie pomin\u0119li\u015bmy jego nazwisko w wydaniu litewskim. Zuroff jest na Litwie znienawidzony, bo od lat przekonuje, by\u015bmy rozliczyli si\u0119 z mord\u00f3w na \u017bydach. Powtarza\u0142 cz\u0119sto, \u017ce Litwini mordowali \u017byd\u00f3w jeszcze przed wkroczeniem Niemc\u00f3w, z czym si\u0119 nie zgadzam – uznano go za fanatyka. Dopiero gdy mnie spotka\u0142, powiedzia\u0142: jest pani pierwsz\u0105 osob\u0105 na Litwie, z kt\u00f3r\u0105 mog\u0119 spokojnie o tym porozmawia\u0107, kt\u00f3ra otwarcie m\u00f3wi o “\u017cydowskiej sprawie”. Dotychczas rozmawia\u0142 z politykami, kt\u00f3rzy nie chcieli o tym s\u0142ysze\u0107. Nie wiedzia\u0142 te\u017c, \u017ce litewscy historycy pisali o tym, bo nikt go nie informowa\u0142. Efraim mia\u0142 nieco przegi\u0119te poj\u0119cie o mordach, uwa\u017ca\u0142, \u017ce naprawd\u0119 wszyscy Litwini mordowali \u017byd\u00f3w albo nie mieli nic przeciwko zbrodni. Podczas pracy nad ksi\u0105\u017ck\u0105 zrozumia\u0142, \u017ce w\u015br\u00f3d nas byli porz\u0105dni ludzie, nabra\u0142 do nas szacunku, cho\u0107 Litwa to dla niego trauma osobista: jego rodzina zosta\u0142a zamordowana w Ponarach.<\/span><\/p>\n

Polski tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki brzmi “Podr\u00f3\u017c z wrogiem”.<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– Bo tak Efraim by\u0142 na Litwie traktowany. Dzi\u0119ki naszej wsp\u00f3lnej pracy przesta\u0142 rozmawia\u0107 z Rosjanami, nie udziela im wywiad\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Co to znaczy?<\/strong><\/span><\/p>\n

– Dla Putina sprawa mordu na \u017bydach by\u0142a rzeczywi\u015bcie pretekstem, by rozgrywa\u0107 swoj\u0105 polityk\u0119 przeciwko Litwie, by dzieli\u0107 nasze spo\u0142ecze\u0144stwo. Najwa\u017cniejszym wi\u0119c argumentem, jakim si\u0119 przeciwko Efraimowi pos\u0142ugiwano, by\u0142o: op\u0142acany przez Putina. Sama w to wierzy\u0142am, dop\u00f3ki nie pozna\u0142am prawdziwej historii o mordowaniu \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

A teraz?<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– Uwa\u017caj\u0105, \u017ce to ja jestem przekupiona przez Putina (\u015bmiech). Efraim jest \u017bydem, a ja Litwink\u0105, co jeszcze pogarsza moj\u0105 sytuacj\u0119, bo jestem nazywana “zdrajczyni\u0105”. A przecie\u017c kilka lat temu zrobi\u0142am s\u0142ynny projekt “Soviet bunkier” – to by\u0142a ekspozycja podziemna, obraz najstraszniejszych rzeczy, jakich do\u015bwiadczyli\u015bmy od ZSRR. Propaganda rosyjska nienawidzi\u0142a tego projektu, wi\u0119c my\u015bla\u0142am, \u017ce mam immunitet, by zmaga\u0107 si\u0119 z naszymi litewskimi grzechami. Myli\u0142am si\u0119.<\/span><\/p>\n

Po wydaniu ksi\u0105\u017cki, pod koniec ubieg\u0142ego roku, przyjecha\u0142a do mnie telewizja litewska. Rozmawiali\u015bmy, a potem pytaj\u0105: mo\u017ce pani pokaza\u0107 akt urodzenia? Tak, ale po co? Bo w internecie czytali\u015bmy, \u017ce pani jest \u017byd\u00f3wk\u0105. By\u0142am w szoku, ale szuka\u0142am i nie mog\u0142am znale\u017a\u0107. W programie posz\u0142a taka sugestia: zapewne ba\u0142a si\u0119 pokaza\u0107, \u017ce jest \u017byd\u00f3wk\u0105. Przykre reakcje odczu\u0142am te\u017c w najbli\u017cszym otoczeniu. Znajomi m\u00f3wili: po co ci ta historia, to sprawa \u017byd\u00f3w, po co do tego wraca\u0107, to by\u0142o tak dawno, \u017bydzi s\u0105 sami sobie winni, pomagali deportowa\u0107 naszych na Syberi\u0119.<\/span><\/p>\n

Te same argumenty padaj\u0105 w Polsce.<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– Dlatego na Litwie zw\u0105 mnie “litewskim Grossem”, w tonie negatywnym. My\u015bla\u0142am, \u017ce ludzie chc\u0105 zna\u0107 prawd\u0119, ale nawet znajomi intelektuali\u015bci pytali mnie: “\u017bydzi ci p\u0142ac\u0105?”. Przyjaci\u00f3\u0142ka: “Sp\u00f3jrz mi w oczy i powiedz, \u017ce nie op\u0142acaj\u0105 ci\u0119 \u017bydzi”. W internecie wyla\u0142a si\u0119 na mnie lawina nienawi\u015bci: kupiona przez \u017byd\u00f3w, Rosjan, dosta\u0142a za ksi\u0105\u017ck\u0119 maj\u0105tek – padaj\u0105 nawet przyk\u0142ady, \u017ce mam will\u0119 w Szwajcarii, co jest oczywi\u015bcie bzdur\u0105.<\/span><\/p>\n

M\u00f3j syn i c\u00f3rka powiedzieli mi, \u017ce po raz pierwszy w \u017cyciu s\u0105 ze mnie tak bardzo dumni, cho\u0107 gdy syn, 20-latek, spotyka koleg\u00f3w, s\u0142yszy: “Skoro Putin p\u0142aci twojej matce, to mo\u017ce nam postawisz piwo”.<\/span><\/p>\n

Jak zareagowa\u0142y litewskie w\u0142adze?<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– Widzia\u0142am w telewizji kilka program\u00f3w o mojej ksi\u0105\u017cce, w kt\u00f3rych politycy m\u00f3wili, \u017ce pojawi\u0142a si\u0119 w tym samym czasie co ksi\u0105\u017cka “Miasta \u015bmierci” Miros\u0142awa Tryczyka, o pogromach \u017byd\u00f3w dokonanych przez Polak\u00f3w, a to, ich zdaniem, \u015bwiadczy o skoordynowanej akcji z zewn\u0105trz.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wi\u0142 to kto\u015b powa\u017cny?<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– M.in. Arturas Paulauskas, by\u0142y przewodnicz\u0105cy litewskiego parlamentu, szef komitetu do \u015bcigania zbrodni nazistowskich i sowieckich. Rzecznik rz\u0105dowego departamentu bezpiecze\u0144stwa o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce ksi\u0105\u017cka zagra\u017ca bezpiecze\u0144stwu narodowemu. Nie chc\u0105 si\u0119 rozlicza\u0107, bo pe\u0142no jest pomnik\u00f3w albo ulic imienia bohater\u00f3w litewskich, kt\u00f3rzy zas\u0142u\u017cyli si\u0119 po wojnie albo w walce o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, a teraz trzeba by pokaza\u0107, \u017ce podczas wojny brali udzia\u0142 w mordach.<\/span><\/p>\n

Nie ma innych reakcji?<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– S\u0105, cz\u0119sto traumatyczne. Na spotkaniu autorskim kobieta powiedzia\u0142a mi, \u017ce pochodzi ze wsi, w kt\u00f3rej mieszka\u0142 jeden z oprawc\u00f3w. \u017be mia\u0142 c\u00f3rk\u0119, by\u0142 normalny, lubiany, ale nigdy nie m\u00f3g\u0142 wzi\u0105\u0107 swojej c\u00f3rki na r\u0119ce. Wtedy wie\u015b jeszcze nie wiedzia\u0142a, \u017ce mordowa\u0142 \u017cydowskie dzieci. Otrzyma\u0142am wiele \u015bwiadectw opisuj\u0105cych p\u00f3\u017aniejsze losy sprawc\u00f3w, opisy, jak te do\u015bwiadczenia przenosi\u0142y si\u0119 na ich dzieci, jak \u017cy\u0142y w cieniu mord\u00f3w. Natchniona tymi rozmowami my\u015bl\u0119 teraz o kontynuacji, o rozmowach z dzie\u0107mi oprawc\u00f3w. Wiem, \u017ce wielu b\u0119dzie chcia\u0142o rozmawia\u0107, bo prze\u017cy\u0142am to przy pierwszej ksi\u0105\u017cce. Pytani, jak by\u0142o – zaczynali p\u0142aka\u0107. Przychodz\u0105 te\u017c do mnie, dzwoni\u0105 i pisz\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy po lekturze “Naszych” je\u017cd\u017c\u0105 do swoich dziadk\u00f3w i te\u017c pytaj\u0105: jak by\u0142o? Ci dziadkowie dowiaduj\u0105 si\u0119 te\u017c, \u017ce tak by\u0142o w innych wioskach, w ca\u0142ym kraju. Bali si\u0119 wcze\u015bniej pyta\u0107, bo byli pewni, \u017ce taka tragedia wydarzy\u0142a si\u0119 tylko w ich wiosce, miasteczku.<\/span><\/p>\n

Czego dowiedzia\u0142a si\u0119 pani o swojej rodzinie?<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– Wiem, \u017ce m\u00f3j dziadek przygotowywa\u0142 list\u0119 aktywist\u00f3w \u017cydowskich, kt\u00f3rzy zostali p\u00f3\u017aniej zamordowani. Mo\u017ce nie wiedzia\u0142, po co ta lista by\u0142a robiona? Ale potem dosta\u0142 za to kilku sowieckich niewolnik\u00f3w do pracy. S\u0105siad dziadka otrzyma\u0142 dom i kilka hektar\u00f3w ziemi po \u017bydach za to, \u017ce konwojowa\u0142 ich na miejsce ka\u017ani. Opisuj\u0119 to, by pokaza\u0107, \u017ce by\u0107 mo\u017ce w ka\u017cdej rodzinie jest taki przypadek i trzeba o to pyta\u0107, by nie zapomnie\u0107, \u017ce taka tragedia, gdy si\u0119 powt\u00f3rzy, to dotknie zwyk\u0142ych ludzi. M\u0105\u017c mojej cioci ze strony ojca uciek\u0142 po wojnie do USA. Przysy\u0142a\u0142 nam stamt\u0105d paczki, ale zawsze podpisywa\u0142 si\u0119 damskim nazwiskiem. Rodzice m\u00f3wili, \u017ce si\u0119 ukrywa, bo chc\u0105 go dopa\u015b\u0107 za to, \u017ce mordowa\u0142 \u017byd\u00f3w, gdy podczas wojny by\u0142 komendantem posterunku policji. Po jego \u015bmierci na Litw\u0119 wr\u00f3ci\u0142a jego \u017cona i m\u00f3wi\u0142a o \u017bydach w okropny spos\u00f3b. Moja kuzynka, kt\u00f3ra te\u017c dostawa\u0142a d\u017cinsy z Ameryki od wujka, po ksi\u0105\u017cce przesta\u0142a si\u0119 do mnie odzywa\u0107. Te\u017c uwa\u017ca, \u017ce zdradzi\u0142am.<\/span><\/p>\n

Wiedz\u0105, co robi\u0142 podczas wojny?<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

– Tak, ale rodzina z USA zrzuci\u0142a si\u0119 na pomnik dla m\u0119\u017ca cioci, a zbudowa\u0142 go m\u00f3j ojciec. Jest na nim informacja, \u017ce by\u0142 bohaterskim powsta\u0144cem.<\/span><\/p>\n

Wideo “Du\u017cego Formatu”, czyli prawdziwi bohaterowie i prawdziwe historie, Polska i \u015bwiat bez fikcji. Wejd\u017a w intryguj\u0105c\u0105 materi\u0119 reporta\u017cu, poznaj niezwyk\u0142e opowie\u015bci ludzi – takich jak Ty i zupe\u0142nie innych.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kto zabi\u0142 200 tys. litewskich \u017byd\u00f3w? Rozmowa z Rut\u0105 Vanagaite, autork\u0105 ksi\u0105\u017cki ‘Nasi’ Marcin K\u0105cki Ludzie dowiedzieli si\u0119 ode mnie, \u017ce pod ziemi\u0105 le\u017c\u0105 ich s\u0105siedzi. Rozmowa z Rut\u0105 Vanagaite, autork\u0105 ksi\u0105\u017cki “Nasi” o mordowaniu \u017byd\u00f3w przez Litwin\u00f3w. Ruta Vanagaite FOT. JULIUS KALINSKAS \/ 15MIN CV: Ruta Vanagaite (ur. w 1955) – litewska teatrolo\u017cka, producentka […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44607"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=44607"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44607\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44609,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44607\/revisions\/44609"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=44607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=44607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=44607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}