{"id":46353,"date":"2016-09-08T17:09:20","date_gmt":"2016-09-08T15:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=46353"},"modified":"2016-09-04T14:58:32","modified_gmt":"2016-09-04T12:58:32","slug":"08-09-6","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=46353","title":{"rendered":"Joanna Olczak-Ronikier, “Wtedy. O powojennym Krakowie”"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Joanna Olczak-Ronikier, “Wtedy. O powojennym Krakowie”<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Janusz R. Kowalczyk<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"Wtedy.Joanna Olczak-Ronikier, laureatka Nagrody Literackiej Nike 2002 za wspomnienia “W ogrodzie pami\u0119ci”, kontynuuje je w tym tomie. Nie roszcz\u0105c sobie praw do zbawienia \u015bwiata, daje rzecz o wiele po\u017cyteczniejsz\u0105: “portret rodzinny we wn\u0119trzu” \u2013 z ekscesami epoki w tle.<\/strong><\/span><\/p>\n

Tak obrany \u2013 kameralny, niekiedy wr\u0119cz intymny \u2013 punkt widzenia sprawia, \u017ce ksi\u0105\u017cka staje si\u0119 przez to bardziej swojska, familiarna, “spoufalona” z czytelnikiem, skutecznie absorbuj\u0105c jego uwag\u0119. Nie bez znaczenia jest tu fakt, \u017ce autorka pochodzi ze znanej rodziny ksi\u0119garzy i wydawc\u00f3w. Wnuczka Jakuba i Janiny Mortkowicz\u00f3w, c\u00f3rka pisarki Hanny Mortkowicz-Olczakowej, od wczesnych lat dziecinnych styka\u0142a si\u0119 ze znacz\u0105cymi osobisto\u015bciami \u00f3wczesnego \u017cycia literackiego, o kt\u00f3rych potrafi opowiada\u0107 r\u00f3wnie zajmuj\u0105co, co bez egzaltacji.<\/span><\/p>\n

Do Krakowa mama i babcia autorki wspomnie\u0144 trafi\u0142y w marcu 1945 roku wprost z podboche\u0144skiej wsi, gdzie si\u0119 schroni\u0142y z fa\u0142szywymi ausweisami ukrywaj\u0105cymi ich \u017cydowskie pochodzenie. W Warszawie wszystko leg\u0142o w gruzach: mieszkanie, wydawnictwo, ksi\u0119garnia \u2013 teraz musia\u0142y zaczyna\u0107 od nowa. Po trzech miesi\u0105cach w ich sublokatorskim mieszkaniu \u2013 w s\u0142ynnym Domu Literat\u00f3w przy Krupniczej 22 w Krakowie \u2013 pojawi\u0142a dziesi\u0119cioletnia Joanna, przywieziona od si\u00f3str niepokalanek, pod kt\u00f3rych opiek\u0105 sp\u0119dzi\u0142a ostatnie lata wojny.<\/span><\/p>\n

“Chcia\u0142abym opisywa\u0107 w niesko\u0144czono\u015b\u0107 urzekaj\u0105ce kolory, zapachy, smaki pierwszych krakowskich miesi\u0119cy. Opowiada\u0107 na dziesi\u0105tkach stron o rado\u015bci, jaka towarzyszy\u0142a kolejnym odkryciom. Ale poczucie proporcji ka\u017ce mi kontrolowa\u0107 euforyczne uniesienia. W pami\u0119ci zbiorowej powojenny czas to czas \u017ca\u0142oby i strachu. W\u0142asne szcz\u0119\u015bliwe wspomnienia nie pasuj\u0105 do tej aury. Jednak nie mog\u0119 si\u0119 usprawiedliwia\u0107, \u017ce patrzy\u0142am na \u015bwiat z ograniczonej, infantylnej perspektywy. Nie chc\u0119 udawa\u0107, \u017ce by\u0142am istot\u0105 szczeg\u00f3lnie wsp\u00f3\u0142czuj\u0105c\u0105 i wra\u017cliw\u0105. Przeciwnie. Do\u015b\u0107 samolubnie wykorzystywa\u0142am status odzyskanego cudem dziecka.”<\/em><\/p>\n

By\u0142a dziesi\u0119ciolatk\u0105, kt\u00f3rej prawid\u0142owy rozw\u00f3j uczu\u0107 zahamowa\u0142o wychowanie z dala od rodzinnego domu. Wychowanie szczeg\u00f3lnego rodzaju, w my\u015bl prawide\u0142, kt\u00f3re wymusi\u0142 absurd wojny. A konkretnie \u2013 wprowadzenie przez niemieckiego okupanta ustaw rasowych.<\/span><\/p>\n

“Wiedzia\u0142am, \u017ce za dnia nie wolno okazywa\u0107 strachu, ani smutku. Im cz\u0119\u015bciej si\u0119 cz\u0142owiek \u015bmieje, im bardziej stara si\u0119 roz\u015bmieszy\u0107 innych, tym wi\u0119cej ma ludzi wok\u00f3\u0142 siebie, tym bardziej czuje si\u0119 bezpieczny. Nie\u015bwiadomie stosowa\u0142am nauki rebe Nachmana z Brac\u0142awia, kt\u00f3ry g\u0142osi\u0142: ‘Cz\u0142owiek o swojej rozpaczy powinien rozmawia\u0107 tylko z Bogiem. I nie d\u0142u\u017cej ni\u017c kwadrans na dob\u0119. Przez reszt\u0119 czasu powinien okazywa\u0107 \u015bwiatu pogodn\u0105 i u\u015bmiechni\u0119t\u0105 twarz’.”<\/span><\/p>\n

Stosowanie si\u0119 do tych regu\u0142 sprawi\u0142o, \u017ce dziecko nie rozumia\u0142o najprostszych odruch\u00f3w czu\u0142o\u015bci. Powr\u00f3t na \u0142ono rodziny okaza\u0142 si\u0119 wyzwaniem dla obu stron. Z pocz\u0105tku, kiedy matka lub babcia pr\u00f3bowa\u0142y j\u0105 przytuli\u0107, dziewczynka sztywnia\u0142a.<\/span><\/p>\n

“Martwi\u0142y si\u0119 moj\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105, ch\u0142odem emocjonalnym, toczy\u0142y ze sob\u0105 wojn\u0119 o metody post\u0119powania. Jedna domaga\u0142a si\u0119 surowo\u015bci i rygor\u00f3w. Drugiej matczyne serce doradza\u0142o pob\u0142a\u017cliwo\u015b\u0107 i cierpliwo\u015b\u0107.”<\/span><\/p>\n

Stopniowo zawi\u0105zywa\u0142y relacje wewn\u0105trz i na zewn\u0105trz nowego lokum, w kt\u00f3rym \u017cycie koncentrowa\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 zakupionego na pobliskim placu Szczepa\u0144skim biedermeierowskiego sto\u0142u. Przysz\u0142a autorka “Wtedy…” odrabia\u0142a przy nim lekcje, podczas gdy na drugim kra\u0144cu jej ojciec chrzestny Leopold Staff ustala\u0142 z babci\u0105 kszta\u0142t kolejnej ksi\u0105\u017cki. Wobec monopolizowania przez ludowe pa\u0144stwo wszelkich dziedzin \u017cycia zbiorowego, pr\u00f3ba wskrzeszenia od podstaw rodzinnej firmy okaza\u0142a si\u0119 nie do przeprowadzenia \u2013 systematycznie demontowane Wydawnictwo J. Mortkowicza w 1950 roku, po 46 latach aktywno\u015bci, przesta\u0142o istnie\u0107.<\/span><\/p>\n

Wprawdzie przedwojenna inteligencja utraci\u0142a nale\u017cn\u0105 jej, elitarn\u0105 pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, jednak tym bardziej si\u0119 nie poddawa\u0142a \u2013 mobilizowa\u0142a si\u0119 i szuka\u0142a dla siebie godnego miejsca w \u015bwiecie. Mimo ograniczonych mo\u017cliwo\u015bci kultywowano \u017cycie towarzyskie, cho\u0107 nierzadko przysz\u0142o podejmowa\u0107 go\u015bci daniami ze zwi\u0105zkowej sto\u0142\u00f3wki. Przez sublokatorskie pokoje przy Krupniczej 22 przewin\u0105\u0142 si\u0119 poczet p\u00f3\u017aniejszych literackich znakomito\u015bci: Jerzy Andrzejewski, Jerzy Szaniawski, Tadeusz R\u00f3\u017cewicz, Stanis\u0142aw Dygat, Konstanty Ildefons Ga\u0142czy\u0144ski, Stefan Kisielewski. Wdowa po Stanis\u0142awie Brzozowskim mija\u0142a si\u0119 na schodach z wdow\u0105 po Witkacym.<\/span><\/p>\n

“Wsp\u00f3lny do niedawna pok\u00f3j pe\u0142ni\u0142 nadal funkcj\u0119 salonu i do p\u00f3\u017anego wieczora pe\u0142en by\u0142 ludzi. Za tym samym z\u0142ocistym biedermeierowskim sto\u0142em, na kt\u00f3rym dzi\u015b rozk\u0142adam swoje papiery, zasiada\u0142a z samego rana okutana w kolorowe chusty Zosia, roznosz\u0105ca po domach mleko i sery, i opowiada\u0142a, co nowego w Liszkach. Po po\u0142udniu wpada\u0142a, prosto z Harendy, wdowa po Kasprowiczu \u2013 pani Marusia, zawsze \u015blicznie uczesana, ur\u00f3\u017cowana, zalotna, zawsze w k\u0142opotach finansowych. Albo przedwojenna, dawno zapomniana pisarka, \u017cyj\u0105ca w tragicznej n\u0119dzy staruszka, kt\u00f3ra przysz\u0142a ze skarg\u0105, \u017ce nikt nie chce drukowa\u0107 jej antybolszewickich powie\u015bci, i nie mog\u0142a zrozumie\u0107 dlaczego.”<\/span><\/p>\n

Autorka, z urodzenia warszawianka, nigdy nie opu\u015bci\u0142a Krakowa, wi\u0105\u017c\u0105c z nim swoje losy na dobre i z\u0142e. Z mieszkania w krakowskim Domu Literat\u00f3w wyprowadzi\u0142a si\u0119 wprawdzie do\u015b\u0107 dawno, co jej jednak nie przeszkodzi\u0142o wr\u00f3ci\u0107 do\u0144 pami\u0119ci\u0105, \u017ceby w \u017cywych barwach odda\u0107 jego klimat i charakter. Jej Krak\u00f3w \u2013 ten powojenny, ujrzany okiem wra\u017cliwego dziecka, zapami\u0119tany i przefiltrowany przez do\u015bwiadczenia kolejnych dekad doros\u0142o\u015bci \u2013 trafia do \u015bwiadomo\u015bci czytelnika, a zarazem do kulturowego obiegu, co jest powinno\u015bci\u0105 ka\u017cdej ksi\u0105\u017cki, a zw\u0142aszcza r\u00f3wnie m\u0105drej, jak “Wtedy…”.<\/span><\/p>\n

Joanna Olczak-Ronikier urodzi\u0142a si\u0119 12 listopada 1934 roku w Warszawie \u2013 pisarka i scenarzystka, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielka kabaretu Piwnica pod Baranami. W 1994 napisa\u0142a monografi\u0119 “Piwnica pod Baranami, czyli koncert ambitnych samouk\u00f3w”, a w 1998 \u2013 biografi\u0119 tw\u00f3rcy tego kabaretu Piotra Skrzyneckiego: “Piotr”. Jest autork\u0105 kilku sztuk, mi\u0119dzy innymi “Ja-Napoleon”, wystawionej w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1968), oraz scenariusza widowiska teatralnego “Z biegiem lat, z biegiem dni\u2026”, granego w Starym Teatrze w Krakowie w re\u017cyserii Andrzeja Wajdy (1978) i zekranizowanego dla potrzeb telewizji (1980). Za ksi\u0105\u017ck\u0119 “W ogrodzie pami\u0119ci” (2001), opowiadaj\u0105c\u0105 o dziejach w\u0142asnej rodziny otrzyma\u0142a Nagrod\u0119 Literack\u0105 Nike 2002 i nagrod\u0119 Krakowska Ksi\u0105\u017cka Miesi\u0105ca (pa\u017adziernika 2001) jak r\u00f3wnie\u017c Premio Acerbi 2011. Kolejna jej ksi\u0105\u017cka “Korczak. Pr\u00f3ba biografii” (2011) otrzyma\u0142a Nagrod\u0119 Klio 2011 oraz nominacj\u0119 do Nagrody Literackiej Nike 2012. W 2013 pisarka otrzyma\u0142a Nagrod\u0119 im. Jerzego Turowicza. Za wspomnienia “Wtedy. O powojennym Krakowie” zosta\u0142a nominowana do Nagrody Literackiej Nike 2016.<\/span><\/p>\n

Joanna Olczak-Ronikier<\/strong><\/em><\/span>
\n “Wtedy. O powojennym Krakowie”<\/strong><\/em><\/span>
\n Spo\u0142eczny Instytut Wydawniczy Znak, Krak\u00f3w 2015<\/strong><\/em><\/span>
\n wymiary: 140 x 205 mm<\/em><\/span>
\n oprawa: twarda<\/em><\/span>
\n liczba stron: 320<\/em><\/span>
\n ISBN 9788324038695<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Joanna Olczak-Ronikier, “Wtedy. O powojennym Krakowie” Janusz R. Kowalczyk Joanna Olczak-Ronikier, laureatka Nagrody Literackiej Nike 2002 za wspomnienia “W ogrodzie pami\u0119ci”, kontynuuje je w tym tomie. Nie roszcz\u0105c sobie praw do zbawienia \u015bwiata, daje rzecz o wiele po\u017cyteczniejsz\u0105: “portret rodzinny we wn\u0119trzu” \u2013 z ekscesami epoki w tle. Tak obrany \u2013 kameralny, niekiedy wr\u0119cz intymny […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46353"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=46353"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46353\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":46390,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46353\/revisions\/46390"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=46353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=46353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=46353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}