{"id":46682,"date":"2016-09-19T19:05:07","date_gmt":"2016-09-19T17:05:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=46682"},"modified":"2016-09-19T07:40:41","modified_gmt":"2016-09-19T05:40:41","slug":"19-05-6","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=46682","title":{"rendered":"\u015aledz\u0119 histori\u0119 przez dziurk\u0119 od klucza [rozmowa z Aleksandr\u0105 Doma\u0144sk\u0105]"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>\u015aledz\u0119 histori\u0119 przez dziurk\u0119 od klucza [rozmowa z Aleksandr\u0105 Doma\u0144sk\u0105]<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

pyta Monika Pastuszko<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

Z tej perspektywy Hitlera nie wida\u0107. Wida\u0107 wykonawc\u00f3w jego zalece\u0144.<\/span><\/strong><\/p>\n

Monika Pastuszko: Grzybowska 6\/10 to lament nad \u015bmierci\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w tytu\u0142owej ulicy, a zarazem znakomity esej o \u017ar\u00f3d\u0142ach Holokaustu. A jednak nie ma w nim mowy o Hitlerze. Pisze pani za Zygmuntem Baumanem, \u017ce los \u017byd\u00f3w zosta\u0142 przypiecz\u0119towany, kiedy pierwszy niemiecki urz\u0119dnik napisa\u0142 pierwsze anty\u017cydowskie pismo. Przygl\u0105da si\u0119 te\u017c pani polskim poborcom gazowym wchodz\u0105cym do getta, aby \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 ubieg\u0142oroczne d\u0142ugi. S\u0142owem \u2013 wiele miejsca po\u015bwi\u0119ca pani wykonawcom.<\/span><\/strong><\/p>\n

Aleksandra Doma\u0144ska:<\/strong> W szkole uczona by\u0142am, \u017ce rzeczy przemieniaj\u0105 si\u0119 za spraw\u0105 ducha dziej\u00f3w, kt\u00f3ry przejawia si\u0119 poprzez wielkie jednostki. \u017be \u015bwiat zmienia si\u0119 za spraw\u0105 jakiego\u015b Napoleona, Pi\u0142sudskiego. Tymczasem perspektywa, kt\u00f3r\u0105 ja stosuj\u0119 \u2013 perspektywa historii intymnej, kt\u00f3r\u0105 \u015bledz\u0119 przez dziurk\u0119 od klucza \u2013 nie pozwala mi si\u0119 przygl\u0105da\u0107 tym wielkim procesom: ani wielkim ruchom wojsk, ani wielkim jednostkom.<\/span><\/p>\n

Obserwuj\u0119 poszczeg\u00f3lne miejsca i poszczeg\u00f3lnych ludzi z tymi miejscami zwi\u0105zanych. Z tej perspektywy Hitlera nie wida\u0107. To inna skala, inny spos\u00f3b widzenia historii. Historycy czy naukowcy opowiadaj\u0105 o wszech\u015bwiecie za pomoc\u0105 lunety, obserwuj\u0105c wielkie przestrzenie. A ja \u2013 za pomoc\u0105 mikroskopu.<\/span><\/p>\n

Przyznam si\u0119, \u017ce nie by\u0142o moim zamiarem nie m\u00f3wi\u0107 o Hitlerze. Nawet tego braku nie zauwa\u017cy\u0142am. Po prostu nie wchodzi\u0142am do gabinet\u00f3w polityk\u00f3w, tylko do gabinet\u00f3w skromnych urz\u0119dnik\u00f3w. Je\u015bli na los mojego bohatera wp\u0142ywa\u0142a decyzja takiego urz\u0119dnika, to on stawa\u0142 mi przed oczami w swoich zar\u0119kawkach. By\u0142 trybikiem machiny, kt\u00f3ra mia\u017cd\u017cy mojego bohatera. Nie wchodzi\u0142am w g\u0142ow\u0119 Hitlera, ale widzia\u0142am wykonawc\u00f3w jego zalece\u0144, obsesji i pomys\u0142\u00f3w politycznych. My\u015bla\u0142am o tych, kt\u00f3rzy byli wykonawcami najokrutniejszymi i wpada\u0142am w przera\u017cenie.<\/span><\/p>\n

Poniewa\u017c system usprawiedliwia\u0142 okrucie\u0144stwo, to r\u00f3wnie\u017c nikt nie czu\u0142 si\u0119 bezpo\u015brednio winny. Dlatego Eichmann m\u00f3g\u0142 powiedzie\u0107, \u017ce on nigdy nie zabi\u0142 \u017cadnego cz\u0142owieka. Temu rozproszeniu odpowiedzialno\u015bci chcia\u0142am si\u0119 przyjrze\u0107.<\/span><\/p>\n

Powiedzie\u0107, \u017ce winny by\u0142 Hitler, by\u0142oby zwolnieniem od odpowiedzialno\u015bci tych, z kt\u00f3rymi ja mam spraw\u0119.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli przypiszemy win\u0119 Hitlerowi, wystarczy zdelegalizowa\u0107 Mein Kampf . Ale je\u017celi widzimy, \u017ce w jakim\u015b u\u0142amku odpowiedzialni s\u0105 te\u017c najdrobniejsi wykonawcy, to musimy wykona\u0107 bardziej skrupulatn\u0105, ale te\u017c pewnie bardziej skuteczn\u0105 operacj\u0119, by zidentyfikowa\u0107 odpowiedzialnych i zapobiec powrotowi strasznych czas\u00f3w.<\/span><\/strong><\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105 moja ksi\u0105\u017cka jest apelem o czujno\u015b\u0107. W momencie, w kt\u00f3rym pomys\u0142y, nawet najlepsze, s\u0105 pozbawione refleksji etycznej, mog\u0105 przynie\u015b\u0107 straszliwe skutki. I faszyzm, i komunizm to takie idee, kt\u00f3re uruchamiaj\u0105 wyobra\u017ani\u0119, pozwalaj\u0105 nazwa\u0107 wroga i skrzykn\u0105\u0107 ludzi do walki z przeciwno\u015bciami, a wreszcie daj\u0105 energi\u0119 do marszu r\u00f3wnym krokiem ku \u015bwietlanej przysz\u0142o\u015bci. Bez skrupu\u0142\u00f3w. Bo wida\u0107, \u017ce ta \u015bwietlana przysz\u0142o\u015b\u0107 jest o krok, wymaga jednak ofiar.<\/span><\/p>\n

Namy\u015blaj\u0105c si\u0119 nad XX wiekiem, cofam si\u0119 do I wojny \u015bwiatowej i r\u00f3wnie\u017c nie widz\u0119 genera\u0142\u00f3w czy polityk\u00f3w, tylko zaanga\u017cowanych w to wszystko intelektualist\u00f3w. Widz\u0119 Marinettiego, kt\u00f3ry w 1908 roku wykrzykuje, \u017ce wojna jest higien\u0105 \u015bwiata. W prawdziwe os\u0142upienie wprawi\u0142a mnie wie\u015b\u0107 o tym, \u017ce ca\u0142y Berlin wyszed\u0142 w 1914 roku na ulic\u0119, \u017ceby nak\u0142oni\u0107 Kaisera do decyzji o rozpocz\u0119ciu wojny. Wszyscy w szampa\u0144skich nastrojach weszli w t\u0119 wojn\u0119\u2026<\/span><\/p>\n

Si\u0142ami pr\u0105cymi ku wojnie by\u0142y wtedy pokusa unikni\u0119cia bana\u0142u dziejowego i obietnica aktywnego uczestnictwa w spektaklu.<\/span><\/p>\n

Spogl\u0105dam na to z dzisiejszej perspektywy i cierpnie mi sk\u00f3ra. Jakbym s\u0142ysza\u0142a: \u201eCo, znowu grill? Nareszcie by co\u015b zrobi\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Wiele miejsca po\u015bwi\u0119ca pani Le Corbusierowi. Jego wizja zrodzi\u0142a warszawskie osiedle Za \u017belazn\u0105 Bram\u0105, do kt\u00f3rego nale\u017cy blok Grzybowska 6\/10. By\u0142 wizjonerem przekonanym, \u017ce wojna jest promotork\u0105 post\u0119pu: najlepszym przyk\u0142adem \u2013 rozw\u00f3j lotnictwa dzi\u0119ki Wielkiej Wojnie. W odniesieniu do Warszawy brzmi to przera\u017caj\u0105co.<\/span><\/strong><\/p>\n

\u201eDzisiejsza architektura nie spe\u0142nia koniecznych i wystarczaj\u0105cych warunk\u00f3w do rozwi\u0105zania problemu. Problem w architekturze nie zosta\u0142 bowiem postawiony. Nie by\u0142o pomocnej wojny, tak jak w przypadku samolotu\u201d \u2013 twierdzi\u0142. To wizja wojny jako drogi do post\u0119pu i rytua\u0142u przej\u015bcia ku nowej epoce. Przywo\u0142uj\u0119 pogl\u0105d Le Corbusiera jako pretekst do namys\u0142u nad tymi wszystkimi ambicjami i projektami spo\u0142ecznymi, kt\u00f3re wprawdzie chc\u0105 przyczyni\u0107 si\u0119 do zmiany na lepsze, ale w praktyce okazuj\u0105 si\u0119 albo niepowodzeniem, albo wr\u0119cz katastrof\u0105 \u2013 tak\u017ce katastrof\u0105 starego \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

Bada pani histori\u0119 miejsca, w kt\u00f3rym mieszka pani mama. Okazuje si\u0119, \u017ce to teren dawnego getta, \u017ce przed wojn\u0105 w pobli\u017cu mieszka\u0142 Isaac Bashevis Singer, a tak\u017ce kupiec Salomon Graff, za kt\u00f3rym pani w ksi\u0105\u017cce pod\u0105\u017ca. Dlaczego potrzebny jest taki osobisty punkt wyj\u015bcia, skoro, gdziekolwiek pani spojrzy, tam znajduje pani histori\u0119 XX wieku?<\/span><\/strong><\/p>\n

Cofn\u0119 si\u0119 do genezy tego projektu. Ani Grzybowskiej 6\/10, ani Ulicy Cioci Oli nie by\u0142oby bez mojego filmu Wilcza 11, opowiadaj\u0105cego o kamienicy, w kt\u00f3rej mieszkam. A to, \u017ce postanowi\u0142am zrobi\u0107 film o mojej kamienicy, zrodzone zosta\u0142o z absolutnego przypadku. Jedna istotna rozmowa z s\u0105siadk\u0105 \u2013 z pani\u0105 Mari\u0105 Wasowsk\u0105, \u017con\u0105 Jerzego Wasowskiego \u2013 sprawi\u0142a, \u017ce pomy\u015bla\u0142am o czym\u015b, nad czym wcze\u015bniej nie zastanawia\u0142am si\u0119 nawet sekund\u0119: oto mieszkam w jednym miejscu 30 lat i nie wiem o tym miejscu absolutnie nic.<\/span><\/p>\n

Najpierw my\u015bla\u0142am o interesuj\u0105cych osobach, kt\u00f3re mieszka\u0142y tam po wojnie. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce to mo\u017ce stanowi\u0107 materia\u0142 na film dokumentalny. Ale potem si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce do tej malutkiej i skromnej kamienicy wielka historia zacz\u0119\u0142a si\u0119 pcha\u0107 drzwiami i oknami. I szukaj\u0105c opowie\u015bci, przepowiedzia\u0142am sobie histori\u0119 tego miejsca, tego miasta, tego kraju, tego wieku. Potem mawia\u0142am o tym okresie, \u017ce wyruszy\u0142am w podr\u00f3\u017c, nie wychodz\u0105c z domu.<\/span><\/p>\n

Ta podr\u00f3\u017c nie by\u0142a \u0142atwa \u2013 tak jak historia tego miasta i katastrofa, kt\u00f3rej do\u015bwiadczy\u0142o. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie ma \u017cadnego dowodu na istnienie tej kamienicy przed 1939 rokiem, cho\u0107 budynek w oczywisty spos\u00f3b by\u0142 przedwojenny. Ustalenie podstawowych fakt\u00f3w by\u0142o zadaniem detektywistycznym. I to by\u0142o arcyinteresuj\u0105ce. Ale te\u017c arcytrudne. To by\u0142 pierwszy raz, gdy z takiego drobnego faktu \u2013mieszkania w konkretnym miejscu \u2013 wynik\u0142a opowie\u015b\u0107 o sporej cz\u0119\u015bci tego miasta. Ucz\u0142owieczaj\u0105c swoj\u0105 kamienic\u0119, nabawi\u0142am si\u0119 te\u017c wsp\u00f3\u0142czucia dla Warszawy.<\/span><\/p>\n

Tak wi\u0119c to, \u017ce wybra\u0142am metod\u0119 opowiadania ze swojej intymnej perspektywy, jest zrodzone z tamtego przypadku zwi\u0105zanego z kamienic\u0105. Ale przy Grzybowskiej 6\/10 o przypadku nie by\u0142o ju\u017c mowy. Ja zwyczajnie zacz\u0119\u0142am inaczej patrze\u0107. Wielkie dzieje rozproszy\u0142y mi si\u0119 w ma\u0142e historie.<\/span><\/p>\n

Dba pani o to, by upami\u0119tni\u0107 tych mieszka\u0144c\u00f3w Grzybowskiej, o kt\u00f3rych nie ma prawie \u017cadnych informacji. Wymienia pani imiona i nazwiska os\u00f3b, kt\u00f3re znalaz\u0142a w ksi\u0119gach d\u0142u\u017cnik\u00f3w, wpisane tam za groszowe zaleg\u0142o\u015bci.<\/span><\/strong><\/p>\n

Refleksja nad Holokaustem jest zadaniem ponad ludzkie si\u0142y. Natomiast spotkanie z jednym skrzywdzonym cz\u0142owiekiem, drugim, kolejnym \u2013 to jest ju\u017c wykonalne. Nawet je\u015bli natykam si\u0119 na bardzo skromne informacje o ludziach, kt\u00f3rzy do\u015bwiadczyli rzeczy strasznych, to chc\u0119 im da\u0107 sekund\u0119 wsp\u00f3\u0142czucia. To te\u017c jest taki rodzaj zemsty na tych, kt\u00f3rzy tych ludzi skazali nie tylko na \u015bmier\u0107, ale tak\u017ce na niepami\u0119\u0107.<\/span><\/p>\n

Cz\u0142owiekiem, za kt\u00f3rym pani pod\u0105\u017cy\u0142a, jest Salomon Graff, zamo\u017cny przedsi\u0119biorca, i jego rodzina. Czy to dlatego, \u017ce o nich informacji by\u0142o wi\u0119cej? Wszak z dobrze sytuowanej rodziny m\u00f3g\u0142 kto\u015b ocale\u0107. Ubodzy mieszka\u0144cy Grzybowskiej raczej nie mieli szans na ukrywanie si\u0119 po \u201earyjskiej\u201d stronie, bez dobrej znajomo\u015bci polskiego i bez pieni\u0119dzy.<\/span><\/strong><\/p>\n

Tu nie by\u0142o \u017cadnej kalkulacji. Osoba Salomona Graffa pojawia\u0142a si\u0119 raz po raz w r\u00f3\u017cnych miejscach. Zacz\u0105\u0142 on wy\u0142ania\u0107 si\u0119 z tej grupy jako kto\u015b, o kim mo\u017cna powiedzie\u0107 co\u015b wi\u0119cej. Ale nie mog\u0142abym opowiedzie\u0107 tej historii, gdyby nie Jurek Glass, krewny Salomona Graffa, z kt\u00f3rym skontaktowa\u0142am si\u0119 dzi\u0119ki kartotekom Yad Vashem. Potem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Salomon Graff i Jurek Glass byli razem w getcie. Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, ocala\u0142y listy, kt\u00f3re Roma Wilner, krewna Jurka, wysy\u0142a\u0142a z getta do swojego m\u0119\u017ca. Szcz\u0119\u015bliwym trafem jest to, \u017ce Jurek Glass zapami\u0119ta\u0142 swoj\u0105 polszczyzn\u0119, i to w tak doskona\u0142y spos\u00f3b. S\u0105 tacy, kt\u00f3rzy nie chcieli pami\u0119ta\u0107.<\/span><\/p>\n

Jurek Glass jest postaci\u0105, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy w sobie to\u017csamo\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 i polsk\u0105. Bardzo kocha\u0142 Warszaw\u0119, kocha j\u0105 nadal. Dlaczego wyjecha\u0142?<\/span><\/strong><\/p>\n

Wyjecha\u0142 z Polski w 1948 roku. To ju\u017c by\u0142o po wyra\u017anych sygna\u0142ach, \u017ce Polska, pomimo Holokaustu, nie jest miejscem przyjaznym \u017bydom. By\u0142 osierocony, nie mia\u0142 tu nikogo. Co za\u015b do jego polsko\u015bci \u2013 powiedzia\u0142abym, \u017ce dla niego wa\u017cniejszy jest zwi\u0105zek z Warszaw\u0105. On do dzisiaj jest st\u0105d. Tu si\u0119 zdarzy\u0142y rzeczy najstraszniejsze \u2013 i te\u017c te najlepsze. Zdj\u0119cie ma\u0142ego Jurka Glassa z ojcem, kt\u00f3re jest na ok\u0142adce ksi\u0105\u017cki, wed\u0142ug mnie jest opowie\u015bci\u0105 o niezwykle silnej i pi\u0119knej relacji.<\/span><\/p>\n

Zacz\u0119li\u015bmy si\u0119 stara\u0107 o odnowienie obywatelstwa. Trudno by\u0142o dowie\u015b\u0107 istnienia Jurka w Polsce: przecie\u017c p\u0142on\u0119\u0142y dokumenty, p\u0142on\u0119\u0142y archiwa. Ale w pewnym momencie posz\u0142am do archiwum wydzia\u0142u medycznego Uniwersytetu Warszawskiego i w teczce, kt\u00f3ra przele\u017ca\u0142a spokojnie ca\u0142\u0105 wojn\u0119, znalaz\u0142am zdj\u0119cie m\u0142odego ch\u0142opaka, Mieczys\u0142awa Glassa, w szarym mundurze wojskowym z 1918 roku. Mieczys\u0142aw, ojciec Jurka Glassa, kt\u00f3remu wojna przerwa\u0142a studia, jako przysz\u0142y medyk by\u0142 w s\u0142u\u017cbach sanitarnych obrony Lwowa. W 1920 roku wyst\u0105pi\u0142 o urlop, poszed\u0142 na wojn\u0119, w czasie Cudu nad Wis\u0142\u0105 stacjonowa\u0142 gdzie\u015b pod Warszaw\u0105. Uczestniczy\u0142 w polskich wojnach, walczy\u0142 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski. Jak inaczej udowodni\u0107 polskie obywatelstwo, je\u015bli nie takimi dzia\u0142aniami?<\/span><\/p>\n

Potem za\u015b Jurek, nieinstruowany przez nikogo, zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do powstania warszawskiego. Jak sam m\u00f3wi\u0142: dlatego, \u017ce mia\u0142 osobiste porachunki z nazistami. Nie musia\u0142, mia\u0142 wtedy 14 lat. A jednak si\u0119 zaanga\u017cowa\u0142. Poniewa\u017c znakomicie si\u0119 uczy\u0142 j\u0119zyk\u00f3w, szybko nauczy\u0142 si\u0119 niemieckiego i z jakimi\u015b trefnymi cz\u0119\u015bciami je\u017adzi\u0142 w tramwaju nur f\u00fcr Deutsche \u2013 by\u0142 blondynem o niebieskich oczach. Zosta\u0142 ranny.<\/span><\/p>\n

Uda\u0142o si\u0119 potwierdzi\u0107 jego obywatelstwo?<\/span><\/strong><\/p>\n

Uda\u0142o si\u0119. Zawierzono nam, \u017ce Jurek Glass rzeczywi\u015bcie istnieje i \u017ce jest tym, kim si\u0119 mieni. Dosta\u0142 te\u017c symboliczne potwierdzenie uczestnictwa w powstaniu warszawskim. My\u015bl\u0119 zreszt\u0105, \u017ce takie uznanie zas\u0142ug, bohaterstwa, zado\u015b\u0107uczynienie nale\u017ca\u0142oby si\u0119 wielu.<\/span><\/p>\n

Czy historie \u017cydowskich warszawiak\u00f3w, takie jak Jurka, s\u0105 obecne w dyskursie publicznym o powstaniu? A mo\u017ce wa\u017cniejsze od dyskursu publicznego s\u0105 edukacja i snucie mikroopowie\u015bci?<\/span><\/strong><\/p>\n

Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce mamy do czynienia z opowie\u015bciami o migotliwych to\u017csamo\u015bciach. Kiedy\u015b moja serdeczna przyjaci\u00f3\u0142ka, m\u0105dra starsza pani, powiedzia\u0142a: Pami\u0119taj, ty nie opowiadasz o \u017bydach. Ty opowiadasz o ludziach. Opowiada\u0142am wi\u0119c los cz\u0142owieka, kt\u00f3rego cz\u0119\u015bci\u0105 to\u017csamo\u015bci by\u0142o to, \u017ce by\u0142 \u017bydem. I tylko ze wzgl\u0119du na to dokonano na nim gest\u00f3w gigantycznego okrucie\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Taka by\u0142a zreszt\u0105 natura tamtych czas\u00f3w, \u017ce wszystko by\u0142o tajne przez poufne, wszystko by\u0142o ukrywane. Ile by\u0142o \u017cydowskich ofiar w powstaniu? Ci ludzie umierali jako Kowalscy, wi\u0119c tego nijak nie mo\u017cna policzy\u0107 i poda\u0107 wyniku w procentach.<\/span><\/p>\n

Mieczys\u0142aw Glass by\u0142 lekarzem w getcie. Dlaczego nie pr\u00f3bowa\u0142 przej\u015b\u0107 na \u201earyjsk\u0105\u201d stron\u0119?<\/span><\/strong><\/p>\n

Przed wojn\u0105 mia\u0142 praktyk\u0119 lekarsk\u0105 w mie\u015bcie. Jurkowi przedstawi\u0142 to tak, \u017ce nie b\u0119dzie mia\u0142 szans na ukrycie si\u0119, bo pacjenci go rozpoznaj\u0105. To jest wszystko, co wiem. Reszta to domys\u0142y. Nie mia\u0142am o nim wielu danych, ale zapa\u0142a\u0142am do niego wielk\u0105 sympati\u0105 i podziwem. To dla mnie posta\u0107, kt\u00f3ra jest odtrutk\u0105 na bestialstwo Holokaustu.<\/span><\/p>\n

Jurka Glassa i jego krewn\u0105 Rom\u0119 Wilner uratowa\u0142a Aniela Nowak, s\u0142u\u017c\u0105ca pracuj\u0105ca u rodziny przed wojn\u0105. Ratowa\u0142a te\u017c \u017con\u0119 i syna Salomona Graffa.<\/span><\/strong><\/p>\n

O takich jak ona \u2013 polskich s\u0142u\u017c\u0105cych i zarazem przyjaci\u00f3\u0142kach rodziny \u2013 pisa\u0142 Emanuel Ringelblum: \u201eOfiarno\u015b\u0107 i po\u015bwi\u0119cenie tych prostych ludzi si\u0119ga\u0142y wy\u017cyn etycznych, przerasta\u0142y normalne, ludzkie przywi\u0105zanie\u201d. Ci, kt\u00f3rzy ukrywali \u017byd\u00f3w za pieni\u0105dze i dla pieni\u0119dzy, wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej porzucali swoich podopiecznych, bo tracili zysk albo coraz bardziej si\u0119 bali. Aniela Nowak by\u0142a prost\u0105 kobiet\u0105, kt\u00f3ra dokona\u0142a rzeczy heroicznych. Przez trzy tygodnie ukrywa\u0142a cztery osoby w piwnicy domu nazistowskich dygnitarzy. Codziennie dostarcza\u0142a ukrywanym jedzenie. Potem zorganizowa\u0142a ich ucieczk\u0119 pod Warszaw\u0119, do Szczak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Czy pani ksi\u0105\u017ck\u0119 przeczyta\u0142 kto\u015b z mieszka\u0144c\u00f3w Grzybowskiej 6\/10?<\/span><\/strong><\/p>\n

Przeczyta\u0142a j\u0105 moja mama. Wiem te\u017c, \u017ce teraz czyta j\u0105 jej s\u0105siadka, wspominana w ksi\u0105\u017cce pani Helenka, a tak\u017ce jaka\u015b pani z administracji. Dochodz\u0105 mnie s\u0142uchy, \u017ce moja ksi\u0105\u017cka nie wzbudza sprzeciwu tych, kt\u00f3rzy prze\u017cyli. To jest dla mnie piecz\u0119\u0107 wiarygodno\u015bci namys\u0142u, kt\u00f3ry sobie zafundowa\u0142am. Chcia\u0142abym wierzy\u0107, \u017ce ksi\u0105\u017cka znajdzie spos\u00f3b na to, \u017ceby czytali j\u0105 m\u0142odzi. Ka\u017cdy z nas m\u00f3g\u0142by zagl\u0105da\u0107 przez dziurki od klucza do starych kamienic, zastanawia\u0107 si\u0119, jakie \u017cycie kiedy\u015b tam si\u0119 toczy\u0142o i w ten spos\u00f3b zaprzyja\u017ania\u0107 si\u0119 z przesz\u0142o\u015bci\u0105. Gdyby spojrze\u0107 z namys\u0142em na losy \u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych, to te\u017c pewnie natrafiliby\u015bmy na ca\u0142e to zagmatwanie i nieoczywisto\u015b\u0107 ludzkich dr\u00f3g. Tylko trzeba nosi\u0107 to w g\u0142owie, a nie na piersiach. Trzeba si\u0119 na tych poszukiwaniach skupi\u0107, po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 im. Ale to, co si\u0119 pojawia, potem zaczyna komponowa\u0107 si\u0119 w opowie\u015b\u0107 i puchn\u0105\u0107 od sens\u00f3w. Rzeczy zaczynaj\u0105 si\u0119 mrowi\u0107 i wi\u0105za\u0107 ze sob\u0105. Tak, jakby ci nieobecni ofiarowywali co\u015b w nagrod\u0119 za uwag\u0119 im po\u015bwi\u0119con\u0105.<\/span><\/p>\n

To utopijny pomys\u0142, ale gdyby ka\u017cdy z nas wysnu\u0142 jedn\u0105 tak\u0105 opowie\u015b\u0107 o miejscu, z kt\u00f3rym jest zwi\u0105zany, to mogliby\u015bmy przepracowa\u0107 troch\u0119 histori\u0119 tego kraju.<\/span><\/p>\n

Nauczy\u0107 si\u0119 takiego g\u0142\u0119bszego namys\u0142u, kt\u00f3ry sprawia, \u017ce wszystko staje si\u0119 mniej oczywiste, ale te\u017c m\u0105drzejsze.<\/span><\/p>\n

\n

Aleksandra Doma\u0144ska<\/strong> \u2013 re\u017cyserka, scenarzystka, eseistka. Zajmuje si\u0119 \u201egeografi\u0105 miejsc pami\u0119ci\u201d: stworzy\u0142a film dokumentalny o warszawskiej kamienicy, w kt\u00f3rej mieszka \u2013 \u201eWilcza 11\u201d, Che\u0142m, rodzinne miasto jej ojca, sta\u0142 si\u0119 z kolei bohaterem eseju pt. \u201ePo\u015bwiadczenie obywatelstwa\u201d. W 2013 roku nak\u0142adem Wydawnictwa Krytyki Politycznej ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka \u201eUlica cioci Oli. Z dziej\u00f3w jednej rewolucjonistki\u201d, a w 2016 \u2013 \u201eGrzybowska 6\/10. Lament\u201d.<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015aledz\u0119 histori\u0119 przez dziurk\u0119 od klucza [rozmowa z Aleksandr\u0105 Doma\u0144sk\u0105] pyta Monika Pastuszko Z tej perspektywy Hitlera nie wida\u0107. Wida\u0107 wykonawc\u00f3w jego zalece\u0144. Monika Pastuszko: Grzybowska 6\/10 to lament nad \u015bmierci\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w tytu\u0142owej ulicy, a zarazem znakomity esej o \u017ar\u00f3d\u0142ach Holokaustu. A jednak nie ma w nim mowy o Hitlerze. Pisze pani za Zygmuntem Baumanem, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46682"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=46682"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46682\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":46704,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46682\/revisions\/46704"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=46682"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=46682"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=46682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}