{"id":47246,"date":"2016-10-10T17:09:20","date_gmt":"2016-10-10T15:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=47246"},"modified":"2016-10-10T07:48:48","modified_gmt":"2016-10-10T05:48:48","slug":"47246","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=47246","title":{"rendered":"NIE TYLKO O \u017bYDOWSKICH KOLEKCJONERACH"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>NIE TYLKO O \u017bYDOWSKICH KOLEKCJONERACH<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

NAWOJKA CIE\u015aLI\u0143SKA-LOBKOWIC<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Wojciech Kossak, Portret Bronis\u0142awa Krystalla z koniem (1923) olej, p\u0142\u00f3tno; fot. Ablakok, CC BY-SA 4.0<\/span><\/em><\/p>\n

Nieprzypadkowo proces przywracania obecno\u015bci \u017byd\u00f3w w polskiej kulturze omin\u0105\u0142 szerokim \u0142ukiem krajowe zbiory muzealne.<\/strong><\/em>
\n Dzisiejsza historia pami\u0119ci jest histori\u0105 Polski osadzonej w ju\u017c oswojonej jednoetniczno\u015bci. \u017bydzi pojawiaj\u0105 si\u0119 tylko w j\u0119zyku polityki, to byt zewn\u0119trzny. W \u017cywej pami\u0119ci ju\u017c nie wyst\u0119puj\u0105. Z wewn\u0105trz nikt nie puka<\/strong><\/em>. \u2013 napisa\u0142a Irena Grudzi\u0144ska-Gross<\/span> w rozwini\u0119ciu swojej wcze\u015bniejszej polemiki z ksi\u0105\u017ck\u0105 Marcina Napi\u00f3rkowskiego Powstanie umar\u0142ych. Historia pami\u0119ci 1944\u20132014.<\/span><\/span><\/p>\n

Jest jednak jeden obszar, kt\u00f3ry w paradoksalny spos\u00f3b potwierdza t\u0119 tez\u0119 i jej zaprzecza: to tzw. mienie po\u017cydowskie, czyli prawem kaduka spolonizowana (\u017ceby nie powiedzie\u0107: \u201ezaryzowana\u201d) w\u0142asno\u015b\u0107 \u017cydowska.<\/span><\/p>\n

Ostatnim tego dowodem jest opublikowany niedawno projekt prawicowego Instytutu Sobieskiego<\/span> na cudowne rozmno\u017cenie bud\u017cetu. Mia\u0142oby ono nast\u0105pi\u0107 w efekcie przej\u0119cia przez pa\u0144stwo wszystkich roszcze\u0144 do \u201epo\u017cydowskich\u201d nieruchomo\u015bci. Wed\u0142ug IS ten skok na \u017cydowskie osta\u0144ce wzbogaci\u0142by maj\u0105tek narodowy o 100\u2013150 miliard\u00f3w z\u0142otych.<\/span><\/p>\n

O \u017cywotno\u015bci tego syndromu \u015bwiadczy\u0142y wcze\u015bniej zniewagi pod adresem ksi\u0105\u017cek Jana Grossa i Grudzi\u0144skiej-Gross albo Anny Bikont; gorzkie do\u015bwiadczenia potomk\u00f3w polskich \u017byd\u00f3w odwiedzaj\u0105cych miejsca, sk\u0105d pochodzi\u0142y ich rodziny, i niezmienne stanowisko polskich w\u0142adz i wi\u0119kszo\u015bci medi\u00f3w wobec oczekiwa\u0144 formu\u0142owanych przez \u017cydowskie organizacje restytucyjne. W rozgorza\u0142ej debacie reprywatyzacyjnej erupcja tej z\u0142ej pami\u0119ci wydaje si\u0119 w nied\u0142ugim czasie nieunikniona, nie m\u00f3wi\u0105c o antysemityzmie, kt\u00f3ry si\u0119 ni\u0105 nakr\u0119ca.<\/span><\/p>\n

W tym kompleksie spraw za symptomatyczny, cho\u0107 nietypowy przyk\u0142ad mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 niedawna wystawa w warszawskim Muzeum Narodowym (19 listopada 2015\u20136 marca 2016) po\u015bwi\u0119cona jednemu z najwi\u0119kszych jego darczy\u0144c\u00f3w \u2013 Bronis\u0142awowi Krystallowi (1887\u20131983). Ten znany przed wojn\u0105 kolekcjoner ju\u017c przed 1939 rokiem ofiarowa\u0142 muzeum w darze niema\u0142\u0105 liczb\u0119 dzie\u0142. Dzi\u0119ki pomocy dyrektora MNW Stanis\u0142awa Lorentza gros prywatnych zbior\u00f3w Krystalla przetrwa\u0142o okupacj\u0119 w magazynach muzeum jako zakonspirowany depozyt, za\u015b ich w\u0142a\u015bciciel po ucieczce z getta prze\u017cy\u0142 po aryjskiej stronie. W latach powojennych kolekcja pozosta\u0142a w muzealnym depozycie, przy czym MNW czasami nabywa\u0142o od jej w\u0142a\u015bciciela pozbawionego innych \u017ar\u00f3de\u0142 dochodu wybrane obiekty, za\u015b skromniejsze nadal otrzymywa\u0142o od niego w darze. Po \u015bmierci kolekcjonera jako jego wy\u0142\u0105czny spadkobierca wesz\u0142o w posiadanie ci\u0105gle du\u017cego jeszcze depozytu nale\u017c\u0105cych do niego dzie\u0142 sztuki. Niemniej dopiero trzydzie\u015bci lat p\u00f3\u017aniej zdecydowa\u0142o si\u0119 zorganizowa\u0107 wystaw\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 swemu dobroczy\u0144cy i wyda\u0107 towarzysz\u0105cy jej \u2013 rzeczywi\u015bcie pomnikowy \u2013 katalog. Rzecz w tym, \u017ce zasadniczym bod\u017acem dla tego upami\u0119tnienia nie by\u0142y merytoryczne zas\u0142ugi Krystalla, lecz odzyskanie przez MNW w 2014 roku w wyniku reprywatyzacji zapisanej mu przez niego cennej nieruchomo\u015bci w Alejach Jerozolimskich.<\/span><\/p>\n

S\u0142owem, Krystall wart by\u0142 wydobycia z zapomnienia, bo nie tylko szcz\u0119\u015bliwie prze\u017cy\u0142 Holocaust, a jego kolekcja przetrwa\u0142a w MNW ale \u2013 samotny \u2013 przekaza\u0142 dobrowolnie muzeum ca\u0142y maj\u0105tek z prawami do dochodowej kamienicy na czele.<\/p>\n

Kolekcjoner\u00f3w podobnej klasy, tudzie\u017c ludzi otaczaj\u0105cych si\u0119 dzie\u0142ami sztuki i cennymi przedmiotami by\u0142o w\u015br\u00f3d wielotysi\u0119cznej warstwy \u017cydowskiej plutokracji i inteligencji wielu. Niema\u0142o z nich szczyci\u0142o si\u0119 posiadaniem p\u0142\u00f3cien takich malarzy polskich jak Jan Matejko, bracia Aleksander i Maksymilian Gierymscy, Stanis\u0142aw Lentz, Jacek Malczewski, Julian Fa\u0142at i inni, obok prac artyst\u00f3w \u017cydowskich \u2013 pocz\u0105wszy od Maurycego Gottlieba, a sko\u0144czywszy na Abrahamie Neumannie czy Moj\u017ceszu Kislingu. W wi\u0119kszo\u015bci w\u0142a\u015bciciele tych zbior\u00f3w zgin\u0119li w Zag\u0142adzie, a ich nazwiska i zas\u0142ugi dla kultury i sztuki zapad\u0142y w otch\u0142a\u0144 niepami\u0119ci. Cz\u0119\u015b\u0107 z osieroconych przez nich dzie\u0142 zniszcza\u0142a w czasie wojny, cz\u0119\u015b\u0107 wywie\u017ali Niemcy, ale ca\u0142kiem sporo trafi\u0142o r\u00f3\u017cnymi drogami w okresie okupacji i po wyzwoleniu w polskie r\u0119ce, z czego znacz\u0105ca liczba wyl\u0105dowa\u0142a ostatecznie w krajowych zbiorach publicznych. Ich pochodzenie cz\u0119sto zatarto ju\u017c w czasie wojny, a w pierwszych latach po jej zako\u0144czeniu prace te jako \u201ebezpa\u0144skie\u201d w\u0142\u0105czono nieledwie automatycznie do narodowego patrimonium, podobnie zreszt\u0105 jak te zniszczone czy wywiezione zaliczono rycza\u0142tem do \u0142\u0105cznych strat poniesionych przez pa\u0144stwo polskie. Obiekty wyp\u0142ywaj\u0105ce w latach p\u00f3\u017aniejszych muzea nabywa\u0142y, praktycznie nie dochodz\u0105c \u2013 nawet w przypadku dzie\u0142 wybitnych i z udokumentowan\u0105 przedwojenn\u0105 proweniencj\u0105 \u2013 ich los\u00f3w od 1939 roku. W ko\u0144cu i tak nie mia\u0142o to znaczenia dla publicznego w\u0142adztwa narodowego dziedzictwa.<\/span><\/p>\n

Tote\u017c nieprzypadkowo obserwowany od kilkunastu lat nie\u015bmia\u0142y proces przywracania czy te\u017c re\/aktywacji obecno\u015bci \u017byd\u00f3w w polskiej historii i kulturze omin\u0105\u0142 szerokim \u0142ukiem krajowe zbiory muzealne, cho\u0107 tematyka w\u0142asno\u015bciowa da\u0142a si\u0119 im w tym okresie nieraz we znaki, doprowadzaj\u0105c m.in. do zwrotu wielu muzeali\u00f3w zarekwirowanych rodzinom ziemia\u0144skim w ramach reformy rolnej. Tymczasem na temat dzie\u0142 w swoich zbiorach, kt\u00f3re do wybuchu wojny prawdopodobnie stanowi\u0142y w\u0142asno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105, muzea zgodnie milcz\u0105. Dzieje si\u0119 to za przyk\u0142adem i z polecenia MKiDN, kt\u00f3re od lat uchyla si\u0119 od nakazania im stosownych bada\u0144 proweniencyjnych, do czego notabene Polska zobowi\u0105za\u0142a si\u0119 na forum mi\u0119dzynarodowym w 1998 i ponownie w 2009 roku. Jest to tym bardziej uderzaj\u0105ce, \u017ce jednym z trwa\u0142ych priorytet\u00f3w MKiDN jest prowadzona ci\u0105gle dokumentacja strat poniesionych podczas okupacji przez kultur\u0119 polsk\u0105, tudzie\u017c aktywne zabiegi zagranic\u0105 na rzecz restytucji wywiezionych w\u00f3wczas dzie\u0142, odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 nierzadko do litery owych mi\u0119dzynarodowych zobowi\u0105za\u0144.<\/span><\/p>\n

Ta kunktatorska postawa MKiDN (a i MSZ) wsp\u00f3\u0142gra\u0142a ze starannie koncesjonowan\u0105 i, rzec by mo\u017cna, \u201eobrotow\u0105\u201d polityk\u0105 historyczn\u0105 poprzednich rz\u0105d\u00f3w w zakresie \u201edopuszczenia\u201d \u017byd\u00f3w do polskiej monolitycznej etnicznie i wyznaniowo narracji. Byli\u015bmy \u015bwiadkami zielonego \u015bwiat\u0142a dla Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich, ale cenzurowania jego wystawy sta\u0142ej; uznania prawdy o Jedwabnem, ale r\u00f3wnowa\u017conej kultem Sprawiedliwych; rocznicowych obchod\u00f3w powstania w getcie z udzia\u0142em Muzeum Powstania Warszawskiego, ale vice versa ju\u017c nie.<\/span><\/p>\n

Dla obecnego obozu rz\u0105dz\u0105cego nawet ta nie\u015bmia\u0142a i po\u0142owiczna polityka poprzednik\u00f3w jest zagro\u017ceniem dla katolickiego narodu prawdziwych Polak\u00f3w, kt\u00f3rego odnow\u0119 g\u0142osi.<\/span><\/p>\n

Tym wi\u0119kszego trzeba zaanga\u017cowania w ledwie i z tyloma ograniczeniami rozpocz\u0119ty proces kruszenia chorobliwego monolitu polskiej pami\u0119ci. To dzisiaj jedno z zada\u0144 stoj\u0105cych przed r\u00f3\u017cnymi instytucjami kultury, a dla Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich Polin obowi\u0105zek, przed kt\u00f3rym nie zwalnia go obs\u0142uga wystawy sta\u0142ej i kt\u00f3rego bynajmniej nie wyczerpuje realizowany program wyk\u0142ad\u00f3w i dyskusji.<\/span><\/p>\n

Zostaj\u0105c przy bliskim mi przyk\u0142adzie \u017cydowskich kolekcjoner\u00f3w i ich przedwojennych zbior\u00f3w: je\u015bli nie zacznie si\u0119 przywraca\u0107 cyklami wystaw i publikacji sylwetek i nazwisk tych ludzi, je\u015bli nie wydob\u0119dzie si\u0119 z niepami\u0119ci ich zas\u0142ug dla polskiej kultury i sztuki, je\u015bli nie poka\u017ce si\u0119, ile w dzisiejszych zbiorach publicznych znajduje si\u0119 dzie\u0142 polskich mistrz\u00f3w XIX i pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku, kt\u00f3re zdobi\u0142y reprezentacyjne wn\u0119trza i mieszkania \u017cydowskich fabrykant\u00f3w i finansist\u00f3w, kupc\u00f3w, antykwariuszy i uczonych, lekarzy, adwokat\u00f3w, muzyk\u00f3w, pisarzy i wydawc\u00f3w \u2013 polska pami\u0119\u0107 b\u0119dzie nadal kaleka, paso\u017cytuj\u0105c bezkarnie na ignorancji. A podobnych temat\u00f3w jest multum.<\/span><\/p>\n

Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce to program obliczony na d\u0142ugi, uporczywy marsz. I \u017ce dzi\u015b potrzebne s\u0105 dzia\u0142ania \u015bmielsze, wystawy mierz\u0105ce si\u0119 na przyk\u0142adach historycznych i wsp\u00f3\u0142czesnych z rosn\u0105cymi w si\u0142\u0119 \u2013 nie tylko w naszym kraju \u2013 nacjonalizmem, ksenofobi\u0105\u2026 Cho\u0107 wolno by od publicznych instytucji kultury takich dzia\u0142a\u0144 oczekiwa\u0107, to nie mo\u017cna ich niestety od nich wymaga\u0107. Mi\u0119dzy muzeum krytycznym a marazmem programowym i strategi\u0105 przetrwania rozci\u0105ga si\u0119 jednak szeroki obszar dzia\u0142a\u0144 podwa\u017caj\u0105cych skamieliny i patologie naszej narodowej pami\u0119ci.<\/span><\/p>\n

Nawojka Cie\u015bli\u0144ska-Lobkowicz \u2013 historyczka sztuki, kuratorka wystaw, badaczka proweniencji judaik\u00f3w i rozproszonych kolekcji \u017cydowskich; mieszka w Warszawie i Monachium.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

NIE TYLKO O \u017bYDOWSKICH KOLEKCJONERACH NAWOJKA CIE\u015aLI\u0143SKA-LOBKOWIC Wojciech Kossak, Portret Bronis\u0142awa Krystalla z koniem (1923) olej, p\u0142\u00f3tno; fot. Ablakok, CC BY-SA 4.0 Nieprzypadkowo proces przywracania obecno\u015bci \u017byd\u00f3w w polskiej kulturze omin\u0105\u0142 szerokim \u0142ukiem krajowe zbiory muzealne. Dzisiejsza historia pami\u0119ci jest histori\u0105 Polski osadzonej w ju\u017c oswojonej jednoetniczno\u015bci. \u017bydzi pojawiaj\u0105 si\u0119 tylko w j\u0119zyku polityki, to […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47246"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47246"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47246\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47248,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47246\/revisions\/47248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47246"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47246"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47246"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}