{"id":47306,"date":"2016-10-12T17:09:18","date_gmt":"2016-10-12T15:09:18","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=47306"},"modified":"2016-10-11T08:34:42","modified_gmt":"2016-10-11T06:34:42","slug":"47306","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=47306","title":{"rendered":"PRZEWODNIK PO K\u0141AMSTWIE"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>PRZEWODNIK PO vK\u0141AMSTWIE<\/a><\/strong><\/h5>\n

HENRYK GRYNBERG<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"Przewodnik\u017bydowskie miasteczko w przedwojennej Polsce<\/span><\/em><\/p>\n

Luksusowo wydany, pi\u0119knie ilustrowany przewodnik turystyczny pod tytu\u0142em \u201eWybieram Dobre\u201d (Dobre 2014) poleca \u201esielski krajobraz mazowieckiej wsi, bogactwo fauny i flory\u201d. Faun\u0119 reprezentuj\u0105: sowa uszata, strzy\u017cyk i szczygie\u0142 na ga\u0142\u0119ziach, myszo\u0142\u00f3w na niebie, \u017curaw w gnie\u017adzie, b\u00f3br w wodzie, wydra na brzegu, dwa dziki na polanie (dzik jest w herbie Dobrego), osiem saren \u201ew rudlu\u201d, z czego trzy samce z kr\u00f3tkim, lecz rozga\u0142\u0119zionym poro\u017cem, dwa kasztanowe konie (same \u0142by) w stajni i bia\u0142e kaczuszki w agroturystycznej zagrodzie. Flor\u0119: widlak ja\u0142owcowaty, storczyk kuku\u0142ka (taka podw\u00f3jna nazwa), bagno zwyczajne (taka nazwa bia\u0142ego kwiecia), r\u00f3\u017cowa rzekotka drzewna, rosiczka chwytaj\u0105ca owady na lep, roz\u0142o\u017cysty d\u0105b szypu\u0142kowy w Rak\u00f3wcu i zabytkowy stary d\u0105b w Kobylance. Z innych sielskich zabytk\u00f3w pokazano odnowiony dworek w Rudzie-Pniewsku, malowniczy dworski park w Kobylance oraz przydro\u017cne kapliczki w W\u00f3lce Kokosiej, Por\u0119bach Starych i Brzozowicy (z urokliwym \u015bwi\u0105tkiem Jana Nepomucena).<\/span><\/p>\n

G\u0142\u00f3wnym tematem przewodnika jest jednak miasteczko. Portal neogotyckiego ko\u015bcio\u0142a i popiersie rze\u017abiarza Konstantego Laszczki jego w\u0142asnego d\u0142uta (na ok\u0142adce), odnowiona brama-dzwonnica, nawa wype\u0142niona wiernymi, stacje m\u0119ki Pa\u0144skiej na \u015bcianach, \u015bw. Miko\u0142aj na witra\u017cu. Procesja Bo\u017cego Cia\u0142a: dziewczynki w bia\u0142ych sukienkach sypi\u0105 p\u0142atki kwiat\u00f3w. Droga krzy\u017cowa ulicami miasteczka: ch\u0142opcy w bia\u0142ych kom\u017cach. Dziatwa szkolna na festynie, m\u0142odzie\u017c na rajdzie rowerowym, stra\u017cacy paraduj\u0105cy w ciemnych mundurach i rogatywkach, m\u0142odzie\u017cowa orkiestra d\u0119ta w analogicznych mundurach i rogatywkach. Zabytkowa mapa z XVIII wieku, gdzie Dobre nazywa si\u0119 Dobra, Radoszyna Radoszyn a Rudzienko Rudzienek, ale Rynia, Nowa Wie\u015b, Piwki, Czarnog\u0142\u00f3w, Mak\u00f3wiec, \u0141aziska i Stanis\u0142aw\u00f3w tak samo jak dzi\u015b. Rozleg\u0142y rynek 100 x 100 m, kt\u00f3ry \u2013 jak informuje przewodnik \u2013 dzi\u0119ki funduszom unijnym \u201enabra\u0142 nowego blasku\u201d. W \u015brodku rynku-parku popiersie Pi\u0142sudskiego \u2013 w\u0105sy i wyraz twarzy jak Laszczki, bo to jego robota \u2013 a na obrze\u017cu przedwojenny pomnik poleg\u0142ych w latach 1914\u20131920 z dodatkow\u0105 tablic\u0105 ku pami\u0119ci miejscowego obwodu AK. Sfotografowano tak\u017ce kapliczk\u0119, kt\u00f3ra stoi w pobliskim Mak\u00f3wcu Du\u017cym na mogile poleg\u0142ych powsta\u0144c\u00f3w listopadowych i \u2013 jak informuje przewodnik \u2013 odbywaj\u0105 si\u0119 tam rocznicowe uroczysto\u015bci, oraz krzy\u017ce na mogi\u0142ach powsta\u0144c\u00f3w listopadowych powieszonych w Nowej Wsi z chrze\u015bcija\u0144skim napisem \u201eBo\u017ce przebacz nam\u201d. Parafia Dobre jest \u201emiejscem odpoczynku pieszej pielgrzymki \u0142om\u017cy\u0144skiej na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119\u201d \u2013 wyja\u015bnia przewodnik.<\/span><\/p>\n

Luksusowo wydany, pi\u0119knie ilustrowany przewodnik turystyczny pod tytu\u0142em \u201eWybieram Dobre\u201d (Dobre 2014) poleca \u201esielski krajobraz mazowieckiej wsi, bogactwo fauny i flory\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n

Z innych pami\u0105tek pokazano le\u017c\u0105cy w Mak\u00f3wcu Du\u017cym g\u0142az z wyrytym napisem, \u017ce \u201ew tym miejscu sta\u0142 dom, w kt\u00f3rym 3 wrze\u015bnia 1865 r. urodzi\u0142 si\u0119 Konstanty Laszczka \u015bwiatowej s\u0142awy rze\u017abiarz\u201d. I stary m\u0142yn, kt\u00f3rego nastrojowe otoczenie \u201edocenili tw\u00f3rcy filmowi, kr\u0119c\u0105c pojedyncze odcinki seriali telewizyjnych \u201e07 zg\u0142o\u015b si\u0119\u201d i \u201eKryminalni\u201d. Przy tym m\u0142ynie zatrzyma\u0142a mnie nieznajoma, gdy szuka\u0142em zagrody jednego z morderc\u00f3w mojego ojca (patrz opowiadanie \u201eOjczyzna\u201d), lecz o kr\u0119conym w tej okolicy kryminale, kt\u00f3ry znany jest pod tytu\u0142em \u201eMiejsce urodzenia\u201d, przewodnik nie wspomina.<\/span><\/p>\n

artyku\u0142<\/span> poleci\u0142:
\n Leon Rozenbaum<\/strong><\/em><\/span>
\n\"\"Rynek, kt\u00f3ry dawniej by\u0142 szarym i go\u0142ym placem targowym, jest dzi\u015b \u0142adnie zadrzewiony, a z lotu satelity wida\u0107 nowe czerwone dach\u00f3wki (z funduszy unijnych). Na prawej pierzei wida\u0107 br\u0105zowy dach kamienicy, kt\u00f3ra nale\u017ca\u0142a cz\u0119\u015bciowo do Fryd\u00f3w, a cz\u0119\u015bciowo do mojego dziadka z Nowej Wsi. W tej kamienicy rozgrywa\u0142a si\u0119 akcja pierwszej cz\u0119\u015bci \u201eZwyci\u0119stwa\u201d, kt\u00f3re ukaza\u0142o si\u0119 w wielu j\u0119zykach. Ze zdj\u0119ciem szarego pustego rynku w wydaniu hebrajskim (Jerozolima 2014) i na ok\u0142adce wydania niemieckiego (Berlin 2016). Moja matka, jej dwie siostry i brat urodzili si\u0119 w Dobrem. Jej ojciec pochodzi\u0142 z Ryni i \u017bydzi nazywali go Jankl Rynier. M\u00f3j ojciec, jego trzy siostry i brat urodzili si\u0119 w Nowej Wsi i chodzili do domu modlitwy do Czarnog\u0142owia, kt\u00f3ry pewno sw\u0105 nazw\u0119 wzi\u0105\u0142 od czarnych \u017cydowskich g\u0142\u00f3w. Jedn\u0105 z wsi ko\u0142o Czarnog\u0142owia nazywano Palestyna. A Mak\u00f3wiec nale\u017ca\u0142 do wuja mojego ojca, brata jego matki, kt\u00f3ry nazywa\u0142 si\u0119 Jankiel Grynbaum, ale \u017bydzi nazywali go Makowcower ,a Polacy \u017cydowskim dziedzicem. Matka mi opowiada\u0142a, \u017ce da\u0142 najwi\u0119cej pieni\u0119dzy na m\u00f3j pidion ha-ben (\u201ewykup\u201d pierworodnego). Biumek Norwint dosta\u0142 od niego koloni\u0119 na Mak\u00f3wcu Du\u017cym, gdy \u017ceni\u0142 si\u0119 z jego siostr\u0105. Gdy si\u0119 \u017ceni\u0142 z Jank\u0105 \u015aliw\u00f3wn\u0105, przekaza\u0142 gospodark\u0119 \u015aliwie i tam dzia\u0142a si\u0119 akcja drugiej cz\u0119\u015bci mojej \u201eOjczyzny\u201d.<\/span><\/p>\n

Moja matka, jej dwie siostry i brat urodzili si\u0119 w Dobrem. Jej ojciec pochodzi\u0142 z Ryni i \u017bydzi nazywali go Jankl Rynier. M\u00f3j ojciec, jego trzy siostry i brat urodzili si\u0119 w Nowej Wsi i chodzili do domu modlitwy do Czarnog\u0142owia<\/strong><\/span><\/p>\n

Dobre by\u0142o jednym z najbardziej \u017cydowskich miasteczek, w kt\u00f3rym mieszka\u0142o sto \u017cydowskich rodzin i ma\u0142o kto inny. W ostatnich latach jego istnienia w\u0142adze administracyjne przy\u0142\u0105czy\u0142y do niego przyleg\u0142e wiejskie tereny, \u017ceby zmieni\u0107 stan rzeczy, ale wszystkie te domki i kamienice wok\u00f3\u0142 rynku, kt\u00f3re dzi\u0119ki funduszom unijnym nabra\u0142y \u201enowego blasku\u201d, by\u0142y \u017cydowskie. Na jesieni 1942 roku wysiedlono nas z Radoszyny do Dobrego, jak wszystkich \u017byd\u00f3w z okolicznych wsi, a po paru tygodniach z ca\u0142ym \u017cydowskim Dobrem do pobliskiego \u017cydowskiego Stanis\u0142awowa. Stamt\u0105d zabrano wszystkich do Treblinki. Wszystkich pr\u00f3cz tych, co uciekli jak my, lub zgin\u0119li na miejscu, jak siostra mojego ojca, kt\u00f3ra usi\u0142owa\u0142a uciec z dzieckiem swojej starszej siostry. Nie wiem, ile zgin\u0119\u0142o na miejscu, ale d\u0142ugo s\u0142yszeli\u015bmy strza\u0142y, uciekaj\u0105c. Kto uciek\u0142, ukrywa\u0142 si\u0119 w pobliskich lasach, jak rodzina mojej matki, lub w pobliskich zagrodach jak my. Schwytanych w lesie zabijano na miejscu, jak rodzin\u0119 mojej matki (patrz \u201e\u017bydowska wojna\u201d). Schwytanych w zagrodach zabierano do Dobrego i jak najm\u0142odsz\u0105 siostr\u0119 mojego ojca (tam\u017ce) zabijano na do\u0142ach Gigra. \u201eW relacjach zg\u0142oszonych do Yad Vashem wymienia si\u0119 zbiorow\u0105 egzekucj\u0119 oko\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu \u017byd\u00f3w w lutym 1943 roku. Babka Andrzeja Sadowskiego opowiada\u0142a z p\u0142aczem, \u017ce Niemcy sp\u0119dzili ka\u017cdego, kto si\u0119 znajdowa\u0142 w pobli\u017cu, i zmusili do patrzenia na rozstrzeliwanie du\u017cej grupy, w tym kobiet i dzieci. Inni wspominaj\u0105 o pojedynczych egzekucjach na tych\u017ce Gigra do\u0142ach (tak si\u0119 na nie m\u00f3wi\u0142o w Dobrem). Ciotka pana Andrzeja widzia\u0142a kilka razy, jak czarni (Ukrai\u0144cy w czarnych mundurach) prowadzili po dwie-trzy osoby. Raz przez przypadek znalaz\u0142a si\u0119 kilkana\u015bcie metr\u00f3w od egzekucji, bo dzieci chodzi\u0142y tam si\u0119 bawi\u0107 w wyrobiskach piachu (patrz \u00abPami\u0119tnik 2\u00bb)\u201d. Na jesieni 1993 roku pojecha\u0142em tam z Andrew Nagorskim, ameryka\u0144skim dziennikarzem polskiego pochodzenia. Do\u0142y Gigra by\u0142y zasypane, poro\u015bni\u0119te iglastymi drzewami, w zabudowanym terenie, ma\u0142o zauwa\u017calne.<\/span><\/p>\n

Schwytanych w pobliskim lesie \u017byd\u00f3w zabijano na miejscu, jak rodzin\u0119 mojej matki. Schwytanych w zagrodach zabierano do Dobrego i jak najm\u0142odsz\u0105 siostr\u0119 mojego ojca zabijano na do\u0142ach Gigra<\/strong><\/p>\n

Owszem, jest pomnik \u201eku czci ofiar hitleryzmu\u201d w pobliskiej G\u0119siance, gdzie \u2013 jak informuje przewodnik \u2013 5 sierpnia 1944 roku Niemcy w odwecie za atak partyzant\u00f3w wysadzili piwnic\u0119, w kt\u00f3rej schroni\u0142o si\u0119 38 os\u00f3b, w tym o\u015bmioro dzieci. Na zdj\u0119ciu wida\u0107 gr\u00f3b z wysokim krzy\u017cem ogrodzony \u017celaznym p\u0142otem, wie\u0144ce, chor\u0105gwie, wojskow\u0105 wart\u0119 honorow\u0105. W przewodniku napisano, \u017ce odbywaj\u0105 si\u0119 tam co roku uroczysto\u015bci z udzia\u0142em duchownych, przedstawicieli w\u0142adz i potomk\u00f3w ofiar, i \u017ce \u201eta niewielka i spokojna wioska skrywa najbardziej bolesn\u0105 histori\u0119 gminy\u201d.<\/span><\/p>\n

\"PomnikPomnik w G\u0119siance\/ gmina Dobre<\/span><\/em><\/p>\n

To celowe wymazanie zg\u0142adzonych \u017byd\u00f3w z mapy pami\u0119ci jest oczywistym k\u0142amstwem historycznym z paragrafem w europejskim kodeksie karnym, a w kodeksie moralnym oznacza zniewa\u017cenie ofiar i opowiedzenie si\u0119 po stronie zbrodni. Zniewaga ta ukaza\u0142a si\u0119 w sze\u015bciu tysi\u0105cach egzemplarzy nak\u0142adem Urz\u0119du Gminy Dobre. Urz\u0105d ten z jakich\u015b sobie wiadomych patologicznych przyczyn nie szcz\u0119dzi unijnych pieni\u0119dzy na to, by nas zapomniano. Nie rozumiej\u0105c, \u017ce to si\u0119 nie uda, bo Dobre jest od dawna przedmiotem opowie\u015bci i esej\u00f3w publikowanych w kilku najpoczytniejszych j\u0119zykach. A jeden esej ma nawet jednoznaczny tytu\u0142 \u201eMy, \u017bydzi z Dobrego\u201d<\/span><\/p>\n

\n

Autor: HENRYK GRYNBERG<\/strong><\/span><\/em>
\n Prozaik, poeta, eseista i dramaturg urodzony w 1936 roku. Od roku 1967 mieszka w Stanach Zjednoczonych. Utwory Grynberga t\u0142umaczono na wiele j\u0119zyk\u00f3w. Autor otrzyma\u0142 m.in. nagrody im. Tadeusza Borowskiego (1966), Fundacji Ko\u015bcielskich (1966) oraz Stanis\u0142awa Vincenza (1991).<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

PRZEWODNIK PO vK\u0141AMSTWIE HENRYK GRYNBERG \u017bydowskie miasteczko w przedwojennej Polsce Luksusowo wydany, pi\u0119knie ilustrowany przewodnik turystyczny pod tytu\u0142em \u201eWybieram Dobre\u201d (Dobre 2014) poleca \u201esielski krajobraz mazowieckiej wsi, bogactwo fauny i flory\u201d. Faun\u0119 reprezentuj\u0105: sowa uszata, strzy\u017cyk i szczygie\u0142 na ga\u0142\u0119ziach, myszo\u0142\u00f3w na niebie, \u017curaw w gnie\u017adzie, b\u00f3br w wodzie, wydra na brzegu, dwa dziki na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47306"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47306"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47306\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47308,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47306\/revisions\/47308"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47306"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}