{"id":47646,"date":"2016-11-03T17:09:27","date_gmt":"2016-11-03T15:09:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=47646"},"modified":"2016-11-01T10:19:05","modified_gmt":"2016-11-01T08:19:05","slug":"27-09-10","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=47646","title":{"rendered":"Sztuka wykl\u0119ta \u2013 post scriptum"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Sztuka wykl\u0119ta \u2013 post scriptum<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

KATARZYNA ANDERSZ<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"HeinrichHeinrich Tischler i jego szwagier Moritz Hadda, r\u00f3wnie\u017c znany wroc\u0142awski architekt \/fot. archiwum rodzinne”<\/span><\/em><\/p>\n

OD 1933 ROKU NIE M\u00d3G\u0141 WYKONYWA\u0106 ZAWODU, PODCZAS NOCY KRYSZTA\u0141OWEJ W LISTOPADZIE 1938 ROKU ZOSTA\u0141 ARESZTOWANY I WYS\u0141ANY DO BUCHENWALDU. NIECA\u0141Y MIESI\u0104C P\u00d3\u0179NIEJ, W WIEKU ZALEDWIE 46 LAT, ZMAR\u0141. RODZINIE UDA\u0141O SI\u0118 UCIEC I OCALI\u0106 WI\u0118KSZO\u015a\u0106 JEGO PRAC, KT\u00d3RE W TYM ROKU ZOSTA\u0141Y WYSTAWIONE WE WROC\u0141AWIU PO RAZ PIERWSZY, OD KIEDY NAZI\u015aCI, PRZYPISUJ\u0104CY IM MIANO \u201eSZTUKI WYKL\u0118TEJ\u201d, WYRZUCILI JE Z GALERII I MUZE\u00d3W.<\/span><\/p>\n

Heinrich Tischler mia\u0142 dw\u00f3ch syn\u00f3w \u2013 Franza i Hansa. Imiona jak z ba\u015bni braci Grimm, ch\u0142opcy \u0142adni i bardzo utalentowani \u2013 jak si\u0119 oka\u017ce, odziedziczyli po swoim ojcu talent plastyczny. Na ostatnim zdj\u0119ciu razem, z pa\u017adziernika 1938 roku, ca\u0142a tr\u00f3jka wygl\u0105da na szcz\u0119\u015bliwych. Nie wiemy, kiedy dok\u0142adnie zosta\u0142o zrobione. Mo\u017ce do nocy kryszta\u0142owej zosta\u0142 jeszcze ponad miesi\u0105c, mo\u017ce dwa tygodnie, a mo\u017ce wyliczanie tego zupe\u0142nie nie ma sensu, bo tak czy inaczej wkr\u00f3tce strac\u0105 ojca, du\u017co za wcze\u015bnie i w okoliczno\u015bciach, kt\u00f3re nigdy nie powinny si\u0119 wydarzy\u0107. Heinrich, jak wielu innych m\u0119\u017cczyzn \u017cydowskiego pochodzenia, tu\u017c po pogromie z nocy 9 na 10 listopada zostanie aresztowany i wys\u0142any do Buchenwaldu, p\u0119kaj\u0105cego w szwach od nadmiaru przywiezionych tam wrog\u00f3w pa\u0144stwa. Oka\u017ce si\u0119 tym pechowcem, u kt\u00f3rego zimno, g\u0142\u00f3d i przeludnienie w obozie wywo\u0142aj\u0105 \u015bmierteln\u0105 w efekcie chorob\u0119.<\/span><\/p>\n

Jednak kiedy Heinrich jest jeszcze w Buchenwaldzie, rodzina stara si\u0119, jak mo\u017ce, \u017ceby zosta\u0142 zwolniony. Interweniuje nawet m\u0142oda Irlandka, Eleanor McCarthy, kt\u00f3ra z Heinrichem i jego \u017con\u0105 Else mieszka\u0142a przez trzy miesi\u0105ce w 1938 roku. \u015ale w\u015bciek\u0142e listy do w\u0142adz, pytaj\u0105c si\u0119, jak to mo\u017cliwe, \u017ce cz\u0142owiek, kt\u00f3ry walczy\u0142 w I wojnie \u015bwiatowej (nie wiadomo, co dok\u0142adnie robi\u0142, przypuszcza si\u0119, \u017ce by\u0142 w kawalerii), jest tak traktowany. Wkr\u00f3tce Heinrich, zapewne bez zwi\u0105zku z interwencj\u0105 panny McCarthy, a raczej dlatego, \u017ce by\u0142 w stanie udokumentowa\u0107 ch\u0119\u0107 opuszczenia Niemiec i wyjazdu do Szanghaju, zostaje zwolniony i trafia do \u017cydowskiego szpitala we Wroc\u0142awiu. Jest w dobrych r\u0119kach, bo dyrektorem tej uchodz\u0105cej za najnowocze\u015bniejsz\u0105 w mie\u015bcie plac\u00f3wki jest brat Else \u2013 Sigmund Hadda. Infekcja jest jednak zbyt rozleg\u0142a i 16. grudnia 1938 roku, zaledwie miesi\u0105c po aresztowaniu i cztery dni po wyj\u015bciu z obozu, Heinrich umiera. Zostaje pochowany na cmentarzu \u017cydowskim przy Lotniczej w rodzinnym grobowcu, kt\u00f3ry, po \u015bmierci swojego ojca, najprawdopodobniej sam zaprojektowa\u0142. Nie wiemy, czy na twarze ch\u0142opc\u00f3w przez te cztery dni po powrocie ojca do domu, cho\u0107 raz powr\u00f3ci\u0142 u\u015bmiech, kt\u00f3ry wida\u0107 na fotografii z pa\u017adziernika. Heinrichowi w tym czasie zrobiono jeszcze dwa zdj\u0119cia. Nie dowiemy si\u0119, kto wpad\u0142 na pomys\u0142 ich wykonania. Heinrich jest na nich w szaliku i p\u0142aszczu, mo\u017ce w\u0142a\u015bnie przyjecha\u0142 do domu, mo\u017ce jest ju\u017c w szpitalu. Ci\u0119\u017cko oceni\u0107, czy zdaje sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce jest \u015bmiertelnie chory, na pewno na takiego nie wygl\u0105da. Nick Tischler, syn Franza, kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 r\u00f3wno 20 lat po \u015bmierci dziadka, m\u00f3wi o tych fotografiach, \u017ce oczy Heinricha s\u0105 ju\u017c nieobecne.<\/span><\/p>\n

\"HeinrichHeinrich Tischler z synami Franzem i Hansem, listopad 1938 r. \/fot. archiwum rodzinne<\/span><\/em><\/p>\n

Dla szwagra Heinricha, doktora Sigmunda Haddy, los jest bardziej \u0142askawy. We Wroc\u0142awiu udaje mu si\u0119 funkcjonowa\u0107 do 1943 roku, potem zostaje deportowany do Theresienstadt (jego wspomnienia po niemiecku dost\u0119pne s\u0105 on-line na stronie Yad Vashem), ale wojn\u0119 prze\u017cywa. Umiera w wieku 95 lat w USA. Sigmund to nie jedyny szcz\u0119\u015bliwy wyj\u0105tek w\u015br\u00f3d rodze\u0144stwa Else. Drugi z jej braci, Albert (architekt) ucieka z Wroc\u0142awia do Frankfurtu, do\u017cywa wieku 83 lat. Nie wyobra\u017ca sobie \u017cycia poza rodzinnym miastem, wi\u0119c kilka pierwszych lat po wojnie sp\u0119dza we Wroc\u0142awiu, pr\u00f3buj\u0105c bezskutecznie budowa\u0107 polsko-niemieckie porozumienie. Emigracja do Izraela jest tylko kr\u00f3tkim epizodem w jego \u017cyciu, po kt\u00f3rym na dobre wraca do Niemiec. Trzeci brat, pieszczotliwie nazywany Willuschem, jako pracownik japo\u0144skiego rz\u0105du na fa\u0142szywych dokumentach kolej\u0105 transsyberyjsk\u0105 wyrusza w podr\u00f3\u017c na wsch\u00f3d. W mi\u0119dzyczasie Japonia opowiada si\u0119 po stronie pa\u0144stw osi, wi\u0119c Willusch zostaje w Szanghaju. Tam uczy si\u0119 sztuki masa\u017cu, \u017ceby po zako\u0144czeniu wojny praktykowa\u0107 ten fach w Londynie (gdzie by\u0142 r\u00f3wnie\u017c kantorem). Ostatni z braci Else, Moritz Hadda, r\u00f3wnie\u017c architekt i autor projekt\u00f3w wielu modernistycznych budynk\u00f3w do dzi\u015b stoj\u0105cych we Wroc\u0142awiu (m.in. dom\u00f3w jednorodzinnych z eksperymentalnego osiedla wystawy WuWa), nie ma tyle szcz\u0119\u015bcia, co pozostali bracia. Pr\u00f3buje uciec, ale bezskutecznie. W 1941 roku zostaje wywieziony do Rygi i tam zamordowany. Else po \u015bmierci m\u0119\u017ca udaje si\u0119 za\u0142atwi\u0107 wyjazd do Londynu. Czw\u00f3rka z pi\u0105tki rodze\u0144stwa Hadd\u00f3w prze\u017cywa \u2013 do\u015b\u0107 dobry wynik jak na wojenne realia.<\/span><\/p>\n

Wra\u017cenie szcz\u0119\u015bliwego \u017cycia, jakie daje wspomniane zdj\u0119cie z pa\u017adziernika 1938 roku i wiele jemu podobnych z tego samego okresu, to w du\u017cym stopniu tylko pozory. Urodzony w K\u0119dzierzynie-Ko\u017alu (wtedy Cosel) Heinrich Tischler od wej\u015bcia w doros\u0142o\u015b\u0107 musia\u0142 nauczy\u0107 si\u0119 i\u015b\u0107 na kompromisy i dostosowywa\u0107 swoj\u0105 karier\u0119 do okoliczno\u015bci, kt\u00f3re, tak si\u0119 sk\u0142ada, w tamtym czasie wyj\u0105tkowo nie sprzyja\u0142y ani aspiruj\u0105cym artystom ani \u017bydom. Pod koniec pa\u017adziernika 1938 roku zawodowe \u017cycie ju\u017c od kilku lat nie przynosi\u0142o mu satysfakcji ani pieni\u0119dzy potrzebnych do utrzymania rodziny, co zreszt\u0105 odzwierciedla wiele jego prac.<\/span><\/p>\n

\"HeinrichHeinrich Tischler po zwolnieniu z Buchenwaldu \/fot archiwum rodzinne<\/span><\/em><\/p>\n

Czytaj dalej tu: Sztuka wykl\u0119ta \u2013 post scriptum<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sztuka wykl\u0119ta \u2013 post scriptum KATARZYNA ANDERSZ Heinrich Tischler i jego szwagier Moritz Hadda, r\u00f3wnie\u017c znany wroc\u0142awski architekt \/fot. archiwum rodzinne” OD 1933 ROKU NIE M\u00d3G\u0141 WYKONYWA\u0106 ZAWODU, PODCZAS NOCY KRYSZTA\u0141OWEJ W LISTOPADZIE 1938 ROKU ZOSTA\u0141 ARESZTOWANY I WYS\u0141ANY DO BUCHENWALDU. NIECA\u0141Y MIESI\u0104C P\u00d3\u0179NIEJ, W WIEKU ZALEDWIE 46 LAT, ZMAR\u0141. RODZINIE UDA\u0141O SI\u0118 UCIEC I […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47646"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47646"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47646\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47673,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47646\/revisions\/47673"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47646"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47646"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47646"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}