{"id":47674,"date":"2016-10-27T17:09:33","date_gmt":"2016-10-27T15:09:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=47674"},"modified":"2016-10-27T08:24:48","modified_gmt":"2016-10-27T06:24:48","slug":"28-09-9","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=47674","title":{"rendered":"Cyrk Karskiego na k\u00f3\u0142kach – Rozmowa z prof. Michaelem Szporerem, wyk\u0142adowc\u0105 dziennikarstwa i politologii University of Maryland"},"content":{"rendered":"
\"Regionalny<\/a>Cyrk Karskiego na k\u00f3\u0142kach – Rozmowa z prof. Michaelem Szporerem, wyk\u0142adowc\u0105 dziennikarstwa i politologii University of Maryland<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Rozmawia\u0142: Patryk Ma\u0142ecki<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"Prof.Prof. Michael Szporer: \u0141aweczki Karskiego to cyrk uw\u0142aczaj\u0105cy jego godno\u015bci. Foto: Archiwum<\/span><\/em><\/p>\n

\u2022 Panie profesorze, Jan Karski by\u0142 pa\u0144skim mentorem, znali\u015bcie si\u0119 \u015bwietnie. Co pana zdaniem bohater m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107 na temat sza\u0142u upami\u0119tniana go \u0142aweczkami.<\/span><\/p>\n

– Jak go zna\u0142em, okre\u015bli\u0142by to jako cyrk.<\/span><\/p>\n

\u2022 S\u0105dzi pan, \u017ce by\u0142by temu przeciwny?<\/span><\/p>\n

– Bez cienia w\u0105tpliwo\u015bci. Przecie\u017c on jeszcze za \u017cycia, jako \u017cart opowiada\u0142, jak to w Polsce zg\u0142osili si\u0119 z pomys\u0142ami stawiania mu pomnika, a on pomys\u0142odawc\u00f3w wykpi\u0142 i odes\u0142a\u0142 do diab\u0142a. Pami\u0119tam, jak nasz wsp\u00f3lny dobry znajomy, minister Mariusz Handzlik, w \u017cartach pr\u00f3bowa\u0142 dokucza\u0107 Profesorowi pytaj\u0105c: \u201eMistrzu, a mo\u017ce pomniczek?\u201d. Karski si\u0119 wkurza\u0142, a my mieli\u015bmy chwile rado\u015bci\u2026<\/span><\/p>\n

\u2022 Jak w\u0142a\u015bciwie postawiono pierwsz\u0105 \u0142aweczk\u0119 w Waszyngtonie?<\/span><\/p>\n

– Szczerze m\u00f3wi\u0105c nie wiem. Wszystko to jako\u015b cichaczem za\u0142atwiono. Podobno przypisuje to sobie by\u0142y szef MSZ W\u0142odzimierz Cimoszewicz, ale s\u0142ysza\u0142em te\u017c, \u017ce p\u0142aci\u0142 za to pewien bardzo kontrowersyjny polonus z Chicago. Dla nas, kt\u00f3rzy znali\u015bmy Jana Karskiego, by\u0142a to jaka\u015b hucpa. Wygl\u0105da\u0142o bardziej, \u017ce ci, co ods\u0142aniaj\u0105 \u0142aweczk\u0119, ods\u0142aniaj\u0105\u2026 sw\u00f3j w\u0142asny pomnik. Dla Georgetown University by\u0142a to \u201epropozycja nie do odrzucenia\u201d, bo jak mogliby nie pozwoli\u0107 na takie uhonorowanie swego znakomitego profesora\u2026<\/span><\/p>\n

\u2022 Troch\u0119 si\u0119 tych \u0142aweczek naustawia\u0142o\u2026<\/span><\/p>\n

artyku\u0142 poleci\u0142:<\/span><\/em>
\n Leon Rozenbaum<\/span><\/em>
\n\"\"<\/p>\n

– Niestety, tak. Szczerze nad tym ubolewam. Po pierwsze, to s\u0105 kicze i ta\u015bmowa, jarmarczna forma oddawania pami\u0119ci. W\u0142a\u015bciwie demonstracja bezradno\u015bci i braku konceptu na m\u0105dr\u0105 pami\u0119\u0107 Karskiego. Tak naprawd\u0119, guzik o nim wiedz\u0105c naj\u0142atwiej postawi\u0107 jego \u0142aweczk\u0119 i mie\u0107 z g\u0142owy. Media poka\u017c\u0105 i sprawa odfajkowana.<\/span><\/p>\n

Druga sprawa, to \u201epolityka\u201d dooko\u0142a \u0142aweczki. Odnosz\u0119 silne wra\u017cenie, \u017ce kto\u015b musia\u0142 si\u0119 zdrowo nat\u0119\u017cy\u0107 nad nast\u0119puj\u0105c\u0105 konstrukcj\u0105\u2026 Skoro Polsce, co jaki\u015b czas, zarzuca si\u0119 brak nadmiernej sympatii do \u017byd\u00f3w, czy nawet antysemityzm, to my pojedziemy z tymi \u0142aweczkami Karskiego, gdzie si\u0119 da, \u017ceby kontrowa\u0107 te \u201ekrzywdz\u0105ce zarzuty\u201d. Wy nam tu o antysemityzmie, to my – bach wam Karskiego na \u0142aweczce! Spr\u00f3bujecie si\u0119 sprzeciwi\u0107?<\/span><\/p>\n

\u2022 To ciekawe, co pan m\u00f3wi\u2026<\/span><\/p>\n

– Nawa\u0142nic\u0119 \u0142aweczkow\u0105 odbieram te\u017c jako rodzaj intelektualnego szanta\u017cu. Tak\u017ce dezorientuj\u0105cego przekazu w przestrzeni publicznej. Bo na dobr\u0105 spraw\u0119 – nikt nie wie, czy w Waszyngtonie \u0142aweczk\u0119 postawi\u0142 Karskimu Uniwersytet Georgetown, w Nowym Jorku – miasto, a w Tel Awiwie sami \u017bydzi (co by\u0142oby kuriozum, bo oni nie stawiaj\u0105 pomnik\u00f3w z ludzkimi postaciami!),a w Krakowie \u017bydzi przed swoj\u0105 synagog\u0105. Niech kto zgadnie, kto przeni\u00f3s\u0142 j\u0105 pod muzeum \u017cydowskie w Warszawie. Samo si\u0119 nasuwa, \u017ce to musieli \u017bydzi postawi\u0107.<\/span><\/p>\n

Prawda jest taka, \u017ce \u0142aweczki dostarcza ta sama odlewnia za spraw\u0105 podobnego grona aktywist\u00f3w. W potocznym odbiorze, nikomu raczej do g\u0142owy nie przyjdzie, \u017ce za granic\u0119 do ustawiania \u0142aweczki przywozi si\u0119 z Polski. Dominuje przekonanie, \u017ce wystawili je sami gospodarze miejsca, a nie jacy\u015b obcy komiwoja\u017cerowie robi\u0105cy swoj\u0105 \u201epolityczk\u0119\u201d. S\u0105 to kombinacje tak dalekie Karskiemu, \u017ce pewnie przewraca si\u0119 w grobie.<\/span><\/p>\n

\u2022 Panie profesorze, ma pan tak\u017ce swoj\u0105 teori\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 \u0142aweczkow\u0105 odwo\u0142uj\u0105c\u0105 si\u0119 do czas\u00f3w socrealizmu…<\/span><\/p>\n

– Generalnie im posta\u0107 mniej sob\u0105 reprezentuje, a s\u0105 zainteresowani, aby j\u0105 masowo wywy\u017csza\u0107 i “wdrukowywa\u0107” w \u015bwiadomo\u015b\u0107 poprzez desygnat wizualny, a nie poj\u0119ciowy, rozpoczyna si\u0119 masow\u0105 produkcj\u0119 pomnikow\u0105. Dobrym tego przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 posta\u0107 Lenina. W Zwi\u0105zku Sowieckim obrano kurs na obstawienie kraju r\u00f3\u017cnymi postumentami tego wodza, w tym formami siedz\u0105cymi, \u0142aweczkowymi. Mia\u0142o to zwalnia\u0107 ludzi z poznawania, kim by\u0142 Lenin, ale zapami\u0119tania jak wygl\u0105da\u0142. Poziom upami\u0119tniania Jana Karskiego – moim zdaniem – nawi\u0105zuje do tej tradycji…<\/span><\/span><\/p>\n

\u2022 Teraz s\u0142yszy si\u0119, \u017ce \u0142aweczka ma jecha\u0107 nawet do\u2026 Portugalii.<\/span><\/p>\n

– Tam nurt polityki \u0142aweczkowej pog\u0142\u0119biono nawet… Ju\u017c nie sam Karski zak\u0142ada nog\u0119 na nog\u0119 i spoziera na widza jak\u0105\u015b koszmarn\u0105 fizjonomi\u0105 do siebie niepodobn\u0105. Obok zasiadaj\u0105 Jerzy Lerski i\u2026 Jan Nowak-Jeziora\u0144ski.<\/span>
\n Waszyngto\u0144ski prawnik Daniel Kortlan, kt\u00f3ry zna\u0142 Lerskiego blisko, w og\u00f3le go nie rozpozna\u0142. D\u0142ugoletni znajomy Nowaka \u015bmieje si\u0119 widz\u0105c podobizn\u0119. A ja, znaj\u0105c Nowaka wiele lat i w pewnych tematach wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c, mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce jedynym podobie\u0144stwem tej figury i jego samego jest tylko\u2026 \u0142ysina.<\/span><\/p>\n

\u2022 To w kwestii podobie\u0144stw odlew\u00f3w do orygina\u0142\u00f3w. A widzi pan jaki\u015b zwi\u0105zek pomi\u0119dzy nimi?<\/span><\/p>\n

– Nie. Mo\u017ce tylko taki, \u017ce Lerski i Nowak byli kurierami. No ale z tego faktu nie wynika, \u017ce mieli por\u00f3wnywalne do Karskiego osi\u0105gni\u0119cia i zas\u0142ugi. I nie m\u00f3wi\u0119 tylko o zas\u0142ugach dla narodu \u017cydowskiego, ale tak\u017ce Polski i \u015bwiata generalnie. Karski by\u0142 diametralnie inny ni\u017c Nowak. Nie potrzebowa\u0142 i nie cierpia\u0142 promotor\u00f3w. By\u0142 dalekowzroczny. Cz\u0142owiek z wizj\u0105! Ci co znali Nowaka, cz\u0119sto ironizowali m\u00f3wi\u0105c: \u201cTak czy owak\u2026 zawsze Nowak\u2026\u201d odnosz\u0105c si\u0119 do jego potrzeby brylowania zawsze i wsz\u0119dzie. Cech, od kt\u00f3rych Karski by\u0142 wolny.<\/span><\/p>\n

Zupe\u0142nie pozbawione kontekstu jest umieszczenie Jerzego Lerskiego, nawiasem m\u00f3wi\u0105c lwowskiego przyjaciela i kolegi ze studi\u00f3w Jana Karskiego. Potem, dzi\u0119ki jego wstawiennictwu, tak\u017ce kuriera. Jednak jego zlecenia wojenne by\u0142y inne ni\u017c Karskiego. On sam nigdy nie mia\u0142 ambicji rywalizowania w tym wzgl\u0119dzie ze swoim przyjacielem. Po wojnie pozostawa\u0142 w zaciszu uniwersyteckim.<\/span><\/p>\n

\u2022 Nic wi\u0119cej nie dziwi pana w psychologicznej kompozycji tej \u0142aweczki?<\/span><\/p>\n

– Oczywi\u015bcie kontekst personalny. Jan Nowak-Jeziora\u0144ski zwalcza\u0142 Jana Karskiego, by\u0142 nawet inicjatorem i wsp\u00f3\u0142autorem paszkwilu przeciw niemu w polskiej gazecie \u201eRzeczpospolita\u201d w 1995 roku. Profesor Karski bardzo to prze\u017cywa\u0142, czego by\u0142em \u015bwiadkiem. W \u017cadne polemiki z Nowakiem jednak si\u0119 nie wda\u0142. Po prostu wi\u0119cej nie poda\u0142 mu r\u0119ki.<\/span><\/p>\n

Co ciekawe – wi\u0119kszo\u015b\u0107,<\/span><\/strong> czworo innych postaci emigracji niepodleg\u0142o\u015bciowej nam\u00f3wionych przez Nowaka do podpisania paszkwilu w \u201eRzeczpospolitej\u201d, przeprosi\u0142a<\/span><\/strong> Karskiego. Lecz nie Nowak.<\/span><\/p>\n

To, \u017ce pojawi\u0142 si\u0119 na uroczysto\u015bciach \u017ca\u0142obnych Jana Karskiego, sp\u00f3\u017aniony i ostentacyjnie wkraczaj\u0105cy do katedry waszyngto\u0144skiej<\/strong><\/span> naw\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105, uzna\u0142em, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 przyjaci\u00f3\u0142 Zmar\u0142ego, za jak\u0105\u015b tryumfalistyczn\u0105 demonstracj\u0119 i gruby nietakt.<\/span><\/p>\n

Kiedy czytam wi\u0119c wynurzenie autora \u0142aweczki, \u017ce ci, co ich tam pousadza\u0142 \u201eprzyja\u017anili si\u0119\u201d, uwa\u017cam to za przeczenie prawdzie i historii. Karski nigdy nie usiad\u0142by obok Nowaka na \u017cadnej \u0142aweczce, tak jak sobie odlewnik wymy\u015bli\u0142.<\/span><\/p>\n

\u2022 Ma pan jaki\u015b scenariusz dalszych ods\u0142on spektaklu \u0142aweczkowego?<\/span><\/p>\n

– Ogl\u0105daj\u0105c portugalsk\u0105 \u0142aweczk\u0119 na\u2026 k\u00f3\u0142kach i jak tym postaciom na niej nogi wisz\u0105 w powietrzu, do\u015b\u0107 naturalnie nasuwa si\u0119 okre\u015blenie\u2026 cyrk na k\u00f3\u0142kach.<\/span><\/p>\n

To nie jest jednak moja ulubiona sztuka. Ju\u017c na pewno nie w przypadku cz\u0142owieka, kt\u00f3rego podziwia\u0142em i kt\u00f3rego pami\u0119\u0107 jest mi droga. Dlatego publicznie b\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142, co s\u0105dz\u0119 o tej sztuce cyrkowej dooko\u0142a Jana Karskiego.<\/span><\/p>\n

\"Prof.Prof. Michael Szporer uwa\u017ca, \u017ce socrealistyczna tradycja \u0142aweczkowa jest wiecznie \u017cywa. Lenin i\u00a0Karski spogl\u0105daj\u0105 w\u00a0dal przed siebie <\/span><\/em>Foto: Archiwum i\u00a0Wikipedia<\/span><\/em><\/p>\n

\"JanowiJanowi Karskiemu ho\u0142d potrafi\u0105 godnie\u00a0odda\u0107 nawet dzieci ameryka\u0144skie. Dlaczego w\u00a0Polsce upami\u0119tnianie bohatera musi i\u015b\u0107 w\u00a0kierunku kompromitacji i\u00a0cyrku? Foto: Brad Matthews<\/span><\/em><\/p>\n

\"Prof.Prof. Michael Szporer: – Jan Nowak zwalczaj\u0105cy Jana Karskiego zosta\u0142 ju\u017c posadzony na \u0142aweczce w\u00a0Warszawie. Teraz jacy\u015b ludzie chc\u0105 go na si\u0142\u0119\u00a0posadzi\u0107 na\u00a0niej razem z\u00a0Karskim, kt\u00f3ry mu r\u0119ki nie podawa\u0142. W… Portugalii Foto: Wikipedia<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cyrk Karskiego na k\u00f3\u0142kach – Rozmowa z prof. Michaelem Szporerem, wyk\u0142adowc\u0105 dziennikarstwa i politologii University of Maryland Rozmawia\u0142: Patryk Ma\u0142ecki Prof. Michael Szporer: \u0141aweczki Karskiego to cyrk uw\u0142aczaj\u0105cy jego godno\u015bci. Foto: Archiwum \u2022 Panie profesorze, Jan Karski by\u0142 pa\u0144skim mentorem, znali\u015bcie si\u0119 \u015bwietnie. Co pana zdaniem bohater m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107 na temat sza\u0142u upami\u0119tniana go \u0142aweczkami. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47674"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47674"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47674\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47706,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47674\/revisions\/47706"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47674"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}