{"id":47738,"date":"2016-10-31T17:09:06","date_gmt":"2016-10-31T15:09:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=47738"},"modified":"2016-10-31T16:28:12","modified_gmt":"2016-10-31T14:28:12","slug":"31-09-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=47738","title":{"rendered":"Rewizjoni\u015bci, dzieci Pa\u017adziernika \u201956"},"content":{"rendered":"
\"Laboratorium
\n<\/a>Rewizjoni\u015bci, dzieci Pa\u017adziernika \u201956<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

JAN OLASZEK<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"LeszekLeszek Ko\u0142akowski w 1971 r.<\/span><\/em><\/p>\n

Wydarzenia sprzed sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu lat okre\u015blane mianem Pa\u017adziernika \u201956 przynios\u0142y Polsce zmiany. Jedn\u0105 z nich by\u0142o pojawienie si\u0119 rewizjonizmu.<\/strong><\/span><\/p>\n

Pa\u017adziernik \u201956 mia\u0142 wiele nurt\u00f3w. W czasie \u00f3wczesnych demonstracji, protest\u00f3w i wiec\u00f3w pojawia\u0142y si\u0119 niepodleg\u0142o\u015bciowe i antysowieckie has\u0142a, co jako pierwszy opisa\u0142 przed ponad dwudziestoma laty Pawe\u0142 Machcewicz w klasycznej ju\u017c ksi\u0105\u017cce \u201ePolski rok 1956\u2033. Z drugiej strony silnie reprezentowany by\u0142 nurt \u2013 w cz\u0119\u015bci \u015brodowisk inteligenckich chyba silniejszy ni\u017c niepodleg\u0142o\u015bciowy \u2013 tworzony przez ludzi zwi\u0105zanych z PZPR, kt\u00f3rzy d\u0105\u017cyli do reformy pa\u0144stwa, cz\u0119\u015bciowej demokratyzacji, ale nadal pozostawali zdecydowanymi zwolennikami partii. To z cz\u0119\u015bci z nich narodzili si\u0119 tzw. rewizjoni\u015bci.<\/span><\/p>\n

Na temat tej formacji w ostatnich dw\u00f3ch dekadach PRL i ju\u017c w III Rzeczypospolitej toczy\u0142y si\u0119 gor\u0105ce polemiki, niekiedy wybucha\u0142y ostre konflikty. To w\u0142a\u015bnie stosunek do tradycji rewizjonistycznej stanowi\u0142 jedn\u0105 z osi spor\u00f3w wewn\u0105trz opozycji demokratycznej lat 70.<\/span><\/p>\n

Spierali si\u0119 te\u017c o to historycy. Niekt\u00f3rzy jak Andrzej Friszke wpisali rewizjonist\u00f3w w histori\u0119 opozycji; inni jak Tomasz Strzembosz do tej tradycji podchodzili z lekcewa\u017ceniem, okre\u015blaj\u0105c ich jako \u201eopozycj\u0119 Jasia wobec J\u00f3zia\u201d, traktuj\u0105c ich opozycyjno\u015b\u0107 jedynie jako element wewn\u0105trz partyjnego konfliktu.<\/span><\/p>\n

W skrajnych interpretacjach jedni traktuj\u0105 rewizjonist\u00f3w w\u0142a\u015bciwie jako ludzi demokratycznej opozycji (co u\u0142atwia fakt, \u017ce wielu z nich rzeczywi\u015bcie si\u0119 p\u00f3\u017aniej nimi sta\u0142o), a drudzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce w zasadzie niczym oni nie r\u00f3\u017cnili si\u0119 od rz\u0105dz\u0105cych Polsk\u0105 komunist\u00f3w. Jak by\u0142o naprawd\u0119?<\/span><\/p>\n

Zawiedzeni \u201eWies\u0142awem\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie spos\u00f3b zrozumie\u0107 zjawiska rewizjonizmu bez uwzgl\u0119dnienia postaci W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki, kt\u00f3ry straszy\u0142 rewizjonistami w swoich przem\u00f3wieniach. Formacja, kt\u00f3r\u0105 zwyk\u0142o si\u0119 nazywa\u0107 tym mianem (ma\u0142o kto sam siebie tak okre\u015bla\u0142, raczej nazywali go tak inni) funkcjonowa\u0142a w Polsce w czasach jego rz\u0105d\u00f3w. Nie tylko dlatego posta\u0107 Gomu\u0142ki ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia historii rewizjonist\u00f3w. Byli to ludzie, kt\u00f3rzy w Pa\u017adzierniku gor\u0105co go popierali, ale p\u00f3\u017aniej doszli do wniosku, \u017ce zawi\u00f3d\u0142 ich nadzieje \u2013 czego symbolicznym pocz\u0105tkiem by\u0142o zamkni\u0119cie legendarnego pisma \u201ePo prostu<\/em><\/strong>\u201d. Wielu pisarzy, naukowc\u00f3w, dziennikarzy pozostawa\u0142o jednak w partii komunistycznej, chc\u0105c reformowa\u0107 j\u0105 od \u015brodka i krytykowa\u0107 jej polityk\u0119 z pozycji marksistowskich.<\/span><\/p>\n

Co to znaczy\u0142o \u2013 marksistowska krytyka systemu, kt\u00f3ry na marksizmie si\u0119 opiera\u0142? Odpowied\u017a na to pytanie nie mo\u017ce by\u0107 jednoznaczna. Rewizjonistyczna krytyka systemu nie by\u0142a jednorodna: Jacek Kuro\u0144 i Karol Modzelewski<\/strong> w swoim s\u0142ynnym li\u015bcie otwartym do partii z 1965 roku domagali si\u0119 prawdziwej rewolucji, kt\u00f3ra doprowadzi do rzeczywistych rz\u0105d\u00f3w ludzi pracy, a nie dyktatury partyjnej biurokracji. Inni rewizjoni\u015bci chcieli cz\u0119\u015bciowej demokratyzacji systemu, ale utrzymuj\u0105cej si\u0119 w \u015bcis\u0142ych ramach PRL, a wi\u0119c na przyk\u0142ad z utrzymaniem w\u0142adzy przez PZPR. Nie spos\u00f3b nazwa\u0107 ich wi\u0119c demokratami. Wielu z nich sta\u0142o si\u0119 nimi p\u00f3\u017aniej, ale w odniesieniu do ich pogl\u0105d\u00f3w z lat 60. to s\u0142owo jest nieadekwatne.<\/span><\/p>\n

Zdawali sobie spraw\u0119 z tego tak\u017ce ci ludzie o nastawieniu antykomunistycznym i demokratycznym, kt\u00f3rzy w latach 1956-1968 popierali rewizjonist\u00f3w. To nie znaczy\u0142o, \u017ce zgadzali si\u0119 z ich pogl\u0105dami. Wybitny dzia\u0142acz emigracyjnej PPS Adam Cio\u0142kosz pisa\u0142 o tym ju\u017c w 1957 r.: \u201eMamy pe\u0142ny szacunek dla rewizjonist\u00f3w, dla trudu intelektualnego, jaki w najci\u0119\u017cszych warunkach wykonali, ale poda\u0107 im r\u0119k\u0119 mo\u017cemy tylko w jeden spos\u00f3b: dopomagaj\u0105c im do dalszej ewolucji ideologicznej w kierunku socjalizmu demokratycznego i pracuj\u0105c w wolnym \u015bwiecie nad wytworzeniem warunk\u00f3w, w kt\u00f3rych mo\u017cliwe b\u0119dzie w Polsce zbudowanie demokracji i demokratycznego socjalizmu\u201d. Jerzy Giedroyc uwa\u017ca\u0142, \u017ce nale\u017cy wspiera\u0107 zbuntowanych marksist\u00f3w, chocia\u017c ich pogl\u0105dy by\u0142y w du\u017cej mierze obce. Dlaczego?<\/span><\/p>\n

Lepszy katar ni\u017c gru\u017alica<\/strong><\/span><\/p>\n

Odpowied\u017a na to pytanie jest prosta. Krytyka partii w\u0142a\u015bnie z pozycji marksistowskich bywa\u0142a dla komunist\u00f3w bardziej gro\u017ana ni\u017c krytyka prezentowana z ludzi wychodz\u0105cych z pozycji antykomunistycznych. Tych ostatnich \u0142atwo by\u0142o zdyskredytowa\u0107. Rewizjonizm grozi\u0142 rozbiciem partii od wewn\u0105trz, co wywo\u0142ywa\u0142o strach komunistycznych w\u0142adz, dla kt\u00f3rych \u201efrakcyjno\u015b\u0107\u201d by\u0142a najci\u0119\u017cszym zarzutem.<\/span><\/p>\n

Gomu\u0142ka szybko zda\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce rewizjonizm mo\u017ce by\u0107 zagro\u017ceniem. W pierwszych latach po doj\u015bciu do w\u0142adzy balansowa\u0142 mi\u0119dzy dogmatykami, kt\u00f3rzy chcieli powrotu do rzeczywisto\u015bci stalinowskiej, a rewizjonistami, kt\u00f3rzy parli do dalszych zmian, ale zdecydowanie wi\u0119ksze zagro\u017cenie widzia\u0142 w tych drugich. Zaatakowa\u0142 ich ju\u017c w 1957 roku na IX Plenum KC PZPR, kiedy dogmatyzm por\u00f3wna\u0142 do kataru a rewizjonizm do gru\u017alicy.<\/span><\/p>\n

Ataki na rewizjonist\u00f3w u\u0142atwia\u0142 fakt, \u017ce nigdy nie by\u0142o dok\u0142adnie okre\u015blone, co to znaczy rewizjonizm. Politolo\u017cka Magdalena Miko\u0142ajczyk \u2013 autorka ksi\u0105\u017cki \u201eRewizjoni\u015bci\u201d wydanej przed kilkoma laty \u2013 pisa\u0142a: \u201eRewizjonizmem by\u0142o poszukiwanie zrozumienia \u015bwiata i innej ni\u017c dopuszczalna narracji (casus Leszka Ko\u0142akowskiego), by\u0142 nim atak na praktyki polityczne kojarzone z totalitaryzmem (casus Karola Modzelewskiego i Jacka Kuronia) oraz zbyt defensywna obrona partyjnej ortodoksji (tu mie\u015bci\u0142aby si\u0119 postawa Adama Schaffa\u201d.<\/span><\/p>\n

Granice tego poj\u0119cia by\u0142y rozmyte, co u\u0142atwia\u0142o \u201eznalezienie paragrafu\u201d na kogo\u015b \u017ale widzianego przez w\u0142adze, kt\u00f3ry pozwolili przypi\u0105\u0107 tak\u0105 \u0142atk\u0119. \u201eNa tym polega w\u0142a\u015bnie warto\u015b\u0107 tej przezwy dla tych, kt\u00f3rzy okre\u015blaj\u0105 tak swoich towarzyszy. Rewizjonist\u0105 mo\u017ce by\u0107 ka\u017cdy, gdy\u017c nie wiadomo, jaki jest w\u0142a\u015bciwie kanon, kt\u00f3rego rewizj\u0119 si\u0119 przeprowadza\u201d \u2013 pisa\u0142 w 1966 r. Micha\u0142 G\u0142owi\u0144ski, najwybitniejszy komentator propagandowego j\u0119zyka polskich komunist\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u0141atka rewizjonisty nie kojarzy\u0142a si\u0119 ona wielu osobom nieznaj\u0105cym si\u0119 na meandrach wewn\u0105trzpartyjnych spor\u00f3w dobrze z jeszcze jednego powodu: bo mogli oni my\u015ble\u0107, \u017ce chodzi o co\u015b zwi\u0105zanego z \u201erewizjonizmem niemieckim\u201d, a Niemcami w powojennej Polsce straszy\u0107 by\u0142o \u0142atwo.<\/span><\/p>\n

Skoro tak wiele energii w\u0142adza komunistyczna po\u015bwi\u0119ca\u0142a na zwalczanie rewizjonizmu nie mo\u017cna zgodzi\u0107 si\u0119 z tez\u0105, \u017ce de facto obu stron tego sporu niemal nic nie r\u00f3\u017cni\u0142o.<\/span><\/p>\n

Utrata z\u0142udze\u0144 i nadziei<\/strong><\/span><\/p>\n

Gomu\u0142ka w 1957 r. wymieni\u0142 nazwiska trzech rewizjonist\u00f3w: filozofa Leszka Ko\u0142akowskiego, poet\u0119 Wiktora Woroszylskiego i dziennikarza Romana Zimanda. I sekretarz KC PZPR wymieni\u0142 ich obok siebie \u2013 ich postawa do 1957 roku by\u0142a podobna. Wszyscy byli mocno zaanga\u017cowanymi komunistami w okresie stalinowskim, p\u00f3\u017aniej zaanga\u017cowanymi w przemiany Pa\u017adziernika.<\/span><\/p>\n

Wiar\u0119, \u017ce system mo\u017cna zmienia\u0107 od \u015brodka, czyli b\u0119d\u0105c w PZPR, straci\u0142 Zimand. Ten dziennikarz \u201ePo prostu\u201d po zamkni\u0119ciu pisma zosta\u0142 wyrzucony z PZPR i w najbli\u017cszych latach do\u015b\u0107 gwa\u0142townie zmieni\u0142 pogl\u0105dy: bardzo krytycznie oceniaj\u0105c swoj\u0105 komunistyczn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Ten proces by\u0142 znacznie bardziej ewolucyjny u Ko\u0142akowskiego, kt\u00f3rego wyrzucono z partii po s\u0142ynnym referacie w dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 Pa\u017adziernika i Woroszylski, kt\u00f3ry wyst\u0105pi\u0142 z partii w akcie protestu przeciwko tej decyzji.<\/span><\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c inni rewizjoni\u015bci w r\u00f3\u017cnych momentach byli wyrzucani z partii b\u0105d\u017a tracili wszelkie nadzieje na jej reform\u0119 i \u201erzucali legitymacj\u0119\u201d. Rok 1968 przyni\u00f3s\u0142 kres rewizjonizmu. Po tym jak w\u0142adze PRL z popieranym przez rewizjonist\u00f3w Gomu\u0142k\u0105 si\u0119gn\u0119\u0142y po antysemickie has\u0142a, a Praska Wiosna zosta\u0142a zd\u0142awiona, raczej ma\u0142o kto mia\u0142 nadziej\u0119, \u017ce ta droga wewn\u0119trznej krytyki partii mo\u017ce co\u015b przynie\u015b\u0107. Wielu z nich przesz\u0142o do opozycji.<\/span><\/p>\n

Ich historia pokazuje, \u017ce tak czarna, jak i bia\u0142a legenda rewizjonist\u00f3w s\u0105 nieco ahistoryczne. Pierwsza na takie osoby jak Ko\u0142akowski czy Woroszylski patrzy z perspektywy ich zaanga\u017cowania w stalinizmie; druga \u2013 przez pryzmat ich p\u00f3\u017aniej roli w demokratycznej opozycji. Tymczasem w czasie rewizjonizmu nie byli ju\u017c komunistami pos\u0142usznymi w\u0142adzy, ale jeszcze z pewno\u015bci\u0105 dalecy byli od zwolennik\u00f3w demokracji. Niezale\u017cnie od oceny tego nurtu, nie spos\u00f3b odm\u00f3wi\u0107 znaczenia formacji, kt\u00f3r\u0105 tworzy\u0142y takie osoby jak cho\u0107by napi\u0119tnowana przez \u201eWies\u0142awa\u201d tr\u00f3jka, a nazwiska ludzi, kt\u00f3rzy przeszli drog\u0119 od zwolennik\u00f3w (niekiedy nawet janczar\u00f3w systemu) do jego przeciwnik\u00f3w mo\u017cna by wymienia\u0107 bardzo d\u0142ugo.<\/span><\/p>\n

27 PA\u0179DZIERNIKA 2016<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rewizjoni\u015bci, dzieci Pa\u017adziernika \u201956 JAN OLASZEK Leszek Ko\u0142akowski w 1971 r. Wydarzenia sprzed sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu lat okre\u015blane mianem Pa\u017adziernika \u201956 przynios\u0142y Polsce zmiany. Jedn\u0105 z nich by\u0142o pojawienie si\u0119 rewizjonizmu. Pa\u017adziernik \u201956 mia\u0142 wiele nurt\u00f3w. W czasie \u00f3wczesnych demonstracji, protest\u00f3w i wiec\u00f3w pojawia\u0142y si\u0119 niepodleg\u0142o\u015bciowe i antysowieckie has\u0142a, co jako pierwszy opisa\u0142 przed ponad dwudziestoma laty […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47738"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47738"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47738\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47748,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47738\/revisions\/47748"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47738"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47738"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47738"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}