{"id":48299,"date":"2016-11-21T17:09:10","date_gmt":"2016-11-21T15:09:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=48299"},"modified":"2016-11-20T08:10:00","modified_gmt":"2016-11-20T06:10:00","slug":"21-05-10","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=48299","title":{"rendered":"TEMATYK\u0104 \u017bYDOWSK\u0104 ZAINTERESOWA\u0141EM SI\u0118 W WI\u0118ZIENIU"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>TEMATYK\u0104 \u017bYDOWSK\u0104 ZAINTERESOWA\u0141EM SI\u0118 W WI\u0118ZIENIU<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Z Tomaszem Wi\u015bniewskim<\/strong>
\n\u2013 znanym badaczem judaik\u00f3w Podlasia
\n\u2013 rozmawia Krzysztof Bielawski.<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u2013 Czy to prawda, \u017ce Twoje zainteresowanie tematyk\u0105 \u017cydowsk\u0105 zacz\u0119\u0142o si\u0119 w wi\u0119zieniu?<\/strong><\/span><\/p>\n

\u2013 W 1980 r. studiowa\u0142em filologi\u0119 polsk\u0105 i jeden z wyk\u0142adowc\u00f3w, dr Zbigniew Jarosi\u0144ski zaszczepi\u0142 w nas zainteresowanie sylwetkami pisarzy polskich pochodzenia \u017cydowskiego. W wi\u0119zieniu znalaz\u0142em si\u0119, poniewa\u017c zupe\u0142nie przypadkowo sta\u0142em si\u0119 jednym z za\u0142o\u017cycieli NZS-u w Bia\u0142ymstoku. Nie uwa\u017cam si\u0119 za wielkiego dzia\u0142acza. Przechodzi\u0142em korytarzem i nagle moja kole\u017canka zbiera\u0142a podpisy, aby zapisa\u0107 si\u0119 do NZS-u, po prostu wpisa\u0142em si\u0119, by\u0142em pi\u0105tym czy sz\u00f3stym na li\u015bcie. Poniewa\u017c bia\u0142ostocki oddzia\u0142 NZS-u by\u0142 jednym z pierwszych, kt\u00f3re powsta\u0142y, nagle sta\u0142em si\u0119 postaci\u0105 kultow\u0105 i nawet wymieniano moje nazwisko w kilku ksi\u0105\u017ckach. Gdy wybuch\u0142 stan wojenny, by\u0142em wsp\u00f3\u0142redaktorem pisma studenckiego \u201ePrzy budowie\u201d. W wi\u0119zieniu wyl\u0105dowa\u0142o pi\u0119ciu z pracownik\u00f3w gazety i cz\u0142onk\u00f3w NZS-u. Sp\u0119dzi\u0142em tam prawie 9 miesi\u0119cy.<\/span><\/p>\n

\"Ilustracja\"Tomasz Wi\u015bniewski w Jedwabnem (foto: K. Bielawski)<\/em><\/span><\/p>\n

Gdy znalaz\u0142em si\u0119 w wi\u0119zieniu, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142a tam \u015bwietnie wyposa\u017cona biblioteka. Czyta\u0142em ca\u0142y czas, przeczyta\u0142em oko\u0142o tysi\u0105ca ksi\u0105\u017cek. Przeczyta\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 o zag\u0142adzie getta w Bia\u0142ymstoku autorstwa Bernarda Marka, kt\u00f3ra bardzo mnie poruszy\u0142a.<\/strong><\/span> Ju\u017c wcze\u015bniej wiedzia\u0142em sporo o \u017bydach mieszkaj\u0105cych w Polsce przed wojn\u0105, g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki moim rodzicom, kt\u00f3rzy byli bardzo dobrze wykszta\u0142ceni. W miasteczku, w kt\u00f3rym urodzi\u0142a si\u0119 moja matka, Ignalinie ko\u0142o \u015awi\u0119cian, mieszka\u0142o wielu \u017byd\u00f3w. Jednak nie wiedzia\u0142em, \u017ce po\u0142owa mieszka\u0144c\u00f3w przedwojennego Bia\u0142egostoku by\u0142a \u017bydami, a w centrum miasta stanowili prawie 80% mieszka\u0144c\u00f3w. Utkwi\u0142o mi mocno to w pami\u0119ci. Po wyj\u015bciu z wi\u0119zienia od razu skierowa\u0142em swoje kroki do biblioteki, aby znale\u017a\u0107 jakie\u015b materia\u0142y na ten temat. Konkretnych materia\u0142\u00f3w nie by\u0142o, by\u0142y rozproszone po wielu publikacjach. Z irytacji dlaczego nie ma tych informacji, zrodzi\u0142a si\u0119 ciekawo\u015b\u0107. Ta ciekawo\u015b\u0107 ca\u0142y czas mi towarzyszy i jest motorem wielu moich dzia\u0142a\u0144.<\/span><\/p>\n

\u2013 Jak szuka\u0142e\u015b tych informacji w czasach, gdy nie by\u0142o Internetu?<\/span><\/strong><\/p>\n

\u2013 By\u0142a to mr\u00f3wcza praca. Sp\u0119dzi\u0142em mn\u00f3stwo czasu w archiwach, bibliotekach, przegl\u0105daj\u0105c gazety, ksi\u0105\u017cki. Wyszukiwa\u0142em nazwiska, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na ca\u0142e w\u0105tki. P\u00f3\u017aniej zacz\u0105\u0142em pisa\u0107 prac\u0119 doktorsk\u0105 na temat konwersji \u017byd\u00f3w na ziemiach polskich. Nigdy jej nie sko\u0144czy\u0142em, poniewa\u017c m\u00f3j promotor j\u0105 najzwyczajniej w \u015bwiecie zgubi\u0142. Obroni\u0142em j\u0105 po prawie \u0107wier\u0107wieczu… W tamtych czasach pisa\u0142o si\u0119 na maszynie, wi\u0119c mia\u0142em tylko jeden egzemplarz pe\u0142nej wersji. Nast\u0119pnie dosta\u0142em prac\u0119 w lokalnej gazecie i zosta\u0142em dziennikarzem. Wtedy w Bia\u0142ymstoku mieszka\u0142o jeszcze troch\u0119 \u017byd\u00f3w, czy Polak\u00f3w \u017cydowskiego pochodzenia, z kt\u00f3rymi mia\u0142em okazj\u0119 si\u0119 spotka\u0107. Spotyka\u0142em si\u0119 z tymi osobami, nagrywa\u0142em z nimi rozmowy. Kilka z ta\u015bm z tymi rozmowami przekaza\u0142em Pa\u0144stwowemu Archiwum w Bia\u0142ymstoku, jednak one gdzie\u015b przepad\u0142y. W pewnym momencie zna\u0142em histori\u0119 prawie ka\u017cdej kamienicy w Bia\u0142ymstoku.<\/span><\/p>\n

\u2013 Wspomnij tych ludzi, z kt\u00f3rymi mia\u0142e\u015b okazj\u0119 rozmawia\u0107.<\/span><\/strong><\/p>\n

\u2013 Bardzo dobrze pami\u0119tam Feliksa Malarewicza, kt\u00f3rego siostra Helena Malarewicz by\u0142a wybitn\u0105 malark\u0105 socrealizmu. Ten cz\u0142owiek pochodzi\u0142 z bardzo bogatej przed wojn\u0105 rodziny, mia\u0142 pseudonim \u201eCzerwony Romeo\u201d. Siedzia\u0142 w barach, elegancki pan z laseczk\u0105, wszyscy si\u0119 do niego przysiadali i chcieli s\u0142ucha\u0107 opowie\u015bci o przedwojennym Bia\u0142ymstoku. Malarewicza wszyscy znali i szanowali, wiedzieli, \u017ce by\u0142 \u017bydem. Pami\u0119tam scen\u0119 kiedy w knajpie jaki\u015b klient podszed\u0142 do niego i powiedzia\u0142 mu co\u015b bardzo przykrego. Nagle czterech m\u0119\u017cczyzn wsta\u0142o i wyrzuci\u0142o z lokalu tego faceta. P\u00f3\u017aniej nikt si\u0119 nie odwa\u017cy\u0142 zaczepi\u0107 pana Feliksa.<\/span><\/p>\n

By\u0142 te\u017c Kalman Kania, kt\u00f3ry mieszka\u0142 w kamienicy przy ul. Bia\u0142ej i zawsze zapomina\u0142 czy zamkn\u0105\u0142 drzwi. Gdy schodzili\u015bmy na d\u00f3\u0142, na ka\u017cdym pi\u0119trze pyta\u0142 mnie czy zamkn\u0105\u0142 drzwi i wraca\u0142 na g\u00f3r\u0119, aby to sprawdzi\u0107. W ko\u0144cu wymy\u015bli\u0142em, aby przy wyj\u015bciu zapisa\u0142 sobie na kartce, \u017ce je zamkn\u0105\u0142. W ten spos\u00f3b nie musia\u0142 si\u0119 wraca\u0107. Pochodzi\u0142 z Jasion\u00f3wki. Delikatny, prosty przedwojenny robotnik, kt\u00f3ry pracowa\u0142 w Bia\u0142ymstoku.<\/span><\/p>\n

Pami\u0119tam r\u00f3wnie\u017c pana Szymona Pachtera kt\u00f3ry by\u0142 szewcem. Mieszka\u0142 obok synagogi przy ul. Pi\u0119knej w malutkim domku, tam r\u00f3wnie\u017c mia\u0142 zak\u0142ad. Bardzo cichy i skromny cz\u0142owiek. Opowiada\u0142 mi o ul. M\u0142ynowej, gdzie pieczono s\u0142ynne bajgle. U niego znalaz\u0142em fragmenty Tory, kt\u00f3r\u0105 podbija\u0142 naprawiane buty. Robi\u0142 to nie z pobudek antyreligijnych, lecz dlatego, \u017ce by\u0142a to sk\u00f3ra \u2013 pergamin, materia\u0142 wtedy trudno dost\u0119pny.<\/span><\/p>\n

By\u0142 pan Z\u0142otoryjski, pan Nechumowicz, kt\u00f3ry uciek\u0142 z transportu do Treblinki. Pod koniec lat osiemdziesi\u0105tych m\u00f3j kolega Wojtek Potocki, kt\u00f3ry by\u0142 redaktorem naczelnym \u201eKuriera Podlaskiego\u201d zaproponowa\u0142 mi, abym zacz\u0105\u0142 pisa\u0107 o tych osobach. Wtedy, po wyj\u015bciu z wi\u0119zienia, straci\u0142em mo\u017cliwo\u015b\u0107 pracy na uczelni. Pracowa\u0142em w szkole podstawowej jako bibliotekarz. Zacz\u0105\u0142em wi\u0119c pisa\u0107 kr\u00f3tkie artyku\u0142y, kt\u00f3re nazywa\u0142y si\u0119 \u201eKartki z Atlantydy\u201d. Napisa\u0142em ich oko\u0142o setki. Wtedy zacz\u0119li si\u0119 ze mn\u0105 kontaktowa\u0107 ostatni bia\u0142ostoccy \u017bydzi. Wszyscy my\u015bleli, \u017ce jestem starszym panem, kt\u00f3rego pasjonuje historia \u017byd\u00f3w, a gdy mnie spotykali byli bardzo zdziwieni, bo mia\u0142em wtedy dwadzie\u015bcia kilka lat. Nawi\u0105za\u0142em r\u00f3wnie\u017c kontakt z lud\u017ami z Izraela. Napisa\u0142 do mnie wtedy Micha\u0142 Flikier, kt\u00f3ry by\u0142 przewodnicz\u0105cym Zwi\u0105zku \u017byd\u00f3w Bia\u0142ostockich w Izraelu. To by\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry zmieni\u0142 moje \u017cycie. Zaprosi\u0142 mnie do Izraela, jeszcze w czasach PRL-u. Wtedy nie by\u0142o nawet po\u0142\u0105cze\u0144 z Izraelem, musia\u0142em lecie\u0107 do Egiptu. Wszyscy w samolocie do Egiptu byli studentami arabistyki, kt\u00f3rzy przywozili do Egiptu polsk\u0105 w\u00f3dk\u0119 \u2013 tak handlowo, tak dorabiali. Z Kairu pojecha\u0142em autobusem do Jerozolimy. Sp\u0119dzi\u0142em miesi\u0105c w miasteczku Yahud w okolicy Tel Awiwu, znajdowa\u0142a si\u0119 tam dzielnica Kiryat Bia\u0142ystok. To w\u0142a\u015bnie w Kiryat Bia\u0142ystok pozna\u0142em wszystkich bia\u0142ostockich \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u017aniej p. Antoni Oleksicki, kt\u00f3ry jest teraz konserwatorem zabytk\u00f3w, zaproponowa\u0142 mi, \u017cebym podj\u0105\u0142 si\u0119 dokumentacji cmentarzy \u017cydowskich. Zacz\u0105\u0142em w 1987 r. lub 1988 r., uczy\u0142em si\u0119 wszystkiego od podstaw. Nie zna\u0142em j\u0119zyka, nie mia\u0142em zbyt du\u017co wiedzy na ten temat. Hebrajskiego uczy\u0142em si\u0119 z nagrobk\u00f3w, por\u00f3wnuj\u0105c litery. Udokumentowa\u0142em 7 cmentarzy (m.in. Tykocin, Knyszyn, Narewk\u0119, Krynki), to by\u0142y pierwsze tego typu badania w Polsce. W Krynkach mieszka\u0142em z koleg\u0105 w namiocie na cmentarzu. W tamtym czasie widywa\u0142em nagrobki \u017cydowskie jako fragmenty schod\u00f3w przy domach, w stodo\u0142ach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych rzeczy fotografowa\u0142em, zgromadzi\u0142em ogromn\u0105 kolekcj\u0119 negatyw\u00f3w, kt\u00f3rej cz\u0119\u015b\u0107 przekaza\u0142em do Biura Bada\u0144 i Dokumentacji Zabytk\u00f3w. P\u00f3\u017aniej, przez oko\u0142o 9 lat opracowywa\u0142em dokumentacj\u0119 cmentarza w Bia\u0142ymstoku na Bagn\u00f3wce. Trwa\u0142o to tyle czasu, poniewa\u017c nie mia\u0142em cz\u0119sto pozwole\u0144 na podnoszenie tych macew, w wi\u0119kszo\u015bci robi\u0142em to sam. Rabin Michael Schudrich zgodzi\u0142 si\u0119 na moje badania, ale prosi\u0142 abym nie kopa\u0142 w ziemi. Na tym cmentarzu jest oko\u0142o stu kwater, a opracowanie jednej zajmuje ca\u0142y dzie\u0144. Wtedy zobaczy\u0142em, \u017ce nagrobki by\u0142y malowane. Zainteresowa\u0142em si\u0119 kolorystyk\u0105 u\u017cywan\u0105 na macewach. Pojecha\u0142em do \u0141osic, gdzie znajduje si\u0119 mn\u00f3stwo macew z polichromiami. W wyniku tego powsta\u0142a ksi\u0105\u017cka o cmentarzach ma\u0142omiasteczkowych Nieistniej\u0105ce mniejsze cmentarze \u017cydowskie. Rekonstrukcja Atlantydy.<\/span><\/p>\n

\u2013 Bo opr\u00f3cz artyku\u0142\u00f3w pisa\u0142e\u015b te\u017c ksi\u0105\u017cki\u2026<\/strong><\/span><\/p>\n

\u2013 Najbardziej znana to B\u00f3\u017cnice Bia\u0142ostocczyzny. To by\u0142a ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra mnie najwi\u0119cej kosztowa\u0142a. Pewni biznesmeni chcieli zarobi\u0107 na niej miliony dolar\u00f3w. My\u015bleli, \u017ce \u017bydzi na ca\u0142ym \u015bwiecie od razu kupi\u0105 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119. Wtedy, w 1992 r., rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 krach wszystkich ksi\u0119gar\u0144 w Polsce, a nak\u0142ad tej ksi\u0105\u017cki wynosi\u0142 a\u017c 10 tysi\u0119cy egzemplarzy. Kosztowa\u0142o to gigantyczne pieni\u0105dze. W momencie kiedy ci biznesmeni przestali p\u0142aci\u0107, komornik przyszed\u0142 do mnie, poniewa\u017c oni formalnie nic nie mieli, a ja nale\u017ca\u0142em r\u00f3wnie\u017c do sp\u00f3\u0142ki, kt\u00f3ra zajmowa\u0142a si\u0119 wydaniem tej ksi\u0105\u017cki. Zabrano mi samoch\u00f3d, telewizor\u2026 W tamtym czasie to by\u0142o bardzo du\u017co.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka Jewish Bialystok And Surroundings in Eastern Poland<\/span><\/em><\/p>\n

czytaj dalej tu: TEMATYK\u0104 \u017bYDOWSK\u0104 ZAINTERESOWA\u0141EM…<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

TEMATYK\u0104 \u017bYDOWSK\u0104 ZAINTERESOWA\u0141EM SI\u0118 W WI\u0118ZIENIU Z Tomaszem Wi\u015bniewskim \u2013 znanym badaczem judaik\u00f3w Podlasia \u2013 rozmawia Krzysztof Bielawski. \u2013 Czy to prawda, \u017ce Twoje zainteresowanie tematyk\u0105 \u017cydowsk\u0105 zacz\u0119\u0142o si\u0119 w wi\u0119zieniu? \u2013 W 1980 r. studiowa\u0142em filologi\u0119 polsk\u0105 i jeden z wyk\u0142adowc\u00f3w, dr Zbigniew Jarosi\u0144ski zaszczepi\u0142 w nas zainteresowanie sylwetkami pisarzy polskich pochodzenia \u017cydowskiego. W […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48299"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=48299"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48299\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48345,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48299\/revisions\/48345"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=48299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=48299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=48299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}