{"id":48330,"date":"2016-11-23T17:09:06","date_gmt":"2016-11-23T15:09:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=48330"},"modified":"2016-11-22T15:39:52","modified_gmt":"2016-11-22T13:39:52","slug":"22-09-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=48330","title":{"rendered":"TRZY KLOCKI W PUZZLACH – ROZMOWA Z PIOTREM PAZI\u0143SKIM"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>TRZY KLOCKI W PUZZLACH – ROZMOWA Z PIOTREM PAZI\u0143SKIM<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Adam Pluszka<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"Trzy<\/p>\n

ADAM PLUSZKA: W skali od jeden do dziesi\u0119\u0107, jak trudny jest hebrajski?<\/span><\/strong><\/p>\n

PIOTR PAZI\u0143SKI:<\/strong> Nie wiem, nie umiem na to pytanie odpowiedzie\u0107. Nie znam przecie\u017c wszystkich j\u0119zyk\u00f3w \u015bwiata, trudno mi zatem skonstruowa\u0107 tak\u0105 skal\u0119.<\/span><\/p>\n

Ale znasz angielski i zak\u0142adam, \u017ce co najmniej lizn\u0105\u0142e\u015b kilka innych, przez kilka lat zajmowa\u0142e\u015b si\u0119 multilingwistycznym Joyce\u2019em.<\/span><\/strong><\/p>\n

Nie zajmowa\u0142em si\u0119 multilingwistycznym Joyce\u2019em, tylko angielskim Joyce\u2019em, czyli \u201eUlissesem\u201d. Nigdy nie zmordowa\u0142em \u201eFinnegans Wake\u201d. J\u0119zyk angielski znam pewnie lepiej ni\u017c hebrajski, m\u00f3wi\u0119 w nim p\u0142ynnie, ale to wci\u0105\u017c zbyt ma\u0142a pr\u00f3ba. Ostro\u017cnie powiem: hebrajski jest znacznie \u0142atwiejszy od francuskiego. Mo\u017ce jak niemiecki. Nie, bez sensu s\u0105 takie por\u00f3wnania.<\/span><\/p>\n

Przy okazji prac nad doktoratem nie korci\u0142o ci\u0119, \u017ceby prze\u0142o\u017cy\u0107 \u201eUlissesa\u201d jeszcze raz?<\/span><\/strong><\/p>\n

Nie, nie korci\u0142o. Znam zalety i mielizny przek\u0142adu Macieja S\u0142omczy\u0144skiego, umia\u0142bym to i owo poprawi\u0107, ale to stanowczo za ma\u0142o, \u017ceby my\u015ble\u0107 o nowym przek\u0142adzie, kt\u00f3ry uniezale\u017cni si\u0119 od tamtego. Tu potrzebny by\u0142by nowy klucz j\u0119zykowy \u2013 obejmuj\u0105cy ca\u0142\u0105 powie\u015b\u0107, a nie tylko poprawiaj\u0105cy po S\u0142omczy\u0144skim. Wiedzia\u0142bym, jak zrobi\u0107 to z niekt\u00f3rymi \u015brodkowymi epizodami. Tutaj j\u0119zyk S\u0142omczy\u0144skiego zestarza\u0142 si\u0119, jego pogaw\u0119dki w pubach brzmi\u0105 nazbyt peerelowsko. Znowu\u017c pierwsze epizody, zale\u017cne od przedwojennego przek\u0142adu \u201ePortretu artysty\u201d, ra\u017c\u0105 pewn\u0105 staro\u015bwiecko\u015bci\u0105, kt\u00f3rej nie ma w oryginale. S\u0105 sztywne. Ale jak zrobi\u0107 \u201eWo\u0142y s\u0142o\u0144ca\u201d, czyli epizod ilustruj\u0105cy rozw\u00f3j angielszczyzny? Zrezygnowa\u0107 z tych wszystkich Pask\u00f3w i Sienkiewicz\u00f3w, skolacjonowa\u0107 z nowymi przek\u0142adami angielskiej klasyki? Uzna\u0107, \u017ce tu S\u0142omczy\u0144ski utrafi\u0142? Nie wiem. A jak prze\u0142o\u017cy\u0107 pierwsze zdanie drugiej cz\u0119\u015bci powie\u015bci, czyli pierwsze zdanie epizodu czwartego, tak \u017ceby uratowa\u0107 liter\u0119 M, jedn\u0105 z trzech liter figury sylogizmu, kt\u00f3ra patronuje trzem cz\u0119\u015bciom \u201eUlissesa\u201d: \u201eMr Leopold Bloom ate with relish\u2026\u201d. \u201eMia\u0142 pan Leopold Bloom upodobanie\u2026\u201d?, \u201eMr Leopold Bloom jada\u0142 z upodobaniem\u201d? Nie wiem. Jak inaczej napisa\u0107 po polsku Eumajosa? Albo Cyklop\u00f3w? Nie mam pomys\u0142u. Mo\u017ce powinien to zrobi\u0107 kto\u015b, kto zna wy\u0142\u0105cznie orygina\u0142 i nigdy nie czyta\u0142 S\u0142omczy\u0144skiego?<\/span><\/p>\n

Czekasz na przek\u0142ad Macieja \u015awierkockiego?<\/span><\/strong><\/p>\n

Tak, oczywi\u015bcie. Bardzo jestem ciekaw, co mu si\u0119 uda.<\/span><\/p>\n

Wr\u00f3c\u0119 do zadanego pytania: hebrajski jest trudny?<\/span><\/strong><\/p>\n

Hebrajski uchodzi za nieprzyst\u0119pny ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j alfabet, ale przecie\u017c s\u0105 to zwyczajne 22 litery alfabetu semickiego, kt\u00f3ry po pewnych przekszta\u0142ceniach da\u0142 system znak\u00f3w znany z greki, no i z \u0142aciny. Alef, bet, gimel, dalet. Alfa, beta, gamma, delta. A, b, c, d. Brzmi znajomo, prawda? Owszem, hebrajski zapisuje si\u0119 od prawej do lewej, ale to rzecz, do kt\u00f3rej mo\u017cna \u0142atwo przywykn\u0105\u0107, wymaga tylko pewnej konwersji uwagi, prze\u0142amania przyzwyczaje\u0144 wzroku. Trudniejsza sprawa to brak minusku\u0142y \u2013 a w zwi\u0105zku z tym naturalnych dla oka wy\u0107wiczonego na alfabecie \u0142aci\u0144skim wyr\u00f3\u017cnik\u00f3w w tek\u015bcie \u2013 oraz samog\u0142osek. Technicznie rzecz bior\u0105c, wszystkie litery alfabetu hebrajskiego \u2013 od alef do taw \u2013 to sp\u00f3\u0142g\u0142oski, samog\u0142oski zapisuje si\u0119, albo si\u0119 ich nie zapisuje, za pomoc\u0105 znak\u00f3w diakrytycznych. W tek\u015bcie ksi\u0105\u017cki przewa\u017cnie ich nie ma, a to one w du\u017cej mierze odpowiadaj\u0105 za gramatyk\u0119 i za s\u0142owotw\u00f3rstwo, i oczywi\u015bcie za wymow\u0119 (j\u0119zykoznawcy powiedzieliby: wokalizacj\u0119) poszczeg\u00f3lnych s\u0142\u00f3w. Trzeba wi\u0119c je zna\u0107, \u017ceby wiedzie\u0107, jak si\u0119 je czyta. Zupe\u0142nie jak w tytule \u201ekabalistycznej\u201d p\u0142yty Madonny: \u201eMDNA\u201d. W s\u0142owniku naturalnie te samog\u0142oski \u2013 zapisywane za pomoc\u0105 kropek, kresek i ptaszk\u00f3w umieszczanych pod, wzgl\u0119dnie nad liter\u0105 \u2013 s\u0105 i umo\u017cliwiaj\u0105 nauk\u0119 j\u0119zyka. Poniewa\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 hebrajskich s\u0142\u00f3w ufundowana jest na 2\u20133-literowych rdzeniach sp\u00f3\u0142g\u0142oskowych, od samog\u0142osek zale\u017cy s\u0142owotw\u00f3rstwo. Z drugiej jednak strony ju\u017c sam rdze\u0144, niczym trzy klocki w puzzlach, denotuje zakres semantyczny ca\u0142ej rodziny wyraz\u00f3w. Rdze\u0144 \u201es-f-r\u201d znaczy tyle, co \u201eopowiada\u0107\u201d, \u201eg\u0142osi\u0107\u201d. Wyrasta z niego ca\u0142e k\u0142\u0105cze s\u0142\u00f3w: \u201esiper\u201d (opowiada\u0107), \u201esipur\u201d (opowiadanie), \u201esefer\u201d (ksi\u0105\u017cka), \u201esofer\u201d (pisarz), \u201esifrija\u201d (biblioteka) itd.<\/span><\/p>\n

\u201eSzofar\u201d te\u017c?<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie, to akurat inny rdze\u0144. \u201eSz-p-r\u201d. Od tego rdzenia wywodzi si\u0119 ca\u0142a rodzina s\u0142\u00f3w oznaczaj\u0105cych to, co pi\u0119kne, przyjemne, urokliwe, upi\u0119kszane itd.<\/span><\/p>\n

Wszystko to skomplikowane.<\/strong><\/span><\/p>\n

Czytanie hebrajskiego tekstu, wy\u0142uskiwanie rdzeni, sk\u0142adanie ich na nowo i t\u0142umaczenie przypomina uk\u0142adanie puzzli. Nie jest to trudne zaj\u0119cie, zw\u0142aszcza dla wzrokowca.<\/span><\/p>\n

Czytanie hebrajskiego tekstu, wy\u0142uskiwanie rdzeni, sk\u0142adanie ich na nowo i t\u0142umaczenie przypomina uk\u0142adanie puzzli. Nie jest to trudne zaj\u0119cie, zw\u0142aszcza dla wzrokowca<\/strong><\/span><\/h3>\n

Zaczekaj. Dobrze rozumiem, \u017ce nie znaj\u0105c jakiego\u015b s\u0142owa, mo\u017cna nie wiedzie\u0107, jak je przeczyta\u0107?<\/strong><\/span><\/p>\n

Owszem. Oto najbardziej znany przyk\u0142ad: zbitk\u0119 \u201em-d-b-r\u201d mo\u017cna przeczyta\u0107 jako \u201emedaber\u201d (m\u00f3wi\u0119) albo \u201emidbar\u201d (pustynia). Wychodzi wi\u0119c dwuznaczno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 z po\u017cytkiem eksploatuje hebrajska egzegetyka. Ale zasadniczo s\u0142owa maj\u0105 jednoznaczn\u0105 \u2013 czyli jeden-do-jeden \u2013 wokalizacj\u0119. Ot, po prostu trzeba wiedzie\u0107, \u017ce \u201es-f-r\u201d to \u201esefer\u201d. Ale czy taka wiedza nie jest konieczna w angielskim albo francuskim, gdzie wymowa tak bardzo odbiega od zapisu i r\u00f3wnie\u017c bywa niekonsekwentna, jak np. \u201emood\u201d i \u201eblood\u201d?<\/span><\/p>\n

Co\u015b jak polskie diakrytyki: paczki-p\u0105czki, laska-\u0142aska, sad-s\u0105d?
\n<\/strong><\/span>
\nTo troch\u0119 inaczej dzia\u0142a. W przyk\u0142adach, kt\u00f3re poda\u0142e\u015b, podmianie ulega jedna z liter tematu. L to nie \u0141. A to nie \u0104. Hebrajskie rdzenie (tematy) s\u0105 sta\u0142e, ale mog\u0105 zosta\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby \u201eo\u017cywione\u201d \u2013 samog\u0142oskami oraz innymi sp\u00f3\u0142g\u0142oskami, kt\u00f3re pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 operator\u00f3w. Wr\u00f3\u0107my do przyk\u0142adu z rdzeniem \u201es-f-r\u201d: \u201eKsi\u0105\u017cka\u201d to \u201eSeFeR\u201d; \u201eMeSaPeR\u201d \u2013 \u201eopowiadam\u201d w czasie tera\u017aniejszym rodzaju m\u0119skiego; \u201eSiPuR\u201d \u2013 \u201eopowiadanie\u201d; \u201eSoFeR\u201d \u2013 \u201episarz\u201d; \u201eSiFRiJa\u201d \u2013 \u201ebiblioteka\u201d, \u201eksi\u0105\u017cnica\u201d, \u201eSiFRuT\u201d \u2013 \u201eliteratura\u201d. A wi\u0119c mamy trzy podstawowe klocki, pomi\u0119dzy kt\u00f3re wchodz\u0105 inne, jedne b\u0119d\u0105ce sp\u00f3\u0142g\u0142oskami, inne samog\u0142oskami. Teraz ja\u015bniej?<\/span><\/p>\n

Przepraszam, ale musz\u0119 o to zapyta\u0107, zawsze mnie to ciekawi\u0142o, a \u017ce rozmawiamy… Kaba\u0142a. Nic z tego nie rozumiem. Za ma\u0142o si\u0119 staram, czy tego nie da si\u0119 poj\u0105\u0107?
\n<\/strong><\/span>
\n Kaba\u0142a znaczy tyle, co \u201etradycja\u201d, ale te\u017c \u201eprzyjmowanie\u201d. Jest terminem zbiorczym na okre\u015blenie mistycyzmu \u017cydowskiego, tradycji i praktyki religijnej, kt\u00f3ra towarzyszy \u017bydom od niepami\u0119tnych czas\u00f3w i jest obok kazuistyki prawnej i interpretacji rabinicznej jednym z zasadniczych obszar\u00f3w zainteresowa\u0144 judaizmu. Nie mo\u017cna stre\u015bci\u0107 kaba\u0142y w jednym zdaniu, bo to tak, jakby kto\u015b pyta\u0142 o streszczenie filozofii.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c najog\u00f3lniej, w \u017cydowskim do\u015bwiadczeniu religijnym B\u00f3g najsilniej objawia si\u0119 poprzez j\u0119zyk \u2013 tekst Tory i wszystkich komentarzy, kt\u00f3re z Tory wyrastaj\u0105. Pod\u0142ug niekt\u00f3rych poznawalny jest wy\u0142\u0105cznie w tek\u015bcie, a nie np. w dziele stworzenia albo w bezpo\u015brednim do\u015bwiadczeniu mistycznym, jakiej\u015b jedno\u015bci z bosko\u015bci\u0105. W pewnym sensie B\u00f3g jest j\u0119zykiem (hebrajskim) i jest tekstem. Kabalista tedy wgryza si\u0119 w tekst, bada go, studiuje, stara si\u0119 dostrzec wewn\u0119trzne asocjacje, ukryte sensy, analogie pomi\u0119dzy s\u0142owami, i z nich buduje sensy nowe. Wtenczas we w\u0142asnym poczuciu znajduje si\u0119 bli\u017cej Boga. Kabalista siedzi w ksi\u0119gach i studiuje substancj\u0119 j\u0119zyka. Ale to uproszczony obraz. Dla pobo\u017cnego kabalisty r\u00f3wnie wa\u017cne jest przecie\u017c wype\u0142nianie prawa i dobre uczynki, niekiedy tak\u017ce wp\u0142ywanie na \u015bwiat, \u017ceby sta\u0142 si\u0119 miejscem lepszym do \u017cycia.<\/span><\/p>\n

Czy mo\u017cliwy jest kabalista ateista?
\n<\/strong><\/span>
\n Tradycyjnie zapewne nie, no bo co to za kabalista, kt\u00f3ry w wersetach Tory i w s\u0142owach komentarzy nie dostrzega transcendencji? Zasadniczo wszyscy kabali\u015bci byli pobo\u017cnymi \u017bydami i nie w\u0105tpili w istnienie Boga Izraela, Kr\u00f3la \u015awiata i stw\u00f3rcy nieba i ziemi, niechaj b\u0119dzie b\u0142ogos\u0142awiony on i jego \u015bwi\u0119te imi\u0119. Studiowanie tekstu dla niego samego by\u0142oby dla nich zaj\u0119ciem ja\u0142owym, pustym przestawianiem liter. Ale wyobra\u017cam sobie kaba\u0142\u0119 bez pewno\u015bci istnienia transcendencji, a przynajmniej istnienia osobowego Boga, jakim go czyni religia. Kaba\u0142\u0119, kt\u00f3ra, owszem, skupia si\u0119 na tek\u015bcie, ale nie twierdzi, \u017ce poza tekstem nic nie ma, wzgl\u0119dnie \u017ce \u015bwiat jest z tekstem to\u017csamy i wobec tego wype\u0142niony sensem, zamkni\u0119ty we w\u0142asnej immanencji i samowystarczalny. To co\u015b poza to mo\u017ce by\u0107 nico\u015b\u0107 albo pewien brak, na przyk\u0142ad \u015bwiadomo\u015b\u0107 bezpowrotnie utraconej tradycji. Kiedy w tek\u015bcie, tak\u017ce \u015bwieckim, rozwieraj\u0105 si\u0119 szczeliny wiod\u0105ce na drug\u0105 stron\u0119, ku nieobecno\u015bci, ku temu, co by\u0142o, a nie jest, ale nadal stanowi podszewk\u0119 rzeczy. To r\u00f3wnie\u017c jest kaba\u0142a.<\/span><\/p>\n

Wyobra\u017cam sobie kaba\u0142\u0119 bez pewno\u015bci istnienia Boga. Kaba\u0142\u0119, kt\u00f3ra skupia si\u0119 na tek\u015bcie, ale nie twierdzi, \u017ce poza tekstem nic nie ma. To mo\u017ce by\u0107 pewien brak, \u015bwiadomo\u015b\u0107 bezpowrotnie utraconej tradycji<\/strong><\/span><\/h3>\n

czytaj dalej tu. TRZY KLOCKI W PUZZLACH..<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

TRZY KLOCKI W PUZZLACH – ROZMOWA Z PIOTREM PAZI\u0143SKIM Adam Pluszka ADAM PLUSZKA: W skali od jeden do dziesi\u0119\u0107, jak trudny jest hebrajski? PIOTR PAZI\u0143SKI: Nie wiem, nie umiem na to pytanie odpowiedzie\u0107. Nie znam przecie\u017c wszystkich j\u0119zyk\u00f3w \u015bwiata, trudno mi zatem skonstruowa\u0107 tak\u0105 skal\u0119. Ale znasz angielski i zak\u0142adam, \u017ce co najmniej lizn\u0105\u0142e\u015b kilka […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48330"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=48330"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48330\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48362,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48330\/revisions\/48362"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=48330"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=48330"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=48330"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}