{"id":48668,"date":"2016-12-06T17:09:20","date_gmt":"2016-12-06T15:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=48668"},"modified":"2016-12-05T08:14:42","modified_gmt":"2016-12-05T06:14:42","slug":"05-09-10","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=48668","title":{"rendered":"Po co ci to, czyli co to dzi\u015b znaczy by\u0107 polskim \u017bydem"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Po co ci to, czyli co to dzi\u015b znaczy by\u0107 polskim \u017bydem<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Piotr Pacewicz <\/strong>[14 listopada 2015]<\/span><\/span><\/p>\n

\n

\"RabinRabin \u0141odzi Symcha Keller, wychowanek lumpenproletariackich Ba\u0142ut, na zaczepki odpowiada slangiem, co z regu\u0142y wystarcza. “Czasem trzeba wypi\u0107 kielicha” (Fot. Tomasz Sta\u0144czak)<\/span><\/em><\/p>\n

M\u00f3wi si\u0119, \u017ce mamy w Polsce antysemityzm bez \u017byd\u00f3w. Ale czy mieliby\u015bmy \u017byd\u00f3w bez antysemityzmu? Czy nie jest okrutnym paradoksem, \u017ce polski antysemita wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 polskiego \u017byda?<\/strong><\/span><\/p>\n

Wychowany na warszawskich Nalewkach bawi\u0142em si\u0119 na gruzach getta, oczywi\u015bcie w wojn\u0119. Nikt nie chcia\u0142 zosta\u0107 Niemcem, wszyscy byli\u015bmy powsta\u0144cami, my z Wackiem W. zawsze w jednym oddziale. Oczywi\u015bcie powsta\u0144cy byli Polakami. Nalewki, przed wojn\u0105 jedna z najwi\u0119kszych \u017cydowskich ulic w Warszawie, czyli na \u015bwiecie, niemal ograniczaj\u0105 si\u0119 dzi\u015b do tamtego bloku w kszta\u0142cie podkowy.<\/span><\/p>\n

Nie wiedzia\u0142em, gdzie mieszkam. Czyje to gruzy.<\/span><\/p>\n

Pami\u0119tam zdumienie, gdy Wacek W. wyje\u017cd\u017ca\u0142 z Polski. By\u0142 rok 1965. Wstydzi\u0142 si\u0119, a mo\u017ce ba\u0142 powiedzie\u0107, kim jest. Klasa szepta\u0142a, \u017ce \u017byd.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka “My, \u017bydzi z Polski” – 24 wywiady Ireny Wiszniewskiej (Czarna Owca, 2014) – to spojrzenie z drugiej strony na \u017cycie na gruzach \u017cydowskiego \u015bwiata. Poza Ann\u0105 Kempi\u0144sk\u0105 urodzon\u0105 w getcie zakliczy\u0144skim w 1942 r. pozostali nale\u017c\u0105 do drugiego i trzeciego pokolenia. S\u0105 dzie\u0107mi i wnukami dzieci Holokaustu.<\/span><\/p>\n

Co to dzi\u015b znaczy by\u0107 polskim \u017bydem? Jaka jest przysz\u0142o\u015b\u0107 polskiego \u017cydostwa? – pyta Wiszniewska.<\/span><\/p>\n

Polaku, opu\u015b\u0107 wzrok<\/strong><\/span><\/p>\n

Ta ksi\u0105\u017cka boli.<\/span><\/p>\n

Zosta\u0142a ich przecie\u017c garstka. Prawie wszyscy z 3,5 mln zgin\u0119li od gazu, g\u0142odu, kuli, sznura, a z ocala\u0142ych mo\u017ce 350 tys. polskich \u017byd\u00f3w wi\u0119kszo\u015b\u0107 uciek\u0142a, bo – jak m\u00f3wi pisarz Irek Grin (rocznik 1969) – “bycie \u017bydem jest tutaj karygodne, \u017byd jest kary godny z zasady”.<\/span><\/p>\n

Polski antysemityzm boli.<\/span><\/p>\n

Dyrektorka szko\u0142y uwzi\u0119\u0142a si\u0119 na Ani\u0119 Kempi\u0144sk\u0105 i domaga\u0142a si\u0119 metryki, a tych w getcie nie wydawali. A\u017c interweniowa\u0142 wujek, naczelnik milicji, dotar\u0142 do samego Cyrankiewicza, komunistycznego premiera i by\u0142ego wi\u0119\u017ania Auschwitz. Pod szko\u0142\u0119 zajecha\u0142y czarne wo\u0142gi, wszyscy zamarli z trwogi… Jak w hollywoodzkim filmie klasy B wszed\u0142 m\u0119\u017cczyzna w czarnym garniturze, wzi\u0105\u0142 Ani\u0119 za r\u0119k\u0119 i zapyta\u0142 dyrektork\u0119: “Nad takim maluszkiem si\u0119 pani zn\u0119ca? To pierwsze i ostatnie upomnienie”.<\/span><\/p>\n

Zofii Krajewskiej-Jankiewicz (1953), wsp\u00f3\u0142przewodnicz\u0105cej stowarzyszenia Drugie Pokolenie, utkwi\u0142a w pami\u0119ci scena z liceum. “Polonistka, \u015bwietna zreszt\u0105, opowiada zaraz po Marcu o bananowej m\u0142odzie\u017cy, powtarza kalki propagandy. I nagle s\u0142ysz\u0119: Panna Krajewska, spu\u015b\u0107 wzrok. Czyli mia\u0142am si\u0119 wstydzi\u0107 za \u017byd\u00f3w”.<\/span><\/p>\n

By\u0142o i jest du\u017co przemocy.<\/span><\/p>\n

Symcha Keller (1963, rabin \u0141odzi): “Trzeba mie\u0107 \u017cy\u0142k\u0119 do sport\u00f3w ekstremalnych. Kto w kipie wychodzi na ulice \u0141odzi, mo\u017ce zosta\u0107 popchni\u0119ty, zwymy\u015blany, opluty. Kto nie czuje si\u0119 na si\u0142ach, niech wyjedzie”. Sam Keller, wychowanek lumpenproletariackich Ba\u0142ut, na zaczepki odpowiada slangiem, co z regu\u0142y wystarcza. “Czasem trzeba wypi\u0107 kielicha”.<\/span><\/p>\n

Jana Geberta (1979), syna Konstantego (znanego jako Dawid Warszawski), regularnie bili w szkole. Podchodzi\u0142 wi\u0119kszy ch\u0142opak: “Ty, \u017bydu, ust\u0105p miejsca”. Broni\u0142 si\u0119 jak w\u015bciek\u0142y, pewnego dnia przyni\u00f3s\u0142 do szko\u0142y n\u00f3\u017c, na szcz\u0119\u015bcie go nie u\u017cy\u0142. A by\u0142 to czas jego buntu przeciw \u017cydostwu i przeciw ojcu, ostentacyjnie jada\u0142 w domu szynk\u0119.<\/span><\/p>\n

Pawe\u0142 Passini (1977), re\u017cyser teatralny, wraca\u0142 z pr\u00f3by z kompozytork\u0105, gdy dopadli ich \u017cule. “J\u0105 zdzielili pi\u0119\u015bci\u0105 w twarz, a mnie wci\u0105gn\u0119li do bramy i zacz\u0119li rozbiera\u0107, by sprawdzi\u0107, czy jestem obrzezany. Polski antysemityzm nie jest wymierzony w \u017byda z pejsami ani w wycieczki z Izraela, tylko w tych skurwysyn\u00f3w, kt\u00f3rzy udaj\u0105, \u017ce s\u0105 Polakami”.<\/span><\/p>\n

By\u0142o i jest du\u017co bezwstydnego chamstwa.<\/span><\/p>\n

Kempi\u0144ska: “I ten pan, znana posta\u0107 w S\u0105czu, podchmielony, m\u00f3wi: Pani Aniu, pytanie: czy to prawda, \u017ce \u017byd\u00f3wki maj\u0105 w poprzek<\/em>?. A wszyscy w ryk”.<\/span><\/p>\n

Bo\u017cena Keff (1948), poetka, feministka, naukowczyni: “Bycie \u017bydem w Polsce cz\u0119sto uszkadza psychicznie, bo katolicki i nacjonalistyczny idiom polskiej kultury jest silnie antysemicki (…). W Polsce w og\u00f3le trudno nale\u017ce\u0107 do mniejszo\u015bci, oboj\u0119tne jakiej, bo nasz\u0105 chorob\u0105 jest brak szacunku dla innych”.<\/span><\/p>\n

Ale nie my\u015blcie, \u017ce “My” to jaka\u015b ksi\u0119ga skarg i za\u017cale\u0144. Wr\u0119cz odwrotnie, oni i one s\u0105 przygotowani na taki los. Oburzaj\u0105 si\u0119 raczej ma\u0142o. (Nigdy nie zapomn\u0119, jak w 2006 r. lat zadzwoni\u0142em po komentarz do naczelnego rabina Polski Michaela Schudricha, kt\u00f3rego na ulicy zaatakowa\u0142 “narodowiec”. Krzykn\u0105\u0142 do s\u0142uchawki: “Jaki antysemityzm?! Zwyk\u0142y chuligan! Bym go z\u0142apa\u0142, gdyby mi nie prysn\u0105\u0142 gazem”).<\/span>
\n Wywiady Wiszniewskiej czyta\u0142em w Krakowie, pi\u0119knym, zadowolonym z siebie mie\u015bcie, w kt\u00f3rym ko\u015bcio\u0142y i knajpy s\u0105 pe\u0142ne. Patrzy\u0142em w twarze przechodniom i zamiast cieszy\u0107 si\u0119 ko\u0144cem lata, pr\u00f3bowa\u0142em zgadn\u0105\u0107: Ile razy zgrzeszy\u0142e\u015b antysemickim gestem, czynem, zaniechaniem? Czy aby nie “przechowujesz na dnie serca pogardy czy po prostu mitu anty\u017cydowskiego, kt\u00f3re, jak niewygas\u0142\u0105 iskr\u0119, roznieci\u0107 nie tak zn\u00f3w trudno”? Czy lubisz sobie powiedzie\u0107 pod nosem “porz\u0105dny cz\u0142owiek, chocia\u017c \u017byd”? Tak pisa\u0142 Tadeusz Mazowiecki w eseju “Antysemityzm ludzi \u0142agodnych i dobrych” (“Wi\u0119\u017a” nr 5\/1960).<\/span>
\n\u00a0<\/span><\/p>\n

Gdyby nie by\u0142o Marca<\/strong><\/span><\/p>\n

M\u00f3wi si\u0119, \u017ce mamy w Polsce antysemityzm bez \u017byd\u00f3w. Ale czy mieliby\u015bmy \u017byd\u00f3w bez antysemityzmu? Czy nie jest okrutnym paradoksem, \u017ce polski antysemita wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 polskiego \u017byda? Gdyby nie Marzec ’68, by\u0142oby w Polsce zapewne kilkakrotnie wi\u0119cej Polak\u00f3w \u017cydowskiego pochodzenia, ale ilu z nich piel\u0119gnowa\u0142oby swe \u017cydostwo?<\/span><\/p>\n

Sergiusz Kowalski (1953), socjolog, publicysta: “Ci, kt\u00f3rzy prze\u017cyli Holokaust i nie wyjechali po pierwszych falach pogrom\u00f3w, pochodz\u0105 z rodzin zasymilowanych o tradycjach lewicowych, cz\u0119sto komunistycznych. Ich rodzice albo i dziadkowie dawno wyszli z synagogi, ze sztetlu”. Kowalski przypomina sobie, jak w latach 80. kto\u015b nazwa\u0142 \u017bydem (przysz\u0142ego) redaktora “Wyborczej”. “Nie po to m\u00f3j ojciec walczy\u0142 ca\u0142e \u017cycie o prawo bycia Polakiem, \u017ceby\u015b mi wmawia\u0142 \u017cydostwo” – odpowiedzia\u0142.<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie byli te\u017c inni \u017bydzi. Po 1968 r. wyje\u017cd\u017ca\u0142y nawet grupy, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0142y tylko w jidysz. Ale zasymilowanej wi\u0119kszo\u015bci Marzec przypomnia\u0142, kim s\u0105. Czy raczej kim nie s\u0105, bo przecie\u017c nie krew wyznacza ludziom to\u017csamo\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Keff: “Zacz\u0119\u0142am my\u015ble\u0107 o sobie jako \u017byd\u00f3wce w Marcu. Zosta\u0142am w Polsce przypadkiem”.<\/span><\/p>\n

Grin: “Gdyby\u015b chcia\u0142 si\u0119 spolonizowa\u0107 tak ostatecznie, do ko\u0144ca, ciekawe zreszt\u0105, na czym by to mia\u0142o polega\u0107, to i tak nie pozwol\u0105 ci zapomnie\u0107. A wtedy mo\u017cesz zrobi\u0107 tylko to, co ja – nauczy\u0107 dzieci, jak by\u0107 \u017bydem, i by\u0107 z tego dumnym”.<\/span><\/p>\n

Gdyby tylko mogli, wielu by jednak zapomnia\u0142o. Zw\u0142aszcza \u017ce rodzice nie piel\u0119gnowali rodzinnej przesz\u0142o\u015bci. Wr\u0119cz odwrotnie.<\/span><\/p>\n

Kto ty jeste\u015b? \u017bydek ma\u0142y<\/strong><\/span><\/p>\n

Darek Ja\u017cd\u017cyk (1973), artysta i tw\u00f3rca s\u0142ownika jidysz, dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce jest \u017bydem, jako dziesi\u0119ciolatek od umieraj\u0105cej babci. Przez godzin\u0119 opowiada\u0142a o chasydzkich przodkach. Matka machn\u0119\u0142a r\u0119k\u0105, \u017ce to takie bajanie chorej. – Zapomnij – doda\u0142a.<\/span><\/p>\n

Jan Hartman (1967), filozof i czasem polityk, dowiedzia\u0142 si\u0119 od katechetki: “Ty, Jasiu, to chyba \u017bydek jeste\u015b”.<\/span><\/p>\n

Kasia Mazurkiewicz (1956), wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rczyni gminy reformowanej Beit Tr\u00f3jmiasto – od ciotki. Gdy sama powiedzia\u0142a 12-letniej c\u00f3rce, ta wybuchn\u0119\u0142a p\u0142aczem: “Mamo, ja nie chc\u0119 by\u0107 \u017byd\u00f3wk\u0105”.<\/span><\/p>\n

Krystyna Piotrowska (1949), artystka – od kolegi z klasy: “Wrzasn\u0105\u0142: Ty g\u0142upia \u017byd\u00f3wo. Na zasadzie dowcipu opowiedzia\u0142am mamie. Zareagowa\u0142a: Moi rodzice byli \u017bydami. Ile j\u0105 to kosztowa\u0142o! Nie chcia\u0142a by\u0107 \u017byd\u00f3wk\u0105, by\u0142a zakochana w Polsce”.<\/span><\/p>\n

Keller: “Moja mama, jak ka\u017cda \u017cydowska matka, m\u00f3wi\u0142a: Po co ci to? Na ca\u0142ym \u015bwiecie nienawidz\u0105 \u017byd\u00f3w. Ukrywaj si\u0119!. Zmieni\u0142a troch\u0119 pogl\u0105d, gdy zobaczy\u0142a w telewizji, jak rozmawiam z Janem Paw\u0142em lub oprowadzam Clintona po warszawskim getcie”.<\/span><\/p>\n

Niekt\u00f3rzy i niekt\u00f3re wci\u0105\u017c \u017cyj\u0105 w ukryciu.<\/span><\/p>\n

Emilia (nie podaje nazwiska) od lat dzia\u0142a w chasydzkiej gminie Chabad Lubawicz, ale jej polscy znajomi nie wiedz\u0105, kim jest. Kiedy\u015b id\u0105c z sze\u015bcioletnim synkiem na szabat, spotkali s\u0105siada. Olek, co\u015b ty taki elegancki?. Zamar\u0142am. A Olek na to: Idziemy na przyj\u0119cie. Potem skomentowa\u0142: Przecie\u017c nie musi wiedzie\u0107”.<\/span>
\n\u00a0<\/span><\/p>\n

Tajemnica babci Zosi<\/strong><\/span><\/p>\n

Zapomnienie, milczenie, zaprzeczanie rozgrzesza\u0142o tych z nas, kt\u00f3rzy \u017ale czuliby si\u0119 z baga\u017cem antysemityzmu, a takich “ludzi \u0142agodnych i dobrych” jest z pewno\u015bci\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107, zw\u0142aszcza dzi\u015b, gdy antysemityzm staje si\u0119 niepoprawny politycznie. Bo skoro \u017byd\u00f3w nie ma, to nie ma te\u017c naszych win. Nie ma, nie by\u0142o… Tak musia\u0142em my\u015ble\u0107 jako dzieciak z Nalewek. Nie wiedzia\u0142em, \u017ce ta korekta pami\u0119ci, ta polsko-\u017cydowska amnezja dotyka tak\u017ce mnie.<\/span><\/p>\n

Ot\u00f3\u017c rodzice postanowili mi oszcz\u0119dzi\u0107 potencjalnie k\u0142opotliwych informacji o heroizmie matki ojca. Dopiero wiele lat p\u00f3\u017aniej, przypadkiem, dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce babcia Zosia – prosta kobieta, kt\u00f3ra a\u017c do \u015bmierci wyrzeka\u0142a na “\u017bydk\u00f3w” – w 1942 r. wzi\u0119\u0142a pod opiek\u0119 \u017cydowskie niemowl\u0119. Wbrew protestom dziadka J\u00f3zia, organmistrza. Po czterech latach \u017cydowska mama wr\u00f3ci\u0142a po Jerzyka i babcia go odda\u0142a, znowu wbrew protestom m\u0119\u017ca. Wyjechali i nigdy si\u0119 nie odezwali, co babci\u0119 utwierdzi\u0142o w przekonaniu, \u017ce \u017bydzi s\u0105 fa\u0142szywi.<\/span><\/p>\n

(Takie historie pisali razem diabe\u0142 i anio\u0142. Opowiadano mi tak\u0105: \u017cydowsk\u0105 dziewczynk\u0119 zabiera jej \u017cydowski krewny. Polska mama ma do ko\u0144ca \u017cycia \u017cal, \u017ce si\u0119 nie odwr\u00f3ci\u0142a, nie po\u017cegna\u0142a. Ona do ko\u0144ca \u017cycia ma pretensje, \u017ce mama jej nie zatrzyma\u0142a).<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie od zapomnianego \u017cydostwa s\u0105 wyj\u0105tki. Np. gmina \u0142\u00f3dzka, chasydzko-mistyczna, zachowa\u0142a ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107. Rabin Keller uczy\u0142 si\u0119 pie\u015bni od Izaaka Froimowskiego, kantora na przedwojennym dworze cadyka z Radoszyc. Zachowa\u0142y si\u0119 nawet meble chasyd\u00f3w z Kozienic i klamka do drzwi z mieszkania cadyka z Aleksandrowa.<\/span><\/p>\n

Ale jako goje mo\u017cemy zatrzyma\u0107 si\u0119 na uog\u00f3lnieniu rabinki Miriam Gonczarskiej (1972). Pokolenie Dzieci Holokaustu “milcza\u0142o tak skutecznie, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w w\u0142a\u015bnie tym milczeniem do dzi\u015b karmi swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. \u017bydowska samotno\u015b\u0107 w tym kraju jest dotkliwa”. Ta samotno\u015b\u0107 dotyka te\u017c czasem, jak wida\u0107, Sprawiedliwych, kt\u00f3rzy ukrywali przed \u015bwiatem sens tego, co zrobili. A nawet przed samymi sob\u0105.<\/span><\/p>\n

Religia Holokaustu<\/strong><\/span><\/p>\n

Id\u0105c do \u017cydostwa, trzeba przej\u015b\u0107 pod bram\u0105 “Arbeit mach frei”. Jankiewicz: “Uzna\u0142am, \u017ce mam obowi\u0105zek poczu\u0107 si\u0119 \u017byd\u00f3wk\u0105, a nie Polk\u0105 \u017cydowskiego pochodzenia, w\u0142a\u015bnie z powodu Zag\u0142ady”.<\/span><\/p>\n

Delifna Kieger (1987) t\u0142umaczy konwersj\u0119: “Nie chcia\u0142am, by walka mojego dziadka [o przetrwanie] posz\u0142a na darmo”.<\/span><\/p>\n

Irek Grin odczuwa “atawistyczny odruch zemsty na obraz rzucanego w powietrze niemowl\u0119cia, do kt\u00f3rego si\u0119 strzela”. Ta nienawi\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 obsesyjna, ale mo\u017cna zamieni\u0107 j\u0105 w “piel\u0119gnowanie pami\u0119ci o wielu zabitych \u017cydowskich narodach” (bo \u017bydzi tworzyli r\u00f3\u017cne “narody”, od prostak\u00f3w ze sztetli, przez geszefciarzy z krakowskiego Kazimierza, po wyrafinowan\u0105 inteligencj\u0119).<\/span><\/p>\n

Tyle \u017ce Holokaust odbywa\u0142 si\u0119 w Polsce, ze sporadycznym udzia\u0142em Polak\u00f3w – tych od donosu, napa\u015bci, pogromu. Maniucha Bikont (1986), pie\u015bniarka i badaczka muzyki ludowej, c\u00f3rka Anny: “Ksi\u0105\u017ck\u0119 mamy My z Jedwabnego czyta\u0142am, po\u0142ykaj\u0105c \u0142zy, ale nie mog\u0142am przesta\u0107 (…) w przejawach barbarzy\u0144stwa nic ju\u017c mnie nie zdziwi”.<\/span><\/p>\n

Rodzice, kt\u00f3rzy prze\u017cyli Zag\u0142ad\u0119, nie chcieli im opowiada\u0107. Wyj\u0105tkiem jest matka Kempi\u0144skiej, kt\u00f3ra wpl\u0105tuje dziecko w swe cierpienie. “Powtarza\u0142a mi w k\u00f3\u0142ko, \u017ce w obozie z ludzi robili myd\u0142o, r\u0119kawiczki”. Podczas wycieczki do O\u015bwi\u0119cimia “znios\u0142am wszystko: ha\u0142dy zabawek, lalek, bucik\u00f3w. Ju\u017c mieli\u015bmy wychodzi\u0107, gdy zaprowadzono nas pod gablot\u0119, w kt\u00f3rej le\u017ca\u0142a kostka myd\u0142a, p\u0119dzel do golenia, r\u0119kawiczki”. I wtedy… co\u015b si\u0119 sta\u0142o… pomy\u015bla\u0142am, \u017ce to z mojego ojca. Dosta\u0142am jakiego\u015b ataku”.<\/span><\/p>\n

Piotrowska w zrujnowanej \u017cydowskiej kamienicy pokaza\u0142a instalacj\u0119 “Luli luli”. W pokoju unosi\u0142 si\u0119 puch, jakby ta\u0144czy\u0142 do d\u017awi\u0119k\u00f3w muzyki. “Kojarzy si\u0119 z pogromami. Porwane poduszki i ko\u0142dry zawsze towarzyszy\u0142y gwa\u0142tom. Widzia\u0142am, jak widzowie p\u0142akali. Nie wiedzia\u0142am tylko, \u017ce w czasie powstania w getcie Warszawa by\u0142a zasypana puchem”.<\/span>
\n\u00a0<\/span><\/p>\n

Judaizm, czyli zabobony<\/strong><\/span><\/p>\n

Dok\u0105d ten tunel prowadzi? A\u017c do \u015aciany P\u0142aczu. C\u00f3rce Kasi Mazurkiewicz \u0142zy same pociek\u0142y, gdy jej dotkn\u0119\u0142a. “Poczu\u0142a jedid nefesz, pie\u015b\u0144 duszy. Przodkowie si\u0119 w niej odezwali”.<\/span><\/p>\n

Nar\u00f3d wybrany przez stulecia chroni\u0142 si\u0119 w pancerzu swej religii. Ta religia jest zdumiewaj\u0105ca. Kompulsywne przestrzeganie halachy, tych wszystkich – patrz\u0105c z zewn\u0105trz – zabobon\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 traktowane ze \u015bmierteln\u0105 powag\u0105. Jakby\u015bmy przenie\u015bli si\u0119 25 wiek\u00f3w wstecz”.<\/span><\/p>\n

“Przepisy halachy pozwalaj\u0105 odci\u0105\u0107 si\u0119 od \u015bwiata zewn\u0119trznego” – m\u00f3wi Emilia. Zachwyca si\u0119 przestrzeganiem szabatu w synagodze Chabad Lubawicz: nawet papier toaletowy jest podzielony na kawa\u0142ki. \u017beby nie narusza\u0107 zasady, \u017ce si\u00f3dmego dnia odpoczywamy, jak Jahwe. Nie wykonujemy \u017cadnej pracy.<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bnie. S\u0105 dyskusje o otwieraniu puszki z col\u0105 w szabat. Bo Talmud przypomina o biblijnym zakazie stwarzania nowych otwor\u00f3w. Dlatego puszki metalowe nieposiadaj\u0105ce otworu nie mog\u0105 by\u0107 w szabat otwierane i sprawa jest halachicznie oczywista. Ale puszka coca-coli ma zawleczk\u0119 [czyli mo\u017cna otwiera\u0107 – P.P.]. Czy jednak nie wykonamy pracy, ci\u0105gn\u0105c za zawleczk\u0119? [Nie mo\u017cna] Zakazane s\u0105 zw\u0142aszcza prace przekszta\u0142caj\u0105ce obiekty w co\u015b innego. Pusta puszka nie ma wprawdzie statusu naczynia [mo\u017cna], ale jak si\u0119 j\u0105 otworzy, staje si\u0119 naczyniem [nie mo\u017cna]. Ale zwykle j\u0105 wyrzucamy [mo\u017cna]. Ale co je\u015bli zapomnimy wyrzuci\u0107? [Nie mo\u017cna]. Ale otw\u00f3r jest tak ma\u0142y, \u017ce trudno go wykorzysta\u0107 [mo\u017cna]. Konkluzja: “Wi\u0119kszo\u015b\u0107 znawc\u00f3w halachy zaleca na wszelki wypadek otwarcie puszek przed szabatem”.<\/span><\/p>\n

Gdy powiedzia\u0142em rabinowi Schudrichowi, \u017ce takie triki mnie \u015bmiesz\u0105, odpowiedzia\u0142 \u017cyczliwie: “Dla was to triki, dla nas spos\u00f3b, by utrzyma\u0107 tradycj\u0119” (rozmowa z nim ukaza\u0142a si\u0119 w mojej ksi\u0105\u017cce “Poci\u0105g osobowy”, Agora 2010).<\/span><\/p>\n

Tradycja, wsp\u00f3lnota… tego akurat Polakom t\u0142umaczy\u0107 nie trzeba. Passini okre\u015bla przestrzeganie zasad szabatu jako “w\u0142\u0105czenie si\u0119 w rytm, w jakim funkcjonuj\u0105 wszyscy \u017bydzi na \u015bwiecie”. M\u00f3wi o “czerpaniu wprost ze \u017ar\u00f3d\u0142a”, przywracaniu harmonii. “Czujesz, \u017ce to jest tikkun olam, naprawa \u015bwiata”.<\/span><\/p>\n

Judaizm, czyli refleksja<\/span><\/strong><\/p>\n

Ale te prastare nakazy nie s\u0105 spi\u017cowymi regu\u0142ami, kt\u00f3rych wyk\u0142adnia – jak w islamie czy katolicyzmie – jest og\u0142aszana przez Najwy\u017csze Autorytety. S\u0105 poddawane intelektualnej obr\u00f3bce, bywaj\u0105 przedmiotem spor\u00f3w (“Jak \u017byd si\u0119 nie k\u0142\u00f3ci, to nie \u017cyje. To jest podstawa u \u017byd\u00f3w, jak u Polak\u00f3w” – m\u00f3wi\u0142 mi Schudrich).<\/span><\/p>\n

Emilia: “M\u00f3j syn ma dziesi\u0119\u0107 lat. Rabin chcia\u0142by go obrzeza\u0107, a ja odmawiam. Jak doro\u015bnie, sam zdecyduje. Ostatnio du\u017co rozmawiamy z rabinem, bo chcia\u0142abym, \u017ceby Olek mia\u0142 bar micw\u0119” [uroczysto\u015b\u0107 religijnej inicjacji – P.P.].<\/span><\/p>\n

“Bar micwa bez obrzezania?” – dziwi si\u0119 Wiszniewska. Jako niewierz\u0105cy katolik te\u017c jestem zdumiony, bo to tak, jakby bierzmowa\u0107 dziecko, kt\u00f3re nie by\u0142o ochrzczone.<\/span><\/p>\n

Halina Postek, naukowczyni zwi\u0105zana z Beit Warszawa (gmin\u0105 post\u0119pow\u0105), ma korzenie \u017cydowskie po ojcu (czyli nie jest \u017byd\u00f3wk\u0105 z urodzenia). Rozwa\u017ca\u0142a konwersj\u0119, cho\u0107… jest agnostyczk\u0105. “Pyta\u0142am o to wielu rabin\u00f3w, us\u0142ysza\u0142am: nie”. Ale rok p\u00f3\u017aniej “ten sam rabin przyjecha\u0142 z informacj\u0105, \u017ce po namy\u015ble i konsultacjach z kolegami nie widzi przeciwwskaza\u0144”.<\/span><\/p>\n

Jankiewicz: “Wi\u0105\u017c\u0119 \u017cydostwo z m\u0105dro\u015bci\u0105 i niepewno\u015bci\u0105, czy ja mam racj\u0119, czy ty masz racj\u0119”.<\/span><\/p>\n

Piotra Menachema Mirskiego (1987), muzyka klezmerskiego, zachwyca w judaizmie kult doczesno\u015bci. Przeciwstawia go prymitywnym katolickim marzeniom o raju, kt\u00f3re maj\u0105 ukoi\u0107 l\u0119k przed \u015bmierci\u0105. Dla \u017byd\u00f3w “\u017cycie jest \u015bwi\u0119te. Credo judaizmu jest \u017cycie, tu, na ziemi, w szcz\u0119\u015bciu i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwie”.<\/span><\/p>\n

“Wyborcza” zamiast Tory?<\/strong><\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie wszyscy szukaj\u0105 synagogi. Ale czy jest inna droga do \u017cydostwa ni\u017c ta, kt\u00f3r\u0105 polskich \u017byd\u00f3w prowadz\u0105 – nieobecni w ksi\u0105\u017cce – Stanis\u0142aw Krajewski (zawodowo matematyk) i Konstanty Gebert?<\/span><\/p>\n

Bo\u017cena Keff: “Mam co\u015b wsp\u00f3lnego z przedwojenn\u0105 formacj\u0105 lewicowych intelektualist\u00f3w”. Kowalski: “Jestem przedstawicielem szeroko poj\u0119tej lewicy”. Ze dwie inne osoby odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do tradycji lewicowego i antysyjonistycznego Bundu. Hartman: “Jestem tak\u0105 \u017cydowsk\u0105 dziczk\u0105. Jaki tam ze mnie \u017byd!”.<\/span><\/p>\n

S\u0105 polskim odpowiednikiem pot\u0119\u017cnej grupy ameryka\u0144skich \u017byd\u00f3w, o kt\u00f3rej Norman Podhoretz, neokonserwatysta (rocznik 1930), m\u00f3wi, \u017ce ich \u015bwi\u0119t\u0105 ksi\u0119g\u0105 nie jest ju\u017c Tora ani nawet “Kapita\u0142”, lecz “New York Times”, a ich religi\u0105 liberalizm: przywi\u0105zanie do praw cz\u0142owieka, nieufno\u015b\u0107 do w\u0142adzy i religii. S\u0105 dzie\u0107mi o\u015bwiecenia z jego odrzuceniem dominuj\u0105cej religii i nacjonalizmu, \u015bmiertelnych zagro\u017ce\u0144 dla \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Ale czy w Polsce mo\u017cna na “liberalizmie” budowa\u0107 \u017cydowsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107? Rozm\u00f3wcy Wiszniewskiej twierdz\u0105, \u017ce nie.<\/span><\/p>\n

Jankiewicz, siostra Krajewskiego, cho\u0107 jest “niereligijna”, obawia si\u0119, \u017ce “bez religii odnowy by nie by\u0142o. Nie ma cud\u00f3w, tradycja \u017cydowska to judaizm”.<\/span><\/p>\n

Kowalski pr\u00f3bowa\u0142 “broni\u0107 prawa do to\u017csamo\u015bci \u015bwieckiej, a zarazem \u017cydowskiej”. Ale “nie umia\u0142 jej dobrze nazwa\u0107 ani osadzi\u0107 w czymkolwiek”. Cytuje swoich polemist\u00f3w: “\u017bydzi przetrwali w diasporze dwa tysi\u0105ce lat, bo \u0142\u0105czyli religi\u0119 z etniczno\u015bci\u0105. Gdy nast\u0105pi rozej\u015bcie si\u0119 tych czynnik\u00f3w, jeszcze dwa pokolenia i \u017bydzi przestan\u0105 by\u0107 \u017bydami”. “Wola\u0142bym, \u017ceby \u017bydem mo\u017cna by\u0142o by\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby”.<\/span><\/p>\n

Religia daje zakorzenienie we wsp\u00f3lnocie, otwiera kontakty, ale judaizm ma te\u017c brzydsz\u0105 twarz. Rosn\u0105cy w si\u0142\u0119 \u017cydowski fanatyzm, haredim, zw\u0142aszcza w Izraelu, zmieszany z mizoginizmem i bezwzgl\u0119dn\u0105 polityk\u0105 wobec Palesty\u0144czyk\u00f3w, mo\u017ce budzi\u0107 niech\u0119\u0107. “Gdy pomy\u015bl\u0119, \u017ce mia\u0142abym w pewnym sensie sta\u0107 si\u0119 jedn\u0105 z nich…” – t\u0142umaczy Danuta Postek rezygnacj\u0119 z konwersji.<\/span><\/p>\n

Jan Gebert przysz\u0142o\u015b\u0107 \u017cydostwa w Polsce widzi “czarno”. “Nie my\u015blisz o wyje\u017adzie?”. “Nie. Zosta\u0142em wychowany na \u017byda. W Izraelu by\u0142bym Polakiem”.<\/span><\/p>\n

Przekroczenie to\u017csamo\u015bci?<\/span><\/strong><\/p>\n

Mazowiecki pisa\u0142, \u017ce “walka z antysemityzmem nie jest zas\u0142ug\u0105 ani humanitarnym gestem lito\u015bci; nie jest te\u017c tylko walk\u0105 o godno\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w, ale w r\u00f3wnej mierze walk\u0105 o nasz\u0105 w\u0142asn\u0105 godno\u015b\u0107. Uog\u00f3lnienie w\u0142a\u015bciwe samej istocie antysemityzmu prowadzi bowiem poza pr\u00f3g poj\u0119\u0107 moralnych, kt\u00f3rego przekroczy\u0107 nie wolno, je\u015bli nie ma si\u0119 wszystko zawali\u0107”.<\/span><\/p>\n

Patrz\u0105c na dzisiejsz\u0105 Polsk\u0119, gdzie przy d\u017awi\u0119ku ko\u015bcielnych dzwon\u00f3w pr\u0119\u017c\u0105 si\u0119 narodowe musku\u0142y, i na Europ\u0119 tylu Wspania\u0142ych Narod\u00f3w (nawet w Finlandii poszukuj\u0105 na gwa\u0142t prawdziwych Fin\u00f3w), mo\u017cna mie\u0107 obawy, czy wszystko si\u0119 nie zawali. Jak szuka\u0107 ucieczki z zakl\u0119tego ko\u0142a nacjonalizmu i nietolerancji? Mo\u017ce przesta\u0107 tak neurotycznie pyta\u0107, czym si\u0119 r\u00f3\u017cnimy od innych?<\/span><\/p>\n

Kuba Herczy\u0144ski (rocznik 1983), programista: “Przysz\u0142o\u015b\u0107 \u017cydostwa jest taka jak wszystkich religii. Nie ma przysz\u0142o\u015bci. I dobrze. \u015awiecka \u017cydowsko\u015b\u0107 te\u017c nie ma szans. Nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce to \u017ale. \u017byjemy w epoce globalizacji, zatarcia granic. Takie poj\u0119cia jak nar\u00f3d trac\u0105 na znaczeniu”.<\/span><\/p>\n

Dla mego pokolenia brzmi to jak profanacja, ale mo\u017ce to nasze uporczywe piel\u0119gnowanie polsko\u015bci, \u017cydostwa, w\u0119giersko\u015bci, te nasze spory o niewinno\u015b\u0107 narodowego do\u015bwiadczenia, s\u0105 pu\u0142apk\u0105? Mo\u017ce trzeba si\u0119 bardziej z siebie \u015bmia\u0107, a mniej nad sob\u0105 p\u0142aka\u0107 (w dowcipach na sw\u00f3j temat \u017bydzi s\u0105 genialni, ale i Polacy byli nie najgorsi). Mo\u017ce zgoda na to\u017csamo\u015b\u0107 diagnozowan\u0105 przez Zygmunta Baumana jako p\u0142ynna i, dodajmy, p\u0142ytsza, nas uratuje?<\/span>
\n \u017bydowsko\u015b\u0107 powoli si\u0119 rozpuszcza, tak\u017ce za spraw\u0105 mody, kt\u00f3ra przyci\u0105ga goj\u00f3w i “p\u00f3\u0142-\u017byd\u00f3w”.<\/span><\/p>\n

Martwi si\u0119 tym (mo\u017ce nies\u0142usznie?) Jan \u015apiewak (1987), socjolog i aktywista miejski: “Jeste\u015bmy jednym z ostatnich pokole\u0144, potem ju\u017c b\u0119d\u0105 takie pop\u0142uczyny”.<\/span><\/p>\n

Nap\u0142yw goj\u00f3w widzi tak\u017ce Keff: “Ten kraj tak odrzuca inno\u015b\u0107, \u017ce staje si\u0119 ona po\u017c\u0105dana. \u017bydowsko\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 takim w\u0142a\u015bnie kolorowym pi\u00f3rem”.<\/span><\/p>\n

A mo\u017ce “pop\u0142uczyny” to spos\u00f3b na rozmycie granic i uwolnienie nas samych od ci\u0119\u017caru sztywnych samookre\u015ble\u0144? Mo\u017ce \u017bydom przyda\u0142by si\u0119 \u017cydowski Gombrowicz, kt\u00f3ry namawia\u0142 Polaka, by by\u0142o w nim mniej Polaka, a wi\u0119cej cz\u0142owieka?<\/span><\/p>\n

Maniucha Bikont nauczy\u0142a si\u0119 broni\u0107 przed zalewem cierpienia, kt\u00f3rego pe\u0142ne s\u0105 ksi\u0105\u017cki jej mamy Anny. “Ci\u0105g\u0142e odwo\u0142ywanie si\u0119 do Zag\u0142ady sprawia, \u017ce elementem \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci staje si\u0119 krzywda, a z drugiej strony poczucie wy\u017cszo\u015bci, \u017ce jest si\u0119 wybranym. To mnie razi. W por\u00f3wnaniu z mam\u0105 i siostr\u0105 jestem jakby t\u0105 nie-\u017byd\u00f3wk\u0105”. Opisuje swoje to\u017csamo\u015bci Polki, \u017byd\u00f3wki, chrze\u015bcijanki, ateistki, Europejki.<\/span><\/p>\n

Wyzwolenie Auschwitz?<\/strong><\/span><\/p>\n

Wyje\u017cd\u017caj\u0105c z Krakowa, zajrza\u0142em do Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej na wystaw\u0119 “Do\u015bwiadczenie Auschwitz dzisiaj”. Wej\u015bcie zdobi pastisz o\u015bwi\u0119cimskiej bramy z napisem “Kunst macht frei” Grzegorza Klamana. Jasne, znamy ten nurt niepokoj\u0105cych prowokacji, jak “Berek” Artura \u017bmijewskiego czy “Lego – ob\u00f3z koncentracyjny” Zbigniewa Libery. Ale w Krakowie zobaczy\u0142em co\u015b wi\u0119cej – video art \u017byd\u00f3wki z Melbourne Jane Korman (1955). Razem z ojcem, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 O\u015bwi\u0119cim, i tr\u00f3jk\u0105 swoich dzieci Korman ta\u0144czy przed bram\u0105 Auschwitz do przeboju Glorii Gaynor “I will survive” i ballady Cohena “Dance me to the end of love”. Ojciec, Adolek Kohn, m\u00f3wi, \u017ce “powsta\u0142 z popio\u0142\u00f3w. Oni zgin\u0119li. Ale my dali\u015bmy \u017cycie nowej generacji i dlatego ta\u0144czymy”. Nieporadne ruchy starszego pana budz\u0105 odruch \u015bmiechu i p\u0142aczu jednocze\u015bnie.<\/span><\/p>\n

Ogl\u0105da\u0142em struchla\u0142y od \u015bwi\u0119tokradztwa i zarazem z uczuciem ulgi. Trudno si\u0119 by\u0142o oprze\u0107 wra\u017ceniu, \u017ce to jaka\u015b zwyci\u0119ska zemsta, zagranie na nosie tym, kt\u00f3rzy dbali o ka\u017cdy szczeg\u00f3\u0142, by zapewni\u0107 wydajno\u015b\u0107 fabryki \u015bmierci (w drodze pod “prysznic” \u017bydzi mijali kwiaty w oknach, co mia\u0142o ich uspokaja\u0107). Ta\u0144cz\u0119, \u017cyj\u0119, mam wnuki – m\u00f3wi swoim oprawcom Kohn. Nawet nad Auschwitz mo\u017cna jako\u015b przej\u015b\u0107, nawet Auschwitz mo\u017cna przeta\u0144czy\u0107, nawet po Auschwitz mo\u017cna \u017cy\u0107.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po co ci to, czyli co to dzi\u015b znaczy by\u0107 polskim \u017bydem Piotr Pacewicz [14 listopada 2015] Rabin \u0141odzi Symcha Keller, wychowanek lumpenproletariackich Ba\u0142ut, na zaczepki odpowiada slangiem, co z regu\u0142y wystarcza. “Czasem trzeba wypi\u0107 kielicha” (Fot. Tomasz Sta\u0144czak) M\u00f3wi si\u0119, \u017ce mamy w Polsce antysemityzm bez \u017byd\u00f3w. Ale czy mieliby\u015bmy \u017byd\u00f3w bez antysemityzmu? Czy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48668"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=48668"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48668\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48674,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48668\/revisions\/48674"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=48668"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=48668"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=48668"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}