{"id":48999,"date":"2016-12-19T17:09:45","date_gmt":"2016-12-19T15:09:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=48999"},"modified":"2016-12-17T09:46:35","modified_gmt":"2016-12-17T07:46:35","slug":"19-09-12","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=48999","title":{"rendered":"\u0141\u0105czy nas Tora"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>\u0141\u0105czy nas Tora<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

MICHA\u0141 BOJANOWSKI<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"CHIDUSZ-KEVIN-HALE-SOFER-TORAH-TORA-DNI-WZAJEMNEGO-SZACUNKU\"<\/p>\n

ROZMOWA Z RABINEM KEVINEM HALEM AMERYKA\u0143SKIM SOFEREM, KT\u00d3RY PRZE\u017bYWA\u0141 WE WROC\u0141AWIU 75. ROCZNIC\u0118 NOCY KRYSZTA\u0141OWEJ ORAZ NAPRAWIA\u0141 ZWOJE TORY ZNAJDUJ\u0104CE SI\u0118 W SYNAGODZE POD BIA\u0141YM BOCIANEM.<\/span><\/p>\n

MICHA\u0141 BOJANOWSKI: WYJA\u015aNIJMY MO\u017bE NA POCZ\u0104TKU NASZYM CZYTELNIKOM, DLACZEGO RABIN ZNALAZ\u0141 SI\u0118 W\u015aR\u00d3D NAS PODCZAS OBCHOD\u00d3W ROCZNICY NOCY KRYSZTA\u0141OWEJ?<\/strong><\/span><\/p>\n

Kevin Hale: Kiedy pierwszy raz pomy\u015bla\u0142em o uczestnictwie w pi\u0119ciodniowym spotkaniu Dawanie \u015awiadectwa zorganizowanym w Auschwitz przez Zen Peacemakers, postanowi\u0142em powiedzie\u0107 El Malej Rachamim w intencji wszystkich moich przodk\u00f3w w miejscu, gdzie wraz z milionami innych os\u00f3b, umarli. Jednak\u017ce kiedy u\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce zako\u0144czenie tego spotkania zbiega si\u0119 w czasie z 75 rocznic\u0105 Nocy Kryszta\u0142owej, a Wroc\u0142aw, miasto, w kt\u00f3rym urodzi\u0142a si\u0119 moja mama, jest zaledwie trzy godziny drogi od O\u015bwi\u0119cimia, postanowi\u0142em od razu skontaktowa\u0107 si\u0119 z tutejsz\u0105 gmin\u0105 \u017cydowsk\u0105 z zapytaniem, czy m\u00f3g\u0142bym opowiedzie\u0107 swoj\u0105 histori\u0119. I cho\u0107 urodzi\u0142em si\u0119 w Nowym Jorku w 1961 roku, to historia \u017cycia mojej mamy, urodzonej w Breslau i ojca z Hamburga, kt\u00f3rym szcz\u0119\u015bliwie uda\u0142o si\u0119 uciec przed Szoa mia\u0142a zasadniczy wp\u0142yw na moj\u0105 \u017cydowsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

CZY W DOMU OPOWIADANO O \u017bYCIU W BRESLAU?<\/span><\/strong><\/p>\n

Wyobra\u017a sobie, \u017ce trzech spo\u015br\u00f3d czw\u00f3rki moich dziadk\u00f3w pochodzi\u0142o ze \u015al\u0105ska! Moja mama nazywa\u0142a si\u0119 Ilse Lewin, jej brat Franz by\u0142 utalentowanym kompozytorem, kt\u00f3rego muzyczne korzenie mocno \u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 z Wroc\u0142awiem. Wychowali si\u0119 tu\u017c na przeciwko ko\u015bcio\u0142a \u015bw. El\u017cbiety, nad sklepem z wyrobami cukierniczymi, pod adresem Rynek 77\/78. Franz b\u0119d\u0105c nie tylko kompozytorem ale r\u00f3wnie\u017c in\u017cynierem by\u0142 zachwycony interakcjami, w jakie muzyka wchodzi\u0142a w tym czasie z technik\u0105. Wspomina\u0142, \u017ce gdy s\u0142ucha\u0142 transmisji radiowej z ko\u015bcio\u0142a \u015bw. El\u017cbiety rozkoszowa\u0142 si\u0119 op\u00f3\u017anieniem jakie powstawa\u0142o pomi\u0119dzy biciem dzwonu s\u0142yszanym przez okno a tym transmitowanym przez radio. Ponadto by\u0142 mi\u0142o\u015bnikiem opery, cho\u0107 tylko dwa razy odwiedzi\u0142 Oper\u0119 Wroc\u0142awsk\u0105 zanim wesz\u0142a ustawa zakazuj\u0105ca \u017bydom przychodzenia do teatru. Na zawsze zapami\u0119ta\u0142 specyficzny zapach panuj\u0105cy w tym wyj\u0105tkowym miejscu.<\/span><\/p>\n

PR\u00d3BOWA\u0141 RABIN ODSZUKA\u0106 GROBY SWOICH BLISKICH?<\/span><\/strong><\/p>\n

Tak, by\u0142em we wszystkich miejscach, o kt\u00f3rych s\u0142ysza\u0142em, \u017ce s\u0105 tam pochowani nasi przodkowie. Jednak\u017ce najbardziej zapami\u0119ta\u0142em wizyt\u0119 na Nowym Cmentarzu na wroc\u0142awskim Kozanowie. Kilka lat temu mojej rodzinie nie uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 tam grob\u00f3w naszych bliskich. Na szcz\u0119\u015bcie post\u0119p prac na cmentarzu sprawi\u0142, \u017ce mo\u017cliwe by\u0142o zlokalizowanie miejsca, gdzie sta\u0142, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, zniszczony przez wandali, grobowiec mojej rodziny. Zachowane fragmenty inskrypcji awinu oraz chajim wskazywa\u0142y, \u017ce prawdopodobnie jest to miejsce poch\u00f3wku mojego pradziadka Jehudy Chajima. Tak jak na innych cmentarzach, odm\u00f3wi\u0142em El Malej Rachamim, maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce w tym wypadku zdarzy\u0142o si\u0119 to pierwszy raz od 75 lat.<\/span><\/p>\n

JAK CZUJE SI\u0118 CZ\u0141OWIEK, KT\u00d3RY PO TYLU LATACH S\u0141UCHANIA OPOWIE\u015aCI O DALEKIM BRESLAU SAM NIE TYLKO FIZYCZNIE DO\u015aWIADCZA TEJ RZECZYWISTO\u015aCI, ALE R\u00d3WNIE\u017b \u2013 CHOCIA\u017bBY ODKRYWAJ\u0104C GR\u00d3B PRADZIADKA \u2013 SAM T\u0118 PRZESTRZE\u0143 PAMI\u0118CI TWORZY?<\/span><\/strong><\/p>\n

Ta podr\u00f3\u017c obfitowa\u0142a w\u0142a\u015bnie w takie drobne odkrycia fizycznie istniej\u0105cych miejsc, o kt\u00f3rych tak wiele s\u0142ysza\u0142em \u2013 to by\u0142o niezwykle poruszaj\u0105ce i wiele dla mnie znaczy\u0142o! Opowiem jeszcze o czym\u015b. Wpatrywa\u0142em si\u0119 w hostel nad Mleczarni\u0105 i przypomina\u0142em sobie szko\u0142\u0119, do kt\u00f3rej ucz\u0119szcza\u0142a moja mama. Poczu\u0142em ogromny smutek za tym straconym \u015bwiatem. Wspomina\u0142a to miejsce, chocia\u017c ucz\u0119szcza\u0142a zazwyczaj do Nowej Synagogi, widocznie mo\u017cliwo\u015b\u0107 przychodzenia tutaj zaraz po nocy kryszta\u0142owej zapad\u0142a jej mocno w pami\u0119ci. Szko\u0142a mojego wuja Franza, Am Anger Acht przy Nowej Synagodze po pogromie nie zosta\u0142a na nowo otworzona, z czego trzynastoletnie dziecko mog\u0142o by\u0107 do\u015b\u0107 zadowolone. Za\u015b ich ojciec, przebywaj\u0105cy w Gda\u0144sku, tu\u017c po powrocie do Breslau zosta\u0142 aresztowany. Do ko\u0144ca \u017cycia moja mama pami\u0119ta\u0142a pukanie do drzwi w \u015brodku nocy, gdy dziadka zabrano do<\/span>
\n Buchenwaldu.<\/span><\/p>\n

WASZA HISTORIA JEDNAK ZAKO\u0143CZY\u0141A SI\u0118 SZCZ\u0118\u015aLIWIE.<\/span><\/strong><\/p>\n

Dzi\u0119ki mojej odwa\u017cnej babci, kt\u00f3rej uda\u0142o si\u0119 go uwolni\u0107 z obozu. Przedstawi\u0142a bilet na poci\u0105g do Szanghaju i obieca\u0142a, \u017ce opuszcz\u0105 Niemcy. Wycie\u0144czony wr\u00f3ci\u0142 z obozu, nie chc\u0105c m\u00f3wi\u0107 o tym, co go tam spotka\u0142o. W ko\u0144cu uda\u0142o si\u0119 naszej rodzinie dop\u0142yn\u0105\u0107 do Kuby na jednym z ostatnich statk\u00f3w z uchod\u017acami. Cieszyli si\u0119, \u017ce b\u0119d\u0105 mogli zacz\u0105\u0107 nowe \u017cycie w Nowym Jorku.<\/span><\/p>\n

M\u00d3WIMY TUTAJ O NIEMIECKIM BRESLAU, O ROCZNICY NOCY KRYSZTA\u0141OWEJ W POLSKIEJ GMINIE \u017bYDOWSKIEJ WE WROC\u0141AWIU, O NOWYM \u017bYCIU W NOWYM JORKU.<\/span><\/strong><\/p>\n

A jednak wszystko si\u0119 \u0142\u0105czy! Na koniec mojego wyst\u0105pienia w waszej synagodze pokaza\u0142em stary zw\u00f3j Tory, napisany w Jemenie przed 275 laty. Wsp\u00f3lnota \u017cydowska nie przetrwa\u0142a, ale Ksi\u0119ga jest w naszych r\u0119kach. Tora, kt\u00f3r\u0105 niemieccy \u017bydzi czytali w Nowej Synagodze, jest t\u0105 sam\u0105, kt\u00f3r\u0105 czytacie teraz wy w Synagodze pod Bia\u0142ym Bocianem. Wszyscy tworzymy wielk\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 \u017cydowsk\u0105! Dla mnie pi\u0119knym symbolem tego by\u0142 fakt, \u017ce moja mama, dziecko gminy w Breslau, urodzi\u0142a w Ameryce sofera, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 do Wroc\u0142awia, \u017ceby naprawi\u0107 zwoje Tory z waszej, przepraszam, naszej Synagogi Pod Bia\u0142ym Bocianem!<\/span><\/p>\n

MO\u017bE TO DOBRY MOMENT, ABY\u015aMY POROZMAWIALI O NAPRAWIANIU ZWOJ\u00d3W WE WROC\u0141AWIU.<\/span><\/strong><\/p>\n

Gdy dotar\u0142em do Szulu, Jerzy Kichler oprowadza\u0142 tam grup\u0119 protestant\u00f3w, poprosili mnie o zaprezentowanie mojej pracy, oraz zaintonowanie fragmentu Tory. Rozwin\u0105\u0142em wi\u0119c zw\u00f3j na pierwszym dniu stworzenia, a gdy zapyta\u0142em, czy potrzebne jest t\u0142umaczenie, us\u0142ysza\u0142em od Jerzego, \u017ce \u201eoni s\u0105 protestantami, znaj\u0105 swoj\u0105 Bibli\u0119!\u201d. Wyja\u015bni\u0142em im, \u017ce w judaizmie jest 613 przykaza\u0144 zawartych w Torze, i \u017ce ostatnim z nich jest nakaz \u201enapisania tej pie\u015bni dla siebie\u201d, tak wi\u0119c micwa r\u0119cznego przepisywania Tory zwi\u0105zana jest ju\u017c z pocz\u0105tkiem naszej tradycji.<\/span><\/p>\n

CZYLI TO JEDEN Z NAJSTARSZYCH ELEMENT\u00d3W TRADYCJI \u017bYDOWSKIEJ?<\/span><\/strong><\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie, tradycja przepisywania jest o wiele starsza ni\u017c obecno\u015b\u0107 w naszym \u015bwiecie rabin\u00f3w, profesjonalnych skryb\u00f3w, czy nawet publicznego czytania Tory! Je\u017celi chodzi o wasz\u0105 gmin\u0119, to planowa\u0142em po\u015bwi\u0119ci\u0107 jedno popo\u0142udnie na sprawdzenie czterech zwoj\u00f3w Tory, kt\u00f3re rabin Herberger pokaza\u0142 mi w szabatowe popo\u0142udnie. Spo\u015br\u00f3d dw\u00f3ch najcz\u0119\u015bciej u\u017cywanych, zdo\u0142a\u0142em pracowa\u0107 nad mniejszym, o co zreszt\u0105 poprosi\u0142 mnie Jerzy Kichler. W pojedynczym zwoju znajduje si\u0119 304 805 liter i je\u017celi cho\u0107 jedna jest nieczytelna, ca\u0142y zw\u00f3j jest pasul, tj. niekoszerny i nie mo\u017cna go u\u017cywa\u0107 podczas nabo\u017ce\u0144stw a\u017c do momentu naprawienia. Warto doda\u0107, \u017ce tych samych narz\u0119dzi, materia\u0142\u00f3w i rytua\u0142\u00f3w u\u017cywamy zar\u00f3wno do kompletnych zwoj\u00f3w Tory jak r\u00f3wnie\u017c do tych mniejszych, zawartych w mezuzach i tfilin.<\/span><\/p>\n

TRZEBA WI\u0118C SPRAWDZI\u0106 KA\u017bD\u0104 LITER\u0118 Z OSOBNA?<\/span><\/strong><\/p>\n

Samo s\u0142owo sofer dos\u0142ownie oznacza przecie\u017c tego, kt\u00f3ry liczy \u2013 przebada\u0142em ca\u0142y zw\u00f3j znajduj\u0105cy si\u0119 w Szulu i wszystkie litery okaza\u0142y si\u0119 czytelne. Po\u015bwiadczaj\u0105 to liczne miejsca, gdzie tusz nadal l\u015bni \u2013 co oznacza, \u017ce w ostatnich dwudziestu latach dosz\u0142o do przepisywania zwoju. W wielu jednak miejscach szwy by\u0142y zniszczone i jerijot, fragmenty koszernego pergaminu mog\u0142yby si\u0119 ca\u0142kowicie od siebie oddzieli\u0107. Po\u015bwi\u0119ci\u0142em wi\u0119c ca\u0142y m\u00f3j czas na zszywanie szw\u00f3w, u\u017cywaj\u0105c do tego gidin, koszernych nici wykonanych ze \u015bci\u0119gien tego samego zwierz\u0119cia, z kt\u00f3rego zosta\u0142 wykonany pergamin, oraz specjalnej posrebrzanej ig\u0142y. Dzi\u0119ki temu po moim odje\u017adzie przynajmniej ten jeden zw\u00f3j Tory b\u0119dzie bezpieczny do u\u017cycia oraz do podniesienia podczas hagbaha.<\/span><\/p>\n

O wiele wi\u0119cej mo\u017cna by wykona\u0107 pracy, szczeg\u00f3lnie mam na my\u015bli \u0142atanie miejsc przedartych kawa\u0142kami koszernego pergaminu, wymiana pask\u00f3w wzmacniaj\u0105cych pomi\u0119dzy jerijot, dog\u0142\u0119bne czyszczenie, oraz inne czynno\u015bci zabezpieczaj\u0105ce. Jednak\u017ce te czynno\u015bci by\u0142yby ju\u017c odrestaurowaniem zwoju, natomiast jego przeznaczenie, tj. odczytywanie \u2013 jest koszerne. Czasami zdarza si\u0119, \u017ce kiedy dokonuj\u0119 pracy restauratorskiej, trwa ona d\u0142ugimi miesi\u0105cami. Nie b\u0119d\u0119 tutaj wszystkiego opowiada\u0142, cz\u0119\u015b\u0107 informacji mo\u017cna znale\u017a\u0107 na mojej stronie internetowej, do kt\u00f3rej obejrzenia gor\u0105co zach\u0119cam www.assiyah.com .<\/span><\/p>\n

NIE POZOSTAJE MI NIC INNEGO, JAK JESZCZE RAZ PODZI\u0118KOWA\u0106 ZA WSPANIA\u0141E S\u0141OWA I TAK KONIECZN\u0104 DLA NASZEJ GMINY PRAC\u0118<\/strong>.<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwie to ja chcia\u0142bym podzi\u0119kowa\u0107. Dzi\u0119ki waszej gminie m\u00f3j przyjazd nie by\u0142 tylko wspominaniem tego, co by\u0142o, ale r\u00f3wnie\u017c udan\u0105 pr\u00f3b\u0105 przy\u0142\u0105czenia si\u0119 do budowania nowej wsp\u00f3lnoty \u017cydowskiej we Wroc\u0142awiu! 9. listopada przyjecha\u0142em tutaj jako pielgrzym poszukuj\u0105cy swoich korzeni, a kilka dni p\u00f3\u017aniej odje\u017cd\u017ca\u0142em jako przyjaciel, w pewnym sensie, jako cz\u0142onek tej wsp\u00f3lnoty \u2013 i za to dzi\u0119kuj\u0119.<\/span><\/p>\n

14 listopadaa 2013 \u2013 religia \/ spo\u0142ecze\u0144stwo \/ CHIDUSZ 02 – 02\/2013<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0141\u0105czy nas Tora MICHA\u0141 BOJANOWSKI ROZMOWA Z RABINEM KEVINEM HALEM AMERYKA\u0143SKIM SOFEREM, KT\u00d3RY PRZE\u017bYWA\u0141 WE WROC\u0141AWIU 75. ROCZNIC\u0118 NOCY KRYSZTA\u0141OWEJ ORAZ NAPRAWIA\u0141 ZWOJE TORY ZNAJDUJ\u0104CE SI\u0118 W SYNAGODZE POD BIA\u0141YM BOCIANEM. MICHA\u0141 BOJANOWSKI: WYJA\u015aNIJMY MO\u017bE NA POCZ\u0104TKU NASZYM CZYTELNIKOM, DLACZEGO RABIN ZNALAZ\u0141 SI\u0118 W\u015aR\u00d3D NAS PODCZAS OBCHOD\u00d3W ROCZNICY NOCY KRYSZTA\u0141OWEJ? Kevin Hale: Kiedy pierwszy raz […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48999"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=48999"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48999\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49011,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48999\/revisions\/49011"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=48999"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=48999"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=48999"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}