{"id":49118,"date":"2016-12-28T17:09:23","date_gmt":"2016-12-28T15:09:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=49118"},"modified":"2016-12-27T15:23:45","modified_gmt":"2016-12-27T13:23:45","slug":"27-09-12","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=49118","title":{"rendered":"Zachariasz Frankel i wroc\u0142awskie korzenie konserwatywnego judaizmu"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Zachariasz Frankel i wroc\u0142awskie korzenie konserwatywnego judaizmu<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

KATARZYNA ANDERSZ<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

14. PUNKT SPISANEGO W LUTYM 1854 R. STATUTU \u017bYDOWSKIEGO SEMINARIUM TEOLOGICZNEGO FUNDACJI FR\u00c4NCKLA WE WROC\u0141AWIU M\u00d3WI, \u017bE NA JEGO DYREKTORA \u201eMO\u017bE BY\u0106 POWO\u0141ANY TYLKO RABIN UCZONY, POWSZECHNIE CENIONY ZA G\u0141\u0118BOK\u0104 ZNAJOMO\u015a\u0106 TEOLOGII \u017bYDOWSKIEJ\u201d ORAZ Z \u201eOG\u00d3LNYM NAUKOWYM WYKSZTA\u0141CENIEM, KT\u00d3RY DZI\u0118KI SWOJEJ RELIGIJNO\u015aCI CIESZY SI\u0118 POWSZECHNYM ZAUFANIEM\u201d. PRECYZUJE R\u00d3WNIE\u017b, \u017bE WYBORU DYREKTORA DOKONUJE RADA KURATOR\u00d3W, KONSULTUJ\u0104C SI\u0118 PRZY TYM Z RABINAMI Z TRZECH \u201eNAJBARDZIEJ POWA\u017bANYCH GMIN IZRAELICKICH NIEMIEC\u201d.<\/span><\/p>\n

Historia zweryfikuje te za\u0142o\u017cenia, bowiem tylko dwie osoby w ponad osiemdziesi\u0119cioletniej historii instytucji b\u0119d\u0105 nosi\u0142y tytu\u0142 Seminardirektor. Ju\u017c w 1879 roku po \u015bmierci Leysera Lazarusa (kieruj\u0105cego plac\u00f3wk\u0105 przez ledwie cztery lata), dyrektorskie obowi\u0105zki zostan\u0105 rozdzielone pomi\u0119dzy kadr\u0119 dydaktyczn\u0105, a nauczyciel Talmudu zwyczajowo b\u0119dzie pe\u0142ni\u0142 funkcje reprezentacyjne, tytu\u0142uj\u0105c si\u0119 Seminarrabbiner.<\/span><\/p>\n

DYREKTOR<\/strong><\/span><\/p>\n

\"ZachariaszZachariasz Frankel \/ fot. Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

Rabin Zachariasz Frankel, pierwszy dyrektor seminarium (na stanowisku przez ponad dwie dekady), stanie si\u0119 tym samym czo\u0142owym i najbardziej wp\u0142ywowym liderem tej nowoczesnej szko\u0142y kszta\u0142c\u0105cej rabin\u00f3w i nauczycieli religii \u017cydowskiej. Sukces, kt\u00f3ry Frankel odniesie buduj\u0105c seminarium (stawiane p\u00f3\u017aniej za wz\u00f3r innym, zw\u0142aszcza ameryka\u0144skim, instytucjom) ca\u0142kowicie wed\u0142ug w\u0142asnej koncepcji, b\u0119dzie sol\u0105 w oku Abrahama Geigera. Wroc\u0142awski rabin liberalnej komisji kultowej liczy\u0142 bowiem \u2013 i mia\u0142 ku temu realne podstawy \u2013 na to, \u017ce to jemu przypadnie w udziale stworzenie od podstaw rabinackiej szko\u0142y kszta\u0142c\u0105cej w duchu liberalnego judaizmu.<\/span><\/p>\n

Powo\u0142anie na dyrektora w 1854 r. nieco mniej post\u0119powego Zachariasza Frankela, dodatkowo skonfliktowanego z Geigerem ju\u017c od kilku lat, po raz kolejny wprowadzi zam\u0119t we wroc\u0142awskiej gminie \u017cydowskiej, w kt\u00f3rej echa tocz\u0105cego si\u0119 w latach 40. XIX wieku sporu mi\u0119dzy jej ortodoksyjn\u0105 i liberaln\u0105 frakcj\u0105 jeszcze dobrze nie przycich\u0142y. By\u0107 mo\u017ce to dlatego te\u017c pisz\u0105c sw\u00f3j testament Jonas Fr\u00e4nckel zaznaczy\u0142, \u017ce fundacje powo\u0142ywane na mocy jego testamentu nie mog\u0105 by\u0107 w \u017caden spos\u00f3b od gminy zale\u017cne.<\/span><\/p>\n

Zachariasz Frankel urodzi\u0142 si\u0119 w 1801 r. w Pradze, kt\u00f3ra w tamtym okresie skupia\u0142a jedn\u0105 z najwi\u0119kszych \u017cydowskich spo\u0142eczno\u015bci w Europie. Jego rodzice wywodzili si\u0119 z rodzin o wysokiej pozycji spo\u0142ecznej. Ich przodkowie zasiadali w s\u0105dzie rabinackim, dziadek i pradziadek Zachariasza byli znanymi talmudystami. Nazwisko Frankel zosta\u0142o w rodzinie ojca przybrane wskutek rozporz\u0105dzenia nakazuj\u0105cego zmian\u0119 \u017cydowskich na niemiecko brzmi\u0105ce nazwiska (wcze\u015bniej nazywali si\u0119 Koppelmann). Wszystkie zachowane \u017ar\u00f3d\u0142a wskazuj\u0105 na to, \u017ce rodzina by\u0142a pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem tradycyjna.<\/span><\/p>\n

Zachariasz \u2013 najstarszy syn \u2013 jako pierwszy zdoby\u0142 wykszta\u0142cenie niereligijne, p\u0142ynnie m\u00f3wi\u0142 r\u00f3wnie\u017c po niemiecku. W wieku 24 lat przeprowadzi\u0142 si\u0119 do Pesztu, gdzie zda\u0142 egzamin maturalny i podj\u0105\u0142 studia uniwersyteckie (w\u015br\u00f3d wybranych przez niego przedmiot\u00f3w by\u0142a logika, matematyka, fizyka, historia i filologia klasyczna), a nast\u0119pnie, w wieku 29 lat zdoby\u0142 stopie\u0144 naukowy doktora.<\/span><\/p>\n

Otrzyma\u0142 r\u00f3wnie\u017c ordynacj\u0119 rabinack\u0105, pod\u0105\u017caj\u0105c tym samym typow\u0105 dla \u017cydowskich elit religijnych tamtej epoki drog\u0105, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142a gruntown\u0105 edukacj\u0119 religijn\u0105 i \u015bwieck\u0105 na poziomie uniwersyteckim. We wroc\u0142awskim seminarium, kt\u00f3rego dyrektorem zosta\u0142 w wieku 53 lat, ca\u0142a \u2013 chyba bez wyj\u0105tku \u2013 kadra tak\u017ce sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z wyk\u0142adowc\u00f3w posiadaj\u0105cych uniwersyteckie wykszta\u0142cenie. Uko\u0144czenia trzech klas gimnazjum wymagano r\u00f3wnie\u017c od student\u00f3w wydzia\u0142u rabinackiego kierowanej przez Frankela instytucji, potem wielu z nich r\u00f3wnolegle studiowa\u0142o na wroc\u0142awskim Uniwersytecie.<\/span><\/p>\n

DAR J\u0118ZYK\u00d3W<\/span><\/strong><\/p>\n

Obejmuj\u0105c w 1832 r. pierwsz\u0105 po studiach posad\u0119 w Leitmeritz (dzisiejsze Litomierzyce w Czechach), Zachariasz Frankel zosta\u0142 pierwszym na terenie Bohemii rabinem, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 poszczyci\u0107 si\u0119 nowoczesnym wykszta\u0142ceniem. Chc\u0105c zwr\u00f3ci\u0107 na siebie wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119, aplikuj\u0105c na to stanowisko, wys\u0142a\u0142 swoje zg\u0142oszenie napisane a\u017c w o\u015bmiu j\u0119zykach. Cho\u0107 brzmi to jak wymys\u0142, maj\u0105cy na celu wy\u015bmianie nadgorliwo\u015bci Frankela, zdolno\u015bci lingwistyczne przysz\u0142ego dyrektora seminarium i fakt wys\u0142ania tak absurdalnej liczby aplikacji zosta\u0142 zbadany i potwierdzony przez Marcusa Branna, absolwenta seminarium, historyka i autora pracy o jego historii.<\/span><\/p>\n

W momencie podj\u0119cia pierwszej pracy Frankel by\u0142 ju\u017c zar\u0119czony ze swoj\u0105 przysz\u0142\u0105 \u017con\u0105, Rachel\u0105 Mayer (ma\u0142\u017ce\u0144stwo pozosta\u0142o bezdzietne), kt\u00f3ra wkr\u00f3tce zamieszka\u0142a z nim w pobliskich Litomierzycom Cieplicach (Treplitz). B\u0119d\u0105c rabinem regionu Litomierzyc, Frankel zacz\u0105\u0142 wysuwa\u0107 \u2013 bynajmniej nie nie\u015bmia\u0142o, bo w \u017ar\u00f3d\u0142ach historycznych zosta\u0142y opisane k\u0142\u00f3tnie, w kt\u00f3re si\u0119 wdawa\u0142 \u2013 propozycje unowocze\u015bnienia nabo\u017ce\u0144stw i sposobu nauczania religii \u017cydowskiej. Daleki by\u0142 jednak od propagowania drastycznych reform, a zw\u0142aszcza uginania si\u0119 pod naciskiem laikatu, kt\u00f3ry najbardziej chcia\u0142 si\u0119 zbli\u017cy\u0107 do chrze\u015bcija\u0144skiej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa i rozprawi\u0107 si\u0119 z rzekomymi \u201enadu\u017cyciami\u201d judaizmu. Reformistyczna wizja Frankela jasno zak\u0142ada\u0142a tylko takie zmiany, dla kt\u00f3rych mo\u017cna znale\u017a\u0107 naukowe, historyczne uzasadnienie.<\/span><\/p>\n

Cho\u0107 jego kandydatura o ma\u0142y w\u0142os nie zosta\u0142a odrzucona z powodu zbyt wyg\u00f3rowanych wymaga\u0144 finansowych, w 1836 r. zosta\u0142 rabinem Drezna. O zatrudnieniu zadecydowa\u0142a jego pozycja, kt\u00f3ra by\u0142a na tyle silna, \u017ce w\u0142adze Saksonii nie wyobra\u017ca\u0142y sobie nikogo innego jako naczelnego rabina regionu i nawet dodatkowo podnios\u0142y kwot\u0119 wynagrodzenia. Frankel cieszy\u0142 si\u0119 poparciem ministerstwa edukacji i kultury \u2013 organy pa\u0144stwowe widzia\u0142y go jako sprzymierze\u0144ca w walce o reform\u0119 \u017cydowskiego systemu edukacji \u2013 jego zdaniem podstawy udanej reformy judaizmu.<\/span><\/p>\n

Gdy pe\u0142ni\u0142 urz\u0105d naczelnego rabina, uda\u0142o mu si\u0119 przekona\u0107 organy pa\u0144stwowe do zamkni\u0119cia wszystkich prywatnych synagog w regionie, spowalniaj\u0105cych, jego zdaniem, tempo zmian potrzebnych do ca\u0142kowitej emancypacji. Obali\u0142 tym samym stare elity, kt\u00f3re, jak twierdzi\u0142, wykazywa\u0142y si\u0119 jedynie \u201eapati\u0105 i pos\u0119pnym brakiem nadziei\u201d. W drezde\u0144skiej synagodze, kt\u00f3ra teraz zacz\u0119\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci, Frankel wyg\u0142asza\u0142 kazania po niemiecku. Rabin uwa\u017ca\u0142, \u017ce nabo\u017ce\u0144stwo powinno by\u0107 jednocze\u015bnie \u201enowoczesne i wznios\u0142e\u201d, dlatego cz\u0119\u015b\u0107 modlitw (te najwa\u017cniejsze) prowadzone by\u0142y w j\u0119zyku hebrajskim, a tylko niekt\u00f3re po niemiecku. Jednak zbyt daleko posuni\u0119te zmiany i upodobnienie do liturgii protestanckiej by\u0142y dla niego nie do przyj\u0119cia, poniewa\u017c twierdzi\u0142, \u017ce tradycja i religijno-narodowa to\u017csamo\u015b\u0107 powinny by\u0107 w du\u017cym stopniu zachowane. To stanowisko odmienne od zdania bardziej post\u0119powych zwolennik\u00f3w reformy (na czele z Geigerem).<\/span><\/p>\n

WIZJA ZMIAN<\/strong><\/span><\/p>\n

Zar\u00f3wno Frankel, jak i Geiger byli aktywnymi dzia\u0142aczami na rzecz reformy judaizmu i anga\u017cowali si\u0119 w te same debaty dotycz\u0105ce zmian (tych planowanych lub ju\u017c zachodz\u0105cych). Kiedy w 1842 r. wydano drug\u0105 edycj\u0119 hamburskiego modlitewnika (Hamburg Gebetbuch), obaj byli mu w stanie wskaza\u0107 wiele nieprawid\u0142owo\u015bci. Sidur, kt\u00f3ry eliminowa\u0142 pewne modlitwy i by\u0142 w du\u017cej cz\u0119\u015bci dwuj\u0119zyczny (hebrajsko-niemiecki), swoim kszta\u0142tem nie zadowoli\u0142 ani Frankela, ani Geigera. Zdaniem obu by\u0142 pe\u0142en sprzeczno\u015bci, brakowa\u0142o w nim jasnych regu\u0142, a forma wydawa\u0142a si\u0119 nieciekawa.<\/span><\/p>\n

Geiger wyra\u017ca\u0142 zadowolenie z kierunku, jaki obrali jego tw\u00f3rcy, ale chcia\u0142, \u017ceby j\u0119zyka hebrajskiego by\u0142o jeszcze mniej. Frankel mia\u0142 zdanie przeciwne: cho\u0107 z punktu widzenia Halachy t\u0142umaczenia modlitw by\u0142y dozwolone, regularne stosowanie ich w synagodze by\u0142oby zbyt dalekim odej\u015bciem od tradycji. Opr\u00f3cz tego by\u0142 rozgoryczony faktem, \u017ce w modlitewniku pomini\u0119to fragment porannej szabatowej modlitwy: \u201eZa\u015bwie\u0107 nowe \u015bwiat\u0142o na Syjonie i oby\u015bmy wszyscy zas\u0142u\u017cyli pr\u0119dko na jego \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Geiger uwa\u017ca\u0142, \u017ce \u017bydzi byli narodem, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy\u0142a wsp\u00f3lna wiara od czas\u00f3w historycznych, ale kt\u00f3ry powinien wyrzec si\u0119 nacjonalistycznych i politycznych d\u0105\u017ce\u0144, a tym samym fragmenty m\u00f3wi\u0105ce np. o powrocie na Syjon powinny by\u0107 pomini\u0119te. Frankel z kolei nawo\u0142ywa\u0142, \u017ceby, mimo reformy, historyczny i nacjonalistyczny duch przetrwa\u0142.<\/span><\/p>\n

W 1845 r. Frankel wywo\u0142a\u0142 niema\u0142\u0105 burz\u0119, wysy\u0142aj\u0105c do frankfurckiej gazety list. Og\u0142osi\u0142 w nim swoje wyst\u0105pienie z konferencji rabin\u00f3w zorganizowanej w tym mie\u015bcie (bra\u0142 w niej oczywi\u015bcie udzia\u0142 tak\u017ce Geiger, w tamtym okresie rabin kongregacji liberalnej we Wroc\u0142awiu). Na tej konferencji okaza\u0142o si\u0119, jak mocny jest roz\u0142am mi\u0119dzy tradycjonalistami i libera\u0142ami. Frankel sta\u0142 si\u0119 przyw\u00f3dc\u0105 opozycji wobec Abrahama Geigera i Samuela Holdheima, domagaj\u0105c si\u0119 sformu\u0142owania jasnej i jednoznacznej deklaracji zasad obowi\u0105zuj\u0105cych w praktykach religijnych, ale nie zdo\u0142a\u0142 uzyska\u0107 formalnego poparcia innych rabin\u00f3w. Do gazety napisa\u0142, \u017ce nie do przyj\u0119cia jest dla niego wsp\u00f3\u0142praca z osobami, kt\u00f3re uznaj\u0105 u\u017cywanie j\u0119zyka hebrajskiego podczas nabo\u017ce\u0144stw za niepotrzebne, cho\u0107 w rzeczywisto\u015bci zosta\u0142o przeg\u0142osowane tylko cz\u0119\u015bciowe jego wyeliminowanie i to wcale nie przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Frankel widzia\u0142 zainicjowany przez siebie nowy nurt judaizmu jako wyrastaj\u0105cy z od\u0142amu ortodoksyjnego; d\u0105\u017c\u0105cy do zmian, jednak nie tak daleko id\u0105cych, jak te proponowane przez libera\u0142\u00f3w. Pisa\u0142, \u017ce opiera si\u0119 na \u201eracjonalnej wierze i dostrzega potrzeb\u0119 podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144, ale domaga si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ceby dzia\u0142ania te nie by\u0142y pozbawione duchowo\u015bci i aby nie sta\u0142y si\u0119 mechaniczne, widoczne tylko w zmienionej formie\u201d. Twierdzi\u0142, \u017ce d\u0105\u017cy do eliminacji \u201enieistotnych rytua\u0142\u00f3w, kt\u00f3re nie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 ze wznios\u0142ymi ideami ani nie wywodz\u0105 si\u0119 bezpo\u015brednio z poszczeg\u00f3lnych praw\u201d. Szczeg\u00f3lny nacisk k\u0142adziony by\u0142 na historyczn\u0105 warto\u015b\u0107 judaizmu, kt\u00f3ra nie mog\u0142a jednak by\u0107 usprawiedliwieniem dla stagnacji i ca\u0142kowitego braku zmian wymuszanych przez wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107. Wyzwaniem dla rabin\u00f3w mia\u0142o by\u0107 po\u0142\u0105czenie wierno\u015bci prawu i dostosowanie si\u0119 do okoliczno\u015bci historycznych.<\/span><\/p>\n

WROC\u0141AWSKIE SEMINARIUM<\/strong><\/span><\/p>\n

Umiarkowana wobec reform pozycja Frankela mia\u0142a si\u0119 wkr\u00f3tce okaza\u0107 jego du\u017cym atutem. Kiedy bowiem zapad\u0142a decyzja utworzenia we Wroc\u0142awiu Seminarium Teologicznego kszta\u0142c\u0105cego w nowoczesnym duchu i poszukiwano dyrektora do plac\u00f3wki, w\u0142a\u015bnie jemu z\u0142o\u017cono ofert\u0119, a pomini\u0119to zbyt radykalnego w planach reformy Abrahama Geigera (cho\u0107 to starania Geigera i jego przyjazne stosunki z Jonasem Fr?ncklem sprawi\u0142y, \u017ce ten bogaty kupiec i filantrop zdecydowa\u0142 si\u0119 przekaza\u0107 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego maj\u0105tku na budow\u0119 szko\u0142y; o Abrahamie Geigerze i kontrowersjach wok\u00f3\u0142 wyboru dyrektora seminarium pisali\u015bmy we wrze\u015bniowym numerze \u201eChiduszu\u201d). Wskazani przez testatora kuratorzy spu\u015bcizny Fr\u00e4nckela, po konsultacjach, zdecydowali si\u0119 jednak zaufa\u0107 doradcy Josephowi Lehmannowi i zaaprobowali wyb\u00f3r Zachariasza Frankela.<\/span><\/p>\n

Co ciekawe, spisany ju\u017c w lutym 1854 r., czyli p\u00f3\u0142 roku przed oficjalnym otwarciem szko\u0142y, statut m\u00f3wi\u0142, \u017ce \u201ewed\u0142ug wyra\u017anej woli fundatora, seminarium powinno by\u0107 matecznikiem dla rabin\u00f3w i nauczycieli religii, kt\u00f3rzy sw\u00f3j zaw\u00f3d maj\u0105 budowa\u0107 na gruncie pozytywnego i historycznego \u017cydostwa. To stanowisko jest decyduj\u0105ce dla nauczania i sposobu \u017cycia \u017cydowskiego nauczyciela w seminarium\u201d. Zapis ten w zasadzie jednoznacznie wskazywa\u0142, \u017ce dyrektorem mo\u017ce zosta\u0107 tylko kto\u015b taki, jak Zachariasz Frankel, intelektualny prekursor nurtu nazywanego pozytywno-historycznym judaizmem, kt\u00f3ry wywar\u0142 ogromny wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 konserwatywnego od\u0142amu judaizmu (hebr. masorti).<\/span><\/p>\n

Podstawowym za\u0142o\u017ceniem szko\u0142y pozytywno-historycznej by\u0142o wierne przestrzeganie religijnych zasad judaizmu przy jednoczesnej mo\u017cliwo\u015bci historycznej i krytycznej analizy kanonicznych pism. Nie oznacza\u0142o to kategorycznego braku zgody na jakiekolwiek reformy. Nurt ten d\u0105\u017cy\u0142 do jak najdok\u0142adniejszego, naukowego poznania \u017ar\u00f3de\u0142 religii w celu zrozumienia etap\u00f3w jej rozwoju. Dopiero taka analiza mia\u0142a wykaza\u0107, \u017ce judaizm przez stulecia podatny by\u0142 na wp\u0142ywy otoczenia, w jakim \u017bydom przysz\u0142o \u017cy\u0107, a zatem zmienia\u0142 si\u0119, cho\u0107 nie gwa\u0142townie. Prawo \u017cydowskie mia\u0142o uniwersalny charakter, a cz\u0119\u015bci\u0105 \u201epozytywnego\u201d podej\u015bcia mia\u0142a by\u0107 troska o wierne przestrzeganie przykaza\u0144 oraz o rozw\u00f3j judaizmu we wsp\u00f3\u0142czesnych czasach. Wprowadzanie pewnych modyfikacji, zale\u017cnych od historycznych okoliczno\u015bci, by\u0142o jednak konieczne. Takie stanowisko prezentowane by\u0142o w redagowanym przez Frankela periodyku Monasschrift f\u00fcr die Geschichte und Wissenschaft des Judenthums oraz przy\u015bwieca\u0142o dzia\u0142alno\u015bci dydaktycznej od czasu powstania \u017bydowskiego Seminarium Teologicznego we Wroc\u0142awiu.<\/span><\/p>\n

Po prze\u0142kni\u0119ciu gorzkiej pigu\u0142ki \u2013 wykluczeniu z mo\u017cliwo\u015bci wsp\u00f3\u0142tworzenia seminarium \u2013 Abraham Geiger wykorzystywa\u0142 ka\u017cd\u0105 okazj\u0119, aby o\u015bmieszy\u0107 Frankela i odegra\u0107 si\u0119 na nim: pytania u\u0142o\u017cone przez Frankela na egzamin wst\u0119pny do seminarium opublikowa\u0142 z k\u0105\u015bliwym komentarzem krytykuj\u0105cym jego metody nauczania Talmudu. Frankel nie czu\u0142 si\u0119 zobowi\u0105zany odpowiada\u0107 na zarzuty sformu\u0142owane przez Geigera i innych zwolennik\u00f3w bardziej radykalnych reform i przez dwadzie\u015bcia jeden lat kontynuowa\u0142 nauczanie w Seminarium. By\u0142 jego dyrektorem a\u017c do \u015bmierci w 1875 r.<\/span><\/p>\n

Wroc\u0142awskie \u017bydowskie Seminarium Teologiczne sta\u0142o si\u0119 w tym czasie pr\u0119\u017cnie dzia\u0142aj\u0105c\u0105 i presti\u017cow\u0105 instytucj\u0105, a pozytywno-historyczna szko\u0142a zapocz\u0105tkowana przez Frankela by\u0142a uwa\u017cana przez niekt\u00f3rych za trafn\u0105 odpowied\u017a na wyzwanie ery emancypacji. Szczeg\u00f3ln\u0105 popularno\u015b\u0107 zdoby\u0142a w Stanach Zjednoczonych w\u015br\u00f3d emigrant\u00f3w z Europy Wschodniej, kt\u00f3rzy mieli problem z zaakceptowaniem post\u0119powego nurtu judaizmu, a jednocze\u015bnie wstydzili si\u0119 swojej staro\u015bwiecko\u015bci i nie identyfikowali si\u0119 z judaizmem ortodoksyjnym. Na pocz\u0105tku XIX wieku nazw\u0119 \u201ehistoryczny judaizm\u201d, u\u017cywan\u0105 w Stanach, wypar\u0142o okre\u015blenie \u201ejudaizm konserwatywny\u201d. W tym duchu i w oparciu o program oferowany przez wroc\u0142awskie seminarium kszta\u0142ci\u0142o student\u00f3w wiele seminari\u00f3w rabinackich za oceanem. Nawi\u0105zuj\u0105c do tej tradycji w 2013 r. otwarto w Berlinie konserwatywne kolegium im. Zachariasza Frankela.<\/span><\/p>\n

Czytaj wi\u0119cej o \u017bydowskim Seminarium Teologicznym, Abrahamie Geigerze, Polemice: kim by\u0142 Zachariasz Frankel?<\/em><\/span><\/p>\n

29 pa\u017adziernikaa 2014 \u2013 historia \/ CHIDUSZ 11 – 10\/2014<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zachariasz Frankel i wroc\u0142awskie korzenie konserwatywnego judaizmu KATARZYNA ANDERSZ 14. PUNKT SPISANEGO W LUTYM 1854 R. STATUTU \u017bYDOWSKIEGO SEMINARIUM TEOLOGICZNEGO FUNDACJI FR\u00c4NCKLA WE WROC\u0141AWIU M\u00d3WI, \u017bE NA JEGO DYREKTORA \u201eMO\u017bE BY\u0106 POWO\u0141ANY TYLKO RABIN UCZONY, POWSZECHNIE CENIONY ZA G\u0141\u0118BOK\u0104 ZNAJOMO\u015a\u0106 TEOLOGII \u017bYDOWSKIEJ\u201d ORAZ Z \u201eOG\u00d3LNYM NAUKOWYM WYKSZTA\u0141CENIEM, KT\u00d3RY DZI\u0118KI SWOJEJ RELIGIJNO\u015aCI CIESZY SI\u0118 POWSZECHNYM ZAUFANIEM\u201d. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49118"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=49118"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49118\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49124,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49118\/revisions\/49124"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=49118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=49118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=49118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}