{"id":49208,"date":"2024-11-15T17:09:56","date_gmt":"2024-11-15T15:09:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=49208"},"modified":"2024-11-15T09:25:51","modified_gmt":"2024-11-15T07:25:51","slug":"02-09-11","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=49208","title":{"rendered":"Polsko-\u017cydowska historia Moshego Rosmana"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Polsko-\u017cydowska historia Moshego Rosmana<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

KATARZYNA ANDERSZ<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"Prof.Prof. Moshe Rosman \/fot. Smadar Bergman, Israel Institute of Advanced Studies<\/span><\/em><\/p>\n

15 LISTOPADA PROFESOR MOSHE ROSMAN ODEBRA\u0141 TYTU\u0141 DOKTORA HONORIS CAUSA NA UNIWERSYTECIE WROC\u0141AWSKIM. AMERYKA\u0143SKIEGO HISTORYKA, KT\u00d3RY OD POCZ\u0104TKU LAT 80. MIESZKA W IZRAELU, A OD 1994 ROKU KIERUJE KATEDR\u0104 HISTORII \u017bYD\u00d3W EUROPY WSCHODNIEJ ORAZ KATEDR\u0104 STUDI\u00d3W NAD CHASYDYZMEM UNIWERSYTETU W BAR-ILAN, Z POLSK\u0104 \u0141\u0104CZ\u0104 SZCZEG\u00d3LNE WI\u0118ZY.<\/strong><\/span><\/p>\n

Swoj\u0105 karier\u0119 naukow\u0105 zaczyna\u0142 badaniami relacji pomi\u0119dzy polsk\u0105 szlacht\u0105 a \u017bydami, aby przypadkowo natrafi\u0107 na trop legendarnego mistyka Baal Szem Towa i dokona\u0107 rewolucji w jego postrzeganiu. Zajmowa\u0142 si\u0119 te\u017c teoretycznymi aspektami \u017cydowskiej historiografii, a obecnie odkrywa dokonania \u017cydowskich kobiet w epoce wczesnej nowo\u017cytno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim wielokrotnie prowadzi\u0142 wyk\u0142ady i seminaria, sprawowa\u0142 opiek\u0119 nad pracownikami tutejszego Zak\u0142adu Studi\u00f3w \u017bydowskich. By\u0142 tak\u017ce jednym z konsultant\u00f3w tworz\u0105cych wystaw\u0119 sta\u0142\u0105 w Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN.<\/span><\/p>\n

W KOMUNISTYCZNEJ POLSCE<\/strong><\/p>\n

KATARZYNA ANDERSZ: SPOTYKAMY SI\u0118 DZI\u015a WE WROC\u0141AWIU, PRZY ULICY W\u0141ODKOWICA, KT\u00d3RA WYGL\u0104DA TAK JAK INNE ULICE W EUROPEJSKICH MIASTACH, W DODATKU SIEDZIMY W KOSZERNEJ KAWIARNI. OD KIEDY PRZYJECHA\u0141 PAN DO POLSKI POD KONIEC LAT 70., DU\u017bO SI\u0118 TU ZMIENI\u0141O.<\/span><\/p>\n

Moshe Rosman: Kiedy przyjecha\u0142em do Warszawy, pierwsz\u0105 rzecz\u0105, jak\u0105 chcia\u0142em zrobi\u0107, by\u0142o da\u0107 zna\u0107 mojej \u017conie, \u017ce wszystko jest w porz\u0105dku. To by\u0142 rok 1978, telefonowa\u0142o si\u0119 wtedy z poczty. Przed p\u00f3\u0142noc\u0105 poszed\u0142em wi\u0119c na poczt\u0119 i zam\u00f3wi\u0142em rozmow\u0119 do USA. \u201eCzwartek, 14:15\u201d \u2013 us\u0142ysza\u0142em od urz\u0119dniczki. Jedynym sposobem na kontakt z domem by\u0142 wi\u0119c telegram.<\/span><\/p>\n

A BRAK TOWAR\u00d3W W SKLEPACH NIE DOSKWIERA\u0141?<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, \u017ce tak. Mia\u0142em kilka absurdalnych sytuacji z tym zwi\u0105zanych. Kiedy\u015b chcia\u0142em kupi\u0107 buty. Najpierw odsta\u0142em w kolejce dobre dwie godziny, bo akurat rzucili towar. Gdy ju\u017c przysz\u0142a moja kolej, dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce w sprzeda\u017cy jest tylko rozmiar 38. \u201eBierze pan albo nie!\u201d \u2013 us\u0142ysza\u0142em. Innym razem poszed\u0142em kupi\u0107 przeno\u015bny grzejnik do mojego pokoju. Kiedy donios\u0142em go na miejsce, zorientowa\u0142em si\u0119, \u017ce nie ma kabla, wr\u00f3ci\u0142em z reklamacj\u0105 i us\u0142ysza\u0142em: \u201eProsi\u0142 pan o grzejnik, nie powiedzia\u0142 pan, \u017ce kabel te\u017c jest potrzebny\u201d. W sklepach ca\u0142y czas ekspedientki m\u00f3wi\u0142y \u201enie ma\u201d. \u017bartowa\u0142o si\u0119 wtedy, \u017ce przed wojn\u0105 pisa\u0142o si\u0119 na szyldzie \u201erze\u017anik\u201d, a w \u015brodku by\u0142o mi\u0119so. Teraz na tablicy jest napisane \u201emi\u0119so\u201d, a w \u015brodku jest rze\u017anik. Kiedy wi\u0119c przyjecha\u0142em do Polski po raz pierwszy od upadku komunizmu, oko\u0142o 2000 roku, robi\u0142em zdj\u0119cia pe\u0142nych p\u00f3\u0142ek i stragan\u00f3w, bo nie mog\u0142em uwierzy\u0107, \u017ce jest tu tyle jedzenia.<\/span><\/p>\n

JAK W OG\u00d3LE BY\u0141O MO\u017bLIWE, \u017bE PRZYJECHA\u0141 PAN WTEDY DO POLSKI I M\u00d3G\u0141 PROWADZI\u0106 KWEREND\u0118 W ARCHIWACH?<\/span><\/p>\n

Przyjecha\u0142em do Polski w ramach programu IREX (International Reaserch and Exchange Program), finansowanego przez Fundacj\u0119 Forda, kt\u00f3ry oferowa\u0142 wymian\u0119 pomi\u0119dzy USA i krajami bloku wschodniego. R\u00f3wnocze\u015bnie dosta\u0142em te\u017c stypendium Fulbrighta, ale przez bardzo d\u0142ugi czas strona polska nie potwierdza\u0142a tego, \u017ce mam zgod\u0119 na przyjazd. W Stanach studiowa\u0142em histori\u0119 Polski u prof. Andrzeja Kami\u0144skiego, kt\u00f3ry wyk\u0142ada\u0142 wtedy na Columbia University. To od jego znajomych z Konsulatu Polskiego w Nowym Jorku dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce brak zgody wynika prawdopodobnie z tego, \u017ce Polacy wahaj\u0105 si\u0119, czy mnie przyj\u0105\u0107, bo jestem \u017bydem i przyje\u017cd\u017cam prowadzi\u0107 badania o \u017bydach. Profesor Kami\u0144ski wyja\u015bnia\u0142 mi, jak te wymiany pomi\u0119dzy Polsk\u0105 a Stanami Zjednoczonymi wygl\u0105daj\u0105. \u201eTy jeste\u015b synem zwyk\u0142ego w\u0142a\u015bciciela stacji paliw\u201d \u2013 powiedzia\u0142. \u201eAle ci, kt\u00f3rzy pojad\u0105 do Ameryki, maj\u0105 za ojc\u00f3w ministr\u00f3w\u201d. Kiedy wreszcie po miesi\u0105cu od momentu, kiedy wszyscy inni doktoranci zostali zaakceptowani, dosta\u0142em zgod\u0119 na przyjazd, podejrzewa\u0142, \u017ce by\u0142o to mo\u017cliwe tylko dlatego, \u017ce USA odm\u00f3wi\u0142o prawa przyjazdu komu\u015b wysoko postawionemu i Polacy u\u017cyli mnie jako karty przetargowej.<\/span><\/p>\n

I TRAFI\u0141 PAN DO KRAKOWA.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142em trafi\u0107 do Krakowa, bo tam by\u0142y zbiory, nad kt\u00f3rymi mia\u0142em pracowa\u0107, ale kiedy ju\u017c dosta\u0142em zgod\u0119, przydzielili mnie do Warszawy. Prawdopodobnie m\u00f3g\u0142bym po prostu przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Krakowa, ale ba\u0142em si\u0119 zrobi\u0107 cokolwiek nieoficjalnie. Zaj\u0105\u0142em si\u0119 wi\u0119c jakimi\u015b mikrofilmami w Warszawie, ale ka\u017cdego dnia przed prac\u0105 chodzi\u0142em do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego. Wystawa\u0142em tam pod drzwiami pewnego urz\u0119dnika, tak \u017ceby widzia\u0142 mnie, gdy przychodzi\u0142 do biura.<\/span><\/p>\n

CODZIENNIE PYTA\u0141 GO PAN, KIEDY B\u0118DZIE M\u00d3G\u0141 PAN POJECHA\u0106 DO KRAKOWA?<\/span><\/p>\n

A on codziennie odpowiada\u0142, \u017ce nad tym pracuje. Po miesi\u0105cu ca\u0142a zabawa wreszcie mu si\u0119 znudzi\u0142a i przywita\u0142 mnie s\u0142owami: \u201eNie s\u0142ysza\u0142e\u015b? Jedziesz do Krakowa\u201d. Jedna sprawa by\u0142a wi\u0119c za\u0142atwiona, ale ca\u0142y czas przypomina\u0142em mu te\u017c, \u017ce musz\u0119 mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 przygotowywania sobie jedzenia, bo przestrzegam kaszrutu. \u201eSpokojnie, moja sekretarka zna wszystkie szczeg\u00f3\u0142y\u201d \u2013 powiedzia\u0142. Dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce b\u0119d\u0119 mieszka\u0142 w domu studenckim \u201ePiast\u201d i \u017ce \u201eb\u0119d\u0105 kuchenki\u201d. By\u0142em zachwycony, bo nie wiedzia\u0142em, co kryje si\u0119 za komunistycznymi kuchenkami.<\/span><\/p>\n

ANI NA PEWNO, CO KRYJE SI\u0118 ZA DOMEM STUDENCKIM \u201ePIAST\u201d.<\/span><\/p>\n

Polecia\u0142em z Warszawy do Krakowa za 5 dolar\u00f3w. Promotor prof. Kami\u0144skiego, prof. Gierowski (kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 rektorem Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego) w ramach przyjacielskiej przys\u0142ugi odebra\u0142 mnie z lotniska. Kiedy powiedzia\u0142em mu, \u017ce jedziemy do \u201ePiasta\u201d, powiedzia\u0142 tylko: \u201emy\u015bl\u0119, \u017ce lepiej b\u0119dzie, je\u015bli poszukamy jakiego\u015b lokum w mie\u015bcie\u201d. Ja nie mia\u0142em zamiaru marnowa\u0107 ju\u017c wi\u0119cej czasu, bo miesi\u0105c straci\u0142em w Warszawie, wi\u0119c upar\u0142em si\u0119 na \u201ePiasta\u201d. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pani na portierni nie ma poj\u0119cia o moim przyje\u017adzie, ale po telefonie do Warszawy zgodzi\u0142a si\u0119, \u017cebym zosta\u0142 na par\u0119 dni. A mia\u0142em by\u0107 w Krakowie przez kolejne pi\u0119\u0107 miesi\u0119cy! Spraw\u0119 rozwi\u0105zali tak, \u017ce dokwaterowali mnie do czyjej\u015b jedynki.<\/span><\/p>\n

DO CZYJEGO POKOJU DODANO JEDYNEGO AMERYKA\u0143SKIEGO \u017bYDA W MIE\u015aCIE?<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie do kogo\u015b z Bliskiego Wschodu. Zamieszka\u0142em z Alim z Afganistanu. Okaza\u0142 si\u0119 sympatyczny, ale by\u0142o mi go bardzo szkoda, bo nikt nie zapyta\u0142 go o zgod\u0119 na to, \u017ceby doda\u0107 mu jeszcze jedn\u0105 osob\u0119 do pokoju. Sam chcia\u0142 wynaj\u0105\u0107 mieszkanie w mie\u015bcie, sprowadzi\u0107 rodzin\u0119 z Afganistanu, ale przez swoj\u0105 ciemn\u0105 karnacj\u0119 spotyka\u0142 si\u0119 z samymi odmowami. Do tego mia\u0142 doktorat z fizyki uko\u0144czony w Niemczech Zachodnich, a akurat wtedy Afganistan z proameryka\u0144skiego sta\u0142 si\u0119 prosowiecki, wi\u0119c habilitacj\u0119 kazali mu robi\u0107 w Polsce.<\/span><\/p>\n

A JAK WRA\u017bENIA Z \u201ePIASTA\u201d?<\/span><\/p>\n

To by\u0142 koszmar. Pranie wisz\u0105ce na korytarzach pomalowanych oczywi\u015bcie farb\u0105 olejn\u0105 na \u017c\u00f3\u0142to, obrzydliwe \u0142azienki i wreszcie kuchenki, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142a sekretarka w Warszawie. Cztery palniki na ca\u0142e pi\u0119tro, kilkadziesi\u0105t os\u00f3b. Zobaczy\u0142em to i chcia\u0142em wraca\u0107 do domu. Nast\u0119pnego dnia poszed\u0142em za\u0142atwia\u0107 jakie\u015b sprawy w Konsulacie Ameryka\u0144skim i pozna\u0142em kogo\u015b, kto pom\u00f3g\u0142 mi znale\u017a\u0107 nowe lokum \u2013 pok\u00f3j z \u0142azienk\u0105 w domku jednorodzinnym. By\u0142 idealny i kosztowa\u0142 18 dolar\u00f3w za miesi\u0105c. Wyja\u015bni\u0142em mojej gospodyni, \u017ce jestem \u017bydem i mam r\u00f3\u017cne dziwne zwyczaje. Ona powiedzia\u0142a, \u017ce jej to nie przeszkadza, \u017ce pami\u0119taj\u0105 \u017byd\u00f3w, \u017ce maj\u0105 znajomych w Izraelu, a tak w og\u00f3le to mo\u017ce mnie zabra\u0107 na wycieczk\u0119 do Auschwitz.<\/span><\/p>\n

JAK W KOMUNISTYCZNEJ POLSCE, GDZIE NIE BY\u0141O TAK WIELU NIEZB\u0118DNYCH RZECZY, MO\u017bNA BY\u0141O PRZESTRZEGA\u0106 ZASAD KASZRUTU?<\/span><\/p>\n

Troch\u0119 przywioz\u0142em ze sob\u0105, g\u0142\u00f3wnie liofilizowane jedzenie, suszony czulent na przyk\u0142ad. Oszcz\u0119dza\u0142em go na szabat. Napisa\u0142em swojej \u017conie, \u017ce musi sobie go koniecznie kupi\u0107, bo jest naprawd\u0119 dobry. Dla mnie to by\u0142 prawdziwy rarytas, ale kiedy poda\u0142a mi go w Ameryce, zmieni\u0142em zdanie, bo smakowa\u0142o to zupe\u0142nie jak jedzenie dla ps\u00f3w. Opr\u00f3cz tego by\u0142o mi wolno wydawa\u0107 30 dolar\u00f3w miesi\u0119cznie w sklepiku w Ambasadzie Ameryka\u0144skiej, tam te\u017c by\u0142y koszerne produkty. W Krakowie zaprzyja\u017ani\u0142em si\u0119 tak\u017ce z pracownikiem konsulatu, kt\u00f3ry od czasu do czasu je\u017adzi\u0142 do Niemiec i przywozi\u0142 stamt\u0105d salami. Opr\u00f3cz tego jad\u0142em g\u0142\u00f3wnie bu\u0142ki, ryby z puszki, jajka i mas\u0142o orzechowe, kt\u00f3re kupi\u0142em w ambasadzie. My\u015bl\u0119, \u017ce schud\u0142em wtedy oko\u0142o 10 kg.<\/span><\/p>\n

KOSZERNE BU\u0141KI?<\/span><\/p>\n

O tym, \u017ce s\u0105 koszerne, dowiedzia\u0142em si\u0119 od Moszego Szapiro z gminy w Warszawie. Mosze by\u0142 takim kolbojnikiem, kt\u00f3ry zajmowa\u0142 si\u0119 wszystkim, prowadzi\u0142 modlitwy, uczy\u0142 trzech ch\u0142opc\u00f3w. W Krakowie z kolei us\u0142ysza\u0142em, \u017ce mo\u017cna gdzie\u015b dosta\u0107 koszerne mi\u0119so. Zapyta\u0142em o to szamesa jednej z synagog. Odpowiedzia\u0142: \u201ePowiem w ten spos\u00f3b. Maj\u0105 przydzia\u0142 trzech zwierz\u0105t, a potem okazuje si\u0119, \u017ce na sprzeda\u017c jest pi\u0119\u0107 ozor\u00f3w\u201d. Mi\u0119sa wi\u0119c nie jad\u0142em.<\/span><\/p>\n

JAK WYGL\u0104DA\u0141O WTEDY \u017bYCIE GMIN \u017bYDOWSKICH?<\/span><\/p>\n

Synagoga No\u017cyk\u00f3w w Warszawie wygl\u0105da\u0142a okropnie, po\u0142owa okien by\u0142a wybita, by\u0142o brudno, brakowa\u0142o \u017car\u00f3wek. Ludzie przychodzili tam handlowa\u0107 r\u00f3\u017cnymi towarami, wymienia\u0107 pieni\u0105dze. W Krakowie gmina by\u0142a o wiele lepiej zorganizowana, tak\u017ce dzi\u0119ki zaanga\u017cowaniu s\u0142ynnej rodziny Jakubowicz\u00f3w. Funkcjonowa\u0142y synagogi Remu i Tempel, ale trudno by\u0142o zgromadzi\u0107 minjan. W ka\u017cdej s\u0142ysza\u0142em, \u017ceby absolutnie nie chodzi\u0107 do tej drugiej \u2013 troch\u0119, jak w tym \u017carcie o dw\u00f3ch \u017bydach i trzech synagogach.<\/span><\/p>\n

AMERYKA\u0143SKI \u017bYD MUSIA\u0141 NA PEWNO UCHODZI\u0106 ZA KOGO\u015a EGZOTYCZNEGO.<\/span><\/p>\n

Spotyka\u0142em si\u0119 przewa\u017cnie z wyrazami sympatii. W Warszawie przez kr\u00f3tki czas wynajmowa\u0142em pok\u00f3j u pani Kowalskiej. Podczas pierwszego szabatu zobaczy\u0142a, jak ogl\u0105dam zdj\u0119cia swojej rodziny i p\u0142acz\u0119, bo bardzo za nimi t\u0119skni\u0142em. Podesz\u0142a wi\u0119c do mnie i powiedzia\u0142a: \u201eniech pan b\u0119dzie silny\u201d. Kiedy wsta\u0142em rano w sobot\u0119, mia\u0142a ju\u017c gotow\u0105 przegotowan\u0105 wod\u0119 i zapyta\u0142a mnie, czy b\u0119d\u0119 jeszcze siedzia\u0142 w swoim pokoju, bo je\u015bli nie, to idzie zgasi\u0107 \u015bwiat\u0142o.<\/span><\/p>\n

\u017bADNYCH NIEPRZYJEMNYCH INCYDENT\u00d3W?<\/span><\/p>\n

W Warszawie na przyk\u0142ad m\u00f3wi\u0142o si\u0119, \u017ce ko\u0142o siedziby \u017bIH-u, na miejscu synagogi na T\u0142omackiem, nie udaje si\u0119 postawi\u0107 \u017cadnego budynku, bo \u017bydzi przekl\u0119li to miejsce. To nie by\u0142o po prostu niewinne gadanie. Raz dotkn\u0119\u0142o mnie to osobi\u015bcie. Zosta\u0142em zaproszony na chrzciny dziecka moich znajomych w Krakowie. Poszed\u0142em do ko\u015bcio\u0142a i na przyj\u0119cie. Zosta\u0142em przedstawiony ksi\u0119dzu. To nie by\u0142 jaki\u015b zwyk\u0142y ksi\u0105dz, a zakonnik, do\u015b\u0107 wysoko postawiony w hierarchii. Rozmawiamy sobie i m\u00f3wi: \u201eNie nazwa\u0142bym ci\u0119 \u017bydem. Powiedzia\u0142bym, \u017ce jeste\u015b Izraelit\u0105\u201d. \u201eDlaczego?\u201d \u2013 pytam. \u201e\u017bydzi maj\u0105 du\u017ce nosy, zgarbione plecy, nie patrz\u0105 ludziom w oczy\u2026 A z tob\u0105 mo\u017cna porozmawia\u0107\u201d \u2013 odpowiedzia\u0142. By\u0142 przekonany, \u017ce mnie komplementuje.<\/span><\/p>\n

CZY PORUSZANO W OG\u00d3LE TEMAT ZAG\u0141ADY?<\/span><\/p>\n

Rozmawiano o tym, ale nie by\u0142a to debata publiczna. W Krakowie w niedzielne popo\u0142udnia chodzi\u0142em na herbat\u0119 do mamy prof. Kami\u0144skiego. Rodzice mojej \u017cony prze\u017cyli Zag\u0142ad\u0119, kuzyn mojej \u017cony by\u0142 najm\u0142odszym ch\u0142opcem na li\u015bcie Schindlera. Podczas jednej z tych herbatek us\u0142ysza\u0142em od niej, \u017ce \u201emy, Polacy, te\u017c cierpieli\u015bmy\u201d. To by\u0142o dla mnie wa\u017cne, us\u0142ysze\u0107 to od niej. W mojej rodzinie i rodzinach jej podobnych nigdy si\u0119 o tym nie m\u00f3wi\u0142o.<\/span><\/p>\n

POLSKO-\u017bYDOWSKA HISTORIA PO ZAG\u0141ADZIE<\/strong><\/span><\/p>\n

WSPOMINA PAN, \u017bE OPISYWANIE HISTORII PRZEDWOJENNEJ TO BY\u0141O TROCH\u0118 JAK BUDOWANIE POMNIKA TAMTYM \u017bYDOM.<\/span><\/p>\n

Nie ma obiektywnych historyk\u00f3w. Nie mo\u017cna nagle sta\u0107 si\u0119 kim\u015b innym, ale mo\u017cna nauczy\u0107 si\u0119 rozumie\u0107, na czym polega nasza stronniczo\u015b\u0107 i pr\u00f3bowa\u0107 to wyeliminowa\u0107. Czasami ta stronniczo\u015b\u0107 jest dobr\u0105 rzecz\u0105, bo pomaga dostrzega\u0107 rzeczy, kt\u00f3rych inni nie dostrzegaj\u0105.<\/span><\/p>\n

ILE CZASU MUSIA\u0141O UP\u0141YN\u0104\u0106 OD ZAG\u0141ADY, \u017bEBY BY\u0141O MO\u017bLIWE KRYTYCZNE SPOJRZENIE HISTORYK\u00d3W NA TEN OKRES?<\/span><\/p>\n

Filip Friedman by\u0142 pierwszym historykiem, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 krytycznie pisa\u0107 o Zag\u0142adzie w latach 50. Wcze\u015bniej historycy wsp\u00f3\u0142tworzyli Ksi\u0119gi Pami\u0119ci \u2013 byli z jednej strony obci\u0105\u017cani swoim warsztatem historyk\u00f3w, a z drugiej strony do\u015bwiadczeniem Zag\u0142ady. Na dobre krytyczne nastawienie zacz\u0119\u0142o by\u0107 widoczne dopiero w latach 70. Wtedy historycy \u017cydowscy zacz\u0119li nawi\u0105zywa\u0107 relacje z historykami nie\u017cydowskimi. Lata 80. to ju\u017c wysyp konferencji, w kt\u00f3rych brali udzia\u0142 i \u017cydowscy, i nie\u017cydowscy badacze: Columbia University, Uniwersytet Jagiello\u0144ski, Jerozolima.<\/span><\/p>\n

TO RACZEJ P\u00d3\u0179NA KONFRONTACJA POGL\u0104D\u00d3W.<\/span><\/p>\n

To ma zwi\u0105zek z rozwojem polskiej historiografii. Przez wiele lat historia Polski by\u0142a opisywana jako historia Polak\u00f3w. Polski socjolog Franciszek Bujak w 1918 roku napisa\u0142, \u017ce \u017bydzi powinni pisa\u0107 swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 histori\u0119. Innymi s\u0142owy, znaczy to tyle, \u017ce \u017bydzi nie s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 naszej historii. Dopiero w latach 80., kiedy archiwa zacz\u0119\u0142y otwiera\u0107 si\u0119 na badaczy z zagranicy, polscy historycy zdali sobie spraw\u0119, \u017ce \u017cydowska historia jest cz\u0119\u015bci\u0105 polskiej. Symbolem tej przemiany jest napisana w 1985 roku ksi\u0105\u017cka Jerzego Tomaszewskiego \u201eRzeczpospolita wielu narod\u00f3w\u201d o II Rzeczypospolitej. Tomaszewski by\u0142 pierwszym historykiem, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142, \u017ce historia Rzeczpospolitej to historia ka\u017cdego jej mieszka\u0144ca. To nie Polacy kontra wszyscy inni, a Polacy i wszyscy inni. Potem, w 2000 roku Andrzej Kami\u0144ski napisa\u0142 \u201eHistori\u0119 Rzeczpospolitej wielu narod\u00f3w\u201d o I Rzeczypospolitej. Tam te\u017c zmiana perspektywy jest widoczna.<\/span><\/p>\n

JAK TO, \u017bE HISTORI\u0104 \u017bYDOWSK\u0104 ZACZYNAJ\u0104 ZAJMOWA\u0106 SI\u0118 HISTORYCY NIE\u017bYDOWSCY, ZOSTA\u0141O PRZYJ\u0118TE PRZEZ BADACZY \u017bYDOWSKICH?<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku zdarza\u0142y si\u0119 napi\u0119cia. Na przyk\u0142ad na konferencji na Columbia University w 1983 roku Czes\u0142aw Mi\u0142osz mia\u0142 by\u0107 honorowym go\u015bciem i wyst\u0105pi\u0107 na jej zamkni\u0119ciu. Nie przyjecha\u0142. Rozesz\u0142a si\u0119 plotka, \u017ce zrezygnowa\u0142, bo us\u0142ysza\u0142, \u017ce b\u0119dzie to antypolska konferencja. Nie chcia\u0142 bra\u0107 w tym udzia\u0142u. Niezale\u017cnie od tego, czy rzeczywi\u015bcie taka by\u0142a jego motywacja, pokazuje to, \u017ce temat budzi\u0142 kontrowersje. Ja nigdy nie czu\u0142em podzia\u0142u na \u201enas\u201d i \u201eich\u201d \u2013 wszystkim przecie\u017c przy\u015bwieca taki sam cel. \u015awietny przyk\u0142ad to profesor Marcin Wodzi\u0144ski z Wroc\u0142awia i jego badania nad histori\u0105 chasydyzmu. Wsp\u00f3\u0142pracuje z najwybitniejszymi historykami z ca\u0142ego \u015bwiata, nierzadko ma odmienne opinie, a przecie\u017c nikt nie powie mu: \u201ejeste\u015b Polakiem i twoje zdanie si\u0119 nie liczy\u201d.<\/span><\/p>\n

POLSKIM HISTORYKOM TE\u017b NIE PODOBA SI\u0118 WIELE Z TEGO, CO PISZE SI\u0118 O POLAKACH.<\/span><\/p>\n

W latach 70. wydane zosta\u0142y w Izraelu trzy ksi\u0105\u017cki o \u017bydach w II Rzeczpospolitej. Ka\u017cda z nich w tytule mia\u0142a s\u0142owo \u201ewalka\u201d. \u017bydowska walka o prawa i tak dalej. Wszystkie prezentowa\u0142y podej\u015bcie: \u017bydzi kontra wszyscy inni \u2013 w domy\u015ble \u2013 antysemici. Polacy bronili si\u0119, \u017ce antysemityzm by\u0142 tylko jednym z symptom\u00f3w choroby. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce z biegiem czasu \u017cydowscy historycy zacz\u0119li by\u0107 coraz bardziej przychylni takiej interpretacji. To by\u0142o starcie pogl\u0105d\u00f3w pomi\u0119dzy tak zwanym obiektywnym a subiektywnym obrazem antysemityzmu. Innymi s\u0142owy: oczywi\u015bcie, \u017ce antysemityzm by\u0142 d\u0142ugo znanym, realnym problemem, ale by\u0142y te\u017c inne, z kt\u00f3rymi boryka\u0142a si\u0119 Polska, a antysemityzm by\u0142 odpowiedzi\u0105 na niekt\u00f3re z nich. Mo\u017cna by\u0142o wi\u0119c zaobserwowa\u0107 pojawienie si\u0119 trendu, kt\u00f3ry stara\u0142 si\u0119 polsk\u0105 histori\u0119 interpretowa\u0107 bardziej dog\u0142\u0119bnie, nie judeocentrycznie. Nie chodzi o usprawiedliwianie, ale o dostrzeganie szerszego kontekstu.<\/span><\/p>\n

TEN SZERSZY KONTEKST TO TAK\u017bE PYTANIE, KT\u00d3RE STAWIA PAN W JEDNEJ ZE SWOICH KSI\u0104\u017bEK. JAK \u017bYDOWSKA JEST POLSKA HISTORIA?<\/span><\/p>\n

Dobrze odpowiada na nie wystawa w Muzeum POLIN, kt\u00f3rej za\u0142o\u017ceniem jest, \u017ce \u2013 jak m\u00f3wi\u0142 Jakub Goldberg \u2013 nie ma polskiej historii bez \u017byd\u00f3w, ani historii \u017cydowskiej bez Polak\u00f3w. Interesuj\u0105co wypada to w por\u00f3wnaniu z Muzeum Powstania Warszawskiego, kt\u00f3rego przekaz to \u201ePolska dla Polak\u00f3w\u201d. To miejsce, gdzie Polacy sami sobie opowiadaj\u0105 swoj\u0105 histori\u0119. Muzeum Powstania nawi\u0105zuje wi\u0119c do idea\u0142u Polski z okresu mi\u0119dzywojennego, ale lepszej. My\u015bl\u0119, \u017ce odmienno\u015b\u0107 narracji, tak\u0105 jak w Muzeum POLIN i Muzeum Powstania Warszawskiego, wida\u0107 te\u017c w polityce. Dwie g\u0142\u00f3wne polskie partie maj\u0105 swoje muzea. Interpretuj\u0105c histori\u0119 na r\u00f3\u017cne sposoby, pr\u00f3buje si\u0119 teraz zdefiniowa\u0107, czym jest prawdziwa Polska.<\/span><\/p>\n

CO MA PAN NA MY\u015aLI, M\u00d3WI\u0104C \u201ePRAWDZIWA POLSKA\u201d?<\/span><\/p>\n

To, jakiej Polski chcemy, na jakiej si\u0119 wzorujemy. Wiemy, \u017ce nie chcemy Polski z czas\u00f3w komunistycznych, ani te\u017c Polski z mi\u0119dzywojnia \u2013 szowinistycznej, antysemickiej. Prawdziwa Polska to nie Polska pod rosyjskim zaborem. Mo\u017ce prawdziw\u0105 Polsk\u0105 jest wi\u0119c Rzeczpospolita przed rozbiorami? Wtedy Polacy stanowili 40% jej mieszka\u0144c\u00f3w, ale w\u0142a\u015bnie w\u00f3wczas by\u0142a najwi\u0119ksza, najsilniejsza militarnie i ekonomicznie. To jeden z kierunk\u00f3w, w kt\u00f3rym mo\u017cna pod\u0105\u017ca\u0107: liberalna, tolerancyjna, demokratyczna Polska. \u017bydzi i spos\u00f3b, w jaki s\u0105 pokazani w Muzeum POLIN, s\u0105 symbolem tego, jaka Polska by\u0142a i jaka powinna by\u0107. Miejscem, gdzie dobrze czuj\u0105 si\u0119 grupy mniejszo\u015bciowe, miejscem tolerancyjnym, liberalnym.<\/span><\/p>\n

\u017bYDOWSKA HISTORIOGRAFIA<\/span><\/strong><\/p>\n

PANA ZAS\u0141UG\u0104 JEST, \u017bE HISTORI\u0118 \u017bYDOWSK\u0104 ZACZ\u0118TO ANALIZOWA\u0106 Z INNEJ PERSPEKTYWY. ZACZ\u0104\u0141 PAN \u0141\u0104CZY\u0106 \u0179R\u00d3D\u0141A \u017bYDOWSKIE I NIE\u017bYDOWSKIE. ZE WSP\u00d3\u0141CZESNEJ PERSPEKTYWY TO DO\u015a\u0106 OCZYWISTE. JAK TO MO\u017bLIWE, \u017bE WCZE\u015aNIEJ NIKT TEGO NIE POSTULOWA\u0141?<\/span><\/p>\n

Na pewno kluczowym jest fakt, \u017ce zagraniczni uczeni nie mieli dost\u0119pu do archiw\u00f3w w Polsce. Tylko badacze, tacy jak Jakub Goldberg, kt\u00f3rzy tu mieszkali, mogli korzysta\u0107 z archiwali\u00f3w. Goldberg jako pierwszy po wojnie zacz\u0105\u0142 k\u0142a\u015b\u0107 na to nacisk. Moja praca tylko to udowodni\u0142a i zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 innych historyk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

BO WCZE\u015aNIEJ PISANIE O HISTORII \u017bYDOWSKIEJ TYLKO NA PODSTAWIE \u0179R\u00d3DE\u0141 \u017bYDOWSKICH BY\u0141O NORM\u0104.<\/span><\/p>\n

Kiedy aplikowa\u0142em do Israel Science Foundation o grant na ksi\u0105\u017ck\u0119 o Baal Szem Towie, dosta\u0142em odmown\u0105 odpowied\u017a wraz z uzasadnieniem, w kt\u00f3rym stwierdzono, \u017ce jest wysoce nieprawdopodobne, \u017ceby panu Rosmanowi uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 nieznane materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe. Profesorowie zajmuj\u0105cy si\u0119 chasydyzmem uznali, \u017ce poza \u017ar\u00f3d\u0142ami \u017cydowskimi nie znajd\u0119 nic ciekawego. Potem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to, co znalaz\u0142em i co stanowi\u0142o p\u00f3\u017aniej podstaw\u0119 mojej ksi\u0105\u017cki o Baal Szem Towie, le\u017ca\u0142o nietkni\u0119te przez 250 lat. Czy kto\u015b pomy\u015bla\u0142, \u017ceby tam szuka\u0107? Balaban? Schiper? Dla nich wa\u017cne by\u0142y przede wszystkim \u017ar\u00f3d\u0142a \u017cydowskie i oficjalne dokumenty pa\u0144stwowe czy s\u0105dowe. U\u017cywali \u017ar\u00f3de\u0142 polskich, ale tych prawnych czy administracyjnych. Nie my\u015bleli zbyt wiele o historii socjoekonomicznej.<\/span><\/p>\n

\u0141\u0104CZENIE \u0179R\u00d3DE\u0141 POLSKICH I \u017bYDOWSKICH STA\u0141O SI\u0118 PANA SPECJALNO\u015aCI\u0104. PRZEKONA\u0141 SI\u0118 PAN, \u017bE MO\u017bE TO PRZYNIE\u015a\u0106 ZA SOB\u0104 CIEKAWE ODKRYCIA.<\/span><\/p>\n

Gdy prowadzi\u0142em badania na materia\u0142ach z archiwum Czartoryskich, znalaz\u0142em nazwisko Izraela Rubinowicza, kt\u00f3ry administrowa\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 ich latyfundium. Zachowa\u0142o si\u0119 400 list\u00f3w napisanych przez niego i do niego. Z drugiej strony wiedzia\u0142em, \u017ce istnieje te\u017c autobiografia rabina Jakoba Emdena zatytu\u0142owana \u201eMegilat Sefer\u201d, w kt\u00f3rej opowiada o swoim ojcu. Ten, po odwo\u0142aniu ze stanowiska rabina, przyjecha\u0142 do Polski i zaopiekowa\u0142 si\u0119 nim bogaty \u017byd. Utrzymywa\u0142 go przez kilka lat. By\u0142 znany jako Izrael Ritfin. Nazwisko Ritfin pochodzi od miasteczka Rytwiany, kt\u00f3re by\u0142o w\u0142asno\u015bci\u0105 Sieniawskich-Czartoryskich. A Izrael Ritfin to inaczej Izrael Rubinowicz. Mamy wi\u0119c opis tego samego cz\u0142owieka w materia\u0142ach polskich i \u017cydowskich. Tylko u\u017cywaj\u0105c obu, mo\u017cemy stworzy\u0107 pe\u0142niejszy obraz jego samego i \u015brodowiska, w kt\u00f3rym \u017cy\u0142.<\/span><\/p>\n

TO INTERESUJ\u0104CE, \u017bE \u017bYD M\u00d3G\u0141 W OG\u00d3LE DOROBI\u0106 SI\u0118 TAKIEJ POZYCJI.<\/span><\/p>\n

Relacje \u017byd\u00f3w ze szlacht\u0105 by\u0142y bardzo z\u0142o\u017cone. Podzia\u0142 si\u0142 by\u0142 nier\u00f3wny, ale \u017bydzi nie byli pozbawieni \u017cadnej si\u0142y. To by\u0142o negocjowane w zale\u017cno\u015bci od potrzeb. Tak, jak \u017bydzi potrzebowali szlachcic\u00f3w, tak r\u00f3wnie\u017c oni potrzebowali \u017byd\u00f3w. \u017beby opisa\u0107 t\u0119 sytuacj\u0119, wymy\u015bli\u0142em metafor\u0119 \u201ema\u0142\u017ce\u0144stwo z rozs\u0105dku\u201d. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo z rozs\u0105dku to wci\u0105\u017c ma\u0142\u017ce\u0144stwo, mo\u017ce nie najlepsze, ale jednak. Obie strony siebie potrzebuj\u0105.<\/span><\/p>\n

\"Prof.Prof. Moshe Rosman \/fot. Smadar Bergman, Israel Institute of Advanced Studies<\/em><\/span><\/p>\n

czytaj dalej tu: Polsko-\u017cydowska historia Moshego Rosmana<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n
<\/p>\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Polsko-\u017cydowska historia Moshego Rosmana KATARZYNA ANDERSZ Prof. Moshe Rosman \/fot. Smadar Bergman, Israel Institute of Advanced Studies 15 LISTOPADA PROFESOR MOSHE ROSMAN ODEBRA\u0141 TYTU\u0141 DOKTORA HONORIS CAUSA NA UNIWERSYTECIE WROC\u0141AWSKIM. AMERYKA\u0143SKIEGO HISTORYKA, KT\u00d3RY OD POCZ\u0104TKU LAT 80. MIESZKA W IZRAELU, A OD 1994 ROKU KIERUJE KATEDR\u0104 HISTORII \u017bYD\u00d3W EUROPY WSCHODNIEJ ORAZ KATEDR\u0104 STUDI\u00d3W NAD CHASYDYZMEM […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49208"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=49208"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49208\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117063,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49208\/revisions\/117063"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=49208"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=49208"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=49208"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}