{"id":49736,"date":"2017-01-22T17:09:40","date_gmt":"2017-01-22T15:09:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=49736"},"modified":"2017-01-18T14:46:23","modified_gmt":"2017-01-18T12:46:23","slug":"22-09-7","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=49736","title":{"rendered":"Zachowa\u0107 dziedzictwo"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Zachowa\u0107 dziedzictwo stycze\u0144 2007, nr 620<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Kamil Boles\u0142aw Ku\u015b<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"Bildresultat<\/p>\n

\u017bydzi gliwiccy, ksi\u0105\u017cka b\u0119d\u0105ca pok\u0142osiem konferencji pod takim samym has\u0142em, a wydana ostatnio przez Muzeum w Gliwicach, przedstawia histori\u0119 \u017byd\u00f3w zamieszkuj\u0105cych rejon tego miasta od czas\u00f3w \u015bredniowiecza. We wst\u0119pie do monografii dyrektor muzeum Leszek Jodli\u0144ski okre\u015bla cel tej publikacji. Chodzi mianowicie o \u201enadziej\u0119 na trwanie pami\u0119ci o miejscu i roli, jak\u0105 \u017bydzi gliwiccy odegrali w historii Gliwic, oraz na nowe badania, kt\u00f3re prowadzi\u0107 b\u0119d\u0105 do lepszego poznania ich historii, s\u0142u\u017c\u0105c zachowaniu dziedzictwa gliwickich \u017byd\u00f3w, jego pomna\u017caniu i dawaniu \u015bwiadectwa przysz\u0142ym pokoleniom\u201d.<\/strong><\/span><\/p>\n

Taki cel wymaga pokazania r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w funkcjonowania spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej na przestrzeni dziej\u00f3w. Zajmuje si\u0119 tym kilkunastu autor\u00f3w, polskich i zagranicznych. Ksi\u0105\u017ck\u0119 rozpoczyna rozdzia\u0142 traktuj\u0105cy o osadnictwie \u017byd\u00f3w i ich sytuacji prawnej, si\u0119gaj\u0105cej roku 1587, kiedy to cesarz rzymsko-niemiecki Rudolf II da\u0142 miastu przywilej anty\u017cydowski (de non tolerandis Judaeis), na mocy kt\u00f3rego \u017cydowscy mieszka\u0144cy Gliwic musieli opu\u015bci\u0107 miasto, zamyka j\u0105 natomiast opowie\u015b\u0107 o losach \u017byd\u00f3w gliwickich po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej. Mamy wi\u0119c tutaj szerok\u0105 panoram\u0119 czasow\u0105, w kt\u00f3r\u0105 zosta\u0142y wpisane r\u00f3\u017cnorodne w\u0105tki tematyczne, poczynaj\u0105c od osadnictwa, poprzez architektur\u0119 sakraln\u0105, a na przedsi\u0119biorczo\u015bci znanych rodzin \u017cydowskich ko\u0144cz\u0105c.<\/span><\/p>\n

W monografii tej znajduje si\u0119 m.in. bardzo ciekawa praca prof. Ewy Chojeckiej Architektura synagogi w Gliwicach na tle XIX-wiecznej architektury synagogalnej Europy i G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, kt\u00f3ra pozwala nam zobaczy\u0107, jak budynek mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 wyznacznikiem asymilacji i presti\u017cu danej spo\u0142eczno\u015bci, b\u0119d\u0105c \u201ewyrazem koncept\u00f3w wykraczaj\u0105cych daleko poza sfer\u0119 potrzeb konfesyjnych tradycji ortodoksji\u201d.<\/span><\/p>\n

Mamy tutaj r\u00f3wnie\u017c rozdzia\u0142 po\u015bwi\u0119cony przemys\u0142owcom pochodzenia \u017cydowskiego na terenie Gliwic. Wp\u0142yw tych przedsi\u0119biorc\u00f3w na sytuacj\u0119 ekonomiczn\u0105 regionu by\u0142 znaczny, do\u015b\u0107 \u017ce w XIX wieku w Gliwicach, mie\u015bcie chrze\u015bcijan, by\u0142o wi\u0119cej \u017byd\u00f3w ni\u017c ewangelik\u00f3w. Ubo\u017csze rodziny \u017cydowskie w odr\u00f3\u017cnieniu od wielkich bogatych rod\u00f3w, takich jak Ballestremowie, Schaffgotschowie czy Donnersmarckowie, budowa\u0142y swoje firmy powoli, od ma\u0142ych zak\u0142ad\u00f3w, poprzez sp\u00f3\u0142ki, do powsta\u0142ych z po\u0142\u0105czenia sp\u00f3\u0142ek du\u017cych koncern\u00f3w, oddzia\u0142uj\u0105cych nie tylko na same Gliwice, lecz r\u00f3wnie\u017c na ca\u0142y region.<\/span><\/p>\n

Jako \u017ce bytowania jakiejkolwiek spo\u0142eczno\u015bci nie mo\u017cna sprowadzi\u0107 wy\u0142\u0105cznie do \u017cycia religijnego i handlu, mamy w monografii kilka artyku\u0142\u00f3w na temat \u017cycia kulturalnego, spo\u0142ecznego i szkolnictwa. Ju\u017c na prze\u0142omie XVIII\/XIX wieku odnotowano obecno\u015b\u0107, jak pisze Jacek Schmidt, \u017cydowskich artyst\u00f3w zwanych \u201eweso\u0142ymi figlarzami\u201d. W latach 30. XX wieku bardzo dobrze prosperowa\u0142 \u017cydowski Teatr Miejski w Gliwicach, kt\u00f3ry gra\u0142 a\u017c przez siedem i p\u00f3\u0142 miesi\u0105ca w roku. Orkiestra liczy\u0142a trzydzie\u015bci siedem os\u00f3b, ch\u00f3r dwudziestu czterech \u015bpiewak\u00f3w, ponadto teatr posiada\u0142 siedmioosobowy zesp\u00f3\u0142 taneczny. Sprowadzano go\u015bci z zagranicy, jak np. balet operowy z Berlina czy Teatr Hebrajski z Moskwy. Niestety, w roku 1937 tajna policja w Gliwicach zabroni\u0142a wynajmowa\u0107 sal\u0119 teatraln\u0105 gminie \u017cydowskiej i tak zako\u0144czy\u0142a si\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 tego teatru. Wielkim sukcesem spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej by\u0142o r\u00f3wnie\u017c za\u0142o\u017cenie przez Rush\u0119 Kohn, oko\u0142o 1918 roku, Szko\u0142y Muzycznej w Gliwicach. Szko\u0142a kszta\u0142ci\u0142a od elementarnych podstaw do dojrza\u0142o\u015bci koncertowej. \u017bydowscy mieszka\u0144cy Gliwic byli tak\u017ce amatorami sportu. Na terenie miasta w latach 20. i 30. istnia\u0142y dwa sportowe zrzeszenia \u017cydowskie \u201eHakoah\u201d i \u201eSchild\u201d. Zawody, g\u0142\u00f3wnie lekkoatletyczne, rozgrywane mi\u0119dzy zrzeszeniami \u017cydowskimi odbywa\u0142y si\u0119 jeszcze w 1932 czyli tu\u017c przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105.<\/span><\/p>\n

Do najciekawszych artyku\u0142\u00f3w monografii nale\u017cy praca Petycja Bernheima. Zwyci\u0119stwo Dawida nad Goliatem. Sprawa jest ciekawa z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Pierwszy to aspekt prawny, a dok\u0142adniej \u2013 pokazanie na przyk\u0142adzie owej Petycji, jak dzia\u0142a prawo mi\u0119dzynarodowe. Drugi pow\u00f3d jest czysto historyczny, uzmys\u0142awiaj\u0105cy nam, \u017ce gdyby przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, zamiast stosowa\u0107 polityk\u0119 ust\u0119pstw wobec Hitlera, stworzono realne instytucje do egzekwowania um\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, by\u0107 mo\u017ce by\u0142oby mo\u017cliwe unikni\u0119cie wielkiego nieszcz\u0119\u015bcia, jakim by\u0142a wojna. Petycja Bernheima by\u0142a odpowiedzi\u0105 \u015brodowisk \u017cydowskich na ustawy norymberskie, zw\u0142aszcza na ich trzeci paragraf, m\u00f3wi\u0105cy o tym, i\u017c niekt\u00f3re zawody, wymienione w tek\u015bcie ustawy, mog\u0105 by\u0107 wykonywane wy\u0142\u0105cznie przez Aryjczyk\u00f3w. W tym czasie Niemcy by\u0142y zwi\u0105zane umow\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105, Polsko-Niemieck\u0105 Konwencj\u0105 G\u00f3rno\u015bl\u0105sk\u0105, zawart\u0105 w 1922 roku, kt\u00f3ra na takie praktyki nie zezwala\u0142a. Petycja, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na t\u0119 Konwencj\u0119, stanowi\u0142a o\u015bmiostronicowy protest, zawieraj\u0105cy wyliczenie akt\u00f3w prawa niemieckiego, kt\u00f3re pozostawa\u0142y w sprzeczno\u015bci z postanowieniami tej\u017ce Konwencji, wys\u0142any do Ligi Narod\u00f3w (\u00f3wczesna nazwa: Zwi\u0105zek Narod\u00f3w) w Genewie. Protest ten zosta\u0142 przez Lig\u0119 pozytywnie rozpatrzony i Niemcy musia\u0142y na terenie Gliwic cofn\u0105\u0107 swoje ustawy.<\/span><\/p>\n

Podczas lektury \u017byd\u00f3w gliwickich uzmys\u0142awiamy sobie, \u017ce by\u0107 mo\u017ce najlepszym sposobem na znalezienie porozumienia z Obcym jest wzajemne zbli\u017cenie w dziedzinie kultury, estetyki, sztuki, bowiem s\u0105 to obszary niemal neutralne w por\u00f3wnaniu z polityk\u0105 i religi\u0105 \u2013 najbardziej zapalnymi i konfliktogennymi dziedzinami \u017cycia. Poznaj\u0105c tradycj\u0119, obyczaje i historyczne uwarunkowania czy to innego narodu, czy po prostu mieszkaj\u0105cego za miedz\u0105 s\u0105siada, odkrywamy ze zdziwieniem, \u017ce nie jest on a\u017c tak inny, jak si\u0119 nam wydawa\u0142o, a dziel\u0105ce nas r\u00f3\u017cnice staj\u0105 si\u0119 zrozumia\u0142e i do zaakceptowania.<\/span><\/p>\n

Jednocze\u015bnie mamy nieodparte poczucie, \u017ce obecnie historia zatoczy\u0142a ko\u0142o. Dzisiaj bowiem wielkim problemem jest wieloetniczno\u015b\u0107 pa\u0144stw \u015bwiata zachodniego. Powstaje na przyk\u0142ad pytanie, jak traktowa\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3rego ojciec jest Jamajczykiem, matka pochodzi z Indii, za\u015b ca\u0142a rodzina mieszka w Londynie. Kim jest taki cz\u0142owiek? Jamajczykiem? Hindusem? Anglikiem? Sytuacja \u017byd\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Gliwicach by\u0142a podobna. \u017byd? Niemiec? Polak? Przemys\u0142owcy \u017cydowscy biegle w\u0142adali niemieckim, mieszkali w Polsce i uto\u017csamiali si\u0119 ze spo\u0142eczno\u015bci\u0105, w kt\u00f3rej \u017cyli, do tego stopnia, \u017ce pocz\u0105tkowo nie rozumieli, dlaczego akurat wobec nich stosuje si\u0119 represje. Dzisiaj, kiedy w Europie zwyci\u0119\u017caj\u0105 partie niech\u0119tne obcym, a nastroje spo\u0142eczne nie sprzyjaj\u0105 otwieraniu si\u0119 na innych, zamiast szuka\u0107 sposob\u00f3w na zasymilowanie obcych etnicznie grup ludzkich, wybiera si\u0119 \u201epakowanie do pude\u0142\u201d. Arab\u00f3w do pud\u0142a z napisem \u201eterrory\u015bci\u201d, Rom\u00f3w \u2013 z napisem \u201ebrudasy\u201d. \u017bydzi i Polacy nie mog\u0105 zapomnie\u0107 traumy pogromu, a to sprawia, \u017ce jedni i drudzy na s\u0142owo \u201e\u017byd\u201d bardzo cz\u0119sto reaguj\u0105 odruchowo s\u0142owem \u201eHolokaust\u201d. A to utrudnia bli\u017csze poznanie. Poznanie arcyciekawej \u017cydowskiej kultury, historii, tradycji.<\/span><\/p>\n

Etykiety, czy to nadawane grupie etnicznej przez kogo\u015b z zewn\u0105trz, czy to przyjmowane przez grup\u0119, nie s\u0142u\u017c\u0105 prze\u0142amywaniu barier i porozumieniu.<\/span><\/p>\n

\n

Opracowanie zbiorowe, \u017bydzi gliwiccy, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 2006.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zachowa\u0107 dziedzictwo stycze\u0144 2007, nr 620 Kamil Boles\u0142aw Ku\u015b \u017bydzi gliwiccy, ksi\u0105\u017cka b\u0119d\u0105ca pok\u0142osiem konferencji pod takim samym has\u0142em, a wydana ostatnio przez Muzeum w Gliwicach, przedstawia histori\u0119 \u017byd\u00f3w zamieszkuj\u0105cych rejon tego miasta od czas\u00f3w \u015bredniowiecza. We wst\u0119pie do monografii dyrektor muzeum Leszek Jodli\u0144ski okre\u015bla cel tej publikacji. Chodzi mianowicie o \u201enadziej\u0119 na trwanie pami\u0119ci […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49736"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=49736"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49736\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49743,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49736\/revisions\/49743"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=49736"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=49736"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=49736"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}