{"id":50753,"date":"2017-03-08T17:09:07","date_gmt":"2017-03-08T15:09:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=50753"},"modified":"2017-03-08T09:41:56","modified_gmt":"2017-03-08T07:41:56","slug":"13-09-9","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=50753","title":{"rendered":"Henryk Grynberg: polski rz\u0105d nie chce uchod\u017ac\u00f3w? Dla nich to nawet lepiej"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Henryk Grynberg: polski rz\u0105d nie chce uchod\u017ac\u00f3w? Dla nich to nawet lepiej<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

ADAM PRZEGALI\u0143SKI<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Na szafce obok \u0142\u00f3\u017cka trzyma ksi\u0105\u017cki Herberta, Szymborskiej i Mi\u0142osza, mimo \u017ce od 50 lat mieszka poza Polsk\u0105, w McLean pod Waszyngtonem. 80-latek z ciemnym w\u0105sem, jak \u017cartuje – 20 lat od niego m\u0142odszym, WI\u0118C nie osiwia\u0142 – wr\u0119cza mi teczk\u0119 z fragmentami trzeciej cz\u0119\u015bci swojego pami\u0119tnika.<\/strong><\/span><\/p>\n

Mimo 80 lat wci\u0105\u017c ma uwa\u017cne spojrzenie, fenomenaln\u0105 pami\u0119\u0107, potrafi te\u017c zaskoczy\u0107 ci\u0119t\u0105 ripost\u0105. Siedzimy w pokoju w warszawskim hotelu Victoria – w tym miejscu, na Kr\u00f3lewskiej 13, by\u0142a kiedy\u015b siedziba Teatru \u017bydowskiego, w kt\u00f3rym pracowa\u0142 jako aktor. Zerkam na jedn\u0105 ze stron pami\u0119tnika: “Polski rz\u0105d nie chce przyj\u0105\u0107 uchod\u017ac\u00f3w? Ja m\u00f3wi\u0119: dla uchod\u017ac\u00f3w to nawet lepiej”.<\/span><\/p>\n

\"HenrykHenryk Grynberg (PAP, Fot: Jacek Turczyk)<\/em><\/span><\/p>\n

Adam Przegali\u0144ski: Cho\u0107 z Polski wyjecha\u0142 Pan na sta\u0142e w 1967 r., buntuj\u0105c si\u0119 przeciwko cenzurowaniu pana tw\u00f3rczo\u015bci, nale\u017ca\u0142oby zaliczy\u0107 pana do pokolenia marca 68.<\/strong><\/p>\n

Henryk Grynberg:<\/strong> Cenzura okroi\u0142a moje opowiadanie w “Tw\u00f3rczo\u015bci”. Zrobiono to w porozumieniu z redakcj\u0105, ale bez mojej wiedzy. Usuni\u0119to takie \u017cydowskie momenty, kt\u00f3re s\u0105 sednem mojego pisarstwa. Uciek\u0142em, bo w Polsce nie m\u00f3g\u0142bym by\u0107 wi\u0119cej pisarzem.<\/span><\/p>\n

Pisa\u0142 pan, \u017ce wr\u00f3ci\u0142 do matki – kt\u00f3ra wyjecha\u0142a dziesi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej – jak do domu.<\/strong><\/p>\n

Moja matka by\u0142a dla mnie zawsze synonimem domu. Moim domem jest r\u00f3wnie\u017c Ameryka, gdzie po raz pierwszy poczu\u0142em si\u0119 wolnym pisarzem i zaraz napisa\u0142em “Zwyci\u0119stwo”, czyli ci\u0105g dalszy “\u017bydowskiej wojny”, kt\u00f3rego w \u00f3wczesnej Polsce nie mog\u0142bym napisa\u0107.<\/span><\/p>\n

Napisa\u0142 pan, \u017ce kulturowy azyl, jakim by\u0142 dla pana przez dziewi\u0119\u0107 lat Teatr \u017bydowski, te\u017c si\u0119 rozpad\u0142 wskutek antysemickiej nagonki Gomu\u0142ki i Moczara. Gdy codziennie wysiadam przy Dworcu Gda\u0144skim widz\u0119 tablic\u0119 ze s\u0142owami z pana wiersza: \u201etu wi\u0119cej zostawili po sobie ni\u017c mieli\u201d.<\/strong><\/p>\n

Czuj\u0119 si\u0119 rzecznikiem uchod\u017ac\u00f3w marca 1968, cho\u0107 uciek\u0142em ju\u017c w pa\u017adzierniku 1967 roku. W \u201ePami\u0119tniku 3\u201d przytaczam wspomnienie Ireny Zab\u0142udowskiej, kt\u00f3rej ojciec by\u0142 “stuprocentowym” Polakiem. Napisa\u0142a ona w biuletynie uchod\u017ac\u00f3w “Reunion \u201868”, \u017ce gdy w 68 roku usuwano j\u0105 z pracy, powiedzia\u0142a dyrektorowi: “Jestem tylko p\u00f3\u0142 \u017byd\u00f3wk\u0105, wi\u0119c przynajmniej p\u00f3\u0142 etatu mi si\u0119 nale\u017cy”. W tym\u017ce biuletynie Stefan Burg wspomina, \u017ce usuwaj\u0105c go z Politechniki \u015al\u0105skiej, odebrano mu indeks i kazano zwr\u00f3ci\u0107 nagrod\u0119 rektorsk\u0105, kt\u00f3r\u0105 dosta\u0142 za celuj\u0105ce wyniki w nauce. Pami\u0119ta “Judenlist\u0119”, na kt\u00f3r\u0105 spogl\u0105da\u0142a sekretarka, gdy odbiera\u0142a mu legitymacj\u0119 studenck\u0105. On teraz szuka w archiwach \u015blad\u00f3w tamtego urz\u0119dowego przecie\u017c post\u0119powania i niczego nie znajduje, \u017cadne \u015bladu w papierach. I nikogo za tamto rasistowskie bezprawie nie ukarano, bo jak ukara\u0107 bez dowod\u00f3w winy?<\/span><\/p>\n

Przyjecha\u0142 pan teraz, \u017ceby wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w filmie dokumentalnym o teatrze Idy Kami\u0144skiej. Jak pan go wspomina?<\/strong><\/p>\n

“By\u0142 dla mnie oaz\u0105 \u017cydowskiej kultury, do kt\u00f3rej instynktownie t\u0119skni\u0142em, na pustyni, gdzie w miar\u0119 dojrzewania by\u0142em coraz bardziej samotny. Grali\u015bmy g\u0142\u00f3wnie \u017cydowsk\u0105 klasyk\u0119, z kt\u00f3rej uczy\u0142em si\u0119 by\u0107 \u017bydem. Aktorzy – prawie wszyscy o pokolenie starsi ode mnie – byli \u017cywym zabytkiem \u017cydowskiej przesz\u0142o\u015bci. Czu\u0142em si\u0119 jak w wehikule czasu, kt\u00f3ry pozwoli\u0142 mi do niej wr\u00f3ci\u0107. I jak wcze\u015bniej Franza Kafk\u0119 urzek\u0142y mnie duchy w \u017cydowskim teatrze zakl\u0119te”. To cytat z “Pami\u0119tnika 3”. W og\u00f3le teatr da\u0142 mi wi\u0119cej ni\u017c Uniwersytet Warszawski, gdzie zrobi\u0142em magisterium z dziennikarstwa. W tamtym czasie warszawskie teatry by\u0142y znakomite, gra\u0142y sztuki zachodnie, by\u0142y moim oknem na \u015bwiat. Teatr \u017cydowski uczy\u0142 mnie kultury \u017cydowskiej, a teatr polski uniwersalnej.<\/span><\/p>\n

Jacy pisarze byli dla pana najwa\u017cniejsi?<\/strong><\/p>\n

Uwielbia\u0142em sztuki D\u00fcrenmatta i Mro\u017cka, kt\u00f3rego pozna\u0142em osobi\u015bcie na uchod\u017astwie. By\u0142 trudnym cz\u0142owiekiem dla innych, ale mnie dobrze traktowa\u0142 i \u015bmiem twierdzi\u0107, \u017ce lubi\u0142. By\u0142em r\u00f3wnie\u017c pod wielkim wra\u017ceniem Hemingwaya, Camusa, Huxleya. I oczywi\u015bcie H\u0142aski, kt\u00f3ry dokona\u0142 pierwszego wy\u0142omu w polskim socrealizmie. Pozna\u0142em go w 1959 w Izraelu, a p\u00f3\u017aniej przyja\u017anili\u015bmy si\u0119 w Kalifornii. Gdy umar\u0142 zaj\u0105\u0142em jego miejsce – nie w literaturze, ale hurtowni blachy, gdzie pracowa\u0142 fizycznie. Opisa\u0142em to w “Uchod\u017acach”.<\/span><\/p>\n

Odwiedza mnie czasem we \u015bnie. Ostatnio siedzieli\u015bmy na \u0142awce chyba w Tel-Awiwie nad morzem i on si\u0119 zastanawia\u0142, czy jecha\u0107 do Polski, wi\u0119c mu radzi\u0142em, \u017ceby najpierw co\u015b w Polsce opublikowa\u0142 i nawet podsun\u0105\u0142em odpowiednie wydawnictwo. Dzi\u0119ki nie\u017ale p\u0142atnej pracy fizycznej, kt\u00f3r\u0105 po nim odziedziczy\u0142em, zaoszcz\u0119dzi\u0142em troch\u0119 pieni\u0119dzy, \u017ceby zapisa\u0107 si\u0119 na stanowy Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles i zrobi\u0142em magisterium z literatury rosyjskiej. Mam dyplom z podpisem Ronalda Reagana, kt\u00f3ry by\u0142 wtedy gubernatorem. Dosta\u0142em asystentur\u0119 (associate professor) i mia\u0142em si\u0119 doktoryzowa\u0107, ale da\u0142em si\u0119 zwabi\u0107 na pa\u0144stwow\u0105 posad\u0119 do Waszyngtonu i d\u0142ugo uwa\u017ca\u0142em to za wielki b\u0142\u0105d, ale teraz nie \u017ca\u0142uj\u0119, bo po dwudziestu latach s\u0142u\u017cby, przewa\u017cnie w G\u0142osie Ameryki, wzi\u0105\u0142em wczesn\u0105 emerytur\u0119 i sta\u0142em si\u0119 pisarzem niezale\u017cnym pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem, a p\u00f3\u017aniej widz\u0105c terror poprawno\u015bci politycznej na uniwersytetach, wr\u0119cz cieszy\u0142em si\u0119, \u017ce mnie tam nie ma.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Czy pisa\u0142 pan kiedy\u015b po angielsku?<\/strong><\/p>\n

Po angielsku pisz\u0119 czasem artyku\u0142y, polemiki. Napisa\u0142em nawet par\u0119 artyku\u0142\u00f3w w jidysz, ale j\u0119zykiem mojej literatury jest zawsze polski, bo \u017cadnego nie znam tak intymnie.<\/span><\/p>\n

\u201eTeraz rozmowne kobitki lataj\u0105 z kieszonkowym rekorderem (dawniej tacha\u0142o si\u0119 ci\u0119\u017cki magnetofon), przystawiaj\u0105 go komu si\u0119 da, a potem \u0142askocz\u0105c komputer, spisuj\u0105, co im kto naplecie i sprzedaj\u0105 ten fast food w opakowaniu ksi\u0105\u017ckowym. Dlatego jest coraz wi\u0119cej pisarek ni\u017c pisarzy\u201d \u2013 pisze pan w \u201ePami\u0119tniku 2\u201d. Czy nie lubi pan kobiecego pisarstwa?<\/strong><\/p>\n

To mia\u0142 by\u0107 \u017cart. Z ziarnkiem prawdy, jak w ka\u017cdym \u017carcie, bo publikuje si\u0119 strasznie du\u017co taniej paplaniny. Na dow\u00f3d, jak powa\u017cam prawdziwie utalentowane “kobitki”, gor\u0105co polecam \u015bwietnie spisane i bardzo wa\u017cne rozmowy Doroty Wodeckiej z Andrzejem Stasiukiem “\u017bycie to jednak strata jest”, oraz dokumetaln\u0105 proz\u0119 Magdaleny Grzeba\u0142kowskiej “1945” i Moniki Sznajderman “Fa\u0142szerze pieprzu. Historia rodzinna”.<\/span><\/p>\n

Kim jest Henryk Grynberg, kt\u00f3ry od p\u00f3\u0142 wieku mieszka w USA, a do Polski przyje\u017cd\u017ca okazjonalnie?<\/strong><\/p>\n

Amerykaninem, Polakiem, \u017bydem – ta kolejno\u015b\u0107 mo\u017ce si\u0119 zmienia\u0107. Mam potr\u00f3jn\u0105 osobowo\u015b\u0107. Nie rozszczepienie, ale scalenie potr\u00f3jnej ja\u017ani. Kulturowo jestem przewa\u017cnie Polakiem (czego \u017bydzi mi cz\u0119sto nie wybaczaj\u0105), uczuciowo i duchowo \u017bydem. Fizycznie i psychicznie a tak\u017ce kulturowo Amerykaninem. Jestem te\u017c potr\u00f3jnie odosobniony: jako \u017byd pisz\u0105cy po polsku, jako polski pisarz pisz\u0105cy na \u017cydowski temat i jako pisarz pisz\u0105cy po polsku w Ameryce, ale to nie szkodzi, bo osamotnienie pisarzowi pomaga, a zreszt\u0105 ka\u017cdy samotnieje na staro\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Z ca\u0142ej rodziny Zag\u0142ad\u0119 prze\u017cy\u0142 tylko pan i matka. Pisa\u0142 pan, \u017ce w ukrywaniu si\u0119 przed Niemcami pomog\u0142o wam z dziesi\u0119ciu Polak\u00f3w i \u017ce mo\u017ce tyle samo – nara\u017caj\u0105c \u017cycie swoje i swojej rodziny – pomaga\u0142o pana ojcu, ale pi\u0119ciu pomog\u0142o go osaczy\u0107 zasadzk\u0119 i zabi\u0107 pod w marcu 1944 roku, na kilka miesi\u0119cy przed wyzwoleniem. Kto\u015b odda\u0142 Niemcom na pewn\u0105 \u015bmier\u0107 pana ma\u0142ego brata. Mo\u017ce by prze\u017cy\u0142, gdyby nie by\u0142 obrzezany. Pisze pan, \u017ce “matka instynktownie by\u0142a przeciwna obrzezaniu.<\/strong><\/p>\n

Moja matka by\u0142a dwuj\u0119zyczna (polski i jidysz) i dwukulturowa. Na zewn\u0105trz by\u0142a Polk\u0105 i dzi\u0119ki temu prze\u017cy\u0142a, ale dusz\u0119 mia\u0142a \u017cydowsk\u0105 i by\u0142a dumna ze swego pochodzenia. Z Zag\u0142ady wynios\u0142a nieufno\u015b\u0107 do s\u0105siad\u00f3w. Mia\u0142a dobre relacje z Polakami, ale po wojnie chcia\u0142a wyjecha\u0107. Uda\u0142o jej si\u0119 dopiero w 1957 roku – do Izraela a stamt\u0105d do Ameryki. W Izraelu nie znaj\u0105c hebrajskiego moja matka i ojczym, niem\u0142odzi ju\u017c, musieli pracowa\u0107 fizycznie. I zarzucano im, \u017ce nie “walczyli”. Ja w moich pami\u0119tnikach dowodz\u0119, \u017ce oni walczyli, chocia\u017c bez broni, du\u017co d\u0142u\u017cej ni\u017c na przyk\u0142ad powsta\u0144cy w getcie, i co najwa\u017cniejsze – zwyci\u0119\u017cyli.<\/span><\/p>\n

Widzia\u0142em s\u0142ynny dokument Paw\u0142a \u0141ozi\u0144skiego “Miejsce urodzenia” z 1992 r. Re\u017cyser towarzyszy\u0142 panu w szukaniu zab\u00f3jc\u00f3w pana ojca i miejsca zbrodni. W ko\u0144cu odkopano jego ko\u015bci i butelk\u0119 po mleku, kt\u00f3re ni\u00f3s\u0142 z sob\u0105, gdy go napadni\u0119to. Zgin\u0105\u0142, bo \u0142atwiej by\u0142o go zabi\u0107 ni\u017c odda\u0107 dwie krowy i rzeczy, kt\u00f3re zostawi\u0142 u ludzi na przechowanie. Jest to pora\u017caj\u0105cy film, jeden z najlepszych polskich dokument\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Nie mog\u0119 go ogl\u0105da\u0107. Gdy pokazuje si\u0119 go, wychodz\u0119 na czas seansu, ale g\u0142\u00f3wnym powodem, dla kt\u00f3rego przyje\u017cd\u017cam do Polski, jest gr\u00f3b ojca na cmentarzu \u017cydowskim w Warszawie i zawsze nad nim p\u0142acz\u0119.<\/span><\/p>\n

To magiczne miejsce. Kiedy\u015b zwiedza\u0142em go w nocy z przewodnikiem. Te macewy i ohele otoczone g\u0119stwin\u0105. Ale to miejsce chyba obce dla wi\u0119kszo\u015bci Polak\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Zawsze zaprzecza\u0142em twierdzeniom o “nieroz\u0142\u0105czno\u015bci obu kultur”, bo z do\u015bwiadczenia dobrze wiem, jak obie starannie utrzymywa\u0142y dystans.<\/span><\/p>\n

Dialog polsko-\u017cydowski zawsze by\u0142 trudny. Pan w pami\u0119tnikach wypomina Polakom zbrodnie i ekscesy antysemickie.<\/strong><\/p>\n

To nie ja wypominam. W “Pami\u0119tniku 3” (uka\u017ce si\u0119 chyba w po\u0142owie roku) przytaczam reporta\u017c Anny Bikont pod tytu\u0142em “Gdzie s\u0105 \u017bydzi z naszej wsi”, bo to prawie to samo, co sta\u0142o si\u0119 z nami. Po\u0142owa mojej rodziny uciek\u0142a i ukrywa\u0142a si\u0119, jak \u0107wier\u0107 miliona innych \u017byd\u00f3w. Kto\u015b doni\u00f3s\u0142 granatowej policji o ich ziemiance w lesie. Jan Grabowski w ksi\u0105\u017cce “Judenjagd. Polowanie na \u017byd\u00f3w 1942-45” pisze o polskich policjantach i wie\u015bniakach, kt\u00f3rzy uczestniczyli w takich polowaniach. W Warszawie polowali szmalcownicy. Od nich mo\u017cna by\u0142o jednak si\u0119 wykupi\u0107, a od wiejskiego \u0142upie\u017ccy nie.<\/span>
\n Moj\u0105 matk\u0119 ograbi\u0142 w Warszawie szmalcownik, ale j\u0105 pu\u015bci\u0142. Przytaczam r\u00f3wnie\u017c wspomnienia pod tytu\u0142em “Ostatni \u017byd z W\u0119growa” (Warszawa 2015) o bezpo\u015brednim udziale granatowej policji i stra\u017cy po\u017carnej w zabijaniu \u017byd\u00f3w. W przedmowie do tej ksi\u0105\u017cki Profesor Grabowski cytuje notatk\u0119 “Biuletynu Informacyjnego” Komendy G\u0142\u00f3wnej AK z 22 pa\u017adziernika 1942 roku o tym, \u017ce jeszcze gorsz\u0105 “kart\u0119 w historii” zapisa\u0142y “stra\u017c po\u017carna w Wo\u0142ominie i m\u0119ty spo\u0142ecznie spo\u015br\u00f3d ludno\u015bci w Stoczku i Wo\u0142ominie, kt\u00f3re bra\u0142y czynny udzia\u0142 w akcji niszczenia \u017byd\u00f3w… dopomagaj\u0105c w zbiorowym mordzie, wyszukuj\u0105c ukrywaj\u0105cych si\u0119 i przoduj\u0105c w grabie\u017cy” (s. 17). Przytaczam tak\u017ce przera\u017caj\u0105ce protoko\u0142y s\u0105dowe o tym, jak na Lubelszczy\u017anie donoszono, je\u015bli kto\u015b ukrywa\u0142 \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Wiele kontrowersji wywo\u0142a\u0142a w Polsce wypowied\u017a Grossa o tym, \u017ce “Polacy zabili wi\u0119cej \u017byd\u00f3w ni\u017c Niemc\u00f3w”. Prokuratura zajmuje si\u0119 tymi s\u0142owami historyka, sprawdza, czy nie dosz\u0142o do zniewa\u017cenia narodu polskiego. Co pan o tym my\u015bli?<\/strong><\/p>\n

Ja nie prowadz\u0119 bada\u0144, ale mam zaufanie do Grossa, kt\u00f3ry cieszy si\u0119 autorytetem na ameryka\u0144skim uniwersytecie. Wiadomo, \u017ce z \u0107wierci miliona ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w tylko jedna pi\u0105ta si\u0119 uratowa\u0142a. To co si\u0119 sta\u0142o z pozosta\u0142ymi? – pyta profesor Grabowski. Ja wiem, jak zgin\u0119\u0142a moja rodzina i wi\u0119kszo\u015b\u0107 ukrywaj\u0105cych si\u0119 w moich mazowieckich stronach. Zniewag\u0105 dla narodu polskiego jest dzisiejszy antysemityzm. Polska emigrantka wr\u00f3ci\u0142a do swojego \u017cydowskiego korzenia sprzed paru pokole\u0144 i urodzi\u0142a w Ameryce troje dzieci, kt\u00f3re wychowuje po \u017cydowsku. Nie by\u0142oby o czym m\u00f3wi\u0107, gdyby nie to, \u017ce kilka lat temu wr\u00f3ci\u0142a ze swoimi ameryka\u0144skimi dzie\u0107mi do Polski. Dzieci \u015bwietnie m\u00f3wi\u0105 po polsku i s\u0105 nieprzeci\u0119tnie inteligentne, ale nie chc\u0105 chodzi\u0107 do szko\u0142y. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od “daj dwa z\u0142ote, nie b\u0105d\u017a \u017bydem”. Dawid odpowiedzia\u0142, \u017ce jest \u017bydem, to teraz wo\u0142aj\u0105 na niego “\u017bydu”. Wychowawca powiedzia\u0142, \u017ce sam jest sobie winien, bo si\u0119 przyzna\u0142. A ch\u0142opiec ma tylko jedn\u0105 \u00f3sm\u0105 krwi \u017cydowskiej i nawet hitlerowcy by go zostawili w spokoju. Interwencja u dyrektora i katechetki te\u017c nie pomog\u0142a. Jak w 1968 roku.<\/span><\/p>\n

Przed Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich w Warszawie na \u0142awce siedzi Jan Karski, kt\u00f3ry szuka\u0142 pomocy dla \u017byd\u00f3w na Zachodzie. Pan jest zreszt\u0105 laureatem nagrody jego imienia. Pami\u0119tamy o Irenie Sendlerowej, kt\u00f3ra uratowa\u0142a 2500 \u017cydowskich dzieci, W\u0142adys\u0142awie Bartoszewskim z “\u017begoty”. Mo\u017ce przed muzeum powinien stan\u0105\u0107 pomnik ku pami\u0119ci ponad sze\u015bciu tysi\u0119cy Polak\u00f3w – to rekordowa liczba Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata – kt\u00f3rzy ratowali \u017byd\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

Wypowiedzia\u0142em si\u0119 na ten temat w artykule Donalda Snydera w nowojorskim tygodniku “Forward”. Je\u015bli Polacy chc\u0105 uczci\u0107 tych ludzi – a powinni – to niech to zrobi\u0105 na osobnym terenie i powinien taki pomnik zaprojektowa\u0107 polski rze\u017abiarz, a nie izraelski. Czemu \u017bydzi maj\u0105 to robi\u0107 za nich? \u017bydzi ju\u017c dawno uczcili polskich sprawiedliwych, a Polacy wci\u0105\u017c jeszcze nie i je\u015bli zrobi\u0105 to u siebie, za w\u0142asne a nie \u017cydowskie pieni\u0105dze, to \u0142atwiej b\u0119dzie uwierzy\u0107, \u017ce ich naprawd\u0119 czcz\u0105.<\/span><\/p>\n

W \u201ePami\u0119tniku 3\u201d znalaz\u0142em fragmenty dotycz\u0105ce retoryki antysemickiej, obecnej, pana zdaniem, w polskiej debacie publicznej. Dra\u017cni pana brak reakcji polskiego rz\u0105du na s\u0142owa Macierewicza wypowiedziane w 2002 roku w radiu Maryja, kt\u00f3re przypomnia\u0142 przed rokiem “The Guardian”.<\/strong><\/p>\n

Zacytuj\u0119 to, co zapisa\u0142em w pami\u0119tniku: “Najpierw \u017cydowska Liga Antydefamacyjna zaproponowa\u0142a nowemu polskiemu ministrowi obrony, \u017ceby odwo\u0142a\u0142 swoj\u0105 wypowied\u017a radiow\u0105 z 2002 roku, \u017ce <<do\u015bwiadczenie potwierdza istnienie k\u00f3\u0142 \u017cydowskich>>, kt\u00f3re knuj\u0105 opanowanie \u015bwiata. Potem wystosowa\u0142a pismo do szefowej nowego rz\u0105du polskiego, wyra\u017caj\u0105c nadziej\u0119, \u017ce takie pogl\u0105dy nie b\u0119d\u0105 w jej gabinecie tolerowane, i te\u017c nie by\u0142o odpowiedzi. Zagadni\u0119ty przez pras\u0119 nowy minister spraw zagranicznych wysun\u0105\u0142 jako kontrargument wp\u0142ywy \u017cydowskiego lobby i zapowiedzia\u0142, \u017ce Polska powo\u0142a swoje w\u0142asne lobby z narracj\u0105 narodu polskiego, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c by\u0142 ofiar\u0105 historii, i b\u0119dzie s\u0105downie \u015bciga\u0107 jego znies\u0142awianie. Tak\u017ce nowy minister kultury odm\u00f3wi\u0142 pot\u0119pienia wypowiedzi ministra obrony. Przeciwnie, zapowiedzia\u0142, \u017ce b\u0119dzie wsp\u00f3lnie z ministerstwem spraw zagranicznych broni\u0142 dobrego imienia Polski”. Podkre\u015blam tam przy okazji, \u017ce \u201ejeszcze nie zapomnia\u0142em, jak to moczarowcy bronili “dobrego imienia Polski” ze \u015bciganiem s\u0105dowym w\u0142\u0105cznie, oraz jakie by\u0142y skutki ich gorliwo\u015bci dla Polski.<\/span><\/p>\n

Czytaj\u0105c “Pami\u0119tnik 2”, odnios\u0142em wra\u017cenie, \u017ce w kwestii konfliktu Izrael-Palestyna zawsze stoi pan po stronie Izraela, niezale\u017cnie od tego, co by si\u0119 dzia\u0142o. Czy to nie jest jednak troch\u0119 stronnicze? W pana opinii \u015bwiatowe media liberalno-lewicowe zawsze s\u0105 przeciwko \u017bydom, a sprzyjaj\u0105 Arabom.<\/strong><\/p>\n

Stoj\u0119 po stronie Izraela, bo to jest s\u0142uszna strona. Media liberalno-lewicowe stoj\u0105 po stronie Arab\u00f3w, bo nie wiedz\u0105, co czyni\u0105, a je\u015bli wiedz\u0105, to tym gorzej. Opinie ONZ s\u0105 dla mnie zupe\u0142nie nie miarodajne, bo ile naprawd\u0119 praworz\u0105dnych pa\u0144stw tam zasiada? O najnowszych uchwa\u0142ach UNESCO i Rady Bezpiecze\u0144stwa eliminuj\u0105cych \u017byd\u00f3w z historii Jerozolimy pisz\u0119 w “Pami\u0119tniku 3”. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za sytuacj\u0119 uchod\u017ac\u00f3w palesty\u0144skich ponosi ONZ, uznaj\u0105c ich za wieczystych uchod\u017ac\u00f3w. Dlaczego nie ma problemu milion\u00f3w polskich i niemieckich uchod\u017ac\u00f3w z 1945 roku? Za kryzys humanitarny w Gazie odpowiada wy\u0142\u0105cznie banda terrorystyczna, kt\u00f3ra nielegalnie tam rz\u0105dzi.<\/span><\/p>\n

Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie, \u017ce w konflikatch zbrojnych z Arabami ginie “nieproporcjonalnie” mniej Izraelczyk\u00f3w, bo inaczej ju\u017c by ich nie by\u0142o. \u017bo\u0142nierz izraelski dosta\u0142 18 miesi\u0119cy nie za to, \u017ce zabi\u0142 “rannego Palesty\u0144czyka”, ale rannego napastnika, kt\u00f3ry zrani\u0142 izraelskiego \u017co\u0142nierza. W\u0105tpi\u0119, czy w polsku wojsku by go w og\u00f3le ukarano, nie m\u00f3wi\u0105c o jakimkolwiek wojsku arabskim. “Nieletni Palesty\u0144czycy” dopuszczaj\u0105 si\u0119 nie mniej brutalnych napad\u00f3w i morderstw ni\u017c pe\u0142noletni i policja nie mo\u017ce sobie pozwoli\u0107 na podsuwanie im “Paris Soir” do w\u0105chania. Opowiadam si\u0119 i zawsze b\u0119d\u0119 si\u0119 opowiada\u0142 po stronie Izraela, bo jest on wyzwolicielem i azylem mojego narodu, i dlatego, \u017ce \u015bwiat, kt\u00f3ry dwa tysi\u0105ce lat si\u0119 nad nim zn\u0119ca\u0142, nie wstydzi si\u0119 stawa\u0107 po stronie jego wrog\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Co najbardziej interesuje pisarza w pana wieku?<\/strong><\/p>\n

Mnie wci\u0105\u017c najbardziej interesuje \u017cydowski los, ale pod koniec \u017cycia coraz bardziej fascynuje mnie \u015bwiat naturalny. Okno mojej pracowni w McLean jest niemal na poziomie gruntu i mog\u0119 stamt\u0105d fotografowa\u0107 i opisywa\u0107 przemykaj\u0105ce lisy i sarny, kt\u00f3re lubi\u0105 wypoczywa\u0107 pod os\u0142on\u0105 moich bambus\u00f3w. Znam je, nale\u017c\u0105 do mojego \u017cycia prywatnego i uto\u017csamiam si\u0119 z nimi, bo maj\u0105 coraz mniej terytorium, uciekaj\u0105 przed lud\u017ami, ukrywaj\u0105 si\u0119, a nawet chodz\u0105 pod os\u0142on\u0105 nocy jak \u017bydzi.<\/span><\/p>\n

W \u201eCi\u0105gu dalszym\u201d wyja\u015bnia pan afer\u0119 z 2006 r., gdy opisano pana wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z SB z czasu pana studi\u00f3w dziennikarskich. O wgl\u0105d do w\u0142asnej teczki walczy\u0142 pan kilka lat.<\/strong><\/p>\n

Przede wszystkim nie z SB, kt\u00f3rej wtedy (w 1956 roku) nie by\u0142o, tylko z takim Departamentem MSW, kt\u00f3ry si\u0119 zajmowa\u0142 szpiegostwem. Jak napisa\u0142 pu\u0142kownik Walichnowski w notatce s\u0142u\u017cbowej, kt\u00f3rej kopia znajduje si\u0119 w mojej teczce, mia\u0142em by\u0107 “wykorzystany na terenie Izraela i Stan\u00f3w Zjednoczonych”, na co nie mia\u0142em najmniejszej ochoty, ale podpisa\u0142em cyrograf z bardzo istotnych powod\u00f3w: \u017ceby mnie nie wyrzucili ze studi\u00f3w (student dziennikarstwa nie mia\u0142 prawa czegokolwiek odm\u00f3wi\u0107 w\u0142adzy ludowej) i nie wzi\u0119li do wojska, oraz \u017ceby nie zaszkodzi\u0107 matce i ojczymowi, kt\u00f3rzy wtedy si\u0119 starali o wyjazd. Gra\u0142em na zw\u0142ok\u0119, a gdy po niespe\u0142na pi\u0119ciu miesi\u0105cach sta\u0142o si\u0119 to niemo\u017cliwe, nie stawi\u0142em si\u0119 wi\u0119cej na \u017cadne spotkanie. Gdy dwa lata p\u00f3\u017aniej (w 1959 roku) stara\u0142em si\u0119 o paszport, \u017ceby wyjecha\u0107 w odwiedziny do matki, przyszed\u0142 do mnie kto\u015b ze wspomnianego departamentu, \u017cebym im wy\u015bwiadczy\u0142 “przys\u0142ug\u0119”, zabieraj\u0105c z sob\u0105 list. Stanowczo odm\u00f3wi\u0142em (wtedy ju\u017c mog\u0142em sobie na to pozwoli\u0107) i dlatego Walichnowski w w\/w notatce s\u0142u\u017cbowej napisa\u0142: “Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w Grynberg do dalszej wsp\u00f3\u0142pracy odni\u00f3s\u0142 si\u0119 niech\u0119tnie. Z tych wzgl\u0119d\u00f3w z dalszych kontakt\u00f3w z Grynbergiem Dep. I zrezygnowa\u0142”. Poniewa\u017c nie przyj\u0105\u0142em dukat\u00f3w, kt\u00f3re mi par\u0119 razy proponowano , i nikomu nie zaszkodzi\u0142em, \u017caden diabe\u0142 nie ma prawa zg\u0142asza\u0107 si\u0119 po moj\u0105 dusz\u0119. Gdybym jeszcze raz znalaz\u0142 si\u0119 w podobnej sytuacji, post\u0105pi\u0142bym dok\u0142adnie tak samo. Co wi\u0119cej, jestem z siebie dumny, bo uwa\u017cam, \u017ce by\u0142o to – obok ucieczki z Polski – najm\u0105drzejsze posuni\u0119cie w moim d\u0142ugim \u017cyciu.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Wyja\u015bniam to po raz ostatni, bo najwy\u017cszy czas, \u017ceby si\u0119 raczej zaj\u0119to du\u017co wa\u017cniejsz\u0105 jawn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z re\u017cimem. Tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w by\u0142o najwy\u017cej par\u0119 tysi\u0119cy, a jawnych miliony i mieli du\u017co wi\u0119cej korzy\u015bci i du\u017co wi\u0119ksze \u015bwi\u0144stwa robili. Ja mam dyplom uznania za dwadzie\u015bcia lat s\u0142u\u017cby dla rz\u0105du ameryka\u0144skiego, Superior Honor Award za s\u0142u\u017cb\u0119 w polskiej rozg\u0142o\u015bni G\u0142osu Ameryki, Z\u0142oty Krzy\u017c Zas\u0142ugi od prezydenta RP, nigdy nie kwestionowane obywatelstwo Stan\u00f3w Zjednoczonych, emerytur\u0119 ameryka\u0144skiego Departamentu Stanu i nadziej\u0119, \u017ce cho\u0107by z tych wzgl\u0119d\u00f3w mo\u017cna si\u0119 ode mnie odp…li\u0107.<\/span><\/p>\n

Oszcz\u0119dnie dawkuje pan informacje o swoim \u017cyciu prywatnym.<\/strong><\/p>\n

Moje \u017cycie jest cz\u0105stk\u0105 losu polskich \u017byd\u00f3w, to jest m\u00f3j temat. Pisz\u0119 codziennie. Moje \u017cycie prywatne to praca. Mam \u201ena koncie\u201d dwa nieudane ma\u0142\u017ce\u0144stwa. To nie ma\u0142o. Ciesz\u0105 mnie drobne codzienne sprawy, to, \u017ce jeszcze \u017cyj\u0119, \u017ce m\u00f3j syn si\u0119 wreszcie o\u017ceni\u0142. W sezonie wios\u0142uje ze mn\u0105 na Potomaku, mojej ukochanej rzece. Niczego mi wi\u0119cej nie trzeba.<\/span><\/p>\n

Po tragicznej \u015bmierci ojczyma, kt\u00f3ry zosta\u0142 zastrzelony we w\u0142asnym sklepie, pisa\u0142 pan w “Kadiszu”, \u017ce “potrzeby modlitwy nabiera si\u0119 z wiekiem”.<\/strong><\/p>\n

To prawda. Mo\u017cna si\u0119 modli\u0107 nawet nie wierz\u0105c albo nie ca\u0142kiem wierz\u0105c, modlitwa ma magiczny wp\u0142yw. Jestem agnostykiem drugiego stopnia: nie wiem, czy wierz\u0119. Modl\u0119 si\u0119, gdy nie mog\u0119 spa\u0107 i – pomaga.<\/span><\/p>\n

Czego si\u0119 pan boi, czego \u017ca\u0142uje?<\/strong><\/p>\n

\u017ba\u0142uj\u0119 wielu b\u0142\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re pope\u0142ni\u0142em w \u017cyciu prywatnym. Nie radz\u0119 bra\u0107 ze mnie przyk\u0142adu. A boj\u0119 si\u0119 przysz\u0142o\u015bci, tego, co b\u0119dzie, gdy mnie nie b\u0119dzie. Nie boj\u0119 si\u0119, \u017ce mnie nie b\u0119dzie, ale co si\u0119 z tym wszystkim stanie, z tym \u015bwiatem.<\/span><\/p>\n

\n

Rozmawia\u0142 Adam Przegali\u0144ski<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

Henryk Grynberg<\/strong> – polski prozaik, poeta, dramaturg, eseista. W swym pisarstwie podejmuje g\u0142\u00f3wnie tematyk\u0119 Holocaustu i losu polskich \u017byd\u00f3w.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Henryk Grynberg: polski rz\u0105d nie chce uchod\u017ac\u00f3w? Dla nich to nawet lepiej ADAM PRZEGALI\u0143SKI Na szafce obok \u0142\u00f3\u017cka trzyma ksi\u0105\u017cki Herberta, Szymborskiej i Mi\u0142osza, mimo \u017ce od 50 lat mieszka poza Polsk\u0105, w McLean pod Waszyngtonem. 80-latek z ciemnym w\u0105sem, jak \u017cartuje – 20 lat od niego m\u0142odszym, WI\u0118C nie osiwia\u0142 – wr\u0119cza mi teczk\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50753"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50753"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50753\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50760,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50753\/revisions\/50760"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50753"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50753"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50753"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}