{"id":50890,"date":"2017-03-15T17:09:38","date_gmt":"2017-03-15T15:09:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=50890"},"modified":"2017-03-15T14:40:06","modified_gmt":"2017-03-15T12:40:06","slug":"20-09-16","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=50890","title":{"rendered":"Historia na Purim: 74. rocznica uratowania bu\u0142garskich \u017byd\u00f3w"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Historia na Purim: 74. rocznica uratowania bu\u0142garskich \u017byd\u00f3w<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

MICHA\u0141 BOJANOWSKI<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"PomnikPomnik upami\u0119tniaj\u0105cy uratowanie bu\u0142garskich \u017byd\u00f3w (Sofia, Bu\u0142garia) \/fot. CHIDUSZ 2016<\/em><\/span><\/p>\n

10 MARCA 1943 ROKU DO BU\u0141GARII PRZYBY\u0141Y POCI\u0104GI NIEMIECKICH KOLEI, BY PRZETRANSPORTOWA\u0106 \u017bYD\u00d3W DO OBOZ\u00d3W ZAG\u0141ADY. O TRZECIEJ NAD RANEM BU\u0141GARSKA POLICJA ROZPOCZ\u0118\u0141A AKCJ\u0118 WYSIEDLE\u0143CZ\u0104. POD ESKORT\u0104 UZBROJONYCH POLICJANT\u00d3W PRZEPROWADZONO \u017bYD\u00d3W NA MIEJSCE ZBI\u00d3RKI, GDZIE MIELI ZOSTA\u0106 WRZUCENI DO POCI\u0104G\u00d3W I WYWIEZIENI DO TREBLINKI. POCI\u0104GI ODJECHA\u0141Y PUSTE.<\/p>\n

Dwa lata wcze\u015bniej Bu\u0142garia do\u0142\u0105czy\u0142a do wojny po stronie Niemiec, cho\u0107 sympatyzowa\u0142a z nazistami, podobnie jak inne ba\u0142ka\u0144skie kraje, na d\u0142ugo przed wojn\u0105. Profaszystowska, rz\u0105dz\u0105ca partia wprowadzi\u0142a w \u017cycie antysemickie \u201eustawy o obronie narodu\u201d podobne do niemieckich \u201eustaw norymberskich\u201d. Ograniczenie praw \u017byd\u00f3w si\u0119ga\u0142o r\u00f3wnie\u017c obowi\u0105zku noszenia Gwiazdy Dawida i zakazu ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych.<\/span><\/p>\n

Tyle \u017ce pr\u00f3ba odseparowania \u017byd\u00f3w nie sz\u0142a w parze z nastrojami spo\u0142ecznymi. Bu\u0142garzy nie uznawali ich za zagro\u017cenie, nie rozumieli wi\u0119c o jak\u0105 \u201eobron\u0119 narodu\u201d chodzi. Cz\u0142onkowie poprzednich gabinet\u00f3w pisali drwi\u0105ce listy o \u00f3wczesnej sytuacji: \u201eBiedna Bu\u0142garia! Nasz nar\u00f3d sk\u0142ada si\u0119 z 7 milion\u00f3w ludzi, a do tego stopnia obawiamy si\u0119 zagro\u017cenia ze strony 45 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy nie piastuj\u0105 \u017cadnych znacz\u0105cych funkcji pa\u0144stwowych, \u017ce musimy wprowadzi\u0107 prawa, kt\u00f3re nas przed nimi ochroni\u0105!\u201d. Nie tylko opozycja i intelektuali\u015bci, ale i zwykli obywatele protestowali przeciwko wprowadzeniu zasad \u201eobrony przed \u017bydami\u201d.<\/span><\/p>\n

I tak nast\u0105pi\u0142 pocz\u0105tek 1943 roku, gdy rz\u0105d zdecydowa\u0142 si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107 niemieckiemu rozkazowi deportacji \u017byd\u00f3w. Jak sugerowali Niemcy, \u017bydzi mieli zosta\u0107 zabrani do oboz\u00f3w pracy, gdzie zorganizowano im wspania\u0142\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 odkupienia swoich win za rzekome rozliczne przest\u0119pstwa. Deportacje mia\u0142y zacz\u0105\u0107 si\u0119 10 marca, na kilka dni przed \u015bwi\u0119tem Purim. Gdy do Bu\u0142garii dotar\u0142y niemieckie poci\u0105gi, wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce \u017byd\u00f3w czeka taki sam los, jak w innych krajach Europy.<\/span><\/p>\n

Tymczasem niemal ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo bu\u0142garskie zjednoczy\u0142o si\u0119 w ratowaniu \u017byd\u00f3w, cho\u0107 wcale nie by\u0142o powszechnie wiadome, \u017ce poci\u0105gi doje\u017cd\u017caj\u0105 bezpo\u015brednio do oboz\u00f3w \u015bmierci. Do kraju dociera\u0142y jednak pog\u0142oski o tym, co dzia\u0142o si\u0119 z \u017bydami. To wystarczy\u0142o.<\/span><\/p>\n

Na czele walki o \u017cycie \u017byd\u00f3w stan\u0105\u0142 bu\u0142garski Ko\u015bci\u00f3\u0142 prawos\u0142awny. Jeden z jego przedstawicieli, Borys Haralampiew, wyzna\u0142 publicznie, \u017ce je\u015bli \u201emy, Ko\u015bci\u00f3\u0142, pozwolimy na deportacj\u0119 \u017byd\u00f3w, zdradzimy nasze naj\u015bwi\u0119tsze powinno\u015bci\u201d. \u201eMusimy im pom\u00f3c!\u201d \u2013 dodawa\u0142.<\/span><\/p>\n

Wt\u00f3rowa\u0142 mu biskup metropolita p\u0142owdiwski Cyryl, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce \u201eca\u0142y bu\u0142garski Ko\u015bci\u00f3\u0142 prawos\u0142awny stawi si\u0119 za \u017bydami\u201d. Cyryl wys\u0142a\u0142 list do kr\u00f3la Bu\u0142garii z pro\u015bb\u0105 o pomoc \u017bydom. Sw\u00f3j sprzeciw wyrazi\u0142 r\u00f3wnie\u017c do szefa policji sugeruj\u0105c, \u017ce b\u0119dzie si\u0119 stara\u0142 utrudnia\u0107 wysi\u0142ki policji pracuj\u0105cej nad akcj\u0105 deportacyjn\u0105.<\/span><\/p>\n

10 marca 1943 roku, w dzie\u0144 deportacji, biskup Cyryl wo\u0142a\u0142 do sterroryzowanych \u017byd\u00f3w: \u201eMoje Dzieci, nie pozwol\u0119, \u017ceby spotka\u0142 was taki los. Po\u0142o\u017c\u0119 si\u0119 na torach i w ten spos\u00f3b nie pozwol\u0119, by was zabrano!\u201d. Zaraz po tym spotka\u0142 si\u0119 z kr\u00f3lem i powiedzia\u0142 mu, \u017ce je\u015bli przyczyni si\u0119 do tej akcji, to zagro\u017cone jest \u017cycie wieczne jego duszy.\u201d Decyduj\u0105ce naciski na Borysa III mia\u0142 biskup Stefan, powojenny szef bu\u0142garskiego Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry nakaza\u0142 ca\u0142emu duchowie\u0144stwu, by umo\u017cliwia\u0142o \u017bydom ukrywanie si\u0119 w cerkwiach.<\/span><\/p>\n

\"synagogue-sofia-bulgaria-synagoga-w-sofii-bulgaria-beit-ha-knesset-sofia-jewish-community-sofia-bulgaria-chidusz-jewish-magazine\"Dach synagogi w Sofii \/fot. CHIDUSZ 2016<\/span><\/em><\/p>\n

Protestowano w ca\u0142ym kraju. Fa\u0142szowano tysi\u0105ce akt\u00f3w chrztu, ryzykuj\u0105c niejedno \u017cycie. \u201eNiezale\u017cnie od tego, czy za tysi\u0105c, czy za jedn\u0105 osob\u0119, nazi\u015bci mog\u0105 mnie zabi\u0107 tylko raz\u201d \u2013 mia\u0142 powiedzie\u0107 ksi\u0105dz, kt\u00f3ry sam wyda\u0142 tysi\u0105c fa\u0142szywych akt\u00f3w chrztu. Rolnicy deklarowali, \u017ce po\u0142o\u017c\u0105 si\u0119 na torach, aby uniemo\u017cliwi\u0107 przejazd poci\u0105g\u00f3w. Rzemie\u015blnicy ukrywali \u017byd\u00f3w na zapleczach swoich zak\u0142ad\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Sprzeciw wobec decyzji o deportacji wyrazi\u0142o r\u00f3wnie\u017c wielu polityk\u00f3w. Faszystowski polityk Dimitur Peshev otwarcie sprzeciwi\u0142 si\u0119 planom deportacji i wraz z 43 przedstawicielami r\u00f3\u017cnych partii politycznych napisa\u0142 list do premiera, w kt\u00f3rym t\u0142umaczy\u0142, \u017ce \u201etakie dzia\u0142anie jest nie do przyj\u0119cia, nie tylko dlatego, \u017ce bu\u0142garscy obywatele nie mog\u0105 by\u0107 wydaleni poza kraj, ale r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce mia\u0142oby to fatalne skutki i gro\u017ane konsekwencje dla kraju. By\u0142aby to niezas\u0142u\u017cona plama na bu\u0142garskim honorze\u201d.<\/span><\/p>\n

Po naciskach Borys III wycofa\u0142 si\u0119 i odwo\u0142a\u0142 rozkaz. Po dw\u00f3ch miesi\u0105cach niepewno\u015bci bu\u0142garscy \u017bydzi wr\u00f3cili do swoich dom\u00f3w, ku zadziwieniu nazist\u00f3w. \u201eJestem g\u0142\u0119boko przekonany, \u017ce premier i rz\u0105d chc\u0105 d\u0105\u017cy\u0107 do ostatecznego i radykalnego rozwi\u0105zania kwestii \u017cydowskiej\u201d \u2013 pisa\u0142 ambasador Niemiec w Bu\u0142garii \u2013 \u201eJednak\u017ce jest to utrudnione przez mentalno\u015b\u0107 Bu\u0142gar\u00f3w, kt\u00f3rym brakuje naszego ideologicznego o\u015bwiecenia\u201d.<\/span><\/p>\n

Hitler dosta\u0142 sza\u0142u. Podczas spotkania z kr\u00f3lem stanowczo za\u017c\u0105da\u0142 deportacji \u017byd\u00f3w. Krzycz\u0105c jak szaleniec, zaatakowa\u0142 Borysa III i Bu\u0142gari\u0119 w potoku oskar\u017ce\u0144 i gr\u00f3\u017ab. Borys III spokojnie wyja\u015bni\u0142, \u017ce Bu\u0142garia potrzebuje \u017byd\u00f3w do pracy. I cho\u0107 Hitler mu nie uwierzy\u0142, to nie chcia\u0142 traci\u0107 wojennego sojusznika. Zaakceptowa\u0142 pozostanie \u017byd\u00f3w tak d\u0142ugo, jak b\u0119d\u0105 umieszczeni w obozach. 20 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w zosta\u0142o wi\u0119c wywiezionych z Sofii, ale nikogo nie wys\u0142ano poza granice kraju.<\/span><\/p>\n

Deportacja \u017byd\u00f3w z Bu\u0142garii nigdy si\u0119 nie odby\u0142a. By\u0142 to jedyny kraj w Europie Wschodniej, gdzie \u017bydzi unikn\u0119li Zag\u0142ady. Ta historia znana jest w\u015br\u00f3d bu\u0142garskich \u017byd\u00f3w jako \u201ecud narodu \u017cydowskiego\u201d. Czy by\u0142 to jednak cud? Ani to \u201eniewyt\u0142umaczalne zjawisko\u201d, ani \u017caden \u201eszcz\u0119\u015bliwy zbieg okoliczno\u015bci\u201d. Bardzo to przecie\u017c wyt\u0142umaczalne, \u015bwiadome i nieprzypadkowe.<\/span><\/p>\n

Historia ratowania bu\u0142garskich \u017byd\u00f3w przez dekady nie by\u0142a dostatecznie dobrze znana. G\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce w czasie komunizmu nie chciano promowa\u0107 opowie\u015bci o tym, jak znienawidzony przez komunist\u00f3w kr\u00f3l wesp\u00f3\u0142 z Ko\u015bcio\u0142em przyczynili si\u0119 do uratowania oko\u0142o 50 tysi\u0119cy os\u00f3b. Dopiero rok 89\u2019 pozwoli\u0142 na dost\u0119p do dokument\u00f3w i powolne odkrywanie tej nies\u0142ychanej historii. Protest bu\u0142garskiego spo\u0142ecze\u0144stwa przeciwko Zag\u0142adzie znalaz\u0142 wyraz w filmie dokumentalnym \u201eThe Optimists\u201d z 2001 roku.<\/span><\/p>\n

Biblijny cud purimowy z \u201eKsi\u0119gi Estery\u201d polega\u0142 na tym, \u017ce znalaz\u0142a si\u0119 kobieta, kt\u00f3ra ogarn\u0119\u0142a to, co dzieje si\u0119 wok\u00f3\u0142 niej. Potrafi\u0142a zaryzykowa\u0107, cho\u0107 igraszki z kr\u00f3lem mog\u0142y sko\u0144czy\u0107 si\u0119 dla niej \u015bmierci\u0105. W tej opowie\u015bci nie ma odniesie\u0144 do Boga. Bohaterka nie modli si\u0119 o cud, skupia si\u0119 na powodzeniu swoich dzia\u0142a\u0144. To historia akcji i nie zak\u0142\u00f3ca jej jaka\u015b boska, nadnaturalna ingerencja, ofiary, b\u0142agania czy psalmy. Cudem jest Estera. Trzy dni nic nie je, \u017ceby dobrze wygl\u0105da\u0107. \u0141adnie si\u0119 ubiera. W ko\u0144cu wieczory z kr\u00f3lem na piciu wina si\u0119 nie ko\u0144cz\u0105, a pomi\u0119dzy imprezami nie ma czasu na wzywanie Boga.<\/span><\/p>\n

Cudem jest dzia\u0142anie.<\/span><\/p>\n

Za rok okr\u0105g\u0142a, pi\u0119\u0107dziesi\u0105ta rocznica Marca.<\/span><\/p>\n

W Marcu cud\u00f3w nie by\u0142o.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia na Purim: 74. rocznica uratowania bu\u0142garskich \u017byd\u00f3w MICHA\u0141 BOJANOWSKI Pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy uratowanie bu\u0142garskich \u017byd\u00f3w (Sofia, Bu\u0142garia) \/fot. CHIDUSZ 2016 10 MARCA 1943 ROKU DO BU\u0141GARII PRZYBY\u0141Y POCI\u0104GI NIEMIECKICH KOLEI, BY PRZETRANSPORTOWA\u0106 \u017bYD\u00d3W DO OBOZ\u00d3W ZAG\u0141ADY. O TRZECIEJ NAD RANEM BU\u0141GARSKA POLICJA ROZPOCZ\u0118\u0141A AKCJ\u0118 WYSIEDLE\u0143CZ\u0104. POD ESKORT\u0104 UZBROJONYCH POLICJANT\u00d3W PRZEPROWADZONO \u017bYD\u00d3W NA MIEJSCE ZBI\u00d3RKI, GDZIE […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50890"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50890"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50890\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50901,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50890\/revisions\/50901"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50890"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50890"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50890"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}