{"id":51167,"date":"2017-03-30T17:09:48","date_gmt":"2017-03-30T15:09:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=51167"},"modified":"2017-03-30T06:22:52","modified_gmt":"2017-03-30T04:22:52","slug":"02-09-15","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=51167","title":{"rendered":"Polskie i \u017cydowskie wojny teatralne"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Polskie i \u017cydowskie wojny teatralne<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

MICHA\u0141 BOJANOWSKI<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"ProtestProtest aktor\u00f3w po spektaklu Wycinka w re\u017c. Krystiana Lupy \/fot. Chidusz 2016<\/em><\/span><\/p>\n

Teatr \u017bydowski w Warszawie, po kr\u00f3tkim o\u017cywieniu, zostaje zamkni\u0119ty w czerwcu 2016. Dochodzi do niezrozumia\u0142ej publicznej awantury pomi\u0119dzy dwiema \u017cydowskimi organizacjami zamkni\u0119tymi w jednym budynku, kt\u00f3ra obna\u017ca przede wszystkim w\u0105tpliwe relacje, jakie je \u0142\u0105cz\u0105 i brak ch\u0119ci porozumienia.<\/strong><\/span><\/p>\n

We wrze\u015bniu 2016 dyrektorem wroc\u0142awskiego Teatru Polskiego zostaje Cezary Morawski. Aktor, z b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem w\u0142adz wojew\u00f3dztwa i Ministra Kultury, sprowadza instytucj\u0119, kt\u00f3ra si\u0119gn\u0119\u0142a artystycznych wy\u017cyn, do ziemi, a raczej na dno. Nie pomaga og\u00f3lnopolski protest do\u015b\u0107 zintegrowanego \u015brodowiska teatralnego i wroc\u0142awskiej publiczno\u015bci. Nieprzemy\u015blana decyzja w\u0142adz rujnuje dorobek wa\u017cnej instytucji \u2013 p\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej w teatrze nie ma premier, repertuar jest prawie pusty, najwa\u017cniejsi aktorzy zostali zwolnieni b\u0105d\u017a odeszli, a wszyscy przygl\u0105damy si\u0119 chyba najbardziej spektakularnemu demonta\u017cowi instytucji kultury w Polsce.<\/span><\/p>\n

Te dwa teatry wi\u0119cej dzieli, ni\u017c \u0142\u0105czy. Oba jednak w 2016 roku zosta\u0142y poddane powa\u017cnej, cho\u0107 zupe\u0142nie odmiennej, pr\u00f3bie. \u017bydowski j\u0105 przetrzyma\u0142, a Polski, nawet je\u015bli zmieni si\u0119 jego dyrektor, b\u0119dzie musia\u0142 jeszcze d\u0142ugo podnosi\u0107 si\u0119 z upadku.<\/span><\/p>\n

I<\/h1>\n

15 czerwca 2016 roku Teatr \u017bydowski im. Ester Rachel i Idy Kami\u0144skich w Warszawie, jeden z dw\u00f3ch europejskich teatr\u00f3w \u017cydowskich graj\u0105cych w jidysz, wystawia \u201eSkrzypka na dachu\u201d tu\u017c obok swojej siedziby, na \u015brodku placu Grzybowskiego.<\/span><\/p>\n

Nie dlatego, \u017ce postanawia zorganizowa\u0107 plenerowe widowisko, ale dlatego, \u017ce nowy w\u0142a\u015bciciel obiektu, w kt\u00f3rym mie\u015bci\u0142 si\u0119 teatr, firma Ghelamco \u2013 zamkn\u0119\u0142a budynek twierdz\u0105c, \u017ce stanowi on zagro\u017cenie dla \u017cycia os\u00f3b w nim przebywaj\u0105cych.<\/span><\/p>\n

Tu si\u0119 nic nie zmienia: Stary Tewje Mleczarz ju\u017c nie tylko zastanawia si\u0119, czy wyda\u0107 swoje c\u00f3rki za m\u0105\u017c zgodnie z tradycj\u0105, czy mo\u017ce jednak da\u0107 im woln\u0105 r\u0119k\u0119 i pozwoli\u0107 i\u015b\u0107 za g\u0142osem serca, ale musi \u2013 zgodnie z inn\u0105, mniej przyjemn\u0105 tradycj\u0105 \u2013 rzeczywi\u015bcie opu\u015bci\u0107 miejsce, w kt\u00f3rym prze\u017cy\u0142 ca\u0142e swoje \u017cycie, i \u2013 zgodnie z t\u0105 sam\u0105 tradycj\u0105 \u2013 nie ma za bardzo gdzie si\u0119 podzia\u0107. Nie wyjedzie ju\u017c z Anatewki do Warszawy, bo problem ma w\u0142a\u015bnie w Warszawie.<\/span><\/p>\n

Staje bezradny w centrum miasta i pr\u00f3buje co\u015b pokaza\u0107, m\u00f3wi\u0107 o swojej tradycji, a tymczasem Warszawa staje si\u0119 \u015bwiadkiem nie do ko\u0144ca zrozumia\u0142ej publicznej awantury mi\u0119dzy dwiema \u017cydowskimi organizacjami.<\/span><\/p>\n

Po jednej stronie mamy bowiem Towarzystwo Spo\u0142eczno-Kulturalne \u017byd\u00f3w w Polsce, kt\u00f3re w tej przepychance podkre\u015bla, \u017ce jest najstarsz\u0105 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 organizacj\u0105 \u017cydowsk\u0105 w Polsce. Nie jest to jednak jaka\u015b specjalna zas\u0142uga, bo komuni\u015bci zamkn\u0119li wi\u0119kszo\u015b\u0107 organizacji \u017cydowskich, b\u0142ogos\u0142awi\u0105c utworzonemu przez siebie, politycznie poprawnemu Towarzystwu, kt\u00f3re mia\u0142o szybko zast\u0105pi\u0107 zr\u00f3\u017cnicowane \u017cycie \u017cydowskie w kraju.<\/span><\/p>\n

Po drugiej stronie barykady znajduje si\u0119 natomiast Teatr \u017bydowski, przez lata zapomniana scena teatralna w centrum Warszawy, na kt\u00f3rej deskach od wyjazdu doskona\u0142ej Idy Kami\u0144skiej z Polski w 1968 roku, nie pojawia\u0142y si\u0119 wa\u017cne spektakle. Teatr, kt\u00f3rego nie traktowano powa\u017cnie, o kt\u00f3rym ma\u0142o kto pami\u0119ta\u0142. O aktorach m\u00f3wiono, \u017ce to amatorzy (szkoleni zazwyczaj w Studium Aktorskim przy Teatrze), o spektaklach, \u017ce cepelia, \u017ce to w\u0142a\u015bnie Tewje Mleczarz wyznacza jego artystyczne horyzonty i rozumienie kultury \u017cydowskiej (do\u015b\u0107 wyobrazi\u0107 sobie Mleczarza bez sztetla, \u017ceby zrozumie\u0107, jakie to niesie konsekwencje).<\/span><\/p>\n

II<\/h1>\n

I biedny Tewje m\u00f3g\u0142by tak sobie d\u0142ugo marudzi\u0107 w zapomnieniu na placu Grzybowskim o swoim losie\u2026<\/span><\/p>\n

Tyle \u017ce dwa lata przed t\u0105 afer\u0105, po \u015bmierci wieloletniego dyrektora Teatru \u017bydowskiego Szymona Szurmieja, w\u0142adz\u0119 przej\u0119\u0142a jego \u017cona, Go\u0142da Tencer. Wiele os\u00f3b postulowa\u0142o zorganizowanie konkursu na to stanowisko, bo niewielu wierzy\u0142o, \u017ce scena przy Grzybowskim powinna funkcjonowa\u0107 tak, jak dotychczas: bez prowadzonej na wysokim poziomie dyskusji z tradycj\u0105, bez g\u0142o\u015bnych spektakli. Z \u017con\u0105 wieloletniego dyrektora za sterami.<\/span><\/p>\n

Go\u0142da Tencer musia\u0142a wi\u0119c obieca\u0107, \u017ce co\u015b si\u0119 zmieni w teatrze i tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o. Zatrudni\u0142a zdolnych, nie\u017cydowskich re\u017cyser\u00f3w, aby, jak to wyrazi\u0142a, przewietrzyli teatr, ale bez robienia przeci\u0105gu. Uda\u0142o si\u0119: recenzenci gonili do \u017bydowskiego na now\u0105 ods\u0142on\u0119 \u201eDybuka\u201d w re\u017cyserii Mai Kleczewskiej, m\u00f3wi\u0105c o \u201enowym otwarciu\u201d. O Teatrze zacz\u0119to m\u00f3wi\u0107 (a to ju\u017c bardzo du\u017co!), zaprasza\u0107 na festiwale, czym\u015b normalnym sta\u0142o si\u0119 p\u00f3j\u015bcie tam na spektakl, a \u201eDybuk\u201d dosta\u0142 nawet nagrod\u0119 teatraln\u0105. Po ponad 40 latach przebywania na teatralnej pustyni \u2013 \u017bydowski do\u0142\u0105czy\u0142 do grona uznanych warszawskich instytucji kultury.<\/span><\/p>\n

I w samym \u015brodku tego \u201edobrego zamieszania\u201d nagle budynek teatru zosta\u0142 zamkni\u0119ty. Niezale\u017cnie od tego, co i kto zrobi\u0142, kto by\u0142 winny, a kto niewinny, rezultat by\u0142 taki, \u017ce teatr przesta\u0142 gra\u0107.<\/span><\/p>\n

TSK\u017b, kt\u00f3re sprzeda\u0142o deweloperowi budynek sfinansowany w latach 70-tych przez JOINT, wykona\u0142o prosty i bardzo sensowny zabieg: stary budynek w centrum Warszawy zostanie zast\u0105piony nowym, w kt\u00f3rym siedzib\u0119 b\u0119dzie mia\u0142 te\u017c niezmiennie Teatr \u017bydowski. Inwestycj\u0119 sfinansuje deweloper, kt\u00f3ry obok postawi sobie wie\u017cowiec. Wszyscy b\u0119d\u0105 zadowoleni: najstarsza dzia\u0142aj\u0105ca organizacja \u017cydowska b\u0119dzie mia\u0142a now\u0105, \u015bwietn\u0105 siedzib\u0119, a teatr nowoczesn\u0105 scen\u0119 i wyposa\u017cenie w nowoczesnym budynku, nie dok\u0142adaj\u0105c do tego ani z\u0142ot\u00f3wki. Chyba ka\u017cdy sensowny menad\u017cer tak by post\u0105pi\u0142, nie mog\u0105c sfinansowa\u0107 takiej inwestycji samodzielnie. (Go\u0142da Tencer pami\u0119ta chyba podobn\u0105 sytuacj\u0119 ze sprzeda\u017cy dzia\u0142ki, na kt\u00f3rej stoi obecnie Cosmopolitan, gdzie pierwotnie jej Fundacja Shalom planowa\u0142a zbudowa\u0107 wie\u017cowiec).<\/span><\/p>\n

Problem tylko w tym, \u017ce \u2013 zgodnie z wersj\u0105 \u017bydowskiego \u2013 na czas remontu TSK\u017b (albo te\u017c deweloper) mia\u0142o zapewni\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 normalnego funkcjonowania teatru.<\/span><\/p>\n

Bezzasadne by\u0142oby opisywanie wielomiesi\u0119cznej publicznej \u2013 i podkre\u015blmy raz jeszcze \u2013 niezbyt zrozumia\u0142ej przepychanki mi\u0119dzy Teatrem a TSK\u017b-em, w kt\u00f3rej TSK\u017b obwinia w\u0142adze \u017bydowskiego o niezastosowanie si\u0119 do pr\u00f3\u015bb o konieczne dla zachowania bezpiecze\u0144stwa remonty budynku, a Teatr utrzymuje, \u017ce budynek by\u0142 w stanie nadaj\u0105cym si\u0119 do u\u017cytkowania, \u017ce remonty nie by\u0142y konieczne. Deweloper musia\u0142 wi\u0119c budynek zamkn\u0105\u0107 ze wzgl\u0119du na zagro\u017cenie \u017cycia os\u00f3b w nim przebywaj\u0105cych, pokazuj\u0105c stosowne postanowienia inspektor\u00f3w budowlanych. Z kolei Teatr protestowa\u0142, odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do innych instancji, pokazywa\u0142 pisma innych inspektor\u00f3w. Ostatecznie budynek zamkni\u0119to, TSK\u017b musia\u0142o broni\u0107 si\u0119 przed atakami o niszczenie kultury \u017cydowskiej, a Teatr musia\u0142 przesta\u0107 gra\u0107.<\/span><\/p>\n

I cho\u0107 dwa lata wcze\u015bniej \u017bydowski wr\u00f3ci\u0142 z teatralnej pustyni, to jednak protestowa\u0142 przeciwko swojemu zamkni\u0119ciu w teatralnym osamotnieniu. Oburzy\u0142o si\u0119 jednak, co nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, wielu warszawiak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Po paru miesi\u0105cach sytuacja zosta\u0142a wzgl\u0119dnie opanowana: spektakle s\u0105 grane na zmian\u0119 w Klubie Dow\u00f3dztwa Garnizonu Warszawa i w kilku innych miejscach w Warszawie. Od grudnia 2016 roku zn\u00f3w s\u0105 wystawiane premiery.<\/span><\/p>\n

Aktorzy wychodz\u0105 na scen\u0119 albo raczej na r\u00f3\u017cne sceny.<\/span><\/p>\n

III<\/h1>\n

Oto na scenie przygotowuj\u0105 si\u0119 w napi\u0119ciu do kolacji szabatowej, rozdaj\u0105 publiczno\u015bci cha\u0142ki, wino, zapalaj\u0105 \u015bwiece, kto\u015b niepewnie zak\u0142ada kip\u0119 (kt\u00f3r\u0105 zreszt\u0105 szybko \u2013 skarcony \u2013 zdejmuje). Pr\u00f3buje odmawia\u0107 b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo nad chlebem. Poziom sztuczno\u015bci i absurdu osi\u0105ga szczyty \u2013 ka\u017cdy, kto by\u0142 cho\u0107 na kilku uroczystych kolacjach szabatowych, dostaje sza\u0142u. Jednak o to w\u0142a\u015bnie chodzi.<\/span><\/p>\n

Wielki st\u00f3\u0142 szabatowy, kt\u00f3ry za moment stanie si\u0119 zwyk\u0142\u0105 scen\u0105, pokryty jest piaskiem. Tak rozpoczynaj\u0105 si\u0119 \u201eAktorzy \u017cydowscy\u201d w re\u017cyserii Anny Smolar, drugi najwa\u017cniejszy, autotematyczny spektakl, kt\u00f3ry powsta\u0142 po obj\u0119ciu posady dyrektorki przez Go\u0142d\u0119 Tencer. W takiej kondycji by\u0142 \u017bydowski: niewybredny widz spodziewa si\u0119 t\u0119pego odgrywania rytua\u0142\u00f3w albo klasyki gatunku rodem z ojc\u00f3w (bo nawet nie matek) literatury jidysz. \u017bydowski b\u0142\u0105ka si\u0119 po pustyni i jak to na pustyni, niewiele si\u0119 tam dzieje, ale jest za to du\u017co piasku.<\/span><\/p>\n

Rytua\u0142 jednak zostaje przerwany, aktorzy zaczynaj\u0105 opowiada\u0107 o sobie. Jedni s\u0105 \u017bydami-Polakami (koncept nadal przez wielu niemo\u017cliwy do przyj\u0119cia), inni Polakami albo \u017bydami przez zasiedzenie.<\/span><\/p>\n

Czym jest kultura \u017cydowska w Teatrze \u017bydowskim? Ani to Tora, ani Talmud, to \u201epadubaski\u201d \u2013 ironicznie przekonuj\u0105 tw\u00f3rcy \u2013 \u017cydowskie kroki taneczne prezentowane chocia\u017cby w \u201eSkrzypku na dachu\u201d, cel i \u015brodek tej grupy teatralnej. Padubaski wykonywane w du\u017cej mierze przez nie-\u017byd\u00f3w: \u201egrup\u0119 pochodz\u0105c\u0105 z wi\u0119kszo\u015bci, pr\u00f3buj\u0105c\u0105 pom\u00f3c mniejszo\u015bci by\u0107 troch\u0119 wi\u0119ksz\u0105 mniejszo\u015bci\u0105\u201d. W kraju wi\u0119kszo\u015bci tworz\u0105 w j\u0119zyku mniejszo\u015bci, dla publiczno\u015bci, kt\u00f3ra sk\u0142ada si\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci z wi\u0119kszo\u015bci nierozumiej\u0105cej j\u0119zyka mniejszo\u015bci. Zreszt\u0105 i mniejszo\u015b\u0107 praktycznie ju\u017c nie zna jidysz i od dawna u\u017cywa tylko j\u0119zyka wi\u0119kszo\u015bci \u2013 bo jidysz przetrwa\u0142 g\u0142\u00f3wnie (w ustawie o mniejszo\u015bciach narodowych i) w Teatrze \u017bydowskim).<\/span><\/p>\n

Bycie \u017bydem we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce jest bardzo OK, jednak bycie aktorem \u017cydowskim to nadal \u015brodowiskowe wykluczenie, pustynia. A na pewno by\u0142o tak do momentu, gdy pojawili si\u0119 \u201eAktorzy\u201d. Okazuje si\u0119, \u017ce ci niby-nieprofesjonali\u015bci tworz\u0105 dobre przedstawienie i \u017ce bycie aktorem \u017cydowskim mo\u017ce by\u0107 tak samo na topie, jak bycie \u017bydem. To przedstawienie o grupie aktorskiej \u017bydowskiego by\u0142o dla zespo\u0142u prze\u0142omowym momentem.<\/span><\/p>\n

To r\u00f3wnie\u017c prze\u0142omowy moment dla samego teatru \u2013 po raz pierwszy \u017bydowski krytycznie przygl\u0105da si\u0119 samemu sobie. Szczerze m\u00f3wi o swojej kondycji: o jednolitym, nijak nieprzystaj\u0105cym do rzeczywisto\u015bci repertuarze, o stereotypach, o mniejszo\u015bci i wi\u0119kszo\u015bci zespo\u0142u teatralnego, o tym, \u017ce granie w jidysz w kraju, w kt\u00f3rym nikt na co dzie\u0144 si\u0119 nim nie pos\u0142uguje, nale\u017ca\u0142oby \u2013 delikatnie m\u00f3wi\u0105c \u2013 przemy\u015ble\u0107.<\/span><\/p>\n

I pyta o swoj\u0105 \u017cydowsko\u015b\u0107: czy repertuar powinien wykracza\u0107 poza klasyk\u0119 literatury \u017cydowskiej? Czy powinny by\u0107 tam sztuki \u201enie\u017cydowskie\u201d? Nie\u017cydowscy re\u017cyserzy? Aktorzy? To pytania absolutnie podstawowe, kt\u00f3rych nikt przez dekady panowania Szymona Szurmieja nie pozwala\u0142 zadawa\u0107, mimo \u017ce Anatewka po 1968 roku zdecydowanie opustosza\u0142a.<\/span><\/p>\n

Go\u0142da Tencer, dyrektorka teatru, organizuje coroczny festiwal Warszawa Singera. Edycja w 2016 roku, z racji awantury wok\u00f3\u0142 \u017bydowskiego, mia\u0142a dodatkowy wymiar. Dwa teatry w Warszawie przyj\u0119\u0142y na ten czas go\u015bcinnie \u017bydowski pod swoje skrzyd\u0142a, a w ramach festiwalu zorganizowano debat\u0119 na temat kondycji teatru \u017cydowskiego w og\u00f3le, z kt\u00f3rej niewiele jednak wynikn\u0119\u0142o. Jeden z panelist\u00f3w dziwi\u0142 si\u0119, \u017ce \u017bydowski zosta\u0142 opuszczony przez \u015brodowisko teatralne w Polsce, \u017ce nie urz\u0105dzi\u0142o ono og\u00f3lnopolskiego protestu.<\/span><\/p>\n

Ano nie urz\u0105dzi\u0142o, bo cz\u0119\u015b\u0107 w og\u00f3le nie rozumia\u0142a przepychanki mi\u0119dzy \u017cydowskimi instytucjami, pomy\u0142kowo zabrane stanowisko mog\u0142o skutkowa\u0107 przecie\u017c pos\u0105dzeniem o antysemityzm, a cz\u0119\u015b\u0107 widzia\u0142a tylko pustynny piasek, kt\u00f3ry nie opad\u0142 z aktorskich cha\u0142at\u00f3w, nie dostrzeg\u0142a otwarcia \u017bydowskiego.<\/span><\/p>\n

IV<\/h1>\n

W tym zadziwieniu o brak solidarno\u015bci z Teatrem by\u0142o jednak co\u015b wi\u0119cej: por\u00f3wnano sytuacj\u0119 \u017bydowskiego z Teatrem Polskim we Wroc\u0142awiu, w kt\u00f3rym w\u0142adze wojew\u00f3dztwa i Minister Kultury w pozostawiaj\u0105cy wiele do \u017cyczenia spos\u00f3b wybrali nowego dyrektora, co rozp\u0119ta\u0142o og\u00f3lnopolski protest, kt\u00f3ry nadal trwa i dawno wykroczy\u0142 poza granice Polski. Tyle \u017ce Teatr Polski to teatralne ferrari, a Teatr \u017bydowski w du\u017cej mierze wci\u0105\u017c (warszawska) syrenka.<\/span><\/p>\n

Trudno si\u0119 powstrzyma\u0107 przed komentarzem, \u017ce we Wroc\u0142awiu wybrano dyrektora zgodnie z now\u0105 wizj\u0105 polskiej kultury prezentowan\u0105 przez obecne w\u0142adze \u2013 Minister Kultury nie zareagowa\u0142 przez wiele miesi\u0119cy na systematyczne niszczenie tej sceny. Wybrano dyrektora, kt\u00f3ry nigdy nie rz\u0105dzi\u0142 \u017cadn\u0105 scen\u0105, znanego z telewizyjnego tasiemca o \u017cyciu zwyk\u0142ych ludzi, w kt\u00f3rym zdradza\u0142 swoj\u0105 ukochan\u0105 ma\u0142\u017conk\u0119, piel\u0119gniark\u0119 Mari\u0119 Zdu\u0144sk\u0105 (w kt\u00f3rej rol\u0119 i\u015bcie oscarowo wcieli\u0142a si\u0119 Ma\u0142gorzata Pie\u0144kowska).<\/span><\/p>\n

Cezary Morawski bezproblemowo przej\u0105\u0142 wi\u0119c w\u0142adz\u0119 w teatrze, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 w ostatnich latach najlepsz\u0105 polsk\u0105 scen\u0105, pe\u0142n\u0105 wybitnych, odwa\u017cnych spektakli, ogl\u0105danych i podziwianych na ca\u0142ym \u015bwiecie. Wybranie go na dyrektora by\u0142o zamachem na poziom artystyczny (prawie wszystkie spektakle, kt\u00f3re \u015bwiadczy\u0142y wcze\u015bniej o poziomie Teatru Polskiego, przesta\u0142y by\u0107 grane) i wolno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105 teatru w Polsce (w\u0105tpliwe prace komisji konkursowej zosta\u0142y ostro skrytykowane chocia\u017cby przez re\u017cysera Krystiana Lup\u0119, kt\u00f3ry uczestniczy\u0142 w wyborze).<\/span><\/p>\n

St\u0105d og\u00f3lnopolska solidarno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Aktorzy od pocz\u0105tku sezonu teatralnego po spektaklach wychodzili na scen\u0119 z zaklejonymi czarn\u0105 ta\u015bm\u0105 ustami. Usta zakleja\u0142a sobie r\u00f3wnie\u017c publiczno\u015b\u0107 \u2013 jak si\u0119 okaza\u0142o \u2013 nie\u017ale zorganizowana i najg\u0142o\u015bniejsza w Polsce. Protestowa\u0142a i protestuje wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u015brodowiska teatralnego w kraju \u2013 krytycznie o zmianie dyrektora wypowiedzia\u0142 si\u0119 tak\u017ce \u017bydowski podczas wystawie\u0144 \u201eAktor\u00f3w \u017cydowskich\u201d na wroc\u0142awskim Festiwalu Dramatu w grudniu 2016 toku \u2013 co jest kolejnym dowodem na odzyskan\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 \u017bydowskiego ze \u015brodowiskiem teatralnym w Polsce.<\/span><\/p>\n

Ustanowienie Morawskiego dyrektorem to ogromna strata dla polskiej kultury, poniewa\u017c po raz pierwszy od wielu lat w repertuarze Teatru Polskiego by\u0142y g\u0142\u00f3wnie przedstawienia na wysokim poziomie artystycznym i nie zanosi\u0142o si\u0119 w tej kwestii na jak\u0105kolwiek zmian\u0119. To tam Krystian Lupa stworzy\u0142 arcydzie\u0142o \u2013 genialn\u0105 \u201eWycink\u0119\u201d wg powie\u015bci austriackiego pisarza Thomasa Bernharda, najlepszy spektakl ostatnich lat w Polsce. To tam, na hucznie przygotowywanej Olimpiadzie Teatralnej w 2016 roku, mia\u0142a odby\u0107 si\u0119 premiera jego \u201eProcesu\u201d Kafki. Po wyborze nowego dyrektora re\u017cyser stwierdzi\u0142 jednak, \u017ce dalsza praca nad \u201eProcesem\u201d by\u0142aby zaakceptowaniem zmian w teatrze, na kt\u00f3re on zgodzi\u0107 si\u0119 nie mo\u017ce. Nowy dyrektor teatru \u0142udzi\u0142 si\u0119, \u017ce uda si\u0119 geniusza ug\u0142aska\u0107. Geniusz jednak uzna\u0142, \u017ce moralno\u015b\u0107 jest dla niego wa\u017cniejsza ni\u017c kolejna premiera. Zreszt\u0105 Morawski zwolni\u0142 (albo doprowadzi\u0142 do odej\u015bcia) znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zespo\u0142u teatralnego, zatem i tak nie by\u0142oby komu gra\u0107 w \u201eProcesie\u201d.<\/span><\/p>\n

Wart odnotowania jest r\u00f3wnie\u017c fakt, \u017ce to w\u0142a\u015bnie w Teatrze Polskim we Wroc\u0142awiu w spektaklu \u201eOni\u201d (kt\u00f3rego premiera odby\u0142a si\u0119 w maju 2016 roku) odniesiono si\u0119 do spalenia kuk\u0142y \u017byda na wroc\u0142awskim Rynku.<\/span><\/p>\n

Mocne s\u0105dy o intencjonalnym niszczeniu dorobku Teatru Polskiego potwierdzaj\u0105 propozycje repertuarowe nowego dyrektora, kt\u00f3ry zaprosi\u0142 z go\u015bcinnym wyst\u0119pem katolicki (?) Teatr Nie Teraz z Tarnowa. Teatr ten, zgodnie z opisem na stronie internetowej, odwo\u0142uje si\u0119 do warto\u015bci europejskich, do sztuki bia\u0142ego cz\u0142owieka, w kt\u00f3rej najwa\u017cniejszy jest B\u00f3g: \u201eNasz\u0105 Europ\u0119 ukszta\u0142towa\u0142 katolicyzm, a wi\u0119c wiara w m\u0119k\u0119, \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Jedyn\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 ksi\u0119g\u0105 jest Biblia, czyli Stary i Nowy Testament. Jedynym prawem jest Dekalog. A teatr jest po to, aby zmienia\u0107 \u015bwiat\u201d. Przez zmian\u0119 \u015bwiata ten teatr rozumie, \u017ce mamy wszystkich ludzi dopasowa\u0107 do konkretnie widzianego Boga i jedynie s\u0142usznej Tradycji. Nie na odwr\u00f3t. Teatr wypowiada sw\u00f3j radykalizm bardzo lekko, m\u00f3wi\u0105c na przyk\u0142ad jeszcze, \u017ce \u201eekumeniczne eksperymenty morduj\u0105 nasz\u0105 cywilizacj\u0119\u201d. I wyra\u017ca g\u0142\u0119bokie przekonanie, \u017ce \u201emodlitwa prawdziwa jak najbardziej rymuje si\u0119 ze sztuk\u0105 teatru, tak\u017ce teatru poszukuj\u0105cego\u201d.<\/span><\/p>\n

Niezbyt si\u0119 jednak rymuje, bo po pierwszym pokazie, kt\u00f3ry nie cieszy\u0142 si\u0119 zainteresowaniem publiczno\u015bci, musiano odwo\u0142a\u0107 drugi. Wroc\u0142awianie nie zainteresowali si\u0119 propozycj\u0105 nowego dyrektora i, dop\u00f3ki mogli, chodzili na \u201estare\u201d, \u201eniepoprawne\u201d spektakle, rzekomo pe\u0142ne nago\u015bci i stanowi\u0105ce obraz\u0119 dla Narodu Polskiego, a przynajmniej dla Polskiej Kultury.<\/span><\/p>\n

Jak zako\u0144czy si\u0119 ta sprawa, nadal nie wiadomo, cho\u0107 po wielu miesi\u0105cach protest\u00f3w radni sejmiku \u201edali zielone \u015bwiat\u0142o\u201d do odwo\u0142ania Morawskiego. Morawski jednak staje okoniem i zapowiedzia\u0142, \u017ce tak \u0142atwo nie odejdzie.<\/span><\/p>\n

W lutym repertuaru w\u0142a\u015bciwie brak, a Krystian Lupa nie mo\u017ce pokazywa\u0107 \u201eWycinki\u201d na zagranicznych festiwalach, poniewa\u017c dyrektor za\u017c\u0105da\u0142 zmiany obsady (po zwolnieniu wielu aktor\u00f3w bior\u0105cych udzia\u0142 w spektaklu), na co re\u017cyser zgodzi\u0107 si\u0119 nie m\u00f3g\u0142. Nie wiadomo zatem, czy dorobek ostatnich lat Teatru Polskiego zostanie cho\u0107 cz\u0119\u015bciowo uratowany. Nie mamy mechanizm\u00f3w broni\u0105cych o\u015brodki kultury przed dewastacj\u0105 polityk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"PoPo przej\u0119ciu w\u0142adzy w Teatrze Polskim we Wroc\u0142awiu przez Cezarego Morawskiego znaczna cz\u0119\u015b\u0107 wroc\u0142awskiej publiczno\u015bci solidarnie protestuje z tw\u00f3rcami (zak\u0142adaj\u0105c czarn\u0105 ta\u015bm\u0119 na usta i bojkotuj\u0105c teatr).<\/em><\/span><\/p>\n

V<\/span><\/h1>\n

Por\u00f3wnuj\u0105c \u017bydowski z Polskim nie dziwi brak og\u00f3lnopolskiego protestu w przypadku tego pierwszego, bo r\u00f3\u017cna jest skala tych dw\u00f3ch teatr\u00f3w i wa\u017cny jest polityczny kontekst \u015bmierci Teatru Polskiego.<\/span><\/p>\n

Otwarcie \u017bydowskiego, jeszcze przed \u201eAktorami \u017cydowskimi\u201d, sprawi\u0142 g\u0142o\u015bny \u201eDybuk\u201d w re\u017cyserii utalentowanej Mai Kleczewskiej. Entuzjazm \u015brodowiska jednak bra\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z tego, \u017ce \u017bydzi wr\u00f3cili z pustyni, nie z tego, \u017ce w \u017bydowskim powsta\u0142o arcydzie\u0142o.<\/span><\/p>\n

Kleczewsk\u0105 \u201eDybuk\u201d przer\u00f3s\u0142. A mo\u017ce przeros\u0142o j\u0105 wszystko wok\u00f3\u0142 niego, bo wystawia\u0142a go z okazji 65-lecia Teatru \u017bydowskiego, w przeddzie\u0144 72 rocznicy powstania w getcie warszawskim i nie mog\u0142a pewnie z racji na t\u0119 rocznic\u0119 zignorowa\u0107 ca\u0142ej tej wielkiej tradycji \u017cydowskiej, bo Teatr, znajduj\u0105cy si\u0119 w \u015brodku dawnego getta, chce by\u0107 stra\u017cnikiem pami\u0119ci o Zag\u0142adzie. Kleczewska nie chcia\u0142a odgrywa\u0107 tradycyjnego \u201eDybuka\u201d, mia\u0142a od\u015bwie\u017cy\u0107 scen\u0119, chcia\u0142a widocznie te\u017c od\u015bwie\u017cy\u0107 tekst dramatu Ans-kiego, z kt\u00f3rym ostatecznie spektakl ma niewiele wsp\u00f3lnego. Re\u017cyserka pr\u00f3bowa\u0142a rozprawi\u0107 si\u0119 z (nieswoimi?) stereotypami i, jak to czasami bywa w takich sytuacjach, rozprawi\u0142a si\u0119 z nimi nazbyt stereotypowo. Znana z niesubtelnych rozwi\u0105za\u0144 teatralnych zaserwowa\u0142a mieszank\u0119, w kt\u00f3rej w niezrozumia\u0142y spos\u00f3b stawia obok siebie elementy \u201epadubaskowej\u201d tradycji \u017bydowskiego, mro\u017c\u0105cych odwo\u0142a\u0144 do Zag\u0142ady, pokemon\u00f3w, dres\u00f3w, adidas\u00f3w i rabin\u00f3w w kapciach. Wszystko w scenografii sali pr\u00f3b Teatru \u017bydowskiego, aby uwypukli\u0107 rzekom\u0105 autotematyczno\u015b\u0107 tego spektaklu, kt\u00f3rej brak jest jego podstawow\u0105 wad\u0105.<\/span><\/p>\n

Na ka\u017cdym poziomie tego przedstawienia otrzymujemy spor\u0105 dawk\u0119 przesady: wykreowane postaci, stroje, muzyka, mnogo\u015b\u0107 dziwnych gad\u017cet\u00f3w wspieraj\u0105cych wielowymiarowy czas i miejsce akcji, po j\u0119zyki, bo spektakl, zgodnie z tradycj\u0105, grany jest cz\u0119\u015bciowo po polsku, a cz\u0119\u015bciowo w jidysz i po hebrajsku. Za du\u017co tego wszystkiego, nawet najbardziej wytrawny poszukiwacz cytat\u00f3w i odniesie\u0144 zm\u0119czy si\u0119 po kilku minutach. Przedstawienie teatralne powinno wci\u0105ga\u0107, Dybuk Kleczewskiej nie wci\u0105ga, rozczarowuje.<\/span><\/p>\n

Jednak to nie jest tutaj najwa\u017cniejsze. W ka\u017cdym teatrze zdarzaj\u0105 si\u0119 spektakle na r\u00f3\u017cnym poziomie, a nie ka\u017cde dzie\u0142o sztuki musi by\u0107 przecie\u017c arcydzie\u0142em. \u201eDybuk\u201d Kleczewskiej jest przegadany i niewybitny, jednak jest to przedstawienie na tyle dobre, \u017ce mog\u0142oby znale\u017a\u0107 si\u0119 w repertuarze powa\u017cnego teatru i to jest tutaj wa\u017cn\u0105, wcale niema\u0142\u0105 zmian\u0105. I w tym sensie by\u0142o to nowe otwarcie warszawskiego Teatru \u017bydowskiego, cho\u0107 spektakl nie poradzi\u0142 sobie z ca\u0142ym baga\u017cem rocznic i odniesie\u0144, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych zosta\u0142 zbudowany, ze specyfik\u0105 Teatru \u017bydowskiego (padubaski, jidysz, og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c \u201etradycja\u201d).<\/span><\/p>\n

Miejmy nadziej\u0119, \u017ce za jaki\u015b czas \u017bydowski przeniesie si\u0119 do nowoczesnej siedziby, a jego repertuar wype\u0142ni si\u0119 spektaklami przynajmniej na miar\u0119 \u201eDybuka\u201d czy \u201eAktor\u00f3w\u201d, kt\u00f3rymi zd\u0105\u017cy\u0142 ostatnio udowodni\u0107 swoj\u0105 zdolno\u015b\u0107 do budowania powa\u017cnego repertuaru. A wtedy na pewno w zdrowym, intelektualnym fermencie, powstan\u0105 bardzo dobre produkcje.<\/span><\/p>\n

VI<\/h1>\n

W listopadzie 2016 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie pojawi\u0142 si\u0119 kiepski spektakl w re\u017cyserii Micha\u0142a Zadary \u201eMatka Courage i jej dzieci\u201d. \u015awiat przej\u0119ty jest tragedi\u0105 Aleppo, natomiast Zadara postanowi\u0142 przenie\u015b\u0107 sztuk\u0119 Brechta do jakiej\u015b absurdalnej Warszawy z niedalekiej przysz\u0142o\u015bci, gdzie \u017co\u0142nierze chodz\u0105 w he\u0142mach z napisem EU, warszawskie wie\u017cowce le\u017c\u0105 w gruzach, a katolicy chc\u0105 wyr\u017cn\u0105\u0107 niekatolik\u00f3w. Nie pomog\u0142a gwiazdorska obsada (Stenka i Zamachowski), bo spektaklu nie da si\u0119 ogl\u0105da\u0107, cho\u0107 na fali naszej ma\u0142ej polskiej wojny o warto\u015bci katolickie, w kt\u00f3rej ostatecznie zawsze dostaje si\u0119 w\u0142a\u015bnie warto\u015bciom katolickim, mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce temat chwyci.<\/span><\/p>\n

I gdy nie chwyci\u0142, przypomniano, \u017ce pierwszym i zarazem najlepszym wystawieniem \u201eMatki Courage\u201d by\u0142 spektakl zrealizowany w latach 50. przez Id\u0119 Kami\u0144sk\u0105 w Teatrze \u017bydowskim. Kami\u0144ska mistrzowsko przenios\u0142a dramat Brechta na wojenn\u0105 tu\u0142aczk\u0119 \u017byd\u00f3w, dbaj\u0105c przy tym o najwa\u017cniejsze: nie odrywa\u0142a teatru od otaczaj\u0105cej go rzeczywisto\u015bci. I tego nale\u017ca\u0142oby \u017cyczy\u0107 \u017bydowskiemu na nowe otwarcie.<\/span><\/p>\n

27 marca 2017 \u2013 kultura \/ CHIDUSZ 34 – 1\/2017<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Polskie i \u017cydowskie wojny teatralne MICHA\u0141 BOJANOWSKI Protest aktor\u00f3w po spektaklu Wycinka w re\u017c. Krystiana Lupy \/fot. Chidusz 2016 Teatr \u017bydowski w Warszawie, po kr\u00f3tkim o\u017cywieniu, zostaje zamkni\u0119ty w czerwcu 2016. Dochodzi do niezrozumia\u0142ej publicznej awantury pomi\u0119dzy dwiema \u017cydowskimi organizacjami zamkni\u0119tymi w jednym budynku, kt\u00f3ra obna\u017ca przede wszystkim w\u0105tpliwe relacje, jakie je \u0142\u0105cz\u0105 i brak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51167"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51167"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51167\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51189,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51167\/revisions\/51189"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51167"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51167"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51167"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}