{"id":51536,"date":"2017-04-28T17:09:53","date_gmt":"2017-04-28T15:09:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=51536"},"modified":"2017-04-25T14:24:16","modified_gmt":"2017-04-25T12:24:16","slug":"20-09-17","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=51536","title":{"rendered":"FASCYNUJ\u0104CY \u017bYDOWSKI INTELEKTUALISTA"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>FASCYNUJ\u0104CY \u017bYDOWSKI INTELEKTUALISTA<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Walter \u017belazny<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

W stulecie \u015bmierci Ludwika Zamenhofa \u201eWirtualny Sztetl\u201d przygotowa\u0142 dla Pa\u0144stwa szereg tekst\u00f3w pi\u00f3ra prof. Waltera \u017belaznego, kre\u015bl\u0105cych sylwetk\u0119 tej wybitnej postaci o \u015bwiatowym rozg\u0142osie.<\/strong><\/span><\/p>\n

Ludwik Zamenhof (1859\u20131917) jest znany w zasadzie wy\u0142\u0105cznie jako tw\u00f3rca j\u0119zyka esperanto; takim rozs\u0142awili go esperanty\u015bci. Nieznany jest jako intelektualista, kt\u00f3rego niekt\u00f3re prace odnalezione po latach zdumiewaj\u0105 sw\u0105 wizj\u0105. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce olbrzymia cz\u0119\u015b\u0107 jego dorobku sp\u0142on\u0119\u0142a w archiwach rodzinnych w Warszawie, 25 wrze\u015bnia 1939 r., od wybuchu niemieckiej bomby. J\u0119zyk esperanto stworzy\u0142 w 28. roku \u017cycia; nigdy j\u0119zyk ten nie wymaga\u0142 poprawek. Idee spo\u0142eczne i religijne tworzy\u0142 za\u015b przez p\u00f3\u0142 wieku i wszystkie wielokrotnie poprawia\u0142, nie ko\u0144cz\u0105c my\u015bli. Wskazane jest wi\u0119c spojrze\u0107 na Zamenhofa jako fascynuj\u0105cego intelektualist\u0119.<\/span><\/p>\n

Ludwik Zamenhof, fot. NAC<\/em><\/span><\/p>\n

Zamenhof odrzuci\u0142 wszystkie z program\u00f3w \u017cydowskich swej epoki i stworzy\u0142 w\u0142asny Hilelizm (nazwany tak w ho\u0142dzie dla Hillela), a nast\u0119pnie Humanitaryzm (w oryginale esperanckim Homaranismo), kt\u00f3ry:<\/span><\/p>\n

nie wykorzeniaj\u0105c cz\u0142owieka z jego ojczyzny, z jego j\u0119zyka i z jego wyznania, pozwoli mu pokona\u0107 wszelkie sprzeczno\u015bci swego narodowo-religijnego pod\u0142o\u017ca i porozumie\u0107 si\u0119 z wszystkimi lud\u017ami, wszelkich j\u0119zyk\u00f3w i religii na neutralnie ludzkim fundamencie, wed\u0142ug zasady wzajemnej.<\/span><\/p>\n

W ka\u017cdym z \u00f3wczesnych program\u00f3w rozwi\u0105zania kwestii \u017cydowskiej Zamenhof widzi wi\u0119cej wad ni\u017c zalet. Terytoriali\u015bci \u2013 jego zdaniem \u2013 nie zwo\u0142aj\u0105 w jedno miejsce kilku milion\u00f3w \u017byd\u00f3w, by stworzy\u0107 w\u0142asne pa\u0144stwo, to niemo\u017cliwe. Odrzuca jidyszyzm. \u201eCo prawda my, \u017bydzi wschodnioeuropejscy, mamy wsp\u00f3lny j\u0119zyk (\u2026) to \u017cargon. (…) Ale taki nar\u00f3d, doskonal\u0105cy germa\u0144ski dialekt w zonie rosyjsko-polskiej mi\u0119dzy Ba\u0142tykiem a Morzem Czarnym nigdy nieuznany by zosta\u0142 przez \u017cadne hebrajskie stronnictwo (…)\u201d. R\u00f3wnocze\u015bnie Zamenhof zredaguje pierwsz\u0105 w dziejach gramatyk\u0119 jidysz. Dovid Katz (jeden z najwybitniejszych specjalist\u00f3w od jidysz), ol\u015bniony po dziesi\u0119cioleciach odnalezion\u0105 gramatyk\u0105 jidysz napisze: \u201enawet dzi\u015b, gdyby j\u0105 wyda\u0107, by\u0142oby to historyczno-naukow\u0105 sensacj\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Najmocniej Zamenhof przeciwstawia si\u0119 programom asymilacyjnym, w zwi\u0105zku z tym r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015bciowo Haskali, pisze: \u201eNie wierzy\u0142 w to, \u017ce same masy \u017cydowskie, poddadz\u0105 si\u0119 jakiejkolwiek reformie religijnej czy spo\u0142ecznej. To na inteligencji spoczywa obowi\u0105zek o\u015bwiecenia mas\u201d.<\/span><\/p>\n

Grupa esperantyst\u00f3w: L. Zamenhof, A. Zakrzewski, A. B. Brzostowski, F. Zamenhof, K. Bein, A. Grabowski, L. Belmont, Robin, J. G\u00fcnther, 1908, fot. Ignacy Matuszewski, Biblioteka Narodowa<\/em><\/span><\/p>\n

Odrzuca ostatecznie r\u00f3wnie\u017c syjonizm: \u201eAle nawet gdyby wierzy\u0107 w cuda i za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce wszyscy \u017bydzi znajd\u0105 si\u0119 w Palestynie, to analogicznie do trzech pozosta\u0142ych wyp\u0119dze\u0144, i tym bardziej dzi\u015b, gdy Palestyna jest rozpostarta na \u00abwulkanie\u00bb, doczekamy si\u0119 po kilkudziesi\u0119ciu, a mo\u017ce po setce lat\u2026 nowego, czwartego wygnania!\u201d.<\/span><\/p>\n

Zamenhof musia\u0142 zada\u0107 sobie pytanie w jaki spos\u00f3b sam judaizm rozwi\u0105zuje kwestie narodowe oraz gdzie jest miejsce wszystkich innych narod\u00f3w, kt\u00f3re nie dost\u0105pi\u0142y wybra\u0144stwa. Ostatecznie doszed\u0142 on do wniosku, \u017ce wybra\u0144stwo to nie wywy\u017cszenie, ale dodatkowy obowi\u0105zek dawania \u015bwiadectwa, kt\u00f3re Pan nakaza\u0142 \u017bydom wobec nie-\u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u201eZreformowa\u0107\u201d nale\u017cy koncepcje narodowe, bowiem nar\u00f3d jest konstrukcj\u0105 ideologiczn\u0105, a realne \u017cycie jednostki nie odbywa si\u0119 w narodzie, lecz w\u015br\u00f3d s\u0105siad\u00f3w, w mie\u015bcie i na wsi, w regionie. C\u00f3\u017c jednostka jest winna, \u017ce urodzi\u0142a si\u0119 tu, a nie tam, \u017ce wychowano j\u0105 w tamtej, a nie tej religii, kulturze, \u017ce nauczono j\u0105 tego, a nie tamtego j\u0119zyka?<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bnie na ten dylemat odpowiedzi\u0105 mia\u0142o by\u0107 esperanto. Nowy, sprawiedliwy porz\u0105dek spo\u0142eczno-narodowy ma by\u0107 gwarantowany zasad\u0105 ius sermonis, czyli u\u017cywaniem neutralnego j\u0119zyka, kt\u00f3ry niweczy r\u00f3\u017cnice etniczne, narodowe, j\u0119zykowe, a nawet kulturowe wielonarodowej i wieloetnicznej Europy. Esperanto odnosi\u0142o przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 niewyobra\u017calne dzi\u015b sukcesy, ale jego rozw\u00f3j pogrzeba\u0142a Francja w 1922 r. w Lidze Narod\u00f3w oraz p\u00f3\u017aniej \u2013 wszelkie totalitaryzmy. Ka\u017cdy inny j\u0119zyk w podobnych okoliczno\u015bciach, pocz\u0105tkowo poddawany opresji psychicznej, dodatkowo bez mecenatu pa\u0144stwa, protekcji prawnej, subwencji \u2013 ginie. Esperanto za\u015b trwa!<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n