{"id":52027,"date":"2017-05-14T17:09:45","date_gmt":"2017-05-14T15:09:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=52027"},"modified":"2017-05-10T14:50:45","modified_gmt":"2017-05-10T12:50:45","slug":"11-09-7","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=52027","title":{"rendered":"Trzy g\u0142osy judaizmu [Parsza Acharej \u2013 Kedoszim]"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Trzy g\u0142osy judaizmu [Parsza Acharej \u2013 Kedoszim]<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

RABIN JONATHAN SACKS
\n<\/strong>T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o
\n<\/strong> \u00a9 CHIDUSZ 2017<\/span><\/p>\n

\n

Nie o ofiarach i dniu odkupienia – a o r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach judaizmu opowiada rabin Jonathan Sacks w komentarzu do Tory na ten tydzie\u0144<\/em><\/span><\/p>\n

ACHAREJ-KEDOSZIM \u2013 6 MAJA 2017\/10 IJAR 5777<\/strong><\/span><\/p>\n

W dziewi\u0119tnastym rozdziale ksi\u0119gi Wa-jikra odnajdujemy jedno z podstawowych twierdze\u0144 po\u015br\u00f3d ca\u0142ej etyki Tory. M\u00f3wi ono o prawo\u015bci, dobroci i \u015bwi\u0119to\u015bci, i zawiera najbardziej donios\u0142e ze wszystkich moralnych nakaz\u00f3w: \u201eMi\u0142uj bli\u017aniego twego jako samego siebie\u201d, oraz \u201eJak ka\u017cdy z krajowc\u00f3w mi\u0119dzy wami b\u0119dzie u was cudzoziemiec, zamieszka\u0142y przy was, i b\u0119dziesz go mi\u0142owa\u0142 jak samego siebie; gdy\u017c cudzoziemcami byli\u015bcie na ziemi Micraim\u201d.<\/span><\/p>\n

Rozdzia\u0142 ten jest jednocze\u015bnie niezmiernie osobliwy. Wydaje si\u0119 zawiera\u0107 co\u015b na kszta\u0142t mieszaniny przypadkowych nakaz\u00f3w, z kt\u00f3rych wiele nie ma absolutnie nic wsp\u00f3lnego z etyk\u0105 i niewiele wsp\u00f3lnego ze \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105:<\/span><\/p>\n

\u201eByd\u0142a twojego nie spuszczaj w rodzajach r\u00f3\u017cnych;<\/span><\/p>\n

Pola twojego nie obsiewaj gatunkiem mieszanym;<\/span><\/p>\n

A w szat\u0119 mieszan\u0105 z r\u00f3\u017cnorodnej prz\u0119dzy nie odziewaj si\u0119\u201d (Wa-jikra 19:19).<\/span><\/p>\n

\u201eNie jadajcie wobec krwi;<\/span><\/p>\n

Nie zajmujcie si\u0119 wr\u00f3\u017cbiarstwem i czarami!<\/span><\/p>\n

Nie podstrzygajcie kolisto bok\u00f3w g\u0142owy waszej, a nie psuj ko\u0144c\u00f3w brody twojej\u201d (Wa-jikra 19:26-27).<\/span><\/p>\n

I tak dalej. Co maj\u0105 one wsp\u00f3lnego z prawo\u015bci\u0105, dobroci\u0105 i \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105? Aby to zrozumie\u0107, musimy wnikn\u0105\u0107 g\u0142\u0119boko w wyj\u0105tkowy moralno-spo\u0142eczno-duchowy aspekt Tory, niespotykany nigdzie indziej. Zachodni my\u015bliciele wiele razy podejmowali pr\u00f3by zdefiniowania systemu moralnego. Jedni, skupiaj\u0105c si\u0119 na rozs\u0105dku, inni na uczuciach, takich jak wsp\u00f3\u0142czucie czy empatia. Dla jednych najwa\u017cniejsz\u0105 kwesti\u0105 by\u0142a s\u0142u\u017cba na rzecz kraju, dla innych \u2013 kierowanie si\u0119 w\u0142asn\u0105 etyk\u0105. Dla jeszcze innych moralno\u015b\u0107 oznacza\u0142a maksymalne zadowolenie najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Wszystkie te definicje pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 jednak uproszczeniami tej kwestii.<\/span><\/p>\n

Judaizm domaga si\u0119 czego\u015b przeciwnego \u2013 moralnej z\u0142o\u017cono\u015bci. \u017bycie moralne nie jest \u0142atwe. Czasami r\u00f3\u017cne obowi\u0105zki i etyka wchodz\u0105 ze sob\u0105 w konflikt. Czasami zdrowy rozs\u0105dek podpowiada jedno, emocje \u2013 drugie.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c bardziej zasadniczo: judaizm wyr\u00f3\u017cnia trzy odr\u0119bne wra\u017cliwo\u015bci, z kt\u00f3rych ka\u017cda ma sw\u00f3j w\u0142asny g\u0142os i dyskurs. S\u0105 to: etyka kr\u00f3l\u00f3w, etyka kap\u0142an\u00f3w i etyka prorok\u00f3w. Jeremiasz i Ezechiel tak m\u00f3wi\u0105 o swych r\u00f3\u017cnych wra\u017cliwo\u015bciach:<\/span><\/p>\n

\u201eAby nie zagin\u0119\u0142a nauka [Tora, prawo] od kap\u0142ana,<\/span><\/p>\n

A rada [eca] od m\u0119drca [chacham],<\/span><\/p>\n

A s\u0142owo [dawar] od proroka\u201d (Jer 18:18).<\/span><\/p>\n

\u201eI za\u017c\u0105daj\u0105 widzenia [chazon] od proroka,<\/span><\/p>\n

Ale nauka [Tora] zaginie od kap\u0142ana<\/span><\/p>\n

A rada [eca] od starszyzny\u201d (Ezech 7:26).<\/span><\/p>\n

Kap\u0142ani my\u015bl\u0105 w kategoriach Tory, a wi\u0119c prawa. Prorokom odpowiada s\u0142owo albo wizja. Starsi i m\u0119drcy, jak kr\u00f3lowie, pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 eca, rad\u0105. Co to oznacza?<\/span><\/p>\n

Kr\u00f3lowie w judaizmie kojarz\u0105 si\u0119 z m\u0105dro\u015bci\u0105, okre\u015blan\u0105 m.in. jako chochma czy eca. Kilka z ksi\u0105g Tanachu, a w szczeg\u00f3lno\u015bci Ksi\u0119ga Przys\u0142\u00f3w i Ksi\u0119ga Koheleta, to ksi\u0119gi \u201em\u0105dro\u015bci\u201d, w kt\u00f3rych za naczelny przyk\u0142ad s\u0142u\u017cy kr\u00f3l Salomon. M\u0105dro\u015b\u0107 w judaizmie to najbardziej uniwersalna forma wiedzy, a ta Literatura Wiedzy najbardziej zbli\u017ca Bibli\u0119 Hebrajsk\u0105 do innych literatur Bliskiego Wschodu i m\u0105dro\u015bci hellenistycznych opowie\u015bci. Wyr\u00f3\u017cnia j\u0105 rzeczowo\u015b\u0107, pragmatyzm, bazowanie na do\u015bwiadczeniu i obserwacjach, rozs\u0105dek i rozwaga. Jest ona recept\u0105 na spokojne i bezpieczne \u017cycie, prowadzone z umiarem i bez popadania w skrajno\u015bci, ale te\u017c niezbyt ekscytuj\u0105ce czy maj\u0105ce potencja\u0142 zmiany. Oto g\u0142os m\u0105dro\u015bci \u2013 cecha kr\u00f3l\u00f3w.<\/span><\/p>\n

J\u0119zyk prorok\u00f3w jest zgo\u0142a inny \u2013 \u017carliwy, \u017cywy, radykalny w swej krytyce nadu\u017cy\u0107 w\u0142adzy i d\u0105\u017ce\u0144 zamo\u017cnych do wyzysku. Prorok m\u00f3wi w imieniu ludu: uciskanych, biednych, uciemi\u0119\u017conych. My\u015bli on (lub ona) o \u017cyciu moralnym w kategoriach relacji \u2013 mi\u0119dzy Bogiem a lud\u017ami i lud\u017ami mi\u0119dzy sob\u0105. Kluczowymi warto\u015bciami dla proroka s\u0105 cedek (sprawiedliwo\u015b\u0107 rozdzielaj\u0105ca), miszpat (sprawiedliwo\u015b\u0107 karna), chesed (dobro\u0107) i rachamim (mi\u0142osierdzie). Prorok w\u0142ada inteligencj\u0105 emocjonaln\u0105, wsp\u00f3\u0142czuciem i empati\u0105, rozumie niedol\u0119 osamotnionych i uciskanych. Przepowiednia nigdy nie jest abstrakcyjna i nie m\u00f3wi o uniwersaliach. Zawsze jest odpowiedzi\u0105 na problemy tu i teraz. Przeciwnie ni\u017c do kap\u0142ana, do kt\u00f3rego B\u00f3g m\u00f3wi o wszechczasie, s\u0142owo Bo\u017ce skierowane do proroka odnosi si\u0119 do czasu jemu wsp\u00f3\u0142czesnego.<\/span><\/p>\n

Jeszcze inna jest etyka kap\u0142ana i etyka \u015bwi\u0119to\u015bci w og\u00f3le. Kluczowymi zadaniami kap\u0142ana s\u0105 lehawdil (odr\u00f3\u017cnianie i oddzielanie) i lehorot (dawanie instrukcji, jak przestrzega\u0107 prawa). Jest on wi\u0119c nauczycielem, czasami wcielaj\u0105cym si\u0119 w rol\u0119 s\u0119dziego. Najistotniejsze dla kap\u0142ana poj\u0119cia to kodesz i chol (\u015bwi\u0119ty i \u015bwiecki) oraz tamej i tahor (nieczysty i czysty). Najwa\u017cniejszy w ca\u0142ej Torze fragment nale\u017c\u0105cy do dyskursu kap\u0142a\u0144skiego to pierwszy rozdzia\u0142 z ksi\u0119gi Be-reszit \u2013 relacja procesu stworzenia. Tu w\u0142a\u015bnie g\u0142\u00f3wnym s\u0142owem jest lehawdil, \u201eoddziela\u0107\u201d, kt\u00f3re pojawia si\u0119 a\u017c pi\u0119\u0107 razy. B\u00f3g oddziela \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107 od ciemno\u015bci, wody pod sklepieniem od w\u00f3d ponad sklepieniem, dzie\u0144 od nocy. Kolejnym wa\u017cnym terminem jest \u201eb\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo\u201d \u2013 B\u00f3g b\u0142ogos\u0142awi zwierz\u0119ta, rodzaj ludzki, si\u00f3dmy dzie\u0144; kolejnym \u2013 \u201eu\u015bwi\u0119cenie\u201d (kadesz) \u2013 na koniec procesu stworzenia B\u00f3g u\u015bwi\u0119ca szabat. Inne fragmenty Tory, w kt\u00f3rych odnajdujemy czasownik lehawdil i rdze\u0144 s\u0142owa kadosz niemal zawsze odnosz\u0105 si\u0119 do kap\u0142an\u00f3w, jako \u017ce kap\u0142an jest tym, kt\u00f3ry b\u0142ogos\u0142awi ludzi.<\/span><\/p>\n

Zadaniem kap\u0142ana, jak Boga w procesie stworzenia, jest wyprowadzenie porz\u0105dku z chaosu, ustanowienie granic w czasie i przestrzeni. S\u0105 bowiem \u015bwi\u0119te czasy i \u015bwi\u0119te miejsca, a ka\u017cde z nich ma sw\u00f3j porz\u0105dek, ka\u017cde jest osadzone w absolutnym schemacie rzeczy. Kohen sprzeciwia si\u0119 zacieraniu granic \u2013 mi\u0119dzy bogami i lud\u017ami, \u017cyciem i \u015bmierci\u0105, mi\u0119dzy dwiema p\u0142ciami \u2013 tak powszechnemu w poga\u0144skich religiach. Dla kohena grzechem jest dzia\u0142anie w nieodpowiednim miejscu, a kar\u0105 \u2013 wygnanie, wyp\u0119dzenie z miejsca odpowiedniego, zgodnego z prawem. Dobrym spo\u0142ecze\u0144stwem jest wi\u0119c dla kohena takie, w kt\u00f3rym wszystko ma przyporz\u0105dkowane sobie miejsce, a sam kohen wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 szczeg\u00f3lnym zrozumieniem dla obcego \u2013 osoby bez takiego miejsca.<\/span><\/p>\n

Osobliwy zbi\u00f3r praw w Kedoszim jest wi\u0119c wcale nie tak przypadkowy, jakby si\u0119 mog\u0142o wydawa\u0107. W kodeksie \u015bwi\u0119to\u015bci mi\u0142o\u015b\u0107 i sprawiedliwo\u015b\u0107 s\u0105 elementami absolutnej wizji porz\u0105dku wszech\u015bwiata, w kt\u00f3rym ka\u017cda rzecz, osoba i czyn maj\u0105 swoje miejsce. Ten porz\u0105dek jest zagro\u017cony, kiedy naruszane s\u0105 granice mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi gatunkami zwierz\u0105t, ziarna czy tkanin, ranione jest ludzkie cia\u0142o, spo\u017cywana przez cz\u0142owieka jest krew \u2013 symbol \u015bmierci \u2013 w celu nasycenia \u017cycia.<\/span><\/p>\n

PRENUMERATA<\/strong><\/span><\/span>
\n<\/p>\n

Na \u015bwieckim Zachodzie g\u0142os m\u0105dro\u015bci nie jest nam obcy. Ksi\u0119ga Przys\u0142\u00f3w i Ksi\u0119ga Koheleta dziel\u0105 wsp\u00f3lny j\u0119zyk z wielkimi my\u015blicielami od Arystotelesa, przez Marka Aureliusza, do Montaigne. Znamy te\u017c j\u0119zyk prorok\u00f3w i jego \u201eniemal\u017ce fanatyczn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do sprawiedliwo\u015bci\u201d, jak uj\u0105\u0142 to Einstein. Znacznie bardziej odleg\u0142a jest nam wizja kap\u0142a\u0144ska, kt\u00f3ra zak\u0142ada absolutny porz\u0105dek moralny, na wz\u00f3r analitycznego, do\u015bwiadczalnego porz\u0105dku w naturze. Porz\u0105dek ten odpowiada za utrzymanie granic, o kt\u00f3rych by\u0142a mowa, w nim wyra\u017ca si\u0119 szacunek dla integralno\u015bci \u015bwiata, kt\u00f3ry stworzy\u0142 B\u00f3g, i o kt\u00f3rym siedem razy powiedzia\u0142, \u017ce jest dobry.<\/span><\/p>\n

W judaizmie g\u0142os kap\u0142a\u0144ski nie jest marginalny. Przeciwnie \u2013 jest fundamentalny. To g\u0142os pierwszego rozdzia\u0142u Tory, g\u0142os definiuj\u0105cy \u017byd\u00f3w i ich powo\u0142anie jako \u201epa\u0144stwo kap\u0142an\u00f3w i nar\u00f3d \u015bwi\u0119ty\u201d, g\u0142os dominuj\u0105cy w ksi\u0119dze Wa-jikra \u2013 centralnej ksi\u0119dze Tory. I, podczas gdy g\u0142os proroczy wybrzmiewa w agadzie, j\u0119zyk kap\u0142an\u00f3w to j\u0119zyk halachy. Samo s\u0142owo Tora \u2013 od czasownika lehorot \u2013 jest s\u0142owem kap\u0142a\u0144skim.<\/span><\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce idea ekologii, jednego z kluczowych odkry\u0107 naszych czas\u00f3w, pozwoli nam lepiej zrozumie\u0107 wizj\u0119 kap\u0142an\u00f3w i kodeks \u015bwi\u0119to\u015bci, w kt\u00f3rych etyka nie jest tylko praktyczn\u0105 wiedz\u0105 czy sprawiedliwo\u015bci\u0105 przypisywan\u0105 prorokom, ale warto\u015bci\u0105 u\u015bwietniaj\u0105c\u0105 podstawow\u0105 struktur\u0119 \u2013 \u015bwi\u0119t\u0105 ontologi\u0119 \u2013 istnienia. Uporz\u0105dkowany wszech\u015bwiat to moralny wszech\u015bwiat \u2013 \u015bwiat pozostaj\u0105cy w zgodzie ze swym Stw\u00f3rc\u0105 i z samym sob\u0105.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trzy g\u0142osy judaizmu [Parsza Acharej \u2013 Kedoszim] RABIN JONATHAN SACKS T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o \u00a9 CHIDUSZ 2017 Nie o ofiarach i dniu odkupienia – a o r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach judaizmu opowiada rabin Jonathan Sacks w komentarzu do Tory na ten tydzie\u0144 ACHAREJ-KEDOSZIM \u2013 6 MAJA 2017\/10 IJAR 5777 W dziewi\u0119tnastym rozdziale ksi\u0119gi Wa-jikra odnajdujemy jedno z podstawowych […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52027"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52027"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52027\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52038,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52027\/revisions\/52038"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52027"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52027"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}