{"id":52489,"date":"2017-05-29T17:09:59","date_gmt":"2017-05-29T15:09:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=52489"},"modified":"2017-05-27T18:46:17","modified_gmt":"2017-05-27T16:46:17","slug":"28-09-15","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=52489","title":{"rendered":"Wci\u0105\u017c powtarzaj\u0105ca si\u0119 historia [Parsza Be-midbar]"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Wci\u0105\u017c powtarzaj\u0105ca si\u0119 historia [Parsza Be-midbar]<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

RABIN JONATHAN SACKS<\/strong><\/span><\/p>\n

T\u0142umaczenie: Wioleta Urba\u0144ska
\n\u00a9 CHIDUSZ 2017<\/strong><\/p>\n

\n

Widok z Synaju. Fot. Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

BE-MIDBAR \u2013 27 MAJA 2017\/2 SIWAN 5777<\/strong><\/p>\n

Parsza Be-midbar podejmuje narracj\u0119 w miejscu, w kt\u00f3rym przerwa\u0142a j\u0105 parsza Szemot. Izraelici wyruszyli w w\u0119dr\u00f3wk\u0119 z Egiptu do g\u00f3ry Synaj, gdzie otrzymali Tor\u0119. Tam stworzyli z\u0142otego cielca. Tam te\u017c, dzi\u0119ki usilnym b\u0142aganiom Moj\u017cesza, zosta\u0142o im to przebaczone. W ko\u0144cu zbudowali tam r\u00f3wnie\u017c Miszkan, Przybytek, kt\u00f3rego inauguracja nast\u0105pi\u0142a pierwszego dnia miesi\u0105ca nisan, prawie rok po wyj\u015bciu z Egiptu. Teraz, miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, w pierwszy dzie\u0144 drugiego miesi\u0105ca, Izraelici s\u0105 gotowi do rozpocz\u0119cia drugiej cz\u0119\u015bci swojej podr\u00f3\u017cy z Synaju do Ziemi Obiecanej.<\/strong><\/p>\n

Tu nast\u0119puje jednak interesuj\u0105cy przest\u00f3j w narracji. Zanim Izraelici rzeczywi\u015bcie zaczn\u0105 swoj\u0105 podr\u00f3\u017c, minie a\u017c dziesi\u0119\u0107 rozdzia\u0142\u00f3w (Be-midbar 10:33). Najpierw przeprowadzony zostanie spis ludno\u015bci. Potem przytoczony b\u0119dzie uk\u0142ad plemion wok\u00f3\u0142 Ohel Moed \u2013 Namiotu Spotkania. Kolejny d\u0142ugi opis b\u0119dzie dotyczy\u0142 Lewit\u00f3w, ich rodzin i ich poszczeg\u00f3lnych funkcji. Dalej zostaj\u0105 wymienione prawa dotycz\u0105ce czysto\u015bci obozu, zado\u015b\u0107uczynienia, soty, czyli kobiety podejrzanej o cudzo\u0142\u00f3stwo, oraz zasady dotycz\u0105ce nazireatu. Rozleg\u0142e fragmenty opisywa\u0107 b\u0119d\u0105 ko\u0144cowe przygotowania do podr\u00f3\u017cy. I dopiero wtedy Izraelici wyrusz\u0105. Czy naprawd\u0119 potrzebujemy tych wszystkich (pozornych tylko) dygresji?<\/span><\/p>\n

\u0141atwo jest przyj\u0105\u0107, \u017ce Tora po prostu opisuje przebieg wydarze\u0144, przeplatanych przykazaniami, kt\u00f3re ka\u017ce nam wype\u0142nia\u0107. Z tej perspektywy jest ona histori\u0105 i prawem. M\u00f3wi, jakie zdarzenia mia\u0142y miejsce, jakie s\u0105 zasady, kt\u00f3rych musimy przestrzega\u0107, i jaki jest zwi\u0105zek pomi\u0119dzy nimi \u2013 czasami jasny (jak w przypadku przykaza\u0144, kt\u00f3rym towarzyszy przypomnienie \u201ebyli\u015bcie niewolnikami w Egipcie\u201d), czasami niekoniecznie.<\/span><\/p>\n

Tora jednak nie przedstawia wy\u0142\u0105cznie historycznego ci\u0105gu zdarze\u0144. Przekazuje prawd\u0119, kt\u00f3ra objawia si\u0119 w czasie. Jest to najwi\u0119ksza r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy staro\u017cytnym Izraelem i Grecj\u0105. W staro\u017cytnej Grecji dociekano prawdy poprzez kontemplacj\u0119 \u015bwiata natury i mo\u017cliwo\u015bci rozumu. Pierwsze da\u0142o pocz\u0105tek nauce, drugie \u2013 filozofii. Staro\u017cytny Izrael znalaz\u0142 natomiast prawd\u0119 w historii i w wydarzeniach, kt\u00f3re pos\u0142u\u017cy\u0142y jako pretekst do udzielenia nam lekcji przez Boga. Nauka dotyczy natury, judaizm natomiast odnosi si\u0119 do natury cz\u0142owieka i to w\u0142a\u015bnie stanowi wielk\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy nimi. Znajomo\u015b\u0107 natury nie powie nam nic o wolnej woli. Naukowcy cz\u0119sto zaprzeczaj\u0105 jej istnieniu, ale to przecie\u017c na niej opiera si\u0119 istnienie ludzko\u015bci. Jeste\u015bmy tym, czym chcemy by\u0107. \u017badna planeta nie decyduje o tym, czy b\u0119dzie istnia\u0142o na niej \u017cycie. \u017badna ryba nie decyduje o tym, czy stanie si\u0119 bohaterem. \u017baden paw sam z siebie nie chce by\u0107 dumny. Ludzie jednak wybieraj\u0105. To w\u0142a\u015bnie st\u0105d wywodzi si\u0119 dylemat, na kt\u00f3ry Tora pr\u00f3buje odpowiedzie\u0107: czy wolno\u015b\u0107 mo\u017ce wsp\u00f3\u0142istnie\u0107 z porz\u0105dkiem? Dramat ten, w pi\u0119ciu aktach i wielu scenach, wystawiany jest w teatrze historii. W skr\u00f3cie narracja tego dramatu przedstawia si\u0119 nast\u0119puj\u0105co (podobnie we wszystkich pi\u0119ciu aktach): B\u00f3g tworzy porz\u0105dek. Cz\u0142owiek tworzy chaos. Nast\u0119puj\u0105 tragiczne konsekwencje. Potem B\u00f3g zaczyna ponownie, op\u0142akuj\u0105c to, co si\u0119 sta\u0142o, jednak jednocze\u015bnie nie trac\u0105c przy tym wiary w jedyne stworzenie, kt\u00f3re powsta\u0142o na jego obraz, i kt\u00f3remu da\u0142 wyj\u0105tkowy dar czyni\u0105cy z niego istot\u0119 podobn\u0105 do Boga: wolno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Akt pierwszy opowiedziany jest w pocz\u0105tkowych 11 rozdzia\u0142ach ksi\u0119gi Be-reszit. B\u00f3g tworzy w nim uporz\u0105dkowany wszech\u015bwiat i formuje cz\u0142owieka z prochu ziemi, aby na ko\u0144cu tchn\u0105\u0107 w niego sw\u00f3j w\u0142asny oddech. Jednak ludzie grzesz\u0105: pierwsi Adam i Ewa, potem Kain, nast\u0119pnie pokolenie potopu. Ziemia jest przepe\u0142niona przemoc\u0105. B\u00f3g sprowadza potop i zaczyna od nowa, poprzez przymierze z Noem. Ludzko\u015b\u0107 ponownie grzeszy, tym razem poprzez wybudowanie wie\u017cy Babel (jak stara\u0142em si\u0119 udowodni\u0107 we wcze\u015bniejszych tekstach \u2013 jest to pierwszy przejaw imperializmu). B\u00f3g zaczyna wi\u0119c po raz kolejny, szukaj\u0105c tym razem wzoru do na\u015bladowania, kt\u00f3ry poka\u017ce \u015bwiatu, czym jest \u017cycie zgodne ze s\u0142owami Boga. Wz\u00f3r ten znajduje w Abrahamie i Sarze.<\/span><\/p>\n

Akt drugi jest opowiedziany w ksi\u0119dze Be-reszit, w rozdzia\u0142ach 12-50. Nowy porz\u0105dek bazuje na warto\u015bciach takich jak rodzina, wierno\u015b\u0107, mi\u0142o\u015b\u0107 i zaufanie. Jednak wkr\u00f3tce r\u00f3wnie\u017c ten porz\u0105dek zaczyna si\u0119 psu\u0107. Pojawia si\u0119 konflikt pomi\u0119dzy Ezawem i Jakubem, pomi\u0119dzy \u017conami Jakuba \u2013 Le\u0105 i Rachel\u0105 oraz pomi\u0119dzy ich dzie\u0107mi. Dziesi\u0119cioro z dzieci Jakuba sprzedaje jedenastego brata, J\u00f3zefa, w niewol\u0119. Jest to wykroczenie wzgl\u0119dem wolno\u015bci, po kt\u00f3rym nast\u0119puje katastrofa \u2013 tym razem nie jest to potop, lecz g\u0142\u00f3d, w wyniku kt\u00f3rego rodzina Jakuba musi ucieka\u0107 do Egiptu, a tam ca\u0142y nar\u00f3d zostaje zniewolony. B\u00f3g po raz kolejny zaczyna proces naprawy, tym razem jednak nie tylko w odniesieniu do jednej rodziny, ale do ca\u0142ego narodu, kt\u00f3rym sta\u0142y si\u0119 dzieci Abrahama.<\/span><\/p>\n

Akt trzeci rozwini\u0119ty jest w ksi\u0119dze Szemot. B\u00f3g ratuje Izraelit\u00f3w z Egiptu, tak jak kiedy\u015b uratowa\u0142 Noego z potopu. Zawiera r\u00f3wnie\u017c przymierze na g\u00f3rze Synaj \u2013 podobne do tego, jakie zawar\u0142 z Noem i Abrahamem, ale o wiele bardziej od nich obszerne. Jest to plan \u0142adu spo\u0142ecznego dla ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa, oparty na zasadach prawa i sprawiedliwo\u015bci. Po raz kolejny jednak ludzie kreuj\u0105 chaos, buduj\u0105c z\u0142otego cielca, zaledwie czterdzie\u015bci dni po wielkim objawieniu. B\u00f3g grozi katastrof\u0105, kt\u00f3ra zniszczy ca\u0142y nar\u00f3d, opr\u00f3cz Moj\u017cesza, tak jak sta\u0142o si\u0119 to w przypadku Noego i Abrahama (Szemot 32:10). Zniszczeniu zapobiegn\u0105 tylko usilne b\u0142agania Moj\u017cesza. B\u00f3g ustanowi wtedy nowy porz\u0105dek.<\/span><\/p>\n

Akt czwarty rozpoczyna si\u0119 w trzydziestym pi\u0105tym rozdziale Szemot od opisu tego porz\u0105dku, znacznie d\u0142u\u017cszego od wszystkich innych, nast\u0119pnie kontynuowany jest przez ca\u0142\u0105 ksi\u0119g\u0119 Wa-jikra i dalej przez dziesi\u0119\u0107 pierwszych rozdzia\u0142\u00f3w Be-midbar. W nowym porz\u0105dku B\u00f3g staje si\u0119 kim\u015b wi\u0119cej ni\u017c re\u017cyserem historii i prawodawc\u0105. Staje si\u0119 sta\u0142\u0105 Obecno\u015bci\u0105 po\u015brodku obozu. To dla Niego w\u0142a\u015bnie wybudowano Miszkan, co zosta\u0142o opisane w trzech ostatnich rozdzia\u0142ach Szemot, dla Niego ustanowione zosta\u0142y prawa dotycz\u0105ce czysto\u015bci i \u015bwi\u0119to\u015bci, jak i te dotycz\u0105ce mi\u0142o\u015bci i sprawiedliwo\u015bci, o kt\u00f3rych m\u00f3wi w zasadzie ca\u0142a ksi\u0119ga Wa-jikra. B\u00f3g nagle sta\u0142 si\u0119 bliski, dlatego zaistnia\u0142a potrzeba czysto\u015bci i \u015bwi\u0119to\u015bci. Boska Obecno\u015b\u0107 znalaz\u0142a w Przybytku sw\u00f3j dom na ziemi, a ktokolwiek chce si\u0119 do Niej zbli\u017cy\u0107, musi by\u0107 \u015bwi\u0119ty i czysty. Dopiero po tak d\u0142ugim wst\u0119pie, Izraelici s\u0105 gotowi do rozpocz\u0119cia drugiego etapu swojej w\u0119dr\u00f3wki.<\/span><\/p>\n

D\u0142ugi wst\u0119p, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 na pocz\u0105tku ksi\u0119gi Be-midbar, ma s\u0142u\u017cy\u0107 stworzeniu poczucia \u0142adu w obozowisku. Dlatego przeprowadzono spis ludno\u015bci, dok\u0142adnie rozmieszczono plemiona, dlatego te\u017c zawarty zosta\u0142 d\u0142ugi opis odnosz\u0105cy si\u0119 do Lewit\u00f3w \u2013 plemienia, kt\u00f3re po\u015bredniczy\u0142o pomi\u0119dzy lud\u017ami i Bo\u017c\u0105 Obecno\u015bci\u0105. St\u0105d te\u017c, w parszy na nast\u0119pny tydzie\u0144 pojawiaj\u0105 si\u0119 trzy prawa dotycz\u0105ce zado\u015b\u0107uczynienia, soty i nazireatu, a wi\u0119c skierowane s\u0105 przeciwko trzem si\u0142om, kt\u00f3re zawsze zagra\u017caj\u0105 \u0142adowi spo\u0142ecznemu: kradzie\u017cy, cudzo\u0142\u00f3stwu i pija\u0144stwu. B\u00f3g m\u00f3wi Izraelitom: tak ma wygl\u0105da\u0107 porz\u0105dek. Ka\u017cdy cz\u0142owiek ma swoje miejsce w rodzinie, plemieniu i narodzie. Ka\u017cdy zosta\u0142 policzony i ka\u017cdy si\u0119 liczy. Przestrzegajcie tego porz\u0105dku i chro\u0144cie go, gdy\u017c bez niego nie wejdziecie do Ziemi Obiecanej, nie b\u0119dziecie mogli toczy\u0107 bitew i nie stworzycie sprawiedliwego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

PRENUMERATA<\/a><\/strong><\/span><\/span>
\n<\/p>\n

Niestety, czytaj\u0105c kolejne rozdzia\u0142y Be-midbar, widzimy jak Izraelici staj\u0105 si\u0119 swoim najgorszym wrogiem. Narzekaj\u0105 na jedzenie na pustyni. Miriam i Aaron skar\u017c\u0105 si\u0119 na Moj\u017cesza. Zn\u00f3w nast\u0119puje katastrofa. Fragment opisuj\u0105cy rozsy\u0142anie szpieg\u00f3w, pokazuje zdemoralizowanie Izraelit\u00f3w i brak gotowo\u015bci na bycie wolnymi. Ponownie, tak jak w przypadku z\u0142otego cielca, w obozowisku pojawia si\u0119 chaos. Zn\u00f3w B\u00f3g grozi, \u017ce zniszczy nar\u00f3d i rozpocznie jeszcze raz na nowo, jedynie z Moj\u017ceszem (Be-midbar 14:12). Po raz kolejny tylko usilnie b\u0142agania Moj\u017cesza ratuj\u0105 sytuacj\u0119. Raz jeszcze B\u00f3g postanawia rozpocz\u0105\u0107, tym razem jednak z nowym pokoleniem i nowym przyw\u00f3dc\u0105. Ksi\u0119ga Dwarim stanowi wst\u0119p Moj\u017cesza do pi\u0105tego aktu, kt\u00f3ry rozgrywa si\u0119 za \u017cycia jego nast\u0119pcy \u2013 Joszuy.<\/span><\/p>\n

W historii \u017cydowskiej nie brakuje moment\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna uzna\u0107 za dziwne. Raz na jaki\u015b czas lud Izraela dzieli si\u0119: w czasach Pierwszej \u015awi\u0105tyni kr\u00f3lestwo zostaje podzielone na dwie cz\u0119\u015bci; w p\u00f3\u017anym okresie istnienia Drugiej \u015awi\u0105tyni pojawiaj\u0105 si\u0119 rywalizuj\u0105ce grupy i sekty; w okresie nowoczesnym, na pocz\u0105tku XIX wieku, \u017bydzi mogli wybra\u0107 pomi\u0119dzy religijnym lub \u015bwieckim \u017cyciem na wschodzie i zachodzie Europy. Te podzia\u0142y nadal nie zosta\u0142y zasklepione. \u017bydzi nieustannie powtarzaj\u0105 histori\u0119, kt\u00f3ra w Torze opowiedziana by\u0142a pi\u0119\u0107 razy: B\u00f3g tworzy porz\u0105dek, ludzie tworz\u0105 chaos. Potem dziej\u0105 si\u0119 z\u0142e rzeczy, ale B\u00f3g i nar\u00f3d Izraela zaczynaj\u0105 od nowa. Czy ta historia nigdy si\u0119 nie sko\u0144czy? Nie jest przypadkiem, \u017ce parsza Be-midbar zazwyczaj poprzedza \u015bwi\u0119to Szawuot, rocznic\u0119 ofiarowania Tory na Synaju. B\u00f3g nigdy nie ustaje w przypominaniu nam, \u017ce najwa\u017cniejszym wyzwaniem dla cz\u0142owieka w ka\u017cdym wieku jest pr\u00f3ba pogodzenia porz\u0105dku z wolno\u015bci\u0105. Mog\u0105 one wsp\u00f3\u0142istnie\u0107, je\u015bli cz\u0142owiek w wolno\u015bci decyduje si\u0119 na przestrzeganie praw, kt\u00f3re B\u00f3g da\u0142 ludziom po potopie, a nast\u0119pnie po wyj\u015bciu z Egiptu.<\/span><\/p>\n

Czy jest inne wyj\u015bcie? Zar\u00f3wno w czasach staro\u017cytnych, jak i nowoczesnych panowa\u0142a zasada si\u0142y, wed\u0142ug kt\u00f3rej, jak powiedzia\u0142 Tukidydes, \u201esilni czyni\u0105 tak, jak chc\u0105, s\u0142abi natomiast cierpi\u0105 tak, jak musz\u0105\u201d. To nie jest wolno\u015b\u0107 w rozumieniu Tory, nie jest to r\u00f3wnie\u017c przepis na mi\u0142o\u015b\u0107 i sprawiedliwo\u015b\u0107. Co roku, kiedy, poprzez czytanie parszy Be-midbar, przygotowujemy si\u0119 do Szawuot, s\u0142yszymy wezwanie Boga: w Torze i w jej przykazaniach znajduje si\u0119 spos\u00f3b na tworzenie wolno\u015bci, kt\u00f3ra szanuje porz\u0105dek oraz na \u0142ad spo\u0142eczny, kt\u00f3ry szanuje ludzk\u0105 wolno\u015b\u0107. Inna droga nie istnieje.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wci\u0105\u017c powtarzaj\u0105ca si\u0119 historia [Parsza Be-midbar] RABIN JONATHAN SACKS T\u0142umaczenie: Wioleta Urba\u0144ska \u00a9 CHIDUSZ 2017 Widok z Synaju. Fot. Wikipedia BE-MIDBAR \u2013 27 MAJA 2017\/2 SIWAN 5777 Parsza Be-midbar podejmuje narracj\u0119 w miejscu, w kt\u00f3rym przerwa\u0142a j\u0105 parsza Szemot. Izraelici wyruszyli w w\u0119dr\u00f3wk\u0119 z Egiptu do g\u00f3ry Synaj, gdzie otrzymali Tor\u0119. Tam stworzyli z\u0142otego cielca. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52489"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52489"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52489\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52523,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52489\/revisions\/52523"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52489"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52489"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52489"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}