{"id":52564,"date":"2017-05-30T17:09:43","date_gmt":"2017-05-30T15:09:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=52564"},"modified":"2017-05-29T19:14:14","modified_gmt":"2017-05-29T17:14:14","slug":"30-09-10","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=52564","title":{"rendered":"O co spierali si\u0119 czytelnicy Grossa?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>O co spierali si\u0119 czytelnicy Grossa?
\nRecenzja ksi\u0105\u017cki \u201eNiechciana debata\u201d
\nMagdaleny Nowickiej-Franczak<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Magdalena Saryusz-Wolska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Analiza dyskusji wywo\u0142anych przez Grossa ods\u0142ania ca\u0142\u0105 palet\u0119 temat\u00f3w zast\u0119pczych. Magdalena Nowicka-Franczak bada, o czym pisano i m\u00f3wiono po ukazaniu si\u0119 \u201eS\u0105siad\u00f3w\u201d, \u201eStrachu\u201d i \u201eZ\u0142otych \u017cniw\u201d. Dowodzi, \u017ce opisane w tych ksi\u0105\u017ckach fakty rzadko sta\u0142y w centrum debaty.<\/strong><\/span><\/p>\n

Mogi\u0142a-pomnik, na cmentarzu \u017cydowskim, Jedwabne. Fot. Fotonews. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons<\/em><\/span><\/p>\n

Bior\u0105c do r\u0119ki ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eNiechciana debata. Sp\u00f3r o ksi\u0105\u017cki Jana Tomasza Grossa\u201d, pomy\u015bla\u0142am: c\u00f3\u017c nowego mo\u017cna powiedzie\u0107 na ten temat? O pracach Grossa, a zw\u0142aszcza o \u201eS\u0105siadach\u201d, historycy, socjologowie i politolodzy zapisali ju\u017c setki stron. Od dawna wydaje nam si\u0119, \u017ce wiemy, kto jest \u201eza\u201d, a kto \u201eprzeciw\u201d i dlaczego. Lektura wst\u0119pu wzmocni\u0142a moj\u0105 podejrzliwo\u015b\u0107, bo autorka ju\u017c na pierwszych stronach formu\u0142uje tez\u0119, \u017ce wysoka temperatura dyskusji wynika\u0142a m.in. z niejasnego statusu Grossa: Polak, \u017byd czy Amerykanin; historyk, socjolog czy publicysta? Punkt wyj\u015bcia nie by\u0142 wi\u0119c szczeg\u00f3lnie zaskakuj\u0105cy, ale \u2013 jak mawia Charlie Brown, bohater komiksowych \u201eFistaszk\u00f3w\u201d \u2013 it\u2019s not how you start, it\u2019s how you finish.<\/em><\/span><\/p>\n

Analiza w czasach post-prawdy<\/strong><\/span><\/p>\n

Przebrn\u0105wszy przez nieco przyd\u0142ugi rozdzia\u0142 teoretyczny, dotar\u0142am do zasadniczej cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki. Okaza\u0142a si\u0119 ona solidn\u0105 i metodologicznie sp\u00f3jn\u0105 analiz\u0105 dyskursu, kt\u00f3ry kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w reakcji na publikacje \u201eS\u0105siad\u00f3w\u201d (2000), \u201eStrachu\u201d (2006 \/2008) i \u201eZ\u0142otych \u017cniw\u201d (2011). S\u0105 tak\u017ce soczyste odwo\u0142ania do \u201epojedwabie\u0144skich\u201d film\u00f3w, jak \u201ePok\u0142osie\u201d (2012) i \u201eIda\u201d (2013), oraz do aktualnych dyskusji, jak cho\u0107by do tej wok\u00f3\u0142 przekszta\u0142ce\u0144 Muzeum II Wojny \u015bwiatowej. M\u00f3wi\u0105c, \u017ce jest to praca \u201esolidna\u201d i \u201emetodologiczne sp\u00f3jna\u201d, nie uciekam si\u0119 bynajmniej do zwyczajowych formu\u0142ek z naukowych recenzji. Nowicka-Franczak zebra\u0142a prawie trzysta wypowiedzi z tzw. medi\u00f3w g\u0142\u00f3wnego nurtu, czyli najwi\u0119kszych dziennik\u00f3w i tygodnik\u00f3w, audycji radiowych i telewizyjnych.<\/span><\/p>\n

Wychodz\u0105c od teorii dyskursu Michela Foucaulta (to zn\u00f3w nic zaskakuj\u0105cego) oraz koncepcji bycia \u201enie-na-miejscu\u201d Edwarda Saida (co ju\u017c oczywiste nie jest), autorka przeanalizowa\u0142a swoje \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0142owo po s\u0142owie (a w wypadku audycji telewizyjnych tak\u017ce gest po ge\u015bcie), identyfikuj\u0105c stosowane w nich strategie retoryczne. Po latach zmagania si\u0119 ze skutkami Grossowych publikacji cz\u0119\u015b\u0107 wniosk\u00f3w mo\u017cna by\u0142o \u0142atwo przewidzie\u0107. Jednak intuicja to co\u015b innego ni\u017c naukowo ugruntowane diagnozy. Empiryczny fundament opinii ma ogromne znaczenie w czasach post-prawdy i fakt\u00f3w alternatywnych. Ksi\u0105\u017cka zawiera ponadto wiele spostrze\u017ce\u0144, kt\u00f3re dotychczas umyka\u0142y naszej uwadze. Nowicka-Franczak pokaza\u0142a np. r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy opiniami Adama Michnika o Grossie kierowanymi do polskiego i zagranicznego czytelnika. Adresuj\u0105c swoje s\u0142owa do mi\u0119dzynarodowych odbiorc\u00f3w, naczelny \u201eGazety Wyborczej\u201d bardziej wspiera\u0142 Grossa, por\u00f3wnuj\u0105c go z najwybitniejszymi \u015bwiatowymi intelektualistami, czego nie robi\u0142 w polskich tekstach (s. 188, 194\u2013195).<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

O warto\u015bci pracy \u015bwiadczy te\u017c konsekwentne i r\u00f3wnomierne si\u0119ganie do wypowiedzi \u201epro-Grossowych\u201d, \u201eanty-Grossowych\u201d oraz ambiwalentnych, kt\u00f3rych jest bodaj najwi\u0119cej. Pami\u0119tamy dzi\u015b g\u0142osy sprzyjaj\u0105ce Grossowi (na przyk\u0142ad Joanny Tokarskiej-Bakir), pami\u0119tamy opinie skrajnie wrogie (na przyk\u0142ad Piotra Gontarczyka), ale \u2013 przynajmniej pocz\u0105tkowo \u2013 debata nie by\u0142a tak spolaryzowana i uk\u0142ada\u0142a si\u0119 w pewne kontinuum. Z przyk\u0142ad\u00f3w przytoczonych przez Nowick\u0105-Franczak wynika, \u017ce Gross spotka\u0142 si\u0119 w Polsce z wi\u0119ksz\u0105 krytyk\u0105 ni\u017c aprobat\u0105, a jego zwolennicy cz\u0119sto formu\u0142owali zgod\u0119 w trybie: \u201etak, ale\u201d (np. Pawe\u0142 Machcewicz). Autorka pokazuje, \u017ce podzia\u0142 debatuj\u0105cych na dwa obozy jest uproszczony. <\/span><\/p>\n

W dyskursie wy\u0142oni\u0142y si\u0119 bowiem co najmniej cztery typy retoryk. Zarzuty formu\u0142owane wobec \u201eS\u0105siad\u00f3w\u201d Nowicka-Franczak przypisuje do kategorii: 1) \u201eg\u0142osu samozwa\u0144czego historyka\u201d i 2) \u201eg\u0142osu nie-Polaka\u201d, poparcie za\u015b do 3) \u201eg\u0142osu interweniuj\u0105cego w Histori\u0119\u201d lub 4) \u201eg\u0142osu poruszyciela sumie\u0144\u201d. Debaty wok\u00f3\u0142 \u201eStrachu\u201d i \u201eZ\u0142otych \u017cniw\u201d wprowadza\u0142y ju\u017c tylko nieznaczne zmiany do powy\u017cszej typologizacji (s. 345).<\/span><\/p>\n

W gazetach g\u0142\u00f3wna o\u015b sporu przebiega\u0142a, rzez jasna, na linii \u201eGazeta Wyborcza\u201d (za Grossem) \u2013 \u201eRzeczpospolita\u201d (przeciw Grossowi), ale autorka wskazuje na kilka ciekawych p\u0119kni\u0119\u0107 tego podzia\u0142u, prze\u0142amuj\u0105c uproszczone wyobra\u017cenia o krajobrazie medialnym w Polsce. Przypomina na przyk\u0142ad, \u017ce \u201eRzeczpospolita\u201d przedrukowa\u0142a wst\u0119p Michnika do niemieckiego wydania \u201eS\u0105siad\u00f3w\u201d , a \u201eWyborcza\u201d wiele razy zamieszcza\u0142a opinie wobec Grossa krytyczne. Z najwi\u0119kszym oporem ze strony tzw. medi\u00f3w lewicowo-liberalnych Gross spotka\u0142 si\u0119 po publikacji artyku\u0142u dla Project Syndicate, przedrukowanego w dzienniku \u201eDie Welt\u201d, w kt\u00f3rym twierdzi\u0142, \u017ce Polacy zabili w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej wi\u0119cej \u017byd\u00f3w ni\u017c Niemc\u00f3w. Sprawa ta pokaza\u0142a, \u017ce \u201ew obrachunkowym dyskursie te\u017c jest pewien punkt graniczny, kt\u00f3rego przekroczenie powoduje, \u017ce samokrytyka przekszta\u0142ca si\u0119 w samoobron\u0119\u201d (s. 386).<\/span><\/p>\n

Debata, ale nie o histori\u0119<\/strong><\/span><\/p>\n

O ile pod koniec 2000 r., gdy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 debata o \u201eS\u0105siadach\u201d, dyskutanci spierali si\u0119 o to, kto i dlaczego zabi\u0142 \u017byd\u00f3w z Jedwabnego (wielu z nich od pocz\u0105tku u\u017cywa\u0142o dyskredytuj\u0105cego j\u0119zyka i argument\u00f3w ad personam), o tyle z biegiem czasu na pierwszy plan wysun\u0119\u0142y si\u0119 sprawy to\u017csamo\u015bciowe, nie za\u015b dyskusje o pogromach czy przyw\u0142aszczaniu \u017cydowskiego mienia przez Polak\u00f3w. Mo\u017cna to t\u0142umaczy\u0107 faktem, \u017ce \u201eS\u0105siedzi\u201d opisywali wydarzenie nowe dla szerokiej publiczno\u015bci (ale nie dla wielu historyk\u00f3w), \u201eStrach\u201d i \u201eZ\u0142ote \u017cniwa\u201d odwo\u0142ywa\u0142y si\u0119 za\u015b do znanych historii. W kolejnych ods\u0142onach sporu opinia publiczna nie by\u0142a ju\u017c szczeg\u00f3lnie zainteresowana histori\u0105, lecz tym, czy Gross jest Polakiem czy \u017bydem (ma\u0142o kto dopuszcza\u0142 my\u015bl, \u017ce mo\u017cna by\u0107 jednym i drugim), a je\u015bli jednak \u017bydem, to czy ma prawo ocenia\u0107 Polak\u00f3w. Do udzia\u0142u w takiej dyskusji nie potrzeba wiedzy ani warsztatu naukowego. Niekt\u00f3rzy zreszt\u0105 wprost deklarowali: \u201e\u00abStrachu\u00bb Grossa jeszcze nie czyta\u0142em, pomimo to nie boj\u0119 si\u0119 o tej ksi\u0105\u017cce pisa\u0107\u201d (Jerzy Urban, s. 209).<\/span><\/p>\n

Wbrew obiegowym opiniom sp\u00f3r nie m\u00f3g\u0142 doprowadzi\u0107 do przewarto\u015bciowania polskiej pami\u0119ci zbiorowej, bo nie by\u0142 sporem o fakty, kt\u00f3re Gross opisuje, tylko o to, kim autor jest i czy ma prawo to robi\u0107. W\u0105tpliwo\u015bci co do prze\u0142omowego charakteru dyskusji wynikaj\u0105 te\u017c z nazwy debaty. W j\u0119zyku potocznym m\u00f3wi si\u0119, \u017ce by\u0142a to \u201edebata o Jedwabnem\u201d. Nowicka-Franczak zauwa\u017ca w zwi\u0105zku z tym: \u201ezbrodnia zostaje symbolicznie zamkni\u0119ta w konkretnym momencie czasowym, staje si\u0119 pojedynczym punktem na mapie, a wi\u0119c wydaje si\u0119 incydentalna\u201d (s. 161). Pos\u0142ugiwanie si\u0119 synekdochami i elipsami sprawia, \u017ce zasadnicza kwestia, czyli historyczny fakt mordowania \u017cyd\u00f3w przez Polak\u00f3w, cz\u0119sto pozostaje nienazwana wprost.<\/span><\/p>\n

Zw\u0142aszcza \u201eanty-Grossowcy\u201d obstawali przy wierze, \u017ce Polacy (niejako z natury) pewnych rzeczy nie robi\u0105: nie zabijaj\u0105 i \u2013 co istotniejsze \u2013 nie kalaj\u0105 w\u0142asnego gniazda. Skoro wi\u0119c Gross napisa\u0142 to, co napisa\u0142, to albo nie jest Polakiem (czyli jest \u017bydem), albo to, co m\u00f3wi o Polakach, nie mo\u017ce by\u0107 prawd\u0105. Dyskusje na temat jego to\u017csamo\u015bci sprzyja\u0142y zarazem pomijaniu zasadniczego tematu, czyli polskiego antysemityzmu. Nowicka-Franczak pokazuje, \u017ce w pu\u0142apk\u0119 t\u0119 wpadali nawet najbardziej przychylni Grossowi badacze. Gdy po publikacji \u201eZ\u0142otych \u017cniw\u201d wr\u00f3ci\u0142 temat to\u017csamo\u015bci autora, Timothy Snyder broni\u0142 go, m\u00f3wi\u0105c: \u201eM\u00f3wienie, \u017ce Jan Tomasz Gross jest \u017bydem, jest [\u2026] pr\u00f3b\u0105 uciekania przed w\u0142asn\u0105 histori\u0105 poprzez marginalizacj\u0119 tego, kto pr\u00f3buje zacz\u0105\u0107 dyskusj\u0119. [\u2026] Kluczowe pytanie brzmi: czy jego argumenty s\u0105 dobre czy z\u0142e; interpretacje s\u0105 dobre czy z\u0142e?\u201d. W kolejnym zdaniu dodawa\u0142 jednak: \u201eGross jest polskim inteligentem\u201d (s. 288), akcentuj\u0105c \u2013 wbrew w\u0142asnemu postulatowi \u2013 jego to\u017csamo\u015b\u0107<\/span>.<\/p>\n

Oskar\u017cenia formu\u0142owane wobec wsp\u00f3lnoty narodowej okazuj\u0105 si\u0119 bardziej no\u015bnie ni\u017c zarzuty wobec innych grup, np. wobec klas spo\u0142ecznych. W \u201eNiechcianej debacie\u201d przytoczona jest telewizyjna wypowied\u017a Joanny Tokarskiej-Bakir: \u201eCh\u0142opi to taka dziwna warstwa spo\u0142eczna, z kt\u00f3r\u0105 nikt si\u0119 nie identyfikuje, w zwi\u0105zku z tym mo\u017cna na nich wszystko zwala\u0107. [\u2026] Ch\u0142opstwo jest jedyn\u0105 grup\u0105, kt\u00f3ra zosta\u0142a publicznie naznaczona za mordy na \u017bydach, kt\u00f3re pope\u0142nia\u0142y wszystkie warstwy w Polsce.\u201d (s. 298). W \u201eS\u0105siadach\u201d czytamy opis zbrodni, kt\u00f3rej dopuszczaj\u0105 si\u0119 katoliccy, ch\u0142opscy, polscy mieszka\u0144cy Jedwabnego, ale punktem zapalnym debaty okazuje si\u0119 w\u0142a\u015bnie ich polsko\u015b\u0107. W ten spos\u00f3b \u2013 na zasadzie pars pro toto \u2013 kontrowersja zostaje przeniesiona na poziom ca\u0142ej wsp\u00f3lnoty narodowej, a diagnoza dotycz\u0105ca minionych wydarze\u0144 przek\u0142adana jest na wsp\u00f3\u0142czesne oceny moralne.<\/span><\/p>\n

Konsekwencje debaty<\/strong><\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat dwutysi\u0119cznych, gdy polskie negocjacje akcesyjne z UE toczy\u0142y si\u0119 pe\u0142n\u0105 par\u0105, rozrachunek z ciemnymi kartami w\u0142asnej historii traktowany by\u0142 jako \u015bwiadectwo dojrza\u0142o\u015bci, wej\u015bci\u00f3wka na Zach\u00f3d. W 2000 r., czyli w tym samym czasie, w kt\u00f3rym Gross opisywa\u0142 mord na \u017bydach w Jedwabnem, Maria Janion m\u00f3wi\u0142a: \u201eDo Europy \u2013 tak, ale z naszymi umar\u0142ymi\u201d. Charakteryzuj\u0105c ten typ dyskursu, Nowicka-Franczak pisze: \u201eUkrytym przekazem jest tu postulat dopasowania debat o przesz\u0142o\u015bci do zachodnioeuropejskich standard\u00f3w racjonalnego dyskutowania w sferze publicznej \u2013 postulat zapewne s\u0142uszny [w innym miejscu autorka twierdzi te\u017c, \u017ce \u00ab\u017cyczeniowy\u00bb], ale przes\u0142aniaj\u0105cy istot\u0119 tego, o co si\u0119 w Polsce spieramy\u201d (s. 24). Okazuje si\u0119, \u017ce spieramy si\u0119 raczej o tera\u017aniejszo\u015b\u0107 ni\u017c o przesz\u0142o\u015b\u0107; o to, kim jeste\u015bmy, a nie o to, kim byli\u015bmy. Analiza pokazuje te\u017c, \u017ce \u201epluralizm pami\u0119ci\u201d skazany jest w realiach polskiego dyskursu publicznego na pora\u017ck\u0119, gdy\u017c aktorzy sfery publicznej chc\u0105 na og\u00f3\u0142, by przyznano im racj\u0119 absolutn\u0105, odmawiaj\u0105c innym prawa do odmiennego zdania.<\/span><\/p>\n

W \u201eNiechcianej debacie\u201d totalizacja dyskursu nie jest wyja\u015bniana \u201eprzeczuleniem\u201d komentator\u00f3w na \u201eantypolskie\u201d argumenty. Nowicka-Franczak twierdzi, \u017ce \u201eterapia szokowa\u201d by\u0142a intencj\u0105 Grossa. Analizuj\u0105c j\u0119zyk jego wypowiedzi, dochodzi do wniosku, \u017ce jego adwersarze dali si\u0119 z\u0142apa\u0107 w zastawion\u0105 przez niego pu\u0142apk\u0119. Przy bli\u017cszym spojrzeniu okazuje si\u0119, \u017ce to Gross kontrolowa\u0142 przebieg debaty: formu\u0142uj\u0105c konfrontacyjne tezy, wprowadza\u0142 temat polskiego antysemityzmu do sfery publicznej, a publikuj\u0105c kolejne ksi\u0105\u017cki, wytycza\u0142 nast\u0119pne etapy dyskusji. Niejasny jest natomiast d\u0142ugotrwa\u0142y rezultat tych dzia\u0142a\u0144. Nowicka-Franczak nie zajmuje si\u0119 wprawdzie recepcj\u0105 analizowanych debat, ale zestawia je z wynikami bada\u0144 sonda\u017cowych. Wy\u0142ania si\u0119 z nich obraz spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re ma trwa\u0142e i oporne na zmian\u0119 przekonania o historii polsko-\u017cydowskiej; kt\u00f3re woli wierzy\u0107, \u017ce Polacy pomagali \u017bydom i szuka usprawiedliwie\u0144 dla zachowa\u0144 nosz\u0105cych znamiona zbrodni (s. 377). Cho\u0107 dzi\u0119ki Grossowi media podj\u0119\u0142y problem polskiego antysemityzmu, to wielu odbiorc\u00f3w odrzuci\u0142o t\u0119 wiedz\u0119.<\/span><\/p>\n

Od kilku lat polscy badacze podejmuj\u0105 temat backlashu, czyli obronnego mechanizmu pami\u0119ci w kierunku przywr\u00f3cenia jej poprzedniego kszta\u0142tu. Zaowocowa\u0142o to narracjami o polskim bohaterstwie i o pomocy \u017bydom (s.307). O ile udowodnienie wp\u0142ywu ksi\u0105\u017cek Grossa na og\u00f3lne postawy Polak\u00f3w jest trudne, to backlash w sferze publicznej mo\u017cna \u0142atwo pokaza\u0107. Zwolennicy afirmatywnej polityki historycznej otwarcie twierdz\u0105, \u017ce upami\u0119tnianie Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015bwiata jest reakcj\u0105 na \u201eantypolskie\u201d narracje. Rodzi to oczywi\u015bcie pytania, czy ksi\u0105\u017cki Grossa rzeczywi\u015bcie przyczyni\u0142y si\u0119 do przepracowania historii w Polsce, czy te\u017c na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 doprowadzi\u0142y do blokady dyskursu. Nowicka-Franczak podejmuje t\u0119 kwesti\u0119 jedynie na marginesie, zauwa\u017ca natomiast, \u017ce rozmowy o polskim antysemityzmie odbywaj\u0105 si\u0119 dzi\u015b w coraz bardziej zamkni\u0119tych gronach. Sprowadzaj\u0105 si\u0119 do \u201eprzekonywania ju\u017c przekonanych, b\u0119d\u0105c symptomem szerszego rozpadu debaty publicznej na rodzaj \u00abzabawy w podgrupach\u00bb\u201d (s. 362).<\/span><\/p>\n

Opr\u00f3cz wielu wymienionych wy\u017cej zalet ksi\u0105\u017cki trzeba te\u017c wskaza\u0107 wad\u0119. Ot\u00f3\u017c mi\u0119dzy rokiem 2000, gdy ukazali si\u0119 \u201eS\u0105siedzi\u201d, a rokiem 2012, gdy wygasa\u0142a debata o \u201eZ\u0142otych \u017cniwach\u201d, dokona\u0142a si\u0119 ogromna zmiana medialna. Nowicka-Franczak koncentruje si\u0119 na mediach g\u0142\u00f3wnego nurtu, czyli na prasie, radiu i telewizji. Tymczasem w 2012 r. medium g\u0142\u00f3wnego nurtu by\u0142 raczej internet. Do dyskusji do\u0142\u0105czali szeregowi internauci, prze\u0142amuj\u0105c monopol intelektualist\u00f3w. Jest oczywiste, \u017ce w\u0142\u0105czenie tych wypowiedzi do analizy wymaga\u0142oby zmiany metodologii, ale konsekwentne pomijanie cyfryzacji debaty uwa\u017cam za b\u0142\u0105d, tym bardziej, \u017ce autorka deklaruje konieczno\u015b\u0107 analizy dyspozytywu, czyli wyj\u015bcia \u201epoza sfer\u0119 czysto dyskursywn\u0105 albo czysto instytucjonaln\u0105 i w\u0142\u0105czenie w obr\u0119b refleksji szerokiego wachlarza technik w\u0142adzy\u201d (s. 63).<\/span><\/p>\n

Pewien niedosyt pozostawia tak\u017ce analiza spo\u0142ecznej i politycznej roli historyk\u00f3w. Polskie debaty wok\u00f3\u0142 ksi\u0105\u017cek Grossa \u2013 zw\u0142aszcza wok\u00f3\u0142 ich angloj\u0119zycznych wyda\u0144 \u2013 ods\u0142oni\u0142y strach konserwatywnych elit politycznych przed krytyczn\u0105 historiografi\u0105. Wielu polityk\u00f3w i publicyst\u00f3w uznaje, \u017ce pisanie o mordowaniu \u017byd\u00f3w w Jedwabnem jest tym samym, co m\u00f3wienie o \u201epolskich obozach koncentracyjnych\u201d. Mi\u0119dzy innymi w reakcji na \u201eS\u0105siad\u00f3w\u201d ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 konserwatywna polityka historyczna, polegaj\u0105ca na promocji bohaterstwa i ofiar dokonywanych przez Polak\u00f3w oraz na przemilczaniu ciemnych kart w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci. Rodzi to obawy dzielenia historii na t\u0119 lepszego i gorszego sortu.<\/span><\/p>\n

Mimo \u017ce ksi\u0105\u017ck\u0119 Nowickiej-Franczak trudno czyta\u0107 do poduszki, poniewa\u017c autorka miejscami pos\u0142uguje si\u0119 do\u015b\u0107 zawi\u0142ym j\u0119zykiem, porzuca argumenty, by p\u00f3\u017aniej do nich powr\u00f3ci\u0107, jest to wa\u017cna pozycja. \u201eNiechciana debata\u201d pokazuje spory o publikacje Grossa na bogatym materiale empirycznym, w z\u0142o\u017cony i kompleksowy spos\u00f3b. Autorka unika emocjonalnego tonu, aczkolwiek nie jest ca\u0142kiem bezstronna. Mi\u0119dzy s\u0142owami mo\u017cna wyczyta\u0107, \u017ce jej sympatia le\u017cy po stronie historii krytycznej, rzeczowego rozliczenia z przesz\u0142o\u015bci\u0105. Mimo to wszystkim uczestnikom debaty z r\u00f3wn\u0105 konsekwencj\u0105 wytyka retoryczne uproszczenia i nadmiern\u0105 etnizacj\u0119 dyskusji. Nowicka-Franczak zaciera czarno-bia\u0142y obraz \u201epro-Grossowc\u00f3w\u201d i \u201eanty-Grossowc\u00f3w\u201d, pokazuj\u0105c wiele odcieni szaro\u015bci w debatach o jego ksi\u0105\u017ckach.<\/span><\/p>\n

\n

Ksi\u0105\u017cka:<\/em><\/span>
\n Magdalena Nowicka-Franczak<\/strong>, \u201eNiechciana debata. Sp\u00f3r o ksi\u0105\u017cki Jana Tomasza Grossa\u201d, Wydawnictwo Sedno<\/strong>, Warszawa 2017<\/em><\/span>.<\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O co spierali si\u0119 czytelnicy Grossa? Recenzja ksi\u0105\u017cki \u201eNiechciana debata\u201d Magdaleny Nowickiej-Franczak Magdalena Saryusz-Wolska Analiza dyskusji wywo\u0142anych przez Grossa ods\u0142ania ca\u0142\u0105 palet\u0119 temat\u00f3w zast\u0119pczych. Magdalena Nowicka-Franczak bada, o czym pisano i m\u00f3wiono po ukazaniu si\u0119 \u201eS\u0105siad\u00f3w\u201d, \u201eStrachu\u201d i \u201eZ\u0142otych \u017cniw\u201d. Dowodzi, \u017ce opisane w tych ksi\u0105\u017ckach fakty rzadko sta\u0142y w centrum debaty. Mogi\u0142a-pomnik, na cmentarzu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52564"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52564"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52564\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52582,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52564\/revisions\/52582"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52564"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52564"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52564"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}