{"id":52601,"date":"2017-06-30T17:09:24","date_gmt":"2017-06-30T15:09:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=52601"},"modified":"2017-06-21T18:51:22","modified_gmt":"2017-06-21T16:51:22","slug":"01-09-12","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=52601","title":{"rendered":"Przezroczyste r\u0119ce – Rejwach Grynberga"},"content":{"rendered":"
<\/a>Przezroczyste r\u0119ce – Rejwach Grynberga<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Paulina Ma\u0142ochleb<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Paulina Ma\u0142ochleb<\/strong> \u2013 krytyczka i badaczka literatury, sekretarz Nagrody im. Wis\u0142awy Szymborskiej.<\/span><\/em><\/p>\n

Rejwach Grynberga \u2013 je\u015bli uwa\u017cacie, \u017ce literatura daje odpowiedzi na pytania \u2013 nie si\u0119gajcie po t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119.<\/strong><\/span><\/p>\n

Je\u015bli szukacie w literaturze pocieszenia \u2013 od\u0142\u00f3\u017ccie j\u0105.<\/span><\/p>\n

To dobry adres dla rozpaczy. Je\u015bli jeste\u015bcie zatem gotowi zawiesi\u0107 swoje oczekiwania, wystawi\u0107 si\u0119 \u015bwiadomie na najwi\u0119ksz\u0105 ohyd\u0119 ludzk\u0105, pami\u0119\u0107 cierpienia, poruszenie \u2013 to trafili\u015bcie we w\u0142a\u015bciwe miejsce.<\/span><\/p>\n

W Rejwachu powraca temat do\u015bwiadczenia Zag\u0142ady, \u015bwiadectwa jednostek ukrywaj\u0105cych w dalszym ci\u0105gu sw\u0105 \u017cydowsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. \u017ba\u0142oba po \u015bmierci bliskich i utracie ca\u0142ego znanego \u015bwiata nie s\u0142abnie zatem z czasem, a wzmacnia si\u0119 przez milczenie trwaj\u0105ce przez kolejne dziesi\u0119ciolecia, przez strach i poczucie niezrozumienia. Kluczem do wszystkich tych nowel s\u0105 dwie figury: zwodzenie i oczyszczenie. Jak si\u0119 okazuje bowiem \u2013 wszyscy tutaj k\u0142ami\u0105 (albo milcz\u0105): matka, kt\u00f3ra boi si\u0119 poprowadzi\u0107 swoj\u0105 c\u00f3rk\u0119 na cmentarz, by pokaza\u0107 jej groby dziadk\u00f3w, bo musia\u0142aby j\u0105 zabra\u0107 na cmentarz \u017cydowski; kobieta, kt\u00f3r\u0105 w czasie wojny molestowano seksualnie; staruszka, kt\u00f3ra dopiero na \u0142o\u017cu \u015bmierci wyznaje, \u017ce ma \u017cydowskie pochodzenie i pozostawia oszo\u0142omionych bliskich; stary \u017cyd, kt\u00f3ry po wojnie wyl\u0105dowa\u0142 za granic\u0105 i wiele lat p\u00f3\u017aniej przekona\u0142 sw\u0105 rodzin\u0119, \u017ce wioska ze \u201eSkrzypka na dachu\u201d to jego rodzinne miejsce; c\u00f3rka fotografa, kt\u00f3ra studiuj\u0105c rodzinne zdj\u0119cie, orientuje si\u0119, \u017ce nie jest jego biologicznym dzieckiem.<\/span><\/p>\n

Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce w Polsce nie da si\u0119 napisa\u0107 nic nowego o Holocau\u015bcie, \u017ce niemo\u017cliwa jest te\u017c ju\u017c nowa forma \u2013 Grynberg po raz kolejny temu przeczy. Jego poprzednia ksi\u0105\u017cka, Oskar\u017cam Auschwitz, wykorzystywa\u0142a formu\u0142\u0119 wywiad\u00f3w \u2013 dialog\u00f3w reportera z bohaterami. Wszyscy oni byli potomkami ocalonych z Zag\u0142ady, cho\u0107 z ich wyzna\u0144 wynika\u0142o jasno, \u017ce ocalenie mia\u0142o wy\u0142\u0105cznie charakter fizyczny i \u017ce baga\u017c wojny, \u017ca\u0142oby oraz utraty d\u017awiga\u0142y kolejne pokolenia. Grynberg nie eksperymentowa\u0142 tam z form\u0105, cho\u0107 usuwa\u0142 siebie \u2013 jako s\u0142uchacza, ale i poruszyciela, z spraw\u0105 kt\u00f3rego dochodzi\u0142o do rozmowy \u2013 poza ram\u0119 opowie\u015bci. Je\u015bli si\u0119 ukazywa\u0142 czytelnikowi, to zawsze mia\u0142 ku temu dobry pow\u00f3d, jego posta\u0107, \u017byda, kt\u00f3ry zdecydowa\u0142 si\u0119 \u017cy\u0107 w Polsce, budzi\u0142a w jego rozm\u00f3wcach bardzo cz\u0119sto sprzeciw i niezrozumienie. Inaczej jest w Rejwachu, bo tutaj Grynberg wybiera formu\u0142\u0119 znan\u0105 na Zachodzie jako faction, po\u0142\u0105czenie element\u00f3w fiction i non-fiction. Z fiction zapo\u017cycza nowelow\u0105 budow\u0119 swoich utwor\u00f3w, czyli kr\u00f3tk\u0105 i wyra\u017an\u0105 ekspozycj\u0119 oraz mocn\u0105 puent\u0119 historii oraz swobodne opracowanie historii us\u0142yszanych od rozm\u00f3wc\u00f3w (bo jak m\u00f3wi w wywiadach, cz\u0119\u015b\u0107 tych opowie\u015bci jest zmy\u015blona, albo te\u017c \u0142\u0105czy biografie i do\u015bwiadczenia r\u00f3\u017cnych postaci w jednej osobie). Z non-fiction \u2013 losy postaci, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 dla jego zbioru, sytuacj\u0119 rozmowy i wyznania, konieczno\u015b\u0107 dania \u015bwiadectwa, posta\u0107 reportera, kt\u00f3rego obecno\u015b\u0107 popycha ludzi do snucia opowie\u015bci.<\/span><\/p>\n

\"No<\/p>\n

W serii nowel pojawia si\u0119 kilkadziesi\u0105t postaci, nie jest wa\u017cne jednak ich pochodzenie spo\u0142eczne, wiek, miejsce zamieszkania. Grynberg, operuj\u0105cy j\u0119zykiem oszcz\u0119dnym, ch\u0142odnym, bardzo rzeczowym, oczyszcza poszczeg\u00f3lne historie. Budowa Rejwachu przypomina scenariusz teatralny albo zapis filmowego dialogu \u2013 tu wszystko dzieje si\u0119 w rozmowie, otoczenie spe\u0142nia rol\u0119 t\u0142a, a narracja ma charakter didaskali\u00f3w. Oczyszczanie (a ta czynno\u015b\u0107 wydaje si\u0119 dla Grynberga figur\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 i to nie tylko na poziomie j\u0119zyka i kompozycji) pozwala na plan pierwszy wysun\u0105\u0107 emocje. Pami\u0119ta\u0107 trzeba, \u017ce im ch\u0142odniejszego j\u0119zyka u\u017cywa autor, tym wi\u0119cej miejsca daje emocjom czytelnika i w\u0142a\u015bnie tak dzieje si\u0119 w tej opowie\u015bci. Grynberg niczym do\u015bwiadczony re\u017cyser usuwa na dalszy plan wszystko to, co mog\u0142oby rzuci\u0107 jakikolwiek cie\u0144 na opowie\u015b\u0107 bohater\u00f3w. Tym samym nie daje nam te\u017c \u017cadnego ko\u0142a ratunkowego, \u017cadnej liny, kt\u00f3rej mogliby\u015bmy si\u0119 uchwyci\u0107, \u017ceby umkn\u0105\u0107 tym historiom.<\/span><\/p>\n

Ten zabieg oczyszczania opowie\u015bci ma tak\u017ce i inny cel \u2013 s\u0142u\u017cy przedstawieniu Holokaustu w spos\u00f3b przejmuj\u0105cy, ale i etyczny. Opowie\u015bci o utracie rodziny, o ukrywaniu \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci przed Polakami nawet po wojnie, o odczuwanym przez lata l\u0119ku i traumie wydaj\u0105 si\u0119 nam wzruszaj\u0105ce, a tym samym \u2013 gdyby inna by\u0142a forma literacka \u2013 ociera\u0142yby si\u0119 o kicz. Kicz za\u015b w historiach o Zag\u0142adzie jest nie tylko bardzo cz\u0119stym zjawiskiem, ale i zjawiskiem ze wszech miar nieetycznym. Jan B\u0142o\u0144ski pisa\u0142 kiedy\u015b (\u201eBiedni Polacy patrz\u0105 na getto\u201d), \u017ce Holokaust jest niewyczerpany i niesko\u0144czony, nikt go nigdy nie odtworzy, nie odmaluje, \u017ce jedyne, co mo\u017ce zrobi\u0107 autor, to pokaza\u0107 drobiazg. I to w\u0142a\u015bnie robi Grynberg.<\/span><\/p>\n

Pisz\u0105c ten tekst, mam g\u0142\u0119bokie poczucie rozdarcia \u2013 bo \u017cadna z moich uwag i tez interpretacyjnych nie ma tu \u017cadnego znaczenia, bo chcia\u0142abym opowiedzie\u0107 o tym, jak od\u0142o\u017cy\u0142am t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 po przeczytaniu Klementyny i p\u00f3\u0142 wieczoru patrzy\u0142am t\u0119po przed siebie. Ale to nie przekona czytelnik\u00f3w, \u017ce trzeba po t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 si\u0119gn\u0105\u0107. Na Rejwach nie ma \u017cadnego narz\u0119dzia, kt\u00f3re pomog\u0142oby przepracowa\u0107 w sobie to, czego do\u015bwiadczaj\u0105 bohaterowie. Nie wiem, jak to zrobi\u0107, bo tego nie da si\u0119 ani zrozumie\u0107, ani wybaczy\u0107, ani przyj\u0105\u0107 intelektualnie. Ka\u017cdy z nas (jako czytelnik) nosi w sobie przez ca\u0142e \u017cycie kilka takich historii, kt\u00f3re tkwi\u0105 mu zawsz\u0119 z ty\u0142u g\u0142owy, nie chc\u0105 nas opu\u015bci\u0107. I nie ma to nic wsp\u00f3lnego z ulubionymi tekstami. Cz\u0119sto wr\u0119cz przeciwnie: m\u0119cz\u0105 nas postaci, w nocy \u015bni\u0105 si\u0119 te w\u0105tki, w nich widzimy nagle uciele\u015bnienie g\u0142\u0119bokich l\u0119k\u00f3w przed \u015bwiatem, jakich\u015b potwornych projekcji strachu przed tym, co mog\u0142oby si\u0119 sta\u0107 z nami czy naszymi dzie\u0107mi. Nie mam ich wiele, ale Grynberg da\u0142 mi kolejn\u0105. I zrobi\u0142 to za pomoc\u0105 dw\u00f3ch zda\u0144.<\/span><\/p>\n

A \u017ceby nie musieli Pa\u0144stwo robi\u0107 tu psychoanalizy, od razu napisz\u0119, \u017ce uciekam w rozwa\u017cania o gatunku, literacko\u015bci i konwencji po to, \u017ceby si\u0119 z t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 jako\u015b zmierzy\u0107, \u017ceby j\u0105 obej\u015b\u0107 w sobie. Troch\u0119 wyja\u015bni\u0107, troch\u0119 uj\u0105\u0107 w ramy literatury. \u017beby nie si\u0105\u015b\u0107 i p\u0142aka\u0107.<\/span><\/p>\n

\n

Miko\u0142aj Grynberg<\/strong>, “Rejwach<\/em>”\u00a0 – Nisza 2017<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przezroczyste r\u0119ce – Rejwach Grynberga Paulina Ma\u0142ochleb Paulina Ma\u0142ochleb \u2013 krytyczka i badaczka literatury, sekretarz Nagrody im. Wis\u0142awy Szymborskiej. Rejwach Grynberga \u2013 je\u015bli uwa\u017cacie, \u017ce literatura daje odpowiedzi na pytania \u2013 nie si\u0119gajcie po t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119. Je\u015bli szukacie w literaturze pocieszenia \u2013 od\u0142\u00f3\u017ccie j\u0105. To dobry adres dla rozpaczy. Je\u015bli jeste\u015bcie zatem gotowi zawiesi\u0107 swoje […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52601"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52601"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52601\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":53401,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52601\/revisions\/53401"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52601"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52601"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52601"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}