{"id":52701,"date":"2020-12-17T17:09:40","date_gmt":"2020-12-17T15:09:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=52701"},"modified":"2020-12-10T09:00:39","modified_gmt":"2020-12-10T07:00:39","slug":"04-05-17","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=52701","title":{"rendered":"Konstanty Gebert – Ryzyko pojednania"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Ryzyko pojednania<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Konstanty Gebert<\/strong> [ LISTOPAD 2011 ]<\/span><\/em>
\n<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Konstanty Gebert<\/strong> \/ screen shot<\/em><\/span><\/p>\n

\u017byjemy w przepraszaj\u0105cych czasach. Prawdziwe pojednanie zak\u0142ada gotowo\u015b\u0107 do poniesienia ryzyka zmiany w\u0142asnych przekona\u0144.
\n<\/strong><\/span>
\n Tylko w ostatnich miesi\u0105cach prezydent Obama przeprosi\u0142 za przypadkow\u0105 \u015bmier\u0107 cywil\u00f3w na skutek nalotu w Afganistanie, by\u0142y prezydent Mubarak mia\u0142 \u2013 ale w ko\u0144cu si\u0119 nie zdecydowa\u0142 \u2013 przeprosi\u0107 Egipcjan za swoje rz\u0105dy, a Rupert Murdoch przeprosi\u0142 czytelnik\u00f3w za praktyki swego \u201eNews of the World\u201d.<\/strong><\/span><\/p>\n

Bardziej jeszcze od przeprosin sk\u0142adanych, interesuj\u0105ce s\u0105 przeprosiny wymagane: rektor kairskiego Uniwersytetu al-Azhar za\u017c\u0105da\u0142, by Benedykt XVI przeprosi\u0142 za \u201ezniewa\u017canie islamu\u201d, prezes ziomkostwa Niemc\u00f3w sudeckich \u2013 by czeski prezydent Vaclav Klaus przeprosi\u0142 za ich cierpienia, a prezydent Turcji \u2013 by Izrael przeprosi\u0142 za ubieg\u0142oroczny atak na \u201eMavi Marmara\u201d oraz by prezydent Armenii przeprosi\u0142 za wyra\u017cenie przypuszczenia, \u017ce jego pa\u0144stwo mo\u017ce kiedy\u015b odzyska\u0107 g\u00f3r\u0119 Ararat.<\/span><\/p>\n

W fascynuj\u0105cej ksi\u0105\u017cce Wina narod\u00f3w Karolina Wigura przypomina sk\u0105d si\u0119 ta obfito\u015b\u0107 przeprosin wzi\u0119\u0142a, jak j\u0105 rozumie\u0107 i jakie z ni\u0105 wi\u0105za\u0107 nadzieje. M\u0142oda socjolo\u017cka pokazuje wyra\u017anie, \u017ce jest to powojenne zjawisko, wyrastaj\u0105ce bezpo\u015brednio z niemieckich pr\u00f3b wzi\u0119cia odpowiedzialno\u015bci za w\u0142asne zbrodnie w celu odzyskania moralnej podmiotowo\u015bci w\u015br\u00f3d narod\u00f3w.<\/span><\/p>\n

I cho\u0107, jak autorka zauwa\u017ca, najbardziej spektakularnym przyk\u0142adem takiego pokajania by\u0142a podr\u00f3\u017c Henryka IV do Canossy, to rzeczywisty rozkwit kultury przebaczania wi\u0105\u017ce si\u0119 jednoznacznie z rozwojem demokracji: tylko w\u00f3wczas, gdy obywatele poczuwaj\u0105 si\u0119 do odpowiedzialno\u015bci za swoje pa\u0144stwo, s\u0105 sk\u0142onni popiera\u0107 pro\u015bby o przebaczenie sk\u0142adane przez w\u0142adze lub wr\u0119cz sami je sk\u0142ada\u0107, je\u015bli rz\u0105d si\u0119 oci\u0105ga. Poddanym Henryka IV, nawet je\u015bli mieli jakie\u015b zdanie w sprawie jego sporu z papie\u017cem, do g\u0142owy zapewne nie przysz\u0142o, \u017ce ta sprawa mo\u017ce ich dotyczy\u0107. Zgo\u0142a inaczej by\u0142o ju\u017c z obywatelami Republiki Federalnej, gdy Willi Brandt ukl\u0119kn\u0105\u0142 przed pomnikiem powstania w warszawskim getcie, czy z polskimi biskupami, gdy wystosowywali list do biskup\u00f3w niemieckich (oba przypadki Wigura starannie analizuje).<\/span><\/p>\n

Geografia wybaczenia<\/strong><\/span><\/p>\n

Przeprosiny lub ich brak stanowi\u0105 dzi\u015b wska\u017anik politycznego uk\u0142adu si\u0142. P\u00f3ki \u017cy\u0142 Tito, nikt w Jugos\u0142awii nie m\u00f3g\u0142 w imieniu narodu chorwackiego przeprosi\u0107 Serb\u00f3w za ludob\u00f3jstwo pope\u0142nione przez ustaszy. Nie dlatego, \u017ce nikt nie poczuwa\u0142 si\u0119 do winy (czego zreszt\u0105 do ko\u0144ca nie wiemy), ale przede wszystkim dlatego, \u017ce Tito nie dopu\u015bci\u0142by, \u017ceby ktokolwiek w og\u00f3le m\u00f3g\u0142 m\u00f3wi\u0107 w imieniu Chorwat\u00f3w: jego doktryna \u201ebractvo i jedinstvo\u201d wyklucza\u0142a artyku\u0142owanie postaw i program\u00f3w narodowych, w\u0142a\u015bnie z obawy przed ponownym rozpaleniem nacjonalistycznych konflikt\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W efekcie jednak Serbowie, o czym mog\u0142em si\u0119 wielokrotnie w Belgradzie w\u00f3wczas przekona\u0107, uznali, \u017ce skoro Chorwaci nie przepraszaj\u0105, to najwyra\u017aniej uwa\u017caj\u0105, \u017ce nie maj\u0105 za co. To za\u015b oznacza, \u017ce nast\u0119pnym razem, je\u015bli b\u0119d\u0105 mieli okazj\u0119, post\u0105pi\u0105 tak samo. A skoro tak, to nie pozostaje Serbom nic innego, jak tylko zdusi\u0107 w\u0142asnym wyprzedzaj\u0105cym atakiem t\u0119 now\u0105 wykluwaj\u0105c\u0105 si\u0119 zbrodni\u0119. Gdyby pojawi\u0142 si\u0119 wtedy chorwacki Willi Brandt, kt\u00f3ry pad\u0142by na kolana w Jasenovcu, historia by\u0107 mo\u017ce potoczy\u0142aby si\u0119 zupe\u0142nie inaczej.<\/span><\/p>\n

Wigura zaczyna swoj\u0105 analiz\u0119 od przedstawienia r\u00f3\u017cnych form, jakie przebaczenie przyjmuje we wsp\u00f3\u0142czesnej polityce: od uznania krzywd i przeprosin wewn\u0105trznarodowych po mi\u0119dzynarodowe. Jednak z uwagi na skomplikowanie materii jest to bardziej opis ni\u017c analiza. C\u00f3\u017c w ko\u0144cu mo\u017ce \u0142\u0105czy\u0107 s\u0142owa skruchy Billa Clintona za szale\u0144stwa z Monik\u0105 Lewinsky z pro\u015bb\u0105 prezydenta Niemiec wypowiedzian\u0105 w 2000 roku w Knesecie? By\u0107 mo\u017ce to jedynie, \u017ce maja one sens g\u0142\u00f3wnie w obr\u0119bie chrze\u015bcija\u0144skiej koncepcji, w kt\u00f3rej mo\u017cliwe jest wybaczanie w cudzym imieniu, a wyznanie grzech\u00f3w samo w sobie jest warto\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

Kwestia tego, czy zjawisko to w polityce nie jest czasem geograficznie zwi\u0105zane g\u0142\u00f3wnie z Europ\u0105 i \u015bwiatem anglosaskim, a historycznie z okresem po II wojnie \u015bwiatowej, dlatego \u017ce odwo\u0142uje si\u0119 do chrze\u015bcija\u0144skich kategorii po ich najwi\u0119kszym kryzysie, jest jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych dla problematyki ksi\u0105\u017cki, a zarazem najs\u0142abiej w niej opracowan\u0105. Dwudziestostronicowy rozdzia\u0142 o Trzech koncepcjach przebaczenia: judaizm, chrze\u015bcija\u0144stwo i wsp\u00f3\u0142czesna psychologia jest niewystarczaj\u0105cy, a nawet myl\u0105cy.<\/span><\/p>\n

Przyk\u0142ad: przywo\u0142any przez autork\u0119 pogl\u0105d Levinasa, \u017ce \u201enie wolno dopu\u015bci\u0107 do bezkarno\u015bci krzywdzicieli, nawet je\u015bli wymierzenie sprawiedliwo\u015bci mia\u0142oby zemst\u0119 na dzieciach winowajc\u00f3w\u201d, w istocie tyczy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie omawianej przeze\u0144 sytuacji z rozdzia\u0142u 21 II Sam. Zasada, \u017ce B\u00f3g odpuszcza tylko te winy, kt\u00f3re przebaczy\u0142y ich ofiary, nie jest pogl\u0105dem \u201eniekt\u00f3rych [\u017cydowskich] komentator\u00f3w\u201d, lecz uznan\u0105 regu\u0142\u0105. \u201eWsp\u00f3\u0142czesna psychologia\u201d ma wi\u0119cej pogl\u0105d\u00f3w na rol\u0119 przebaczenia, ni\u017c te przedstawione na dw\u00f3ch stronach ksi\u0105\u017cki. Ten niedopracowany rozdzia\u0142 tym bardziej rozczarowuje, \u017ce analizuj\u0105c opinie kluczowych my\u015blicieli takich jak Karl Jaspers, Jean Am\u00e9ry, Vladimir Jankelevitch czy Paul Ricoeur, Wigura pokazuje, \u017ce umie by\u0107 wnikliw\u0105 czytelniczk\u0105 i badaczk\u0105 my\u015blowych niekonsekwencji.<\/span><\/p>\n

List i gest<\/strong><\/span><\/p>\n

Najciekawsze s\u0105 tu analizy czterech akt\u00f3w skruchy i wybaczenia, wybranych przez autork\u0119 pod k\u0105tem ich warto\u015bci nie tylko dla historii europejskiej, lecz przede wszystkim dla polskiego czytelnika. Wspomniany ju\u017c list biskup\u00f3w oraz gest Brandta Wigura interpretuje po mistrzowsku.<\/span><\/p>\n

W pierwszym z nich szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ca jest analiza subtelnego szanta\u017cu moralnego, jaki autorzy listu w nim zawarli, przewiduj\u0105c niech\u0119\u0107 Polak\u00f3w do wybaczenia Niemcom i proszenia ich o to samo. \u201eBiskupi zdaja si\u0119 m\u00f3wi\u0107 \u2013 pisze Wigura \u2013 je\u015bli kto\u015b jest chrze\u015bcijaninem, niech przebacza, inaczej bowiem jest komunist\u0105\u2026 [A] b\u0119d\u0105c chrze\u015bcijaninem i Europejczykiem w nieunikniony spos\u00f3b jest si\u0119 bli\u017cej Niemc\u00f3w, ni\u017c komunist\u00f3w\u201d (s. 77-78). S\u0142owem, je\u015bli nie przebaczysz Niemcom, zdradzi\u0142e\u015b \u2013 to za\u015b, \u017ce komuni\u015bci m\u00f3wi\u0105: jak przebaczysz, zdradzi\u0142e\u015b, jest tylko dowodem na to, \u017ce ten pierwszy sylogizm jest prawdziwy. Autorka s\u0142usznie zauwa\u017ca, \u017ce opinia publiczna by\u0142a przeciwna listowi i tylko \u00f3w szanta\u017c zapewne ocali\u0142 jego autor\u00f3w przed polityczna kl\u0119sk\u0105.<\/span><\/p>\n

Analizuj\u0105c z kolei gest Brandta, kt\u00f3ry ukl\u0119kn\u0105\u0142 przed warszawskim pomnikiem, Wigura podkre\u015bla kluczowy wymiar tego czynu: milczenie. On sam napisa\u0142 potem w cytowanym przez ni\u0105 pami\u0119tniku: \u201eZrobi\u0142em to, co czyni\u0105 ludzie, gdy zawodzi ich j\u0119zyk\u201d. To niezmiernie rzadki przypadek, by autor gestu skruchy pozbawi\u0142 si\u0119 sposobno\u015bci, by go skomentowa\u0107, wyja\u015bni\u0107, nada\u0107 mu po\u017c\u0105dan\u0105 wymow\u0119. Milczenie kanclerza sugeruje, \u017ce jego zdaniem wszystko jest jasne. Tymczasem jednak \u2013 jak wiemy \u2013 nie by\u0142o: podczas gdy na Zachodzie interpretowano ten gest jako wa\u017cny krok ku polsko-niemieckiemu pojednaniu, przyw\u00f3dcy PRL-u mieli Brandtowi za z\u0142e, \u017ce nie ukl\u0105k\u0142 przed Grobem Nieznanego \u017bo\u0142nierza; ho\u0142d dla pomordowanych \u017byd\u00f3w nie przy\u015bpiesza\u0142 pojednania z Polakami, a wr\u0119cz m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 odczytany jako zawoalowana krytyka zako\u0144czonej dopiero co marcowej kampanii antysemickiej.<\/span><\/p>\n

Biskupi i Brandt podj\u0119li swymi s\u0142owami i czynami moralne oraz polityczne ryzyko, co przes\u0105dzi\u0142o o ich randze i efektach. Inaczej by\u0142o w dw\u00f3ch pozosta\u0142ych przypadkach analizowanych przez Wigur\u0119: wizycie prezydent\u00f3w Kaczy\u0144skiego i Juszczenki w Paw\u0142okomie oraz papie\u017ca Benedykta XVI w Auschwitz (autorka z niezrozumia\u0142ych powod\u00f3w jedynie w jednym przypisie wspomina wyst\u0105pienie prezydenta Kwa\u015bniewskiego w Jedwabnem). Ten pierwszy uznaje za przyk\u0142ad \u201ekiczu pojednania\u201d, zwracaj\u0105c uwag\u0119 na to, \u017ce \u2013 inaczej ni\u017c poprzednie dwa przyk\u0142ady \u2013 ani nie sta\u0142 si\u0119 on prze\u0142omem, ani nawet nie pog\u0142\u0119bi\u0142 polsko-ukrai\u0144skiej debaty. Analizuj\u0105c za\u015b przyjazd Benedykta XVI do Auschwitz, Wigura zwraca uwag\u0119, \u017ce odszed\u0142 on od retoryki przebaczenia na rzecz retoryki pojednania i \u017ce jego teologiczna \u2013 a tak\u017ce, dodajmy: historyczna \u2013 wizja Zag\u0142ady by\u0142a dla strony \u017cydowskiej nie do przyj\u0119cia. Tak\u017ce i ta wizyta nie sta\u0142a si\u0119 wydarzeniem, czy to na miar\u0119 wizyty jego poprzednika, czy to innych podawanych przez Wigur\u0119 przyk\u0142ad\u00f3w.<\/span><\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce w tych dw\u00f3ch ostatnich przypadkach zabrak\u0142o tego, co wielkimi uczyni\u0142y list biskup\u00f3w i gest kanclerza: gotowo\u015bci do poniesienia ryzyka zmiany w\u0142asnych przekona\u0144. Kicz pojednania jest bowiem niezmiernie \u0142atwo wyprodukowa\u0107. Jednak dopiero w\u00f3wczas, gdy jest si\u0119 gotowym p\u0142aci\u0107, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d swoich, cen\u0119 za pr\u00f3b\u0119 pojednania z tymi, kt\u00f3rzy swoimi nie s\u0105, mo\u017cna odr\u00f3\u017cni\u0107 kicz od rzeczy warto\u015bciowej. Ksi\u0105\u017cka Wigury, pionierska na rynku polskim, jest niezmiernie przydatnym przewodnikiem po tej z\u0142o\u017conej politycznej i moralnej problematyce.<\/span><\/p>\n

\n
<\/p>\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ryzyko pojednania Konstanty Gebert [ LISTOPAD 2011 ] Konstanty Gebert \/ screen shot \u017byjemy w przepraszaj\u0105cych czasach. Prawdziwe pojednanie zak\u0142ada gotowo\u015b\u0107 do poniesienia ryzyka zmiany w\u0142asnych przekona\u0144. Tylko w ostatnich miesi\u0105cach prezydent Obama przeprosi\u0142 za przypadkow\u0105 \u015bmier\u0107 cywil\u00f3w na skutek nalotu w Afganistanie, by\u0142y prezydent Mubarak mia\u0142 \u2013 ale w ko\u0144cu si\u0119 nie zdecydowa\u0142 \u2013 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52701"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52701"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52701\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82637,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52701\/revisions\/82637"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52701"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52701"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52701"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}