{"id":53236,"date":"2025-07-08T17:09:00","date_gmt":"2025-07-08T15:09:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=53236"},"modified":"2025-07-08T09:03:09","modified_gmt":"2025-07-08T07:03:09","slug":"24-09-16","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=53236","title":{"rendered":"RABIN JONATHAN SACKS – Wolno\u015b\u0107 wymaga cierpliwo\u015bci"},"content":{"rendered":"

Ameryka\u0144scy \u017co\u0142nierze w Afganistanie Fot. Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Wolno\u015b\u0107 wymaga cierpliwo\u015bci <\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

RABIN JONATHAN SACKS<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

SZLACH \u2013 17 CZERWCA 2017\/23 SIWAN 5777<\/strong><\/span><\/p>\n

Czyim pomys\u0142em by\u0142o pos\u0142anie szpieg\u00f3w?<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug parszy na ten tydzie\u0144 \u2013 by\u0142 to pomys\u0142 Boga.<\/span><\/p>\n

\u201eI o\u015bwiadczy\u0142 Wiekuisty Moj\u017ceszowi, i rzek\u0142: Wyszlij sobie m\u0119\u017c\u00f3w, aby wypatrzyli ziemi\u0119 Kanaan, kt\u00f3r\u0105 oddaj\u0119 synom Israela, \u2013 po jednym m\u0119\u017cu z ka\u017cdego pokolenia ojc\u00f3w ich poszlecie; wszystkich z dostojniejszych mi\u0119dzy nimi. I wys\u0142a\u0142 ich Moj\u017cesz z puszczy Paran [\u2026]\u201d (Be-midbar 13:1-3).<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug s\u0142\u00f3w Moj\u017cesza, zapisanych w ksi\u0119dze Dwarim, zdecydowali o tym ludzie:<\/span><\/p>\n

\u201eTedy\u015bcie przyst\u0105pili do mnie wszyscy, a rzekli: \u00bbWyszlijmy ludzi przed sob\u0105, aby zbadali nam t\u0119 ziemi\u0119, i zdali nam spraw\u0119 o drodze, po kt\u00f3rej wnij\u015b\u0107 mamy, i o miastach, do kt\u00f3rych wejdziemy!\u00ab. I okaza\u0142o si\u0119 to dobrem w oczach moich; i wzi\u0105\u0142em z was dwunastu m\u0119\u017c\u00f3w, po m\u0119\u017cu jednym z ka\u017cdego pokolenia\u201d (Dwarim 1:22-23).<\/span><\/p>\n

Raszi godzi te dwie sprzeczno\u015bci. Twierdzi, \u017ce Moj\u017cesz zapyta\u0142 Boga, co robi\u0107, po tym, gdy ludzie przyszli do niego z propozycj\u0105 wys\u0142ania szpieg\u00f3w. B\u00f3g na to zezwoli\u0142 \u2013 nie nakaza\u0142 tego, a jedynie nie zakaza\u0142. \u201eGdy cz\u0142owiek obiera kierunek, tam b\u0119dzie wiedziony\u201d (Makot 10b), jak m\u00f3wili rabini. Co to oznacza? B\u00f3g nie powstrzymuje ludzi przed d\u0105\u017ceniem do obranego celu wybran\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105, nawet kiedy wie, \u017ce droga ta prowadzi do tragedii. Oto natura wolno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 obdarzy\u0142 nas B\u00f3g \u2013 wolno\u015b\u0107 pope\u0142niania b\u0142\u0119d\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Majmonides (\u201ePrzewodnik b\u0142\u0105dz\u0105cych III\u201d, rozdzia\u0142 32) przedstawia interpretacj\u0119, kt\u00f3ra pozwala spojrze\u0107 inaczej na t\u0119 spraw\u0119. Zaczyna od zwr\u00f3cenia uwagi na wers 17 z rozdzia\u0142u 113, z kt\u00f3rym rozpoczyna si\u0119 exodus. B\u00f3g nie prowadzi uwolnionego w ko\u0144cu przez faraona ludu przez ziemi\u0119 Filistyn\u00f3w, mimo \u017ce ta droga by\u0142aby kr\u00f3tsza. Wiedzie go okr\u0119\u017cn\u0105 drog\u0105 przez pustyni\u0119 do Morza Sitowego. M\u00f3wi: \u201e[\u2026] \u00bbBy nie po\u017ca\u0142owa\u0142 lud, gdy zobaczy wojn\u0119, a nie powr\u00f3ci\u0142 do Micraim\u00ab\u201d (Be-midbar 13:17).<\/span><\/p>\n

Majmonides komentuje: \u201eI tak poprowadzi\u0142 B\u00f3g lud okr\u0119\u017cn\u0105 drog\u0105, z dala od prostego szlaku, kt\u00f3ry wcze\u015bniej mia\u0142 w planach, bo obawia\u0142 si\u0119, \u017ce do\u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce lud ten trud\u00f3w, zbyt wielkich i ponad swoje si\u0142y. Poprowadzi\u0142 ich wi\u0119c B\u00f3g inn\u0105 drog\u0105, aby dokona\u0107 tego, co sobie wcze\u015bniej zamierzy\u0142\u201d. Nast\u0119pnie dodaje: \u201eJest rzecz\u0105 oczywist\u0105, \u017ce podr\u00f3\u017c przez pustkowie, pozbawiona komfortu, jakim jest, na przyk\u0142ad, k\u0105piel, buduje odwag\u0119. Komfort prowadzi do boja\u017aliwo\u015bci i tch\u00f3rzostwa. Poza tym czas w\u0119dr\u00f3wki da\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wzrastania nowego pokolenia z dala od warunk\u00f3w niewoli i poni\u017cenia\u201d. Wed\u0142ug Majmonidesa nie by\u0142o zatem istotne, kto wys\u0142a\u0142 szpieg\u00f3w. Nie by\u0142a te\u017c wa\u017cna kara jako taka \u2013 a wi\u0119c decyzja, \u017ce lud skazany b\u0119dzie na czterdziestoletni\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 przez pustyni\u0119 i \u017ce tylko najm\u0142odszemu pokoleniu dane b\u0119dzie wej\u015b\u0107 do Ziemi Obiecanej. Wszystko, co si\u0119 wydarzy\u0142o, by\u0142o nieuniknion\u0105 konsekwencj\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 z ludzkiej natury.<\/span><\/p>\n

Nie wystarczy kilka dni czy tygodni, \u017ceby zmieni\u0107 nar\u00f3d niewolnik\u00f3w w spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re zdo\u0142a ud\u017awign\u0105\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 autonomii. Izraelici potrzebowali pokolenia ludzi urodzonych w \u015bwiadomo\u015bci wolno\u015bci, ugruntowanej przez do\u015bwiadczenie pustyni, nieskr\u0119powanych niewolniczymi nawykami. Nie ma drogi na skr\u00f3ty. Wolno\u015b\u0107 wymaga czasu. Najcz\u0119\u015bciej, w istocie, bardzo d\u0142ugiego czasu.<\/span><\/p>\n

Opisywany tu wymiar czasu jest rzecz\u0105 fundamentaln\u0105 w \u017cydowskim rozumieniu polityki i rozwoju ludzko\u015bci. W\u0142a\u015bnie dlatego w Torze Moj\u017cesz wielokrotnie powtarza starszemu pokoleniu, aby uczy\u0142o dzieci, opowiada\u0142o historie z przesz\u0142o\u015bci, piel\u0119gnowa\u0142o pami\u0119\u0107. Dlatego samo przymierze rozci\u0105gni\u0119te jest w czasie \u2013 przekazywane jest z pokolenia na pokolenie. Z tego te\u017c powodu historia Izraelit\u00f3w opowiedziana w Tanachu rozci\u0105ga si\u0119. Opowie\u015b\u0107 z Biblii hebrajskiej toczy si\u0119 przez tysi\u0105c lat, od czas\u00f3w Moj\u017cesza do ostatnich prorok\u00f3w. B\u00f3g dokonuje swego dzie\u0142a nie w jednym momencie historii, ale w jej ca\u0142ej rozpi\u0119to\u015bci. Inaczej ni\u017c w chrze\u015bcija\u0144stwie czy islamie, nie ma jednego momentu w judaizmie, w kt\u00f3rym dokonuje si\u0119 transformacja kondycji ludzkiej, nie ma kr\u00f3tkiego okresu, ani nawet pojedynczego pokolenia, w kt\u00f3rym wszystko, co najistotniejsze, nagle zostaje w ca\u0142o\u015bci wyjawione. Dlaczego, pyta Majmonides w \u201ePrzewodniku b\u0142\u0105dz\u0105cych\u201d (III, r. 32), B\u00f3g nie uczyni\u0142 po prostu Izraelit\u00f3w na tyle silnymi, aby przekroczyli rzek\u0119 Jordan i wst\u0105pili do Ziemi Obiecanej? Poniewa\u017c, odpowiada, oznacza\u0142oby to po\u017cegnanie si\u0119 z ludzk\u0105 wolno\u015bci\u0105, prawem wyboru i odpowiedzialno\u015bci\u0105. Nawet B\u00f3g, twierdzi Majmonides, musi piel\u0119gnowa\u0107 ziarno ludzko\u015bci, jej ewolucja to proces bardzo czasoch\u0142onny. Nie jest wi\u0119c tak, \u017ce B\u00f3g nie mo\u017ce zmienia\u0107 ludzi. Oczywi\u015bcie, mo\u017ce. On ich stworzy\u0142 i On m\u00f3g\u0142by dokona\u0107 ich przemiany. Jednak decyduje si\u0119 tego nie robi\u0107, wycofuje si\u0119, ograniczaj\u0105c swoje dzia\u0142anie \u2013 dokonuje tego, co w kabale luria\u0144skiej nazwane zosta\u0142o cimcum. Chce, aby ludzie stworzyli spo\u0142ecze\u0144stwo wolno\u015bci, a jak\u017ce mieliby tego dokona\u0107, je\u015bli B\u00f3g sam by ich tej wolno\u015bci pozbawi\u0142. Niczym rodzic, kt\u00f3ry musi powstrzyma\u0107 si\u0119 od robienia pewnych rzeczy dla swojego dziecka, je\u015bli chce, aby wesz\u0142o w doros\u0142o\u015b\u0107, tak i B\u00f3g musi ograniczy\u0107 sw\u00f3j wk\u0142ad w rozw\u00f3j ludzko\u015bci, je\u015bli chce, aby jego lud osi\u0105gn\u0105\u0142 moraln\u0105 i polityczn\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

W jednej z moich ksi\u0105\u017cek nazywam ten fenomen wyobra\u017ani\u0105 chronologiczn\u0105, w opozycji do greckiej wyobra\u017ani logicznej. W logice brakuje bowiem wymiaru czasowego. Dlatego te\u017c filozofowie maj\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do bycia albo skrajnie konserwatywnymi (Platon w swym pa\u0144stwie nie chcia\u0142 poet\u00f3w, poniewa\u017c ich obecno\u015b\u0107 grozi\u0142a zak\u0142\u00f3caniem porz\u0105dku publicznego), albo g\u0142\u0119boko rewolucyjnymi, jak Rousseau czy Marks. Dzisiejszy porz\u0105dek spo\u0142eczny mo\u017ce by\u0107 albo dobry, albo z\u0142y. Je\u015bli jest w\u0142a\u015bciwy, nie powinni\u015bmy go zmienia\u0107, a kiedy zawodzi, powinien zosta\u0107 obalony. Fakt, \u017ce zmiana wymaga czasu, czasami nawet kilku pokole\u0144, to idea, kt\u00f3r\u0105 trudno wpasowa\u0107 w my\u015bl filozoficzn\u0105 \u2013 nawet filozofowie, jak Hegel czy Marks, kt\u00f3rzy analizowali czynnik czasu, robili to odruchowo, przy okazji, m\u00f3wi\u0105c o \u201enieuchronno\u015bci dziejowej\u201d, nie bior\u0105c jednak pod uwag\u0119, \u017ce czas mo\u017ce by\u0107 niespodziewanym sprawdzianem wolno\u015bci.<\/span><\/p>\n

PRENUMERATA<\/span><\/a><\/strong><\/span><\/span>
\n<\/p>\n

Jedn\u0105 z bardziej osobliwych cech zachodniej cywilizacji jest fakt, \u017ce przez ostatnie stulecia ludzie, kt\u00f3rzy bronili tradycji, jak Edmund Burke, Michael Oakshott czy T. S. Eliot, byli mocno konserwatywni i chcieli utrzymania status quo. Nie ma jednak powodu, dla kt\u00f3rego tradycja z g\u00f3ry musia\u0142aby by\u0107 konserwatywna. Mo\u017cemy przekazywa\u0107 dzieciom nie tylko histori\u0119 naszej przesz\u0142o\u015bci, ale r\u00f3wnie\u017c plany i idea\u0142y, kt\u00f3rych nie uda\u0142o nam si\u0119 zrealizowa\u0107. Mo\u017cemy pragn\u0105\u0107, \u017ceby wznios\u0142y si\u0119 wy\u017cej, ni\u017c nam si\u0119 uda\u0142o, by zaw\u0119drowa\u0142y dalej na drodze wolno\u015bci, ni\u017c my zdo\u0142ali\u015bmy zaw\u0119drowa\u0107. Przyk\u0142adem takiego podej\u015bcia jest wypowiadane na rozpocz\u0119cie sederu pesachowego zdanie: \u201eW tym roku w niewoli, w przysz\u0142ym na wolno\u015bci; w tym roku tutaj, w przysz\u0142ym w Izraelu\u201d. Tradycja mo\u017ce ulega\u0107 ewolucji bez wywo\u0142ywania rewolucji.<\/span><\/p>\n

Oto lekcja z historii o szpiegach: mimo gniewu Wszechmocnego, Jego lud nie zosta\u0142 skazany na wieczne wygnanie, musia\u0142 jednak pogodzi\u0107 si\u0119 z faktem, \u017ce nie b\u0119dzie mu dane osi\u0105gn\u0105\u0107 tego, na co gotowe by\u0142o dopiero najm\u0142odsze pokolenie.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b cz\u0119sto zapominamy o tej lekcji. Dzia\u0142ania wojenne w Afganistanie i Iraku zosta\u0142y podj\u0119te, przynajmniej cz\u0119\u015bciowo, w imi\u0119 demokracji i wolno\u015bci. Szerzenie tych warto\u015bci nie jest jednak zadaniem wojny, ale edukacji i instytucji prospo\u0142ecznych, jest konsekwencj\u0105 powolnego procesu akceptowania odpowiedzialno\u015bci. Na to potrzeba pokole\u0144, a czasami i po d\u0142ugim czasie zmiana jest niezauwa\u017calna. Ludzie \u2013 niczym Izraelici zniech\u0119ceni raportem szpieg\u00f3w \u2013 z natury sk\u0142onni s\u0105 do tracenia wiary i chc\u0105 powrotu do przewidywalnej przesz\u0142o\u015bci (\u201eUstan\u00f3wmy sobie wodza, i wr\u00f3\u0107my do Micraim\u201d [Be-midbar 14:4]), zamiast sk\u0142ania\u0107 si\u0119 ku nieznanej przysz\u0142o\u015bci, wymagaj\u0105cej i pe\u0142nej niebezpiecze\u0144stw. Dlatego te\u017c w historii odnajdujemy wi\u0119cej przyk\u0142ad\u00f3w rz\u0105d\u00f3w tyran\u00f3w ni\u017c demokracji.<\/span><\/p>\n

Polityka wolno\u015bci wymaga cierpliwo\u015bci, wieloletnich stara\u0144 i podtrzymywania nadziei. Emmanuel Levinas m\u00f3wi\u0142 o \u201etrudnej wolno\u015bci\u201d, ale wolno\u015b\u0107 nigdy nie jest \u0142atwa. Historia o szpiegach uczy nas, \u017ce pokolenie, kt\u00f3re wysz\u0142o z Egiptu, nie by\u0142o jeszcze gotowe na t\u0119 wolno\u015b\u0107. Ich sytuacja by\u0142a tragiczna. Jednak ich dzieci mia\u0142y j\u0105 w przysz\u0142o\u015bci osi\u0105gn\u0105\u0107 i to by\u0142o pociech\u0105 Izraelit\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n

T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o<\/strong> \u00a9 CHIDUSZ 2017<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ameryka\u0144scy \u017co\u0142nierze w Afganistanie Fot. Wikipedia Wolno\u015b\u0107 wymaga cierpliwo\u015bci RABIN JONATHAN SACKS SZLACH \u2013 17 CZERWCA 2017\/23 SIWAN 5777 Czyim pomys\u0142em by\u0142o pos\u0142anie szpieg\u00f3w? Wed\u0142ug parszy na ten tydzie\u0144 \u2013 by\u0142 to pomys\u0142 Boga. \u201eI o\u015bwiadczy\u0142 Wiekuisty Moj\u017ceszowi, i rzek\u0142: Wyszlij sobie m\u0119\u017c\u00f3w, aby wypatrzyli ziemi\u0119 Kanaan, kt\u00f3r\u0105 oddaj\u0119 synom Israela, \u2013 po jednym m\u0119\u017cu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53236"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=53236"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53236\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":122430,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53236\/revisions\/122430"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=53236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=53236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=53236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}