{"id":54418,"date":"2017-08-09T17:09:01","date_gmt":"2017-08-09T15:09:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=54418"},"modified":"2017-08-03T07:59:03","modified_gmt":"2017-08-03T05:59:03","slug":"04-09-17","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=54418","title":{"rendered":"Ksi\u0119ga przymierza [Parsza Dwarim]"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Ksi\u0119<\/a>ga<\/a> przymierza [Parsza Dwarim]<\/strong><\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

RABIN JONATHAN SACKS
\n<\/strong>t\u0142umaczenie: Wioleta Urba\u0144ska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Moj\u017cesz na obrazie autorstwa francuskiego malarza Philippe de Champainge. Fot. Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

Zaczynaj\u0105c czytanie pi\u0105tej, a zarazem ostatniej ksi\u0119gi Tory, chcia\u0142bym skupi\u0107 si\u0119 na om\u00f3wieniu trzech kwestii.<\/strong><\/p>\n

Pierwsz\u0105 z nich jest struktura ksi\u0119gi Dwarim \u2013 po\u0142\u0105czenie historii, prawa, fragment\u00f3w przypominaj\u0105cych wydarzenia z przesz\u0142o\u015bci oraz przewidywa\u0144 przysz\u0142o\u015bci. M\u0119drcy wiedzieli, \u017ce ksi\u0119ga Dwarim ma wyj\u0105tkowo przejrzyst\u0105 struktur\u0119. Studiuj\u0105c inne fragmenty Tory, mieli do nich dwojakie podej\u015bcie. Niekt\u00f3rzy rabini stosowali si\u0119 do zasady smichut ha-paraszijot, m\u00f3wi\u0105cej, \u017ce ju\u017c samo umiejscowienie fragment\u00f3w w okre\u015blonej kolejno\u015bci jest znacz\u0105ce. Inni pod\u0105\u017cali za inn\u0105 zasad\u0105 \u2013 ejn mukdam u-meuchar ba-Tora, kt\u00f3ra m\u00f3wi, \u017ce Tora nie zawsze przestrzega \u015bcis\u0142ego porz\u0105dku chronologicznego. W zwi\u0105zku z tym nie mo\u017cemy przywi\u0105zywa\u0107 uwagi do kolejno\u015bci, w jakiej nast\u0119puj\u0105 po sobie poszczeg\u00f3lne ust\u0119py. Wszyscy jednak zgadzali si\u0119, \u017ce Dwarim ma okre\u015blony porz\u0105dek i struktur\u0119 (Berachot 21b). Na czym one polegaj\u0105?<\/span><\/p>\n

Druga kwestia: ksi\u0119ga Dwarim by\u0142a pierwotnie przez m\u0119drc\u00f3w nazywana Miszne Tora, czyli \u201edrugie prawo\u201d. St\u0105d te\u017c jej \u0142aci\u0144ska nazwa \u2013 Deuteronomium. W jakim sensie Dwarim to drugie prawo? Niekt\u00f3re z praw wyg\u0142oszonych przez Moj\u017cesza pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej, a o cz\u0119\u015bci czytamy po raz pierwszy. Czy Dwarim jest zatem powt\u00f3rzeniem prawa, kt\u00f3re Moj\u017cesz otrzyma\u0142 na g\u00f3rze Synaj i w Namiocie Spotkania? Czy jest to nowe prawo? Co dok\u0142adnie oznacza Miszne Tora?<\/span><\/p>\n

Trzecie pytanie ka\u017ce si\u0119 zastanowi\u0107, w jakim celu powsta\u0142a ta ksi\u0119ga? Przedstawia ona wypowiedzi Moj\u017cesza, kt\u00f3re w ostatnim miesi\u0105cu swojego \u017cycia kierowa\u0142 do pokolenia maj\u0105cego przekroczy\u0107 granic\u0119 Jordanu i wej\u015b\u0107 do Ziemi Obiecanej. Dlaczego zosta\u0142y one zawarte w Torze? Gdyby Tora mia\u0142a charakter historyczny, powinni\u015bmy prosto z zako\u0144czenia Be-midbar, kiedy to Izraelici dotarli do brzeg\u00f3w Jordanu, przej\u015b\u0107 do Ksi\u0119gi Jozuego, w kt\u00f3rej przekroczyli Jordan i rozpocz\u0119li podb\u00f3j ziemi. Gdyby Tora by\u0142a ksi\u0119g\u0105 praw, wtedy Dwarim powinna by\u0107 jedynie zbiorem zasad, bez nawi\u0105za\u0144 historycznych i proroctw, kt\u00f3re s\u0105 w niej zawarte. Jak\u0105 wi\u0119c ksi\u0119g\u0105 jest Dwarim i jakie jest jej znaczenie dla ca\u0142o\u015bci Tory?<\/span><\/p>\n

Wiele stosunkowo niedawnych odkry\u0107 archeologicznych rzuci\u0142o nowe \u015bwiat\u0142o na wszystkie te kwestie. Nale\u017c\u0105 do nich mi\u0119dzy innymi wyryte w kamieniu zapisy staro\u017cytnych traktat\u00f3w zawieranych pomi\u0119dzy s\u0105siaduj\u0105cymi mocarstwami. Jednym z nich jest Stela s\u0119p\u00f3w, upami\u0119tniaj\u0105ca zwyci\u0119stwo Eanatuma, w\u0142adcy miasta-pa\u0144stwa Lagasz w po\u0142udniowej Mezopotamii, nad ludem Ummy. Innym \u2013 stela Naram-Sina, kr\u00f3la Kisz i Akadu, kt\u00f3ry podbi\u0142 lud elamicki. Obie s\u0105 datowane na trzecie tysi\u0105clecie przed nasz\u0105 er\u0105, a wi\u0119c na czasy przed Abrahamem. Historycznie takie traktaty mia\u0142y dwie formy: by\u0142y sporz\u0105dzane pomi\u0119dzy stronami podobnej rangi (traktaty parytetowe) oraz pomi\u0119dzy stron\u0105 silniejsz\u0105 (prekursorem wsp\u00f3\u0142czesnej idei supermocarstwa) i stron\u0105 s\u0142absz\u0105. Te drugie, to traktaty zwierzchnicze, gdzie dominuj\u0105ca si\u0142a w danym regionie nazywana jest suzerenem.<\/span><\/p>\n

Inn\u0105 nazw\u0105 traktatu jest oczywi\u015bcie brit \u2013 przymierze. Teraz widzimy wi\u0119c znaczenie traktat\u00f3w dla zrozumienia judaizmu. W staro\u017cytno\u015bci przymierze stanowi\u0142o podstaw\u0119 traktat\u00f3w zawieranych pomi\u0119dzy s\u0105siaduj\u0105cymi mocarstwami na Bliskim Wschodzie. Abraham zawiera przymierze z Abimelekiem, kr\u00f3lem lud\u00f3w Geraru, w Beer Szewie (Be-reszit 21:27-32); tak samo czyni Iz<\/span>aak (Be-reszit 26:28). Jakub za\u015b zawiera przymierze z Labanem (Be-reszit 31:44-54).<\/span>
\nPRENUMERATA<\/strong><\/span>
\n<\/a><\/p>\n

Odkrycia historyczne pokazuj\u0105, jak \u015bci\u015ble okre\u015blon\u0105 form\u0119 mia\u0142y staro\u017cytne traktaty. Ich schemat sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z sze\u015bciu cz\u0119\u015bci. Zaczyna\u0142a je preambu\u0142a, w kt\u00f3rej przedstawiano osob\u0119 lub mocarstwo, kt\u00f3re by\u0142o inicjatorem przymierza. Dalej nast\u0119powa\u0142 prolog, opisuj\u0105cy historyczne relacje pomi\u0119dzy obydwiema stronami do momentu podpisania przymierza. Po nim spisywane by\u0142y postanowienia. Znajduj\u0105ce si\u0119 tam wymogi z regu\u0142y dzieli\u0142y si\u0119 na warunki og\u00f3lne i szczeg\u00f3\u0142owe. Nast\u0119pnie pojawia\u0142 si\u0119 zapis o tym, \u017ce tre\u015b\u0107 przymierza ma by\u0107 przechowywana w miejscu \u015bwi\u0119tym oraz regularnie odczytywana. Po tych warunkach opisane by\u0142y konsekwencje zawartego paktu:<\/span><\/p>\n

b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa, jakie wyp\u0142ywa\u0142y z jego przestrzegania oraz przekle\u0144stwa, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142yby w przypadku z\u0142amania jego zasad.
\nW ostatniej cz\u0119\u015bci przedstawiano \u015bwiadk\u00f3w zawarcia umowy \u2013 zazwyczaj byli to bogowie narod\u00f3w podpisuj\u0105cych dany traktat. Ksi\u0119ga Dwarim to rozszerzone przymierze, kt\u00f3rego struktura oparta jest dok\u0142adnie na tym w\u0142a\u015bnie schemacie. Przedstawia si\u0119 ona w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/p>\n

Preambu\u0142a (1:1-1:5) \u2013 wymienia miejsce, czas i osob\u0119, kt\u00f3ra jest inicjatorem przymierza. Jest to Moj\u017cesz, kt\u00f3ry dzia\u0142a w imieniu Boga.<\/span>
\n
\nProlog historyczny (1:6 \u2013 4:49) \u2013 Moj\u017cesz opowiada o w\u0119dr\u00f3wce, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a lud Izraela do miejsca, w kt\u00f3rym si\u0119 obecnie znajduje, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do wydarze\u0144 opisanych w Ksi\u0119dze Be-midbar.<\/span>
\n
\nPostanowienia przymierza (5-11 i 12-26) \u2013 do og\u00f3lnych nale\u017ca\u0142o: dziesi\u0119\u0107 przykaza\u0144, modlitwa Szema itd., oraz opis wydarze\u0144, kt\u00f3re towarzyszy\u0142y zawarciu przymierza na g\u00f3rze Synaj. Do szczeg\u00f3\u0142owych: opisy prawa, ze szczeg\u00f3lnym zaznaczeniem, w jaki spos\u00f3b ca\u0142y lud ma go przestrzega\u0107 po wej\u015bciu do ziemi Izraela.<\/span>
\n
\nZdeponowanie i regularne odczytywanie (27, 31) \u2013 prawo mia\u0142o by\u0107 wyryte w kamiennej steli na g\u00f3rze Ebal, a Tora spisana przez Moj\u017cesza umieszczona w arce i odczytywana publicznie przez kr\u00f3la przed zgromadzeniem narodowym co siedem lat.<\/span>
\n
\nKonsekwencje: b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa i przekle\u0144stwa (28) \u2013 w rozdziale 28. opisane s\u0105 b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa i przekle\u0144stwa. W kolejnych dw\u00f3ch \u2013 odnowienie przymierza oraz zapewnienie, \u017ce nawet je\u015bli lud je z\u0142amie, to przekle\u0144stwa, kt\u00f3rych do\u015bwiadcza, przemin\u0105, a powr\u00f3t i tszuwa (nawr\u00f3cenie) s\u0105 mo\u017cliwe.<\/span>
\n \u015awiadkowie (30:19 \u2013 32:1) \u2013 \u201eNiebiosa i Ziemia\u201d oraz \u201ePie\u015b\u0144\u201d.<\/span><\/p>\n

Innymi s\u0142owy, poza pie\u015bni\u0105 Moj\u017cesza i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem plemion, kt\u00f3rymi ko\u0144czy si\u0119 narracja w ksi\u0119dze i samo \u017cycie Moj\u017cesza, ca\u0142a tre\u015b\u0107 Dwarim jest monumentalnym przymierzem. Teraz mo\u017cemy dostrzec nadzwyczajn\u0105 natur\u0119 tej ksi\u0119gi, kt\u00f3ra wykorzystuje staro\u017cytn\u0105 polityczn\u0105 formu\u0142\u0119 i dostosowuje j\u0105 do zupe\u0142nie nowego celu.<\/span><\/p>\n

Wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 przymierza zawartego w judaizmie, bierze si\u0119 przede wszystkim z tego, \u017ce jedn\u0105 z jego stron jest sam B\u00f3g. Mog\u0142o by\u0107 to niezrozumia\u0142e dla lud\u00f3w s\u0105siaduj\u0105cych z Izraelem i pozostaje wyj\u0105tkowe do dzi\u015b. Idea Boga, kt\u00f3ry wi\u0105\u017ce si\u0119 z cz\u0142owiekiem, \u0142\u0105czy jego przeznaczenie ze swoim, czyni swoim wys\u0142annikiem, \u015bwiadkiem, nieustannie jest dla \u015bwiata wyzwaniem.<\/span><\/p>\n

Po drugie, przymierza nie zawiera, tak jak to by\u0142o w \u015bwiecie staro\u017cytnym, kr\u00f3l lub w\u0142adca narodu, a ca\u0142y lud. Ka\u017cdy Izraelita, jak pokazuj\u0105 rozdzia\u0142y 19. i 24. Szemot oraz ksi\u0119ga Dwarim, jest cz\u0119\u015bci\u0105 zawieranego przymierza i ka\u017cdy jest wsp\u00f3\u0142odpowiedzialny za dotrzymanie jego warunk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

St\u0105d wywodzi si\u0119 koncepcja kol Israel arewin ze la-ze \u2013 wszyscy \u017bydzi odpowiedzialni s\u0105 za siebie nawzajem. Przypomina to znacznie p\u00f3\u017aniejsz\u0105 ameryka\u0144sk\u0105 ide\u0119 we, the people \u2013 my, nar\u00f3d. Zmiana ta oznacza, \u017ce ka\u017cdy \u017byd musia\u0142 zna\u0107 prawo i zobowi\u0105zany by\u0142 przekaza\u0107 je swoim dzieciom. Musia\u0142 zna\u0107 histori\u0119 swojego narodu, opowiada\u0107 j\u0105 podczas \u015bwi\u0119ta Pesach, a tak\u017ce w trakcie sk\u0142adania pierwszych plon\u00f3w w Jerozolimie.<\/span><\/p>\n

Takie jest w\u0142a\u015bnie przymierze \u2013 to wyj\u0105tkowa forma struktury politycznej, kt\u00f3ra oparta jest nie na hierarchii si\u0142y, a na poczuciu dzielenia wsp\u00f3lnej historii i przeznaczenia. Jest to polityka moralno\u015bci, nakierowana na tworzenie sprawiedliwego i \u0142askawego spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re szanuje godno\u015b\u0107 wszystkich, zw\u0142aszcza uciskanych, biednych, s\u0142abych i odsuni\u0119tych na margines: wd\u00f3w, sierot i obcych.<\/span><\/p>\n

Struktura ksi\u0119gi Dwarim jest teraz jasna. Opiera si\u0119 na formule staro\u017cytnego zwierzchniczego traktatu pomi\u0119dzy suzerenem, Bogiem, a stron\u0105 s\u0142absz\u0105, Izraelitami. W \u015bwiecie staro\u017cytnej polityki pakty tego rodzaju by\u0142y dobrze znane. W \u015bwiecie religii by\u0142o to jednak co\u015b unikalnego. Oznacza\u0142o to bowiem, \u017ce B\u00f3g wybra\u0142 ca\u0142y nar\u00f3d, aby by\u0142 jego partnerem w dziele stworzenia, a dokona\u0142 tego poprzez pokazanie ludzko\u015bci, na czym polega budowanie spo\u0142ecze\u0144stwa, w kt\u00f3rym ka\u017cdy jest szanowany, gdy\u017c ka\u017cdy jest stworzony na obraz Boga.<\/span><\/p>\n

Teraz wiemy ju\u017c, co oznacza Miszne Tora. Jest to powt\u00f3rzenie przymierza, kt\u00f3re B\u00f3g zawar\u0142 z Izraelem na Synaju, odnowione na brzegu Jordanu, a potem w wa\u017cnych momentach \u017cydowskiej historii. Jest to spisany dokument potwierdzaj\u0105cy przymierze, tak jak ketuba jest zapisem obowi\u0105zk\u00f3w, jakich podejmuje si\u0119 m\u0105\u017c wzgl\u0119dem swojej \u017cony.<\/span><\/p>\n

Teraz mo\u017cemy te\u017c zrozumie\u0107 miejsce, jakie Dwarim zajmuje w ca\u0142ej Biblii hebrajskiej. Jest ona osi\u0105, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rej obraca si\u0119 ca\u0142a historia \u017cydowska. Gdyby pokolenie, kt\u00f3re wysz\u0142o z Egiptu, mia\u0142o wystarczaj\u0105co du\u017co wiary i odwagi, aby wej\u015b\u0107 do Ziemi Obiecanej, centralnym punktem historii \u017cydowskiej by\u0142oby objawienie na g\u00f3rze Synaj. Historia szpieg\u00f3w pokaza\u0142a jednak, \u017ce temu pokoleniu brakowa\u0142o ducha, aby to osi\u0105gn\u0105\u0107. Decyduj\u0105cy moment dla nast\u0119pnego pokolenia nast\u0105pi\u0142, kiedy Moj\u017cesz pod koniec swojego \u017cycia odnowi\u0142 z nimi przymierze, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 warunkiem otrzymania przez nich ziemi. Poprzednie cztery ksi\u0119gi Tory prowadzi\u0142y nas do tego momentu, natomiast wszelkie pozosta\u0142e ksi\u0119gi Biblii hebrajskiej s\u0105 komentarzem do niego \u2013 opowie\u015bci\u0105 o tym, jak Izrael radzi\u0142 sobie z wype\u0142nianiem przymierza.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0119ga Dwarim jest ksi\u0119g\u0105 przymierza, centralnym punktem \u017cydowskiej teologii, idea za\u015b w niej przedstawiona jest wyj\u0105tkowa. Ma ona na celu stworzenie spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re dba\u0142oby o moralno\u015b\u0107 swoich cz\u0142onk\u00f3w, inspirowa\u0142o innych, a tak\u017ce s\u0142u\u017cy\u0142o jako przyk\u0142ad tego, co mog\u0142aby osi\u0105gn\u0105\u0107 ludzko\u015b\u0107, gdyby wszyscy zacz\u0119li chwali\u0107 Boga, na kt\u00f3rego obraz zostali\u015bmy stworzeni.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ksi\u0119ga przymierza [Parsza Dwarim] RABIN JONATHAN SACKS t\u0142umaczenie: Wioleta Urba\u0144ska Moj\u017cesz na obrazie autorstwa francuskiego malarza Philippe de Champainge. Fot. Wikipedia Zaczynaj\u0105c czytanie pi\u0105tej, a zarazem ostatniej ksi\u0119gi Tory, chcia\u0142bym skupi\u0107 si\u0119 na om\u00f3wieniu trzech kwestii. Pierwsz\u0105 z nich jest struktura ksi\u0119gi Dwarim \u2013 po\u0142\u0105czenie historii, prawa, fragment\u00f3w przypominaj\u0105cych wydarzenia z przesz\u0142o\u015bci oraz przewidywa\u0144 przysz\u0142o\u015bci. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54418"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54418"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54418\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54429,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54418\/revisions\/54429"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54418"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54418"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54418"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}