{"id":54704,"date":"2017-08-06T17:09:53","date_gmt":"2017-08-06T15:09:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=54704"},"modified":"2017-08-05T07:49:05","modified_gmt":"2017-08-05T05:49:05","slug":"12-09-12","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=54704","title":{"rendered":"Sumienie, czyli moralno\u015b\u0107 bez smyczy"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Sumienie, czyli moralno\u015b\u0107 bez smyczy<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Andrzej Koraszewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Ta ma\u0142a, kupiona za 2 z\u0142ote w grudniu 1956 roku broszurka przetrwa\u0142a osiem przeprowadzek i przejecha\u0142a przez kilka kraj\u00f3w. Po raz kolejny czytam j\u0105 ponad 60 lat od zakupu i zdumiewa jej nieustaj\u0105ca aktualno\u015b\u0107. Broszurka wydana w czasach \u201eOdwil\u017cy\u201d, w ramach Biblioteczki \u201ePo prostu\u201d, ma 40 stron poczt\u00f3wkowego formatu i sk\u0142ada si\u0119 z czterech artyku\u0142\u00f3w Tadeusza Kotarbi\u0144skiego: Zagadnienia etyki niezale\u017cnej, Kwestia dra\u017cliwa, Sztandarowe has\u0142a oraz Urabianie pogl\u0105d\u00f3w na \u015bwiat i \u017cycie. Wszystkie cztery zas\u0142uguj\u0105 na przypomnienie w kontek\u015bcie wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci.<\/strong><\/p>\n

\u201eZagadnienia etyki niezale\u017cnej\u201d dost\u0119pne s\u0105 on-line. Zapewne odczytuj\u0119 ten tekst zupe\u0142nie inaczej ni\u017c kiedy czyta\u0142em go przed matur\u0105, na dodatek w czasach, w kt\u00f3rych trzeba by\u0142o wyja\u015bnie\u0144, \u017ce m\u00f3j ateizm nie ma nic wsp\u00f3lnego z tym zalecanym przez komunistyczne pa\u0144stwo. Swoj\u0105 prezentacj\u0119 etyki niezale\u017cnej Tadeusz Kotarbi\u0144ski zaczyna\u0142 tak:<\/span><\/p>\n

Mowa b\u0119dzie o etyce niezale\u017cnej. Od czego niezale\u017cnej? Od religii. Albowiem dominuje u nas etyka religijnie ugruntowana. Uzasadnia ona w\u0142asne has\u0142a naczelne odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do Boga, do \u017cycia przysz\u0142ego, do po\u015bmiertnego wymiaru nagr\u00f3d i kar za czyny dobre i z\u0142e. Jest jednak spora ilo\u015b\u0107 ludzi niewierz\u0105cych ani w istnienie Opatrzno\u015bci, ani w \u017cycie przysz\u0142e. Ci wi\u0119c potrzebuj\u0105 etyki, kt\u00f3ra by si\u0119 obywa\u0142a bez takich uzasadnie\u0144. A przyda si\u0119 ona tak\u017ce i osobom wierz\u0105cym w przypadku zachwiania si\u0119 lub zgo\u0142a utraty wiary religijnej, co zdarza si\u0119 cz\u0119sto. \u0179le, je\u017celi wraz z wiar\u0105 za\u0142amuje si\u0119 etyka.<\/p>\n

Problem jest u nas teraz aktualnie i spo\u0142ecznie wa\u017cny.<\/p>\n

Nie ma tu wojuj\u0105cego antyklerykalizmu, przeciwnie jest ostro\u017cno\u015b\u0107, by nie urazi\u0107 ludzi wierz\u0105cych. Tekst pisany by\u0142 w czasach, kiedy Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 s\u0142aby i zwalczany przez komunistyczne pa\u0144stwo. Dla dzisiejszych czytelnik\u00f3w Dawkinsa, Hitchensa, Harrisa, Dennetta i innych mo\u017ce wyda\u0107 si\u0119 niemal pr\u00f3b\u0105 jakiego\u015b usprawiedliwiania niewiary. Kotarbi\u0144ski przekonuje, \u017ce aby by\u0107 cz\u0142owiekiem porz\u0105dnym, nie trzeba ogl\u0105da\u0107 si\u0119 na nakazy religijne, \u017ce s\u0105 uniwersalne warto\u015bci moralne, niezale\u017cne od religii czy \u015bwiatopogl\u0105du. Cenimy dzielno\u015b\u0107, uczciwo\u015b\u0107 i dobro\u0107 niezale\u017cnie od szeroko\u015bci geograficznej, narodowo\u015bci, czy wyznania.<\/span><\/p>\n

\u201e…nie potrzeba odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do Opatrzno\u015bci ani do nie\u015bmiertelno\u015bci, by uzna\u0107 za s\u0142uszne, je\u015bli si\u0119 chwali m\u0119stwo, dobro\u0107 serca, prawo\u015b\u0107, godno\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105, szlachetno\u015b\u0107 motywacji.\u201d<\/p>\n

Centraln\u0105 kategori\u0105 jest dla Kotarbi\u0144skiego cz\u0142owiek spolegliwy, kto\u015b na kim mo\u017cna polega\u0107 w chwili pr\u00f3by. Nie ma tu gwa\u0142townego ataku na religi\u0119, a co wi\u0119cej, wyczuwa si\u0119 inne zagro\u017cenia naszej niezale\u017cno\u015bci. Zagro\u017cenie ze strony ideologii. W ko\u0144cowej partii Kotarbi\u0144ski pisze, \u017ce \u201eetyka niezale\u017cna jest niezale\u017cna jeszcze i w tym sensie, \u017ce w\u0142asnego g\u0142osu sumienia nie podobna zast\u0105pi\u0107 g\u0142osem cudzym\u201d .<\/span><\/p>\n

Amoralno\u015b\u0107 komunistycznej etyki by\u0142a dla Kotarbi\u0144skiego r\u00f3wnie oczywista, jak amoralno\u015b\u0107 etyki odwo\u0142uj\u0105cej si\u0119 do religii. O amoralno\u015bci etyki komunistycznej pisa\u0107 wprost nie m\u00f3g\u0142, o amoralno\u015bci etyki opartej na religii w tym historycznym momencie pisa\u0107 si\u0119 nie godzi\u0142o. W kolejnym artykule zatytu\u0142owanym \u201eKwestia dra\u017cliwa\u201d Autor jest ju\u017c nieco mniej ostro\u017cny. Oczywi\u015bcie owa kwestia dra\u017cliwa to kwestia \u017cydowska, kt\u00f3ra, jak pisze, uton\u0119\u0142a w przesadnym milczeniu po tym, co dzia\u0142o si\u0119 przed wojn\u0105 i podczas wojny. Kotarbi\u0144ski nadal wa\u017cy s\u0142owa, jest niezwykle ostro\u017cny, okre\u015bla to zaledwie \u201ekwesti\u0105 dra\u017cliw\u0105\u201d. Dzi\u015b wiemy wi\u0119cej, wiemy r\u00f3wnie\u017c, \u017ce On wiedzia\u0142 wi\u0119cej. Opisuje<\/span><\/p>\n

\u201e…jak w wagonie kolejowym jaki\u015b gorliwiec t\u0142umaczy\u0142, \u017ce trzeba si\u0119 we wszystkim radzi\u0107 Pisma \u015awi\u0119tego i ufa\u0107 Panu Bogu, bo co Pan B\u00f3g zrobi, to wszystko jest dobre, a Pan B\u00f3g robi wszystko i On sprowadzi\u0142 Hitlera, by nas uwolni\u0142 od \u017byd\u00f3w.\u201d<\/p>\n

Kotarbi\u0144ski przypomina, \u017ce tak nie naucza si\u0119 z ambon, ale kler to toleruje i jest to osadzone w ca\u0142ej chrze\u015bcija\u0144skiej tradycji. \u017bywej tradycji, kt\u00f3ra odzywa si\u0119 pogromami, na dodatek czasem inspirowanymi w celach politycznych.<\/span><\/p>\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 uczyni\u0142 z antyjudaizmu zwornik chrze\u015bcija\u0144skiej wsp\u00f3lnoty, z \u017byda antybli\u017aniego, naczelnego czarnoksi\u0119\u017cnika, symbol z\u0142a, z kt\u00f3rym trzeba walczy\u0107. T\u0119 tradycj\u0119 ochoczo podchwyci\u0142 islam, a w nowszych czasach najpierw nazizm potem komunizm, wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie lewica walczy o lepsze z chrze\u015bcija\u0144stwem i islamem o to, kto jest lepszym antysyjonist\u0105, udaj\u0105c \u015bwi\u0119toszk\u00f3w, \u017ce \u00f3w antysyjonizm nie ma nic wsp\u00f3lnego ani z antysemityzmem, ani z antyjudaizmem. Przez dziesi\u0119ciolecia od pierwszej lektury \u201eKwestii dra\u017cliwej\u201d patrzy\u0142em jak \u015bwiat piel\u0119gnuje t\u0119 tradycj\u0119, by teraz doczeka\u0107 si\u0119 uznania jej przez UNESCO za \u015bwiatowe dziedzictwo.<\/span><\/p>\n

Kolejny tekst z tej broszurki mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 b\u0142ahy, nosi tytu\u0142 \u201eSztandarowe has\u0142a\u201d. Traktuje o wydarzeniu z kwietnia 1948 roku, kiedy to Uniwersytet \u0141\u00f3dzki otrzyma\u0142 dar w postaci sztandaru, na kt\u00f3rym widnia\u0142y wyhaftowane s\u0142owa \u201ePrawda i Wolno\u015b\u0107\u201d. Zastanawia si\u0119 Kotarbi\u0144ski nad s\u0142owem \u2018prawda\u201d, nad tym, co mieli na my\u015bli ci, kt\u00f3rzy \u201eutkali ze z\u0142ota jego litery\u201d? M\u0142odzie\u017c chce mie\u0107 prawdom\u00f3wne nauczycielstwo, a sami nauczyciele chc\u0105 mie\u0107 prawo do m\u00f3wienia prawdy. \u201eWystarczy zamieni\u0107 tezy problemami\u201d \u2013 czytam i zastanawiam si\u0119 jak to rozumia\u0142em 60 lat temu?<\/span><\/p>\n

Pisze Kotarbi\u0144ski, \u017ce programy nauczania cz\u0119sto sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z tez i twierdze\u0144, kt\u00f3re trzeba wcisn\u0105\u0107 w umys\u0142y s\u0142uchaczy. No tak, mo\u017cna zapewni\u0107, \u017ce nauczyciel b\u0119dzie w zgodzie ze swoim sumieniem przez odpowiedni\u0105 polityk\u0119 kadrow\u0105 i dob\u00f3r nauczycieli my\u015bl\u0105cych jak ka\u017ce program. Odejd\u0105 ludzie o twardych karkach, zostan\u0105 konformi\u015bci, a prawdom\u00f3wno\u015b\u0107 stanie si\u0119 rzecz\u0105 pozorn\u0105. Widzieli\u015bmy to zjawisko w czasach komunizmu i powr\u00f3ci\u0142o po jego upadku. Prawda \u2013 czytamy – to zgodno\u015b\u0107 z rzeczywisto\u015bci\u0105. Je\u015bli zwierzchno\u015b\u0107 ka\u017ce rozpowszechnia\u0107 fa\u0142szywe pogl\u0105dy dla swoich dora\u017anych cel\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c kiedy nauczyciele przywi\u0105zani s\u0105 do starych przes\u0105d\u00f3w, trudno m\u00f3wi\u0107 o uzdrowieniu stosunk\u00f3w. Wzywa\u0142 zatem Kotarbi\u0144ski do \u201ekultu prawdy\u201d, domy\u015blaj\u0105c si\u0119 zapewne, \u017ce jest to wo\u0142anie na puszczy. Czy domy\u015bla\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce pojawi si\u0119 postmodernizm z jego pogard\u0105 dla fakt\u00f3w? Wtedy niebezpiecze\u0144stwo nadchodzi\u0142o z innej strony, prawda by\u0142a partyjna. Dzi\u015b znowu prawda jest partyjna, chocia\u017c na sztandarach ma has\u0142o \u201eB\u00f3g, Honor i Ojczyzna\u201d i zn\u00f3w polityka kadrowa ma sprawi\u0107, aby nauczyciel nie odczuwa\u0142 konfliktu sumienia, albo raczej, by jego sumienie by\u0142o na kr\u00f3tkiej smyczy partyjnej lojalno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Ostatni z artyku\u0142\u00f3w w tej ma\u0142ej broszurce traktuje o tym, \u017ce m\u0142odo\u015b\u0107 musi odpowiedzialnie \u017cy\u0107, zanim zdo\u0142a si\u0119 namy\u015bli\u0107 do\u015b\u0107 g\u0142\u0119boko. Data pierwszej publikacji tego tekstu jest nies\u0142ychanie wa\u017cna \u2013 rok 1947. Narastaj\u0105cy stalinowski terror, trzeba ostrzega\u0107 przed zwyrodnieniem. \u201eCo czyni\u0107, by nie roztrwoni\u0107 skarbu \u017cycia na drobne\u201d \u2013 pyta filozof i w tym momencie ten ateista przypomina, \u017ce w dziedzictwie otrzymali\u015bmy katolicyzm, ale ostrzega:<\/span><\/p>\n

\u201eSystem jednak, w kt\u00f3rym kultura dobroci i innych cn\u00f3t najcenniejszych zespoli\u0142a sie w spos\u00f3b stanowczy z kultywowaniem przes\u0105du, z niezno\u015bn\u0105 dla umys\u0142\u00f3w zdrowych, poinformowanych i krytycznych, deformacj\u0105 rzetelnego obrazu rzeczywisto\u015bci, z ci\u0105\u017ceniem ku formom bytu prze\u017cytym i za\u015bniedzia\u0142ym\u201d<\/p>\n

Wzywa zatem Kotarbi\u0144ski do samodzielno\u015bci, do szukania wzor\u00f3w, do filozofowania. Kieruje uwag\u0119 na przyrodniczy pogl\u0105d na \u015bwiat i na g\u0142osz\u0105c\u0105 r\u00f3wno\u015b\u0107 doktryn\u0119 socjalizmu. Natychmiast jednak i tu ostrzega przed nazbyt gorliwymi propagandystami, kt\u00f3rzy przestaj\u0105 si\u0119 liczy\u0107 z wymogami prawdy.<\/span><\/p>\n

Przed u\u0142ud\u0105 chroni\u0107 mo\u017ce nieskr\u0119powana dyskusja, aby\u015bmy mogli podwa\u017ca\u0107 wszystko, by dotrze\u0107 do tego, czego podwa\u017cy\u0107 si\u0119 nie da.<\/span><\/p>\n

\u201eNatomiast z doktrynami , hodowanymi pod ochron\u0105 przywileju s\u0142owa, dzieje si\u0119 tak jak z produktami przemys\u0142u w systemie ce\u0142 ochronnych: wolne od wsp\u00f3\u0142zawodnictwa trac\u0105 impet do doskonalenia si\u0119…\u201d<\/p>\n

U\u017cywaj\u0105c dzisiejszego j\u0119zyka mo\u017cemy strawestowa\u0107 s\u0142owa pisane przez filozofa w 1947 roku, \u017ce propagandy\u015bci dobrej zmiany nie chc\u0105 apelowa\u0107 do krytycznego s\u0105du, ale chc\u0105, by przyjmowa\u0107 katechizm uproszczony.<\/span><\/p>\n

Tadeusz Kotarbi\u0144ski s\u0142\u00f3w u\u017cywa innych, ale przypomina cynizm propagandyst\u00f3w, pewnych \u017ce \u201eciemny lud to kupi\u201d i przypomina, \u017ce cz\u0142owiek my\u015bl\u0105cy powinien wiedzie\u0107 lepiej. Ch\u0119tnych do \u0142amania charakter\u00f3w nie brakowa\u0142o w przesz\u0142o\u015bci i nie brakuje ich dzi\u015b. Na drodze \u017cycia konieczne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c znaki zakazu skr\u0119tu w lewo czy w prawo, kiedy sprowadza to zagro\u017cenie, pierwsze\u0144stwa, ograniczenia szybko\u015bci, znaki chroni\u0105ce bezpiecze\u0144stwo naszych kr\u0119gos\u0142up\u00f3w moralnych.<\/span><\/p>\n

Kto wie, mo\u017ce pora na now\u0105 Biblioteczk\u0119 \u201ePo prostu\u201d czy mo\u017ce \u201eStudia Opinii\u201d?<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sumienie, czyli moralno\u015b\u0107 bez smyczy Andrzej Koraszewski Ta ma\u0142a, kupiona za 2 z\u0142ote w grudniu 1956 roku broszurka przetrwa\u0142a osiem przeprowadzek i przejecha\u0142a przez kilka kraj\u00f3w. Po raz kolejny czytam j\u0105 ponad 60 lat od zakupu i zdumiewa jej nieustaj\u0105ca aktualno\u015b\u0107. Broszurka wydana w czasach \u201eOdwil\u017cy\u201d, w ramach Biblioteczki \u201ePo prostu\u201d, ma 40 stron poczt\u00f3wkowego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54704"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54704"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54704\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54710,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54704\/revisions\/54710"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54704"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54704"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54704"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}