{"id":55107,"date":"2017-08-16T17:09:20","date_gmt":"2017-08-16T15:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=55107"},"modified":"2017-08-16T07:58:26","modified_gmt":"2017-08-16T05:58:26","slug":"55107","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=55107","title":{"rendered":"Rozmowa z Miko\u0142ajem Grynbergiem – Fikcja okaza\u0142a si\u0119 prawd\u0105"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Fikcja okaza\u0142a si\u0119 prawd\u0105 – rozmowa z Miko\u0142ajem Grynbergiem<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

ULA RYBICKA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Miko\u0142aj Grynberg \/fot. Tomek Sikora<\/em><\/span><\/p>\n

DZIADEK I BABCIA NA PRZEDRAMIONACH MIELI WYTATUOWANE NUMERY TELEFONU. OJCIEC LICZY\u0141 KROKI DO PIWNICZKI NA MARYMONCIE, W KT\u00d3REJ UKRYWA\u0141 SI\u0118 PODCZAS WOJNY. CH\u0141OPIEC DOSTAWA\u0141 LANIE W SZKOLE ZA TO, \u017bE ZABI\u0141 JEZUSA. PO LATACH, ABY NIE UDUSI\u0106 SI\u0118 ZE SMUTKU, JU\u017b JAKO DOROS\u0141Y SKATALOGOWA\u0141 SW\u00d3J STRACH. \u201eREJWACH\u201d MIKO\u0141AJA GRYNBERGA TO 31 BOLESNYCH HISTORII OS\u00d3B, KT\u00d3RE MIA\u0141Y POM\u00d3C MU WYRAZI\u0106 SW\u00d3J B\u00d3L. NIGDY GO JEDNAK NIE ZABRA\u0141Y.<\/p>\n

Miko\u0142aj Grynberg \u2013 fotograf, pisarz, autor ksi\u0105\u017cek: \u201eDu\u017co kobiet\u201d, \u201eAUSCHWITZ \u2013 co ja tu robi\u0119?\u201d, \u201eOcaleni z XX wieku\u201d, \u201eOskar\u017cam Auschwitz. Opowie\u015bci rodzinne\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n

Ula Rybicka: Jak rozmawia\u0107 z lud\u017ami, \u017ceby nam wszystko opowiedzieli?<\/strong><\/p>\n

Miko\u0142aj Grynberg:<\/strong><\/span> Chce pani, \u017cebym pani powiedzia\u0142, jak ze mn\u0105 rozmawia\u0107, \u017cebym wszystko powiedzia\u0142?<\/span><\/p>\n

Albo \u017ceby powiedzia\u0142 pan, jak to si\u0119 dzieje, \u017ce rozm\u00f3wcy opowiadaj\u0105 panu o wszystkim, nawet o najbardziej bolesnych do\u015bwiadczeniach?<\/strong><\/span><\/p>\n

S\u0142ucham. Niewiele wi\u0119cej trzeba. Ludzie bardzo chc\u0105 opowiada\u0107. W prywatnych rozmowach ludzie si\u0119 \u015bcigaj\u0105, kto komu zd\u0105\u017cy opowiedzie\u0107 swoj\u0105 histori\u0119.<\/span><\/p>\n

Na ile \u201eRejwach\u201d to literatura faktu, a na ile literatura pi\u0119kna?<\/strong><\/span><\/p>\n

To pytanie pada zewsz\u0105d, chyba musia\u0142em pope\u0142ni\u0107 jaki\u015b b\u0142\u0105d. Ju\u017c nawet mam przygotowan\u0105 odpowied\u017a. Czuj\u0119 si\u0119, jakbym ci\u0105gle gra\u0142 t\u0119 sam\u0105 sztuk\u0119.<\/span><\/p>\n

Odpowiada pan pytaniem i ka\u017ce czytelnikowi zdecydowa\u0107 samemu.<\/strong><\/span><\/p>\n

A jaka jest odpowied\u017a?<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug mnie te historie s\u0105 prawdziwe.<\/strong><\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b zak\u0142ada, \u017ce to jest dokument. Bo skoro ja to napisa\u0142em, to musi to by\u0107 prawda.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce wynika to z tego, \u017ce na wst\u0119pie ksi\u0105\u017cki dowiadujemy si\u0119, \u017ce spotyka\u0142 si\u0119 pan z rozm\u00f3wcami, by opisa\u0107 ich historie. Podobnie by\u0142o w poprzedniej ksi\u0105\u017cce \u201eOskar\u017cam Auschwitz\u201d. Mimo \u017ce w \u201eRejwachu\u201d narracja zast\u0105pi\u0142a dialog, ci\u0105gle mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce wynika ona z rozmowy.<\/span><\/strong><\/p>\n

Pisa\u0142em fikcj\u0119, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 prawd\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych historii przysz\u0142a do mnie od ludzi. S\u0105 te\u017c historie, kt\u00f3re przypomnia\u0142y mi si\u0119 z przesz\u0142o\u015bci i zbudowa\u0142em wok\u00f3\u0142 nich opowiadania. A potem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce s\u0105 prawdziwe. Pojawili si\u0119 ludzie, kt\u00f3rzy s\u0105 bohaterami tych opowiada\u0144 lub znaj\u0105 opisanych bohater\u00f3w. Pierwsza historia pochodz\u0105ca z tego tomu, czyli \u201eArkadia\u201d, opowiada o cz\u0142owieku, kt\u00f3ry znajduje ko\u015bci na ulicach Warszawy, a potem grzebie je pod centrum handlowym. To prawda jeden do jednego. Dosta\u0142em t\u0119 histori\u0119, a nie tylko kto\u015b mi powiedzia\u0142: \u201ejak babcia umiera\u0142a, to nam wywr\u00f3ci\u0142a ca\u0142e \u017cycie do g\u00f3ry nogami\u201d. Na pocz\u0105tku spisywa\u0142em te prawdziwe historie, kt\u00f3rych przychodzi\u0142o potwornie du\u017co, bo po poprzedniej ksi\u0105\u017cce dostawa\u0142em po dwadzie\u015bcia list\u00f3w dziennie. Ludzie opisywali wydarzenia, kt\u00f3re nale\u017cy opowiedzie\u0107. Z cz\u0119\u015bci\u0105 tych os\u00f3b korespondowa\u0142em i pr\u00f3bowa\u0142em si\u0119 dowiedzie\u0107 czego\u015b wi\u0119cej, potem pojawili si\u0119 ci, kt\u00f3rzy chcieli si\u0119 spotka\u0107, wi\u0119c spotyka\u0142em si\u0119 z nimi, g\u0142\u00f3wnie przy dworcu, bo przyje\u017cd\u017cali z r\u00f3\u017cnych miast. Potem przypomnia\u0142o mi si\u0119 kilka moich historii. Rozpozna\u0142a pani, kt\u00f3ra jest moja?<\/span><\/p>\n

Ta o ch\u0142opcu jad\u0105cym na koloni\u0119?<\/strong><\/span><\/p>\n

Tak, \u201eNiemiec\u201d jest o mnie. Tak\u017ce opowie\u015b\u0107 \u201eU Hitlera\u201d, tam powiedziane jest to wprost. Jest te\u017c historia o krze\u015ble. Znajduje si\u0119 w niej fragment o Izraelczyku, kt\u00f3ry przyje\u017cd\u017ca do Polski i liczy kroki. To historia mojego taty. Kiedy mia\u0142em dwana\u015bcie lat, tata zabra\u0142 nas na spacer po Marymoncie. By\u0142a zima. I nagle tata przeszed\u0142 na drug\u0105 stron\u0119 ulicy i powiedzia\u0142: \u201eChod\u017acie, co\u015b wam poka\u017c\u0119\u201d. Chodzili\u015bmy w \u015bniegu i nagle o\u015bwiadczy\u0142: \u201eTu, w tym domu, mieszka\u0142em w czasie wojny\u201d. Tego domu ju\u017c nie by\u0142o, zosta\u0142y tylko fundamenty. Chodzi\u0142 dooko\u0142a i znalaz\u0142 miejsce, w kt\u00f3rym by\u0142o wej\u015bcie. Stan\u0105\u0142 przy schodkach, zamkn\u0105\u0142 oczy i powiedzia\u0142 tak: \u201eSz\u0142o si\u0119 pi\u0119\u0107 krok\u00f3w do przodu, potem skr\u0119ca\u0142o si\u0119 w lewo i robi\u0142o si\u0119 cztery kroki, potem dwa kroki w prawo i tam by\u0142a klapa\u201d. Otworzy\u0142 oczy przed w\u0142azem, kt\u00f3ry by\u0142 wej\u015bciem do piwnicy. Przekaza\u0142 nam wtedy histori\u0119, na kt\u00f3r\u0105 nie by\u0142em gotowy. Dopiero po wielu latach zrozumia\u0142em, gdzie wtedy byli\u015bmy.<\/span><\/p>\n

A jedna z najbardziej wstrz\u0105saj\u0105cych opowie\u015bci, czyli ta o matce, kt\u00f3ra wyskakuje przez okno, jest prawdziwa?<\/span><\/strong><\/p>\n

Znam tak\u0105 histori\u0119. Ta ksi\u0105\u017cka to najwi\u0119kszy smutek, jaki w sobie nosz\u0119 i jestem gotowy si\u0119 nim podzieli\u0107. Jest pouk\u0142adany w rozdzia\u0142y, z kt\u00f3rych ka\u017cdy ma sw\u00f3j temat. Wol\u0119 si\u0119 trzyma\u0107 tego, \u017ce jest to literatura. Kiedy wys\u0142a\u0142em teksty Oldze Tokarczuk, ona po ich przeczytaniu u\u017cy\u0142a sformu\u0142owania \u201ema\u0142e prozy\u201d. I tak wszyscy uwa\u017caj\u0105, \u017ce te historie s\u0105 prawdziwe. Przecie\u017c nie b\u0119dziemy si\u0119 k\u0142\u00f3ci\u0107 o detale. Ta ksi\u0105\u017cka, w por\u00f3wnaniu do moich poprzednich, nie jest dokumentem. Jest redagowana, montowana jak film, mieszaj\u0105 si\u0119 w niej historie, ale i tak chodzi o to, co dzieje si\u0119 z czytelnikiem po przeczytaniu ostatniego opowiadania. Dla ludzi funkcjonuj\u0105cych w \u017cydowskim \u015brodowisku, w ka\u017cdej z tych historii jest co\u015b, o czym ju\u017c s\u0142yszeli. My to znamy. M\u00f3j tata m\u00f3wi\u0142, \u017ce ta ksi\u0105\u017cka b\u0119dzie tylko dla \u017byd\u00f3w, bo nikogo innego nie b\u0119dzie interesowa\u0107. Teraz zmieni\u0142 zdanie, to dla mnie wielki komplement.<\/span><\/p>\n

Dlaczego ucieka pan od dokumentu?<\/strong><\/span><\/p>\n

A dlaczego mam si\u0119 okre\u015bla\u0107? Czytelnik dostaje ksi\u0105\u017ck\u0119, w kt\u00f3rej nie ma imion ani nazwisk, i co\u015b prze\u017cywa. Zrobi\u0142em to po to, \u017ceby pokaza\u0107 najsmutniejsze rzeczy. To jest m\u00f3j arsena\u0142 smutku. Dziel\u0119 si\u0119 nim. Je\u015bli czujesz smutek tak jak ja, to si\u0119 rozumiemy. Wszyscy chc\u0105 ze mn\u0105 rozmawia\u0107 o tym, czy to jest prawda. Smutek jest prawdziwy. To s\u0105 historie, kt\u00f3rych si\u0119 nabawi\u0142em przez pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat. Tak jak w opowie\u015bci \u201eMoich pi\u0119ciu \u017byd\u00f3w\u201d. Sk\u0142ada si\u0119 ona z kilku historii. Przyszed\u0142 do mnie te\u017c cz\u0142owiek i powiedzia\u0142: \u201eWiem, kto ci to opowiedzia\u0142. Ja j\u0105 znam, ona tak gada\u201d.<\/span><\/p>\n

Czy ma pan wra\u017cenie, \u017ce gdyby pan nie opowiada\u0142 tych historii, to\u2026<\/strong><\/span><\/p>\n

To bym si\u0119 udusi\u0142. Przepraszam, \u017ce pani przerwa\u0142em. Bym wybuch\u0142 z tego smutku. I tak przedstawiam tylko to, co jest na powierzchni. Jeszcze mam troch\u0119 pod spodem. My\u015bl\u0119 jednak, \u017ce dzielenie si\u0119 tymi rzeczami by\u0142oby bardzo nieetyczne. Tam ju\u017c nie ma nadziei.<\/span><\/p>\n

Robi pan sobie krzywd\u0119, \u017cyj\u0105c tymi opowie\u015bciami.<\/span><\/strong><\/p>\n

Ja i tak nimi \u017cy\u0142em. To historia zrobi\u0142a mi krzywd\u0119. Pr\u00f3buj\u0119 to jako\u015b strawi\u0107. Pr\u00f3buj\u0119 nie tru\u0107 domu rodzinnego\u2026 tylko czytelnik\u00f3w. Od zawsze zna\u0142em nasz\u0105 histori\u0119. Tata mojej mamy zgin\u0105\u0142 w obozie. Jej ojczym mia\u0142 wytatuowany numer. I m\u00f3wi\u0142 nam, mojemu bratu i mnie, kiedy byli\u015bmy mali, \u017ce to jest numer telefonu. Babcia mia\u0142a d\u0142ug\u0105 blizn\u0119 na r\u0119ce, p\u00f3\u017aniej si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce te\u017c tam mia\u0142a numer telefonu. Ci\u0105gle o tym s\u0142ucha\u0142em. M\u00f3j tata prze\u017cy\u0142 getto warszawskie. Babcia w Auschwitz, rodzina ukrywa\u0142a si\u0119 w jakich\u015b piwnicach w Warszawie. Du\u017co o tym m\u00f3wili.<\/span><\/p>\n

Czy ma pan wra\u017cenie, \u017ce gdyby pan nie opowiada\u0142 tych historii, to nikt by ich nie opowiada\u0142?<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie, jest du\u017co os\u00f3b, kt\u00f3re o tym pisz\u0105. Jednak na pewno tak w\u0142a\u015bnie postrzegam swoj\u0105 rol\u0119. Uwa\u017cam, \u017ce jest to wa\u017cna sprawa, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy si\u0119 dzieli\u0107. I nie licz\u0119 na to, \u017ce je\u015bli kto\u015b dostanie cz\u0119\u015b\u0107 mojego b\u00f3lu, to ja b\u0119d\u0119 mia\u0142 go mniej. To by by\u0142o sprytne, ale niestety tak to nie dzia\u0142a.<\/span><\/p>\n

Czym si\u0119 pan kierowa\u0142, wybieraj\u0105c historie do \u201eRejwachu\u201d?<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201eRejwach\u201d to katalog moich strach\u00f3w. Strach\u00f3w, kt\u00f3rymi by\u0142em got\u00f3w si\u0119 podzieli\u0107.<\/span><\/p>\n

Czy, b\u0119d\u0105c dzieckiem, czu\u0142 pan, \u017ce wasza rodzina jest inna?<\/strong><\/span><\/p>\n

T\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107 polscy \u017bydzi nabywaj\u0105, kiedy dzieci id\u0105 do komunii. Wtedy wszyscy id\u0105, a ty nie. Poza tym wszystkie dzieci mia\u0142y wielkie rodziny, a my nie mieli\u015bmy. Du\u017co os\u00f3b je\u017adzi\u0142o do bab\u0107 i dziadk\u00f3w na wie\u015b. W og\u00f3le nie rozumia\u0142em, o co chodzi z tym je\u017cd\u017ceniem i bardzo im tego zazdro\u015bci\u0142em. Kiedy dosta\u0142em pierwsze lanie w szkole, to zrozumia\u0142em, \u017ce jeste\u015bmy inni.<\/span><\/p>\n

Za co konkretnie to lanie?<\/span><\/strong><\/p>\n

Za to, \u017ce zabi\u0142em Jezusa. M\u00f3wili, \u017ce robi\u0105 polowanie na \u017byda i wszyscy mnie gonili. My\u015bl\u0119, \u017ce nie by\u0142em jedynym \u017bydem w szkole, ale akurat by\u0142a moja kolej. Wtedy moi rodzice zdecydowali si\u0119 na przeprowadzk\u0119. Zmienili\u015bmy dzielnic\u0119, nie przestali\u015bmy by\u0107 \u017bydami, ale by\u0142o du\u017co spokojniej. Od tamtego czasu by\u0142em ju\u017c bardzo ostro\u017cny, wiedzia\u0142em, \u017ce mog\u0105 zdarzy\u0107 si\u0119 rzeczy, kt\u00f3re mnie zaskocz\u0105 i b\u0119d\u0105 dla mnie niebezpieczne. Lata temu opowiedzia\u0142em t\u0119 histori\u0119 w wywiadzie i odezwa\u0142 si\u0119 do mnie kolega z klasy. Napisa\u0142, \u017ce przesadzam, bo przecie\u017c tak nie by\u0142o. Odpowiedzia\u0142em mu, \u017ce ka\u017cdy powinien zosta\u0107 przy swojej pami\u0119ci. A poza tym mi\u0142o mi, \u017ce si\u0119 odzywa. Naciska\u0142 na mnie, twierdz\u0105c, \u017ce konfabuluj\u0119 i dzia\u0142am na szkod\u0119 r\u00f3\u017cnych os\u00f3b. Kiedy jednak rozmawia\u0142em z tat\u0105, bo mojej mamy ju\u017c wtedy nie by\u0142o, to m\u00f3wi\u0142, \u017ce przychodzi\u0142em pobity ze szko\u0142y. Tamten kolega pewnie nie bra\u0142 w tym udzia\u0142u. M\u00f3wi\u0142, \u017ce jego te\u017c lali, bo by\u0142 ma\u0142y. Ale to nie za nim krzyczeli: \u201ePolowanie na \u017byda!\u201d i ca\u0142y korytarz rusza\u0142, a on nie spieprza\u0142 po boisku. Ja mam takie w\u0142a\u015bnie wspomnienia. Wtedy wda\u0142em si\u0119 jeszcze w g\u0142upi\u0105 rozmow\u0119 o ewolucji. M\u00f3wili, \u017ce to ja pochodz\u0119 od ma\u0142p, a oni nie. Og\u00f3lnie m\u00f3wi\u0105c, dostawa\u0142em tam wpierdol. Urodzi\u0142em si\u0119 w 1966, potem by\u0142 1968, kiedy moi rodzice rozwa\u017cali wyjazd, ale jednak zdecydowali si\u0119 zosta\u0107. Swoje ju\u017c tutaj prze\u017cyli, wi\u0119c kiedy posy\u0142ali mnie do szko\u0142y, zapytali wychowawczyni\u0119, czy to nie b\u0119dzie problem, \u017ce jeste\u015bmy \u017bydami. I pani powiedzia\u0142a wprost, a by\u0142a bardzo mi\u0142a, \u017ce do komunii problemu nie b\u0119dzie. Zdawa\u0142a sobie z tego spraw\u0119, pewnie tak by\u0142o co roku, kiedy pojawia\u0142o si\u0119 \u017cydowskie dziecko i mia\u0142o ten sam k\u0142opot. Do dzisiaj wiem, \u017ce bycie \u017bydem bywa niefajne. Wystarczy zajrze\u0107 do komentarzy pod wywiadami ze mn\u0105. To szambo.<\/span><\/p>\n

Jak pan szuka\u0142 historii rodzin podobnych do pa\u0144skiej?<\/strong><\/span><\/p>\n

Przed wydaniem albumu \u201eAUSCHWITZ \u2013 co ja tu robi\u0119?\u201d odmieszka\u0142em swoje w Muzeum Auschwitz-Birkenau, gdzie zaczepia\u0142em ludzi, a potem pojecha\u0142em do Izraela, aby szuka\u0107 i rozmawia\u0107 z kolejnymi. Od kt\u00f3rego\u015b momentu, jak ju\u017c si\u0119 przyczepi ta \u0142atka kogo\u015b, kto si\u0119 tym zajmuje, to historie same zaczynaj\u0105 si\u0119 pojawia\u0107. Po\u0142\u0105czone s\u0105 te\u017c z oczekiwaniami, \u017ce dam im g\u0142os, \u017ce je opowiem. I dlatego te\u017c je dostaj\u0119 \u2013 \u017ceby przesz\u0142y do pami\u0119ci innych ludzi. Kiedy zbieram materia\u0142 do ksi\u0105\u017cek, mog\u0119 wybra\u0107 tylko cz\u0119\u015b\u0107 spo\u015br\u00f3d wszystkich opowiedzianych historii. Sporo os\u00f3b jest zawiedzionych, bo nie wybra\u0142em akurat ich opowie\u015bci. Ka\u017cdy uwa\u017ca, \u017ce jego historia warta jest opowiedzenia i ma racj\u0119.<\/span><\/p>\n

Ci\u0105gle spotyka si\u0119 pan z nowymi osobami?<\/strong><\/span><\/p>\n

Teraz ju\u017c nie. Odpowiadam, \u017ce dzi\u0119kuj\u0119, \u017ce sko\u0144czy\u0142a mi si\u0119 wyporno\u015b\u0107. Nie mam ju\u017c miejsca na cudze nieszcz\u0119\u015bcia, wystarczy mi b\u00f3l, kt\u00f3ry mam w sobie. W ramach dbania o siebie na razie nie b\u0119d\u0119 si\u0119 tymi historiami zajmowa\u0142. Nie je\u017cd\u017c\u0119 te\u017c do Auschwitz. Kiedy\u015b je\u017adzi\u0142em bardzo cz\u0119sto, praktycznie co miesi\u0105c. Znajomi pytaj\u0105, czy z nimi pojad\u0119. Ju\u017c nie pojad\u0119.<\/span><\/p>\n

(milczenie)<\/strong><\/span><\/p>\n

Ta pauza jest dobra. Tak w\u0142a\u015bnie wygl\u0105daj\u0105 takie rozmowy.<\/span><\/p>\n

Powracaj\u0105cym refrenem w ksi\u0105\u017cce jest pytanie o \u017cydowsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Jestem \u017bydem i co dalej?<\/strong><\/span><\/p>\n

To jest polska specyfika. Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w, ci, kt\u00f3rzy prze\u017cyli wojn\u0119 i st\u0105d nie wyjechali, zrezygnowa\u0142a z bycia \u017bydami. Takiego wyboru dokonali po tym, co przeszli i nie nam ich ocenia\u0107. Uda\u0142o im si\u0119 to schowa\u0107 na dwa pokolenia. A tu nagle katastrofa. Zamieszanie. S\u0105 rodziny, o kt\u00f3rych wiem, \u017ce s\u0105 \u017bydami. One nie wiedz\u0105. Nie jestem od rozwalania ludziom \u015bwiata. Tak jak u pani Klementyny z \u201eRejwachu\u201d, kt\u00f3rej c\u00f3rki i wnuczki nie wiedz\u0105, \u017ce s\u0105 \u017byd\u00f3wkami. A ona opowiada o tym tylko mnie. Powiedzia\u0142a, \u017ce mam zakaz szukania ich, komunikowania si\u0119 z nimi. To jest ostatnia rzecz, kt\u00f3ra przysz\u0142aby mi do g\u0142owy. Nie jestem misjonarzem, nie nawracam, ale dostrzegam, \u017ce ona tego boi si\u0119 najbardziej. Mo\u017ce kiedy\u015b si\u0119 do tego dogrzebi\u0105, wtedy jednak b\u0119dzie ju\u017c za p\u00f3\u017ano, \u017ceby z ni\u0105 o tym porozmawia\u0107, \u017ceby co\u015b zrozumie\u0107. I zostan\u0105 z ba\u0142aganem w g\u0142owie.<\/span><\/p>\n

A czym dla pana jest \u201eRejwach\u201d?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dla mnie to wolno\u015b\u0107 w pisaniu. Mog\u0142em opowiada\u0107 historie tak, jak chcia\u0142em je opowiada\u0107. Ka\u017cdy t\u0119 sam\u0105 histori\u0119 opowiada przecie\u017c inaczej. Pod tym wzgl\u0119dem to by\u0142 dla mnie oddech. Jest w tej ksi\u0105\u017cce zgie\u0142k, co\u015b si\u0119 w niej dzieje. Co\u015b drga, ma potencja\u0142. W \u201eRejwachu\u201d jest moja energia.<\/span><\/p>\n

Energia idzie w d\u00f3\u0142 czy w g\u00f3r\u0119?<\/strong><\/span><\/p>\n

Zdecydowanie w d\u00f3\u0142, jestem o tym przekonany. Id\u0105 z\u0142e czasy. Martwi\u0119 si\u0119, poniewa\u017c mam dzieci, kt\u00f3re w\u0142a\u015bnie sta\u0142y si\u0119 doros\u0142e. Nie wiem, czy Polska jest dobrym miejscem do \u017cycia. Nie wiem, czy to jest dobry moment, \u017ceby zaczyna\u0107 \u017cycie zawodowe i rodzinne, gdy panuje tak niskie poczucie bezpiecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

My\u015bli pan o tym, \u017ceby si\u0119 wyprowadzi\u0107?<\/strong><\/span><\/p>\n

Gdzie mia\u0142bym si\u0119 wyprowadzi\u0107? Ju\u017c nigdzie si\u0119 nie przyjm\u0119. Jednak je\u015bli mia\u0142bym wyje\u017cd\u017ca\u0107, bo zrobi\u0142oby si\u0119 bardzo \u017ale, to m\u00f3g\u0142bym jecha\u0107 ju\u017c tylko w jedno miejsce. Nie zaryzykowa\u0142bym drugi raz mieszkania w kraju, w kt\u00f3rym pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej dowiem si\u0119, \u017ce to nie moje miejsce. Na razie jednak jestem tu i to jest moje miejsce. Kiedy si\u0119 oka\u017ce, \u017ce ju\u017c nie mog\u0119 tutaj mieszka\u0107, to b\u0119d\u0119 zamiata\u0142 ulice w Izraelu. I to b\u0119dzie najwi\u0119ksza pora\u017cka w moim \u017cyciu.<\/span><\/p>\n

Pana pora\u017cka? A nie pana ojczyzny?<\/strong><\/span><\/p>\n

Moja, skoro tak mi si\u0119 w \u017cyciu przytrafi\u0142o, \u017ce musz\u0119 t\u0119 decyzj\u0119 podj\u0105\u0107. To by\u0142by dla mnie koniec wszystkiego, bo tu mam ca\u0142y sw\u00f3j \u015bwiat: j\u0119zyk, przyjaci\u00f3\u0142, wszystko. A jeszcze par\u0119 lat i ju\u017c nie b\u0119d\u0119 takim dobrym zamiataczem.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fikcja okaza\u0142a si\u0119 prawd\u0105 – rozmowa z Miko\u0142ajem Grynbergiem ULA RYBICKA Miko\u0142aj Grynberg \/fot. Tomek Sikora DZIADEK I BABCIA NA PRZEDRAMIONACH MIELI WYTATUOWANE NUMERY TELEFONU. OJCIEC LICZY\u0141 KROKI DO PIWNICZKI NA MARYMONCIE, W KT\u00d3REJ UKRYWA\u0141 SI\u0118 PODCZAS WOJNY. CH\u0141OPIEC DOSTAWA\u0141 LANIE W SZKOLE ZA TO, \u017bE ZABI\u0141 JEZUSA. PO LATACH, ABY NIE UDUSI\u0106 SI\u0118 ZE […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55107"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=55107"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55107\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55114,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55107\/revisions\/55114"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=55107"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=55107"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=55107"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}