{"id":55704,"date":"2017-09-06T17:09:04","date_gmt":"2017-09-06T15:09:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=55704"},"modified":"2017-09-06T08:38:54","modified_gmt":"2017-09-06T06:38:54","slug":"06-09-14","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=55704","title":{"rendered":"75. rocznica Wielkiej Szpery w \u0142\u00f3dzkim getcie"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>75. rocznica Wielkiej Szpery w \u0142\u00f3dzkim getcie<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

(PAP)\/ jaw\/ mjs\/ ls\/<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Getto \u0142\u00f3dzkie. Wysiedlanie dzieci z sieroci\u0144ca. 09.1942. \u0179r\u00f3d\u0142o: \u017bIH<\/em><\/span><\/p>\n

5 wrze\u015bnia 1942 r. Niemcy rozpocz\u0119li w \u0142\u00f3dzkim getcie akcj\u0119 wywo\u017cenia do obozu zag\u0142ady w Che\u0142mnie n\/Nerem nieprzydatnych do pracy – dzieci poni\u017cej 10 lat, os\u00f3b starszych i chorych. Akcja nazwana Wielk\u0105 Szper\u0105 poch\u0142on\u0119\u0142a \u017cycie od 15 do 20 tys. \u017byd\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

“Nie ma chyba nikogo, kto przeszed\u0142 przez \u0142\u00f3dzkie getto i nie zosta\u0142 osobi\u015bcie dotkni\u0119ty przez Wielk\u0105 Szper\u0119, w trakcie kt\u00f3rej do obozu zag\u0142ady w Che\u0142mnie nad Nerem wywieziono niemal wszystkie dzieci” – uwa\u017ca Ewa Wiatr z Centrum Bada\u0144 \u017bydowskich Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego. I dodaje, \u017ce dzieje Litzmannstadt Getto dziel\u0105 si\u0119 na okres przed i po Szperze.<\/span><\/p>\n

Jak wyja\u015bni\u0142a Wiatr s\u0142owo “Szpera” pochodzi od niemieckich s\u0142\u00f3w “Allgemeine Gehsperre” i oznacza ca\u0142kowity zakaz opuszczania dom\u00f3w, kt\u00f3ry Niemcy wprowadzili 5 wrze\u015bnia 1942 r.<\/span><\/p>\n

Przem\u00f3wienie Rumkowskiego<\/strong><\/p>\n

Dzie\u0144 wcze\u015bniej, 4 wrze\u015bnia, prze\u0142o\u017cony Starsze\u0144stwa \u017byd\u00f3w w \u0142\u00f3dzkim getcie Mordechaj Chaim Rumkowski wyg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie, w kt\u00f3rym wezwa\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w zamkni\u0119tej dzielnicy, by oddali swoje dzieci dla ratowania innych.<\/span><\/p>\n

“Ponury podmuch uderzy\u0142 getto. \u017b\u0105daj\u0105 od nas aby\u015bmy zrezygnowali z tego, co mamy najlepszego \u2013 naszych dzieci i starszych. (…) W moim wieku, musz\u0119 roz\u0142o\u017cy\u0107 r\u0119ce i b\u0142aga\u0107: Bracia i siostry! Oddajcie mi je! Ojcowie i matki \u2013 dajcie mi swoje dzieci!” – wzywa\u0142 Rumkowski.<\/span><\/p>\n

“Ponury podmuch uderzy\u0142 getto. \u017b\u0105daj\u0105 od nas aby\u015bmy zrezygnowali z tego, co mamy najlepszego \u2013 naszych dzieci i starszych. (…) W moim wieku, musz\u0119 roz\u0142o\u017cy\u0107 r\u0119ce i b\u0142aga\u0107: Bracia i siostry! Oddajcie mi je! Ojcowie i matki \u2013 dajcie mi swoje dzieci!” – wzywa\u0142 Rumkowski.<\/em><\/strong><\/span>
\n Przyzna\u0142, \u017ce zaskoczy\u0142a go likwidacja chorych ze szpitali przeprowadzona przez Niemc\u00f3w 1 wrze\u015bnia, ale my\u015bla\u0142, \u017ce na tym si\u0119 sko\u0144czy. Tymczasem – jak m\u00f3wi\u0142 – dosta\u0142 rozkaz wys\u0142ania wi\u0119cej ni\u017c 20 tys. \u017byd\u00f3w poza getto. Dlatego musi przygotowa\u0107 “t\u0119 trudn\u0105 i krwaw\u0105 operacj\u0119, musi odci\u0105\u0107 ga\u0142\u0119zie, aby ocali\u0107 pie\u0144”.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Ze s\u0142\u00f3w Rumkowskiego wynika\u0142o, \u017ce Niemcy chcieli pierwotnie, aby getto opu\u015bci\u0142o w sumie 24 tys. os\u00f3b – po 3 tys. na ka\u017cdy z o\u015bmiu dni. Jemu uda\u0142o si\u0119 zredukowa\u0107 t\u0119 liczb\u0119 do 20 tys.<\/span><\/p>\n

“Jestem wyko\u0144czony. Chc\u0119 wam tylko powiedzie\u0107, o co was prosz\u0119 \u2013 pom\u00f3\u017ccie mi przeprowadzi\u0107 t\u0119 akcj\u0119. (…) Z\u0142amany \u017byd stoi przed wami. Nie zazdro\u015b\u0107cie mi. To jest najtrudniejszy ze wszystkich rozkaz\u00f3w, jaki musia\u0142em kiedykolwiek wyda\u0107. Wyci\u0105gam do was moje z\u0142amane, trz\u0119s\u0105ce si\u0119 r\u0119ce i b\u0142agam: dajcie tym r\u0119kom ofiary! Tylko tak mo\u017cemy zapobiec przysz\u0142ym cierpieniom i zbiorowo\u015b\u0107 100 tys. \u017byd\u00f3w mo\u017ce by\u0107 zachowana” – m\u00f3wi\u0142.<\/span><\/p>\n

Po przem\u00f3wieniu Rumkowskiego nast\u0105pi\u0142 “atak” na biura meldunkowe, aby zmieni\u0107 dzieciom metryki urodzenia. O tym co si\u0119 dzia\u0142o w biurze opisa\u0142 w\u00f3wczas w swoim reporta\u017cu publicysta Oskar Singer, kt\u00f3ry trafi\u0142 do \u0142\u00f3dzkiego getta z Czech.<\/span><\/p>\n

“W biurze rozgrywa\u0142y si\u0119 sceny, kt\u00f3rych \u017caden tragik nie by\u0142by zdolny odzwierciedli\u0107. (…) Petenci krzycz\u0105, p\u0142acz\u0105, szalej\u0105. Ka\u017cda sekunda mo\u017ce przynie\u015b\u0107 ze sob\u0105 wyrok. (…) Nowe dokumenty, stare po\u017c\u00f3\u0142k\u0142e szparga\u0142y, nowo znalezione \u015bwiadectwa urodzenia, paszporty, legitymacje prawdziwe i fa\u0142szywe mia\u0142y wykaza\u0107, \u017ce dziecko jest starsze, a starzec m\u0142odszy” – pisa\u0142 Singer.<\/span><\/p>\n

Wielka Szpera<\/strong><\/p>\n

Wielka Szpera trwa\u0142a od 5 wrze\u015bnia do 12 wrze\u015bnia 1942 r. Getto podzielono na rewiry, kt\u00f3re systematycznie by\u0142y sprawdzane. Pocz\u0105tkowo akcje wyszukiwania dzieci przeprowadzali \u017cydowscy policjanci, ale nie mogli da\u0107 sobie z tym rady.<\/span><\/p>\n

\n
\n