{"id":56019,"date":"2017-09-28T17:09:56","date_gmt":"2017-09-28T15:09:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=56019"},"modified":"2017-09-25T06:56:10","modified_gmt":"2017-09-25T04:56:10","slug":"24-05-20","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=56019","title":{"rendered":"Polacy \u2013 gapie Zag\u0142ady"},"content":{"rendered":"
<\/a>Polacy \u2013 gapie Zag\u0142ady<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

BARBARA ENGELKING<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u017bydzi sprz\u0105taj\u0105 na warszawskiej ulicy w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej. Widoczni r\u00f3wnie\u017c policjanci niemieccy. Fot. Ministerstwo Informacji i Dokumentacji rz\u0105du RP na emigracji \/ NAC<\/span><\/em><\/p>\n

W\u0105t\u0142y parawan ze Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata nie jest w stanie zas\u0142oni\u0107 ogromu pod\u0142o\u015bci i z\u0142a, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142o \u017byd\u00f3w ze strony ich polskich s\u0105siad\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Trzeba powa\u017cnie potraktowa\u0107 komentarz prof. Jana Grabowskiego, i\u017c prawda o postawach Polak\u00f3w wobec \u017byd\u00f3w w czasie niemieckiej okupacji nie podlega negocjacjom. Zgadzam si\u0119 z tym ca\u0142kowicie i uwa\u017cam, \u017ce w\u0105t\u0142y parawan ze Sprawiedliwych nie jest w stanie zas\u0142oni\u0107 ogromu pod\u0142o\u015bci i z\u0142a, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142o \u017byd\u00f3w ze strony ich polskich s\u0105siad\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce mimo niemieckiej opresji, okupacyjnych przepis\u00f3w i terroru kwestia postaw wobec \u017byd\u00f3w pozostawa\u0142a w obszarze wolnej woli i indywidualnej decyzji pojedynczego Polaka. Mo\u017cna by\u0142o nara\u017ca\u0107 swoje \u017cycie i ratowa\u0107 ich ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105 gro\u017c\u0105cych konsekwencji \u2013 i ten bohaterski wyb\u00f3r nielicznych stanowi wci\u0105\u017c wygodne alibi dla pozosta\u0142ych. Mo\u017cna by\u0142o nie robi\u0107 nic \u2013 co oznacza\u0142o po prostu stanie pod krzy\u017cem czy wok\u00f3\u0142 stosu, bycie gapiem i \u015bwiadkiem cudzej m\u0119ki, bycie \u201eosob\u0105, kt\u00f3ra nie jest aktywnie zaanga\u017cowana w sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej kto\u015b inny potrzebuje pomocy\u201d, jak definiuje \u201egapia\u201d Petruska Clarkson. Mo\u017cna by\u0142o tak\u017ce na wiele rozmaitych sposob\u00f3w wykorzystywa\u0107 po\u0142o\u017cenie \u017byd\u00f3w, szkodzi\u0107 im, a w ko\u0144cu \u2013 denuncjowa\u0107 i mordowa\u0107.<\/span><\/p>\n

Tych, kt\u00f3rzy wydawali \u017byd\u00f3w<\/em><\/strong>
\n by\u0142o o wiele wi\u0119cej ni\u017c tych, <\/em><\/strong>
\nkt\u00f3rzy im pomagali<\/em><\/strong><\/p>\n

Jestem przekonana, \u017ce tych, kt\u00f3rzy szkodzili i wydawali by\u0142o o wiele wi\u0119cej ni\u017c tych, kt\u00f3rzy wsp\u00f3\u0142czuli i pomagali. A ci \u201eoboj\u0119tni\u201d \u2013 kt\u00f3rzy stali i tylko si\u0119 gapili \u2013 tak\u017ce wsp\u00f3\u0142tworzyli atmosfer\u0119, w kt\u00f3rej mo\u017cliwe by\u0142o poni\u017canie, upokarzanie, wyzyskiwanie i u\u015bmiercanie \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Gapie nie s\u0105 niewinni \u2013 zasadne jest bowiem pytanie, czy ich bezczynno\u015b\u0107 i bierno\u015b\u0107 nie stawa\u0142a si\u0119 przyzwoleniem dla sprawc\u00f3w z\u0142a? Czy ci Polacy, kt\u00f3rzy bezwstydnie wydawali lub bez \u017cadnych hamulc\u00f3w i niemal publicznie mordowali \u017byd\u00f3w, mogliby tak czyni\u0107, gdyby nie milcz\u0105ca akceptacja i bierne przyzwolenie otaczaj\u0105cych ich gapi\u00f3w? Istotne wydaje si\u0119 w tym kontek\u015bcie sformu\u0142owanie Zygmunta Baumana:<\/span><\/p>\n

\u201ePowstrzymanie si\u0119 od dzia\u0142ania jest niewiele mniej brzemienne w skutki ni\u017c dzia\u0142anie. Brak oporu ze strony gapi\u00f3w mo\u017ce w wi\u0119kszym stopniu czyni\u0107 ich odpowiedzialnymi za z\u0142e czyny ni\u017c obecno\u015b\u0107 ludzi o z\u0142ych intencjach\u201d.<\/span><\/p>\n

To mocne s\u0142owa i bezkompromisowa diagnoza winy gapia \u2013 jego bierno\u015bci, zaniechania \u2013 kt\u00f3ra wydaje mi si\u0119 trafna w odniesieniu do Polak\u00f3w jako gapi\u00f3w Zag\u0142ady. Jak podkre\u015blali\u015bmy w naszych ksi\u0105\u017ckach, rola gapia czy \u015bwiadka w ostatniej fazie eksterminacji \u017byd\u00f3w sta\u0142a si\u0119 kluczowa z punktu widzenia os\u00f3b poszukuj\u0105cych ratunku.<\/span><\/p>\n

Wychodz\u0105c z roli biernego gapia i dzia\u0142aj\u0105c, Polacy brali na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 za \u017cycie \u017bydow \u2013 mogli pomaga\u0107 i ratowa\u0107, przemilcze\u0107 ich ukryt\u0105 obecno\u015b\u0107 albo donie\u015b\u0107 o niej, a tak\u017ce zaprowadzi\u0107 ich do Niemc\u00f3w lub sami pozbawia\u0107 \u017byd\u00f3w \u017cycia. Wszystko to by\u0142y wolne wybory jednostki ludzkiej \u2013 oczywi\u015bcie kierowanej strachem, chciwo\u015bci\u0105, lito\u015bci\u0105 lub wsp\u00f3\u0142czuciem \u2013 niemniej decyzja pozostawa\u0142a autonomiczna. Ze strachu mo\u017cna, ale nie trzeba by\u0142o wydawa\u0107. Wydaj\u0105c czy morduj\u0105c \u017byd\u00f3w, gapie stawali si\u0119 sprawcami z\u0142a i jednocze\u015bnie niemieckimi kolaborantami, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cymi z nimi w dziele Zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

Zakaz pomocy \u017bydom<\/em><\/strong>
\n nie oznacza\u0142 przymusu<\/em><\/strong>
\n ich wydawania<\/em><\/strong><\/p>\n

I cho\u0107 Polacy nie byli wolni od strachu, to byli \u2013 w sensie duchowej wolno\u015bci jednostki ludzkiej \u2013 wolni do dokonania ka\u017cdego wyboru i podj\u0119cia r\u00f3\u017cnych dzia\u0142a\u0144. Przecie\u017c strach nie musia\u0142 skutkowa\u0107 wydawaniem, ze strachu mo\u017cna by\u0142o po prostu odm\u00f3wi\u0107 pomocy. Za odmow\u0119 pomocy nie grozi\u0142y \u017cadne kary. Odmowa by\u0142a tak\u017ce ca\u0142kowicie zrozumia\u0142a dla \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy zdawali sobie doskonale spraw\u0119 z tego, \u017ce stanowi\u0105 dla innych \u015bmiertelne zagro\u017cenie. Wspominaj\u0105c odmow\u0119 pomocy ze strony znajomej, Stefania Szochur zanotowa\u0142a: \u201eNie mam do niej \u017calu. Ka\u017cdy ma prawo do strachu, a ja przecie\u017c jestem jak wyrok \u015bmierci. Czy mam prawo chcie\u0107 ratowa\u0107 swoje \u017cycie za cen\u0119 innego \u017cycia? Czy mam prawo nara\u017ca\u0107 ludzi lub ca\u0142e rodziny?\u201d. Podobne w\u0105tpliwo\u015bci moralne zapewne powodowa\u0142y, \u017ce wielu \u017byd\u00f3w nie szuka\u0142o w og\u00f3le ratunku, nie chc\u0105c nara\u017ca\u0107 swoich znajomych czy przyjaci\u00f3\u0142 \u2013 zw\u0142aszcza przyjaci\u00f3\u0142.<\/span><\/p>\n

Odmowa pomocy to jeden z mo\u017cliwych wybor\u00f3w, zakaz pomocy \u2013 cho\u0107 pod gro\u017ab\u0105 kary \u015bmierci \u2013 nie oznacza\u0142 przecie\u017c przymusu wydawania. A jednak wydawano i mordowano, a gapie stawali si\u0119 bezwzgl\u0119dni i okrutni, jakby \u015blepi i g\u0142usi na cierpienie Drugiego. I cho\u0107 nie poczuwali si\u0119 do winy, cz\u0119\u015b\u0107 z nich ponios\u0142a odpowiedzialno\u015b\u0107 karn\u0105 za swoje czyny. Nie poczuwali si\u0119 do winy, tym bardziej do winy moralnej \u2013 czyli wed\u0142ug Karla Jaspersa takiej, kt\u00f3rej s\u0105 \u015bwiadomi ci, kt\u00f3rzy pope\u0142niaj\u0105 z\u0142y czyn \u2013 poniewa\u017c nie uwa\u017cali, \u017ce pope\u0142nili co\u015b z\u0142ego. Podobnie uwa\u017caj\u0105 tak i dzisiaj niekt\u00f3rzy Polacy: \u017ce nie sta\u0142o si\u0119 nic z\u0142ego.<\/span><\/p>\n

Ja jednak wierz\u0119 Jaspersowi, kiedy twierdzi \u017ce istnieje ponadto wina metafizyczna, kt\u00f3ra rozci\u0105ga si\u0119 poza \u201emoralnie uzasadniony obowi\u0105zek\u201d i wynika z dzia\u0142a\u0144 cz\u0142owieka (lub zaniechania dzia\u0142ania), kt\u00f3re spowodowa\u0142o ludzkie cierpienie. W sensie metafizycznym jeste\u015bmy winni zawsze, poniewa\u017c mi\u0119dzyludzka solidarno\u015b\u0107 jest absolutnym fundamentem moralno\u015bci i nawet je\u015bli nie ma powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy naszym dzia\u0142aniem a cierpieniem Innego \u2013 nie zmienia to, jak chce Levinas, bezwarunkowej wzajemnej mi\u0119dzyludzkiej odpowiedzialno\u015bci.<\/span><\/p>\n

\n

Fragment tekstu, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w miesi\u0119czniku \u201eWi\u0119\u017a<\/strong>\u201d nr 8-9\/2011.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Polacy \u2013 gapie Zag\u0142ady BARBARA ENGELKING \u017bydzi sprz\u0105taj\u0105 na warszawskiej ulicy w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej. Widoczni r\u00f3wnie\u017c policjanci niemieccy. Fot. Ministerstwo Informacji i Dokumentacji rz\u0105du RP na emigracji \/ NAC W\u0105t\u0142y parawan ze Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata nie jest w stanie zas\u0142oni\u0107 ogromu pod\u0142o\u015bci i z\u0142a, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142o \u017byd\u00f3w ze strony ich polskich s\u0105siad\u00f3w. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56019"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56019"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56019\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":56152,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56019\/revisions\/56152"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56019"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56019"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56019"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}