{"id":56479,"date":"2025-02-07T17:09:54","date_gmt":"2025-02-07T15:09:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=56479"},"modified":"2025-02-02T12:07:32","modified_gmt":"2025-02-02T10:07:32","slug":"11-09-13","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=56479","title":{"rendered":"Micha\u0142 Sobelman: Babcia by\u0142a antysemitk\u0105. M\u00f3wi\u0142a, \u017ce m\u00f3j ojciec jest gburem, z\u0142ym cz\u0142owiekiem i Mo\u015bkiem"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Micha\u0142 Sobelman: Babcia by\u0142a antysemitk\u0105. M\u00f3wi\u0142a, \u017ce m\u00f3j ojciec jest gburem, z\u0142ym cz\u0142owiekiem i Mo\u015bkiem<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Krystyna Naszkowska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

J\u00f3zef Sobelman (Fot. Albert Zawada \/ Agencja Gazeta)<\/em><\/span><\/p>\n

Z Micha\u0142em J\u00f3zefem Sobelmanem, rzecznikiem ambasady Izraela w Polsce, rozmawia Krystyna Naszkowska.
\n<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Strzela\u0142e\u015b?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Nie do ludzi, nie bra\u0142em udzia\u0142u w bezpo\u015brednich starciach. Pierwsze wspomnienie to z 1969 roku. Toczy\u0142a si\u0119 wojna na wycie\u0144czenie. Po obu stronach Kana\u0142u Sueskiego sta\u0142y dwie armie, izraelska i egipska, i ostrzeliwa\u0142y si\u0119 nawzajem. To by\u0142a dziwna wojna, kt\u00f3rej w mie\u015bcie si\u0119 w og\u00f3le nie odczuwa\u0142o, ona by\u0142a tylko na Synaju. We wrze\u015bniu 1971 by\u0142em ju\u017c w wojsku.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cesz o tym m\u00f3wi\u0107? O pobycie w wojsku?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Pewnie, \u017ce mog\u0119. W wojsku tak naprawd\u0119 sta\u0142em si\u0119 Izraelczykiem. Tam zawar\u0142em wspania\u0142e przyja\u017anie, nawet postanowi\u0142em zosta\u0107 w zawodowej s\u0142u\u017cbie po sko\u0144czeniu trzyletniej s\u0142u\u017cby zasadniczej. Wycofa\u0142em si\u0119 dopiero wtedy, kiedy chcieli mnie wys\u0142a\u0107 na kurs do Ameryki. Wyszed\u0142em i w wieku 24 lat zrobi\u0142em matur\u0119, rok p\u00f3\u017aniej poszed\u0142em na studia. Wojsko to jest nauka \u017cycia.<\/span><\/p>\n

To czego ci\u0119 nauczy\u0142o?<\/span><\/strong>
\n \u2013 Jak si\u0119 \u017cyje z lud\u017ami, jak mo\u017cna polega\u0107 na kim\u015b. Pobyt w wojsku jest jedn\u0105 z wa\u017cniejszych cz\u0119\u015bci mojego \u017cycia. I w gruncie rzeczy przez to, \u017ce by\u0142em tyle lat w wojsku, chcia\u0142em z Izraela wyjecha\u0107.<\/span><\/p>\n

Dlaczego?<\/span><\/strong>
\n \u2013 Wyszed\u0142em z wojska, o\u017ceni\u0142em si\u0119, studiowa\u0142em, potem pracowa\u0142em, ale ci\u0105gle wojsko by\u0142o przed wszystkim. W Izraelu si\u0119 m\u00f3wi, \u017ce ka\u017cdy m\u0119\u017cczyzna do pi\u0119\u0107dziesi\u0105tego kt\u00f3rego\u015b roku \u017cycia jest tylko \u017co\u0142nierzem na urlopie.<\/span><\/p>\n

Ci\u0105gle ci\u0119 wzywali?<\/span><\/strong>
\n \u2013 Ka\u017cdego roku sp\u0119dza\u0142em mniej wi\u0119cej 45 dni w wojsku. Raz chyba nawet dwa miesi\u0105ce.<\/span><\/p>\n

Na<\/strong> \u0107wiczeniach?<\/span>
\n \u2013 Zazwyczaj to jest normalna s\u0142u\u017cba. By\u0142em na Synaju r\u00f3wnie\u017c w okresie mojej s\u0142u\u017cby rezerwowej. A kiedy Synaj oddali\u015bmy, by\u0142em nad Morzem Martwym z rakietami, by\u0142em na Wzg\u00f3rzach Golan.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142e\u015b tego do\u015b\u0107, bo si\u0119 obawia\u0142e\u015b o \u017cycie czy to ci rozwala\u0142o plany \u017cyciowe?<\/strong><\/span>
\n \u2013 To drugie. Masz prac\u0119, prowadzisz jaki\u015b prywatny interes, planujesz urlop, a tu nagle wszystko musisz rzuci\u0107. Je\u015bli masz jaki\u015b zak\u0142ad, to ci klientela ucieka przez ten czas, to s\u0105 wymierne straty materialne. Oczywi\u015bcie wojsko p\u0142aci za ten okres, ale to nie rekompensuje wszystkiego. Dla mnie to oznacza\u0142o przerwanie pracy naukowej. A powr\u00f3t do nauki po niemal sze\u015bciu latach, kt\u00f3re sp\u0119dzi\u0142em w wojsku, by\u0142 trudny. I ka\u017cde wezwanie, ka\u017cda przerwa dodatkowo mnie dotyka\u0142y.<\/span><\/p>\n

Kiedy po raz pierwszy od 1969 roku przyjecha\u0142e\u015b do Polski?<\/span><\/strong>
\n \u2013 W 1983. Wcze\u015bniej pr\u00f3bowa\u0142em przyje\u017cd\u017ca\u0107, ale za ka\u017cdym razem natyka\u0142em si\u0119 na odmow\u0119.<\/span><\/p>\n

Sk\u0142ada\u0142em wniosek i po miesi\u0105cu, dw\u00f3ch przychodzi\u0142a odpowied\u017a: \u201ePro\u015bba o przyznanie wizy zosta\u0142a za\u0142atwiona odmownie, mo\u017cna z\u0142o\u017cy\u0107 odwo\u0142anie\u201d. Odwo\u0142anie sk\u0142ada\u0142em i po kolejnych dw\u00f3ch miesi\u0105cach przychodzi\u0142a znowu odmowa. Bez wyja\u015bnie\u0144.<\/span><\/p>\n

W latach 80. pojawi\u0142a si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 odwiedzenia Polski, ale mo\u017cna by\u0142o pojecha\u0107 wy\u0142\u0105cznie na zorganizowan\u0105 wycieczk\u0119. Z tej wycieczki mo\u017cna si\u0119 by\u0142o od\u0142\u0105czy\u0107 ju\u017c na lotnisku na Ok\u0119ciu i do\u0142\u0105czy\u0107 tu\u017c przed powrotem, te\u017c na Ok\u0119ciu. I ja z takiej mo\u017cliwo\u015bci skorzysta\u0142em w listopadzie 1983 roku. By\u0142em w Polsce tydzie\u0144.<\/span><\/p>\n

Dok\u0105d pojecha\u0142e\u015b?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Do Sosnowca oczywi\u015bcie, ten tydzie\u0144 sp\u0119dzi\u0142em g\u0142\u00f3wnie w Sosnowcu.<\/span><\/p>\n

Kto\u015b tam \u017cy\u0142 z twoich bliskich?<\/span><\/strong>
\n \u2013 Nie. Moja mama zmar\u0142a w 1960 roku, kiedy mia\u0142em siedem lat, jest tam pochowana. Ojciec zmar\u0142 w Izraelu w 1983 roku. W\u0142a\u015bciwie to ja rodziny nigdzie nie mam.<\/span><\/p>\n

A jak zobaczy\u0142e\u015b Sosnowiec po tylu latach\u2026<\/span><\/strong>
\n \u2013 By\u0142 taki sam. I to by\u0142o niesamowite, \u017ce by\u0142 dok\u0142adnie taki sam. Te same ulice, ci sami ludzie. Nie m\u00f3wi\u0119 o konkretnych ludziach, tylko o typach. Zamieszka\u0142em u kole\u017canki ze szko\u0142y.<\/span><\/p>\n

Sosnowiec ci\u0119 wzruszy\u0142?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Wzruszy\u0142 mnie, bo mog\u0142em sobie wyobrazi\u0107, co by by\u0142o, gdybym nie wyje\u017cd\u017ca\u0142. Przyjaciele ze szko\u0142y mieli swoje \u017cycie, pogadali\u015bmy przez godzin\u0119, dwie i ka\u017cdy poszed\u0142 w swoj\u0105 stron\u0119. Nic mnie z nimi nie \u0142\u0105czy\u0142o. Wtedy uwa\u017ca\u0142em, \u017ce na tym przyje\u017adzie w listopadzie 1983 roku zako\u0144czy\u0142em swoje zwi\u0105zki z Polsk\u0105.<\/span><\/p>\n

Ale znowu przyjecha\u0142e\u015b.<\/strong><\/span>
\n \u2013 Okazja pojawi\u0142a si\u0119 w 1987 roku. By\u0142em pierwszym Izraelczykiem, kt\u00f3ry dosta\u0142 stypendium UNESCO w Polsce, wys\u0142ano mnie do Katowic w ramach mojej pracy doktorskiej. Jestem historykiem, pracowa\u0142em wtedy na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie, w 1986 roku zosta\u0142y nawi\u0105zane pewne relacje, jeszcze nie dyplomatyczne, mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Izraelem. Otworzono wtedy tzw. Biuro Interes\u00f3w, bo oficjalne stosunki dyplomatyczne zerwane w 1967 roku nawi\u0105zano dopiero w lutym 1990.<\/span><\/p>\n

Dosta\u0142em stypendium na rok, przyjecha\u0142em w maju 1987, ale wytrzyma\u0142em nieca\u0142e sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy.<\/span><\/p>\n

Bo?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Bo wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce Polska nie jest krajem dla mnie. Z jednej strony Warszawa by\u0142a w\u00f3wczas fascynuj\u0105ca. By\u0142y spotkania opozycyjne, ko\u015bci\u00f3\u0142 na \u017bytniej, kt\u00f3ry by\u0142 punktem spotka\u0144, rozm\u00f3w itd. Spotka\u0142em mn\u00f3stwo fajnych ludzi. Wys\u0142ano mnie do Katowic, mieszka\u0142em tam w akademiku. I w sumie to, co mia\u0142em zobaczy\u0107 w Katowicach, w moim rodzinnym Sosnowcu, zd\u0105\u017cy\u0142em zrobi\u0107 w ci\u0105gu dw\u00f3ch, trzech miesi\u0119cy. Potem przyjecha\u0142a moja \u017cona, od siedmiu pokole\u0144 Izraelka, niem\u00f3wi\u0105ca po polsku. Polska wydawa\u0142a nam si\u0119 krajem bardzo trudnym do \u017cycia, do mieszkania. Nadal obowi\u0105zywa\u0142y kartki \u017cywno\u015bciowe, czarny rynek, dolary sprzedawane cinkciarzom, \u0142ap\u00f3wki na ka\u017cdym kroku.<\/span><\/p>\n

Konfrontacja obrazu, jaki wynios\u0142em z przesz\u0142o\u015bci,
\nz t\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 zasta\u0142em, wypad\u0142a fatalnie.
\nPewnie teraz spytasz, dlaczego kolejny raz przyjecha\u0142em.<\/strong><\/span><\/p>\n

Pytam.<\/strong><\/span>
\n\u2013 Pracowa\u0142em r\u00f3wnolegle w Yad Vashem w Jerozolimie. Przeprowadza\u0142em wywiady z lud\u017ami, kt\u00f3rzy prze\u017cyli Zag\u0142ad\u0119. Po raz pierwszy zmierzy\u0142em si\u0119 wtedy z kwesti\u0105 Zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

To dziwne, ale ja ma\u0142o z moim ojcem o tym rozmawia\u0142em. Od dawna nie mia\u0142em z nim niemal \u017cadnych kontakt\u00f3w. Nie to, \u017ce nie chcia\u0142em ich mie\u0107. Po prostu przez pobyt w wojsku moje relacje z ojcem bardzo si\u0119 rozlu\u017ani\u0142y. W dodatku on zachorowa\u0142 na alzheimera, powoli traci\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, kim jest. I kiedy zmar\u0142, nagle zrozumia\u0142em, jak niewiele wiem o jego \u017cyciu. By\u0142em ju\u017c historykiem z w\u0142asnymi publikacjami, a nie przeczyta\u0142em \u017cadnej ksi\u0105\u017cki dotycz\u0105cej Zag\u0142ady. Podobnie jak wielu w moim pokoleniu, i w Polsce, i w Izraelu, od tego tematu ucieka\u0142em. Pewnego dnia, przegl\u0105daj\u0105c papiery, kt\u00f3re ojciec po sobie pozostawi\u0142, natkn\u0105\u0142em si\u0119 na jego zdj\u0119cie z kobiet\u0105. Byli eleganccy, u\u015bmiechali si\u0119. Zdj\u0119cie mia\u0142o dat\u0119: 24 czerwca 1943 rok.<\/span><\/p>\n

To by\u0142a twoja matka?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Nie, to by\u0142a kobieta, kt\u00f3rej nie zna\u0142em. Zdj\u0119cie by\u0142o portretowe i zrozumia\u0142em, \u017ce to by\u0142 kto\u015b bliski dla niego. Przypomnia\u0142em sobie wtedy, \u017ce ojciec kiedy\u015b m\u00f3wi\u0142 o pierwszej \u017conie. Tak m\u00f3wi\u0142 i nie m\u00f3wi\u0142. U\u015bwiadomi\u0142em sobie, jak bardzo nie znam jego historii. Nie by\u0142em pewny, ale mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce getto w B\u0119dzinie zosta\u0142o zlikwidowane w 1943 roku.<\/span><\/p>\n

Wiedzia\u0142e\u015b, \u017ce ojciec by\u0142 w B\u0119dzinie?<\/strong><\/span>
\n \u2013 M\u00f3wi\u0142 o tym. Najpierw by\u0142 w B\u0119dzinie, potem w Zawierciu. W Izraelu istnia\u0142o ziomkostwo \u017byd\u00f3w zawiercia\u0144skich i tam by\u0142o dw\u00f3ch m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy przez ca\u0142\u0105 wojn\u0119 byli razem z moim ojcem. Ju\u017c po jego \u015bmierci spotyka\u0142em si\u0119 z nimi i du\u017co mi o ojcu opowiedzieli. Okazuje si\u0119, o czym w\u00f3wczas nie wiedzia\u0142em, \u017ce to getto w Zawierciu, mie\u015bcie, w kt\u00f3rym przed wojn\u0105 mieszka\u0142o oko\u0142o siedmiu tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w, prze\u017cy\u0142o zaledwie siedem os\u00f3b. W sierpniu 1943 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ca\u0142kowita likwidacja wszystkich gett w Zag\u0142\u0119biu \u2013 najpierw w B\u0119dzinie i Sosnowcu, najp\u00f3\u017aniej w Zawierciu. Te siedem os\u00f3b prze\u017cy\u0142o w mie\u015bcie, bo pracowa\u0142y w fabryce Luftwaffe, dla Niemc\u00f3w. I m\u00f3j ojciec by\u0142 jednym z nich.<\/span><\/p>\n

Zmieni\u0142em kierunek moich studi\u00f3w, zacz\u0105\u0142em si\u0119 zajmowa\u0107 Zag\u0142ad\u0105, Polsk\u0105 i histori\u0105 swojej rodziny.<\/span><\/p>\n

Kiedy wyje\u017cd\u017cali\u015bmy z ojcem z Polski w 1969 roku, w gruncie rzeczy nie wiedzieli\u015bmy, dok\u0105d jedziemy. Izrael by\u0142 dla nas mniej wi\u0119cej takim krajem jak Wietnam.<\/span><\/p>\n

Gdzie\u015b, co\u015b, daleko?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Daleko, nieinteresuj\u0105co. Tam mieszkali jacy\u015b dalecy wujkowie, kt\u00f3rych w \u017cyciu nie widzia\u0142em. Przysy\u0142ali raz na pi\u0119\u0107 lat pomara\u0144cze.<\/span><\/p>\n

By\u0142e\u015b jedynakiem?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Tak. By\u0142em p\u00f3\u017anym dzieckiem. Kiedy si\u0119 urodzi\u0142em w 1953 roku, ojciec mia\u0142 50 lat, by\u0142 zgorzknia\u0142y, mia\u0142 pretensje do wszystkich.<\/span><\/p>\n

Ca\u0142a jego rodzina zosta\u0142a wymordowana. Zgin\u0119\u0142a w O\u015bwi\u0119cimiu w sierpniu 1943 roku. Opr\u00f3cz niego przetrwa\u0142 tylko jego siostrzeniec, kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 w 1924 roku. M\u00f3j ojciec w jaki\u015b spos\u00f3b go adoptowa\u0142, tak to chyba trzeba nazwa\u0107. By\u0142 taki kr\u00f3tki okres w Polsce, kiedy ojciec by\u0142 kapitalist\u0105, mia\u0142 rozlewni\u0119 piwa, wytw\u00f3rni\u0119 wody sodowej. Ja tego nie pami\u0119tam, bo zamkn\u0119li j\u0105, zanim si\u0119 urodzi\u0142em. Mia\u0142 w ka\u017cdym razie pieni\u0105dze i umo\u017cliwi\u0142 temu siostrze\u0144cowi studia i lepsze \u017cycie przez kilka lat.<\/span><\/p>\n

Z jakiej rodziny pochodzi\u0142?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Dziadek, ojciec ojca, by\u0142 prezesem gminy \u017cydowskiej w Zawierciu, dyrektorem banku. Pierwsza \u017cona mojego ojca, ta, kt\u00f3ra zgin\u0119\u0142a w Auschwitz, te\u017c pochodzi\u0142a z bogatej rodziny, jej wujek by\u0142 jednym z najbogatszych ludzi w B\u0119dzinie, mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c prywatn\u0105 szko\u0142\u0119. Ojciec w niej pracowa\u0142. Ta szko\u0142a zreszt\u0105 istnieje po dzie\u0144 dzisiejszy. Po wojnie ojciec sko\u0144czy\u0142 jakie\u015b kursy na in\u017cyniera budownictwa i w tym zawodzie pracowa\u0142 a\u017c do wyjazdu z Polski.<\/span><\/p>\n

A mama?<\/span><\/strong>
\n \u2013 Ojciec mojej matki zmar\u0142 m\u0142odo przed wojn\u0105. Siostra mamy umar\u0142a w wieku 22 lat, a mama \u2013 36 lat. Nazywa\u0142a si\u0119 z domu Rubik, co wskazuje na \u017cydowskie pochodzenie dziadka. Ale babcia by\u0142a antysemitk\u0105.<\/span><\/p>\n

Mieszka\u0142a z wami?<\/strong><\/span>
\n \u2013 To my\u015bmy mieszkali u niej. To by\u0142 du\u017cy dom, dwupi\u0119trowy, nie willa, bardziej kamienica. Po wojnie zamieszka\u0142o tam chyba 15 lokator\u00f3w. My\u015bmy zajmowali tylko ma\u0142e mieszkanie, pok\u00f3j z kuchni\u0105, bez \u0142azienki, woda by\u0142a na korytarzu. Tam si\u0119 urodzi\u0142em.<\/span><\/p>\n

Archiwum Micha\u0142a Sobelmana, reprodukcja Albert Zawada \/ Agencja Gazeta<\/em><\/span><\/p>\n

Kiedy by\u0142em ma\u0142ym dzieckiem, rodzice si\u0119 rozstali. Ojciec si\u0119 wyprowadzi\u0142, wynajmowa\u0142 na mie\u015bcie pok\u00f3j sublokatorski, ja zosta\u0142em z babci\u0105 i mam\u0105. Mama codziennie nosi\u0142a mu obiady.<\/span><\/p>\n

Po tym rozwodzie?<\/strong><\/span>
\n \u2013 To nie by\u0142 formalny rozw\u00f3d. Je\u017adzi\u0142a tramwajem i w takich ba\u0144kach wozi\u0142a mu te obiady. Potem dosta\u0142 s\u0142u\u017cbowe mieszkanie, pok\u00f3j z kuchni\u0105.<\/span><\/p>\n

Wiesz, dlaczego si\u0119 rozstali?<\/span><\/strong>
\n \u2013 Babcia m\u00f3wi\u0142a, \u017ce m\u00f3j ojciec by\u0142 gburem, z\u0142ym cz\u0142owiekiem i by\u0142 Mo\u015bkiem, a Mo\u015bki to sam wiesz. Tak m\u00f3wi\u0142a dziecku, kt\u00f3re mia\u0142o pi\u0119\u0107 lat.<\/span><\/p>\n

Mama umar\u0142a w 1960, a rok p\u00f3\u017aniej babcia. Sprowadzi\u0142em si\u0119 do ojca dopiero po \u015bmierci babci, bo nie chcia\u0142em mieszka\u0107 u niego, kiedy mama zmar\u0142a. Mia\u0142em osiem lat.<\/span><\/p>\n

Bo Mosiek?<\/strong><\/span>
\n \u2013 R\u00f3wnie\u017c dlatego. W du\u017cej mierze by\u0142 dla mnie cz\u0142owiekiem obcym. Ojciec mia\u0142 dw\u00f3ch przyjaci\u00f3\u0142, jeszcze sprzed wojny, kt\u00f3rzy prze\u017cyli getto i Auschwitz, do jednego z nich je\u017adzi\u0142 do Zawiercia prawie co niedziel\u0119. Je\u017adzi\u0142em z nim. Cz\u0119sto je\u017adzili\u015bmy r\u00f3wnie\u017c do O\u015bwi\u0119cimia.<\/span><\/p>\n

Bo?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Traktowa\u0142 O\u015bwi\u0119cim jako miejsce \u015bmierci swoich bliskich. To zaledwie 30 kilometr\u00f3w, ale droga by\u0142a trudna i skomplikowana. Najpierw jechali\u015bmy tramwajem, potem poci\u0105giem, potem szli\u015bmy pieszo ze trzy kilometry.<\/span><\/p>\n

Co\u015b ci opowiada\u0142 o obozie?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Nie. Wiedzia\u0142em, \u017ce to miejsce jest potwornie dla niego wa\u017cne, tym bardziej \u017ce je\u017adzili\u015bmy tam we Wszystkich \u015awi\u0119tych. Pami\u0119tam, \u017ce zazdro\u015bci\u0142em kolegom, kt\u00f3rzy tego dnia na cmentarzu spotykali dalsz\u0105 rodzin\u0119, potem szli na wsp\u00f3lny obiad. My\u015bla\u0142em sobie: kurcz\u0119, to jest fajny dzie\u0144, taki radosny w gruncie rzeczy, p\u0142on\u0105 te \u015bwiece i znicze, co\u015b si\u0119 dzieje. Mnie 1 listopada kojarzy si\u0119 z ponuractwem.<\/span><\/p>\n

My te\u017c szli\u015bmy na cmentarz, na gr\u00f3b mojej matki, ale to si\u0119 za\u0142atwia\u0142o dos\u0142ownie w ci\u0105gu godziny, a potem od razu biegiem do tramwaju, potem poci\u0105gu itd. My\u015bl\u0119, \u017ce ojciec mia\u0142 wyrzuty sumienia, \u017ce prze\u017cy\u0142, tak to dzisiaj widz\u0119, ca\u0142a jego rodzina tam zgin\u0119\u0142a. My\u015bl\u0119 te\u017c, \u017ce podczas tych wyjazd\u00f3w sta\u0142 du\u017co bli\u017cej swojej pierwszej \u017cony ni\u017c mojej matki. To by\u0142o wyczuwalne.<\/span><\/p>\n

I by\u0142y takie rozmowy p\u00f3\u0142g\u0119bkiem z tymi dwoma jego przyjaci\u00f3\u0142mi, kt\u00f3rzy byli wi\u0119\u017aniami Auschwitz, jakie\u015b wspominki wojenne. Ale ze mn\u0105 na ten temat nie rozmawia\u0142. To by\u0142y czasy, kiedy w Polsce na ten temat za wiele nie m\u00f3wiono. My\u015bmy tam kiedy\u015b pojechali ze szko\u0142\u0105 podstawow\u0105 i to by\u0142a wyprawa \u201e\u015bladami J\u00f3zefa Cyrankiewicza\u201d, kt\u00f3ry by\u0142 \u00f3wczesnym Pileckim. Ale g\u0142\u00f3wnie m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o ludziach, kt\u00f3rzy uciekali z tego obozu, a nie o \u017bydach, kt\u00f3rzy tam masowo gin\u0119li.<\/span><\/p>\n

Powiedzia\u0142e\u015b, \u017ce ojciec w\u0142a\u015bciwie nie chcia\u0142, \u017ceby\u015b by\u0142 \u017bydem.<\/span>
\n \u2013 W\u0142a\u015bnie tak. Mam wra\u017cenie, \u017ce b\u0119d\u0105c ju\u017c cz\u0142owiekiem doros\u0142ym, do\u015bwiadczonym, starym, du\u017co starszym, ni\u017c by\u0142 w rzeczywisto\u015bci, wyci\u0105gn\u0105\u0142 z przesz\u0142o\u015bci jedn\u0105 lekcj\u0119: nie wolno by\u0107 \u017bydem w Polsce! Ja chodzi\u0142em na przyk\u0142ad na religi\u0119. On nigdy nie protestowa\u0142.<\/span><\/p>\n

Czyli ty jeste\u015b ochrzczony?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Tak.<\/span><\/p>\n

Co si\u0119 wydarzy\u0142o, \u017ce wyjechali\u015bcie?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Pami\u0119tam, kiedy wybuch\u0142a wojna sze\u015bciodniowa w czerwcu 1967 roku \u2013 akurat ko\u0144czy\u0142em podstaw\u00f3wk\u0119 i po raz pierwszy w \u017cyciu poszed\u0142em na wagary. W Sosnowcu przy Stadionie Ludowym by\u0142o k\u0105pielisko miejskie, chyba jeszcze sprzed wojny. Staw, wok\u00f3\u0142 mn\u00f3stwo piasku. To by\u0142 5 albo 6 czerwca, dzie\u0144 by\u0142 bardzo upalny. Na tej pla\u017cy byli g\u00f3rnicy i jeden z nich mia\u0142 takie przeno\u015bne radio Szarotka. Wok\u00f3\u0142 niego wszyscy si\u0119 zgromadzili, kilkadziesi\u0105t os\u00f3b. I s\u0142ysza\u0142em, jak komentuj\u0105 us\u0142yszane wiadomo\u015bci, co\u015b takiego: \u201eAch, \u017bydki id\u0105 na Kair\u201d. Potem pami\u0119tam libacje u mojego ojca, jego koledzy z pracy przychodzili.<\/span><\/p>\n

Cieszyli si\u0119?<\/span><\/strong>
\n \u2013 Tak. Ojciec co\u015b m\u00f3wi\u0142 o wujku, kt\u00f3ry mieszka w Tel Awiwie, nie do ko\u0144ca wiedzia\u0142em, kto to. Od wrze\u015bnia poszed\u0142em do liceum. A wiosn\u0105 1968 by\u0142y dla mnie dwa znacz\u0105ce wydarzenia. Pierwszym, w lutym, by\u0142 mecz G\u00f3rnik Zabrze \u2013 Manchester United na Stadionie \u015al\u0105skim, Jan Ciszewski by\u0142 naszym s\u0105siadem i komentowa\u0142 ten mecz. A potem 19 marca by\u0142o przem\u00f3wienie Gomu\u0142ki w Sali Kongresowej w Warszawie.<\/span><\/p>\n

Dlaczego 15-latka poruszy\u0142o przem\u00f3wienie Gomu\u0142ki?<\/span><\/strong>
\n \u2013 Samo przem\u00f3wienie mo\u017ce nie. Ale par\u0119 dni potem zacz\u0119li przychodzi\u0107 do nas obcy ludzie. Rozmawiali z moim ojcem, co b\u0119dzie, jak b\u0119dzie, nagle przechodzili na jidysz. W radiu m\u00f3wiono o m\u0142odzie\u017cy bananowej. W szkole by\u0142y jakie\u015b zebrania dla uczni\u00f3w starszych klas.<\/span><\/p>\n

Od kiedy mia\u0142e\u015b \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce jeste\u015b \u017bydem?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Nigdy nie mia\u0142em.<\/span><\/p>\n

Jako dziecko ci\u0105gle s\u0142ysza\u0142em o wrednych \u017bydach, kt\u00f3rzy s\u0105 w partii, kt\u00f3rzy handluj\u0105, przez kt\u00f3rych nie ma mi\u0119sa w sklepach, kt\u00f3rzy nas otaczaj\u0105 ze wszystkich stron. S\u0142ysza\u0142em, \u017ce oni s\u0105 brzydcy, \u017ale pachn\u0105. By\u0142 facet, kt\u00f3ry naprawia\u0142 pralki i nazywa\u0142 si\u0119 Kramer. Te pralki ci\u0105gle si\u0119 psu\u0142y, wi\u0119c cz\u0119sto szed\u0142em do niego o si\u00f3dmej rano, by go z\u0142apa\u0107, zanim wyjdzie do pracy. On m\u00f3wi\u0142 z charakterystycznym akcentem i zdawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce cuchnie czosnkiem i cebul\u0105.<\/span><\/p>\n

Sugestia?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Ale\u017c oczywi\u015bcie! Drugi sprzedawa\u0142 alkohol m\u0142odym ludziom. Wiadomo by\u0142o, \u017ce tego robi\u0107 nie wolno. M\u00f3wi\u0142o si\u0119, \u017ce on sprzeda w\u00f3dk\u0119, bo to \u017byd. Taka by\u0142a atmosfera tamtych dni.<\/span><\/p>\n

Nagle ten siostrzeniec ojca, czyli m\u00f3j brat cioteczny, lekarz, postanowi\u0142 wyjecha\u0107 z Polski do Australii. Wtedy ojciec u\u015bwiadomi\u0142 sobie, \u017ce ju\u017c w Polsce nie ma nikogo. \u201eJak mnie si\u0119 co\u015b stanie \u2013 m\u00f3wi\u0142 do mnie \u2013 to kto si\u0119 tob\u0105 zajmie? Ty tu nie masz nikogo\u201d.<\/span><\/p>\n

Wybra\u0142 Izrael. By\u0142 cz\u0142owiekiem starym, schorowanym, a Izrael by\u0142 jedynym krajem, kt\u00f3ry gwarantowa\u0142 nam pobyt. Z\u0142o\u017cyli\u015bmy papiery w listopadzie 1968 roku, dostali\u015bmy odpowied\u017a w maju 1969, \u017ce w ci\u0105gu 45 dni musimy opu\u015bci\u0107 Polsk\u0119. To by\u0142a dla mnie tragedia. Mia\u0142em opu\u015bci\u0107 jedyne miejsce, kt\u00f3re zna\u0142em. Kocha\u0142em si\u0119 w jakiej\u015b dziewczynie, mia\u0142em przyjaci\u00f3\u0142. Chcia\u0142em wyjecha\u0107, \u017ceby zobaczy\u0107 \u015bwiat, ale nie na sta\u0142e. A mia\u0142em \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce nie wr\u00f3c\u0119.<\/span><\/p>\n

Ojca nie wyrzucili z pracy?<\/strong><\/span>
\n\u2013 Nie. Przeszed\u0142 na emerytur\u0119, dosta\u0142 nawet jaki\u015b zegarek. M\u00f3wi\u0142 mi, jak w Izraelu jest cudownie, jaka pogoda, jacy ludzie itp. Podejrzewam, \u017ce po prostu si\u0119 ba\u0142.<\/span><\/p>\n

Czego?<\/span><\/strong>
\n \u2013 Jak to czego? To by\u0142o dwadzie\u015bcia par\u0119 lat po wojnie!<\/span><\/p>\n

Pogromu?<\/span><\/strong>
\n \u2013 Ojciec ci\u0105gle gdzie\u015b chodzi\u0142, przychodzili do nas jego koledzy i rozmawiali. Jeden powiedzia\u0142: \u201eW Warszawie m\u00f3wi\u0105, \u017ce maj\u0105 za\u0142o\u017cy\u0107 obozy koncentracyjne na Mazurach i tych, kt\u00f3rzy nie wyjad\u0105, tam chc\u0105 zamkn\u0105\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

To si\u0119 nam dzi\u015b mo\u017ce wydawa\u0107 absurdalne, ale wtedy ludzie si\u0119 wszystkiego bali. Przychodzi\u0142 do nas milicjant, dzielnicowy, i pyta\u0142: \u201eA pan, panie Sobelman, ma rodzin\u0119 w tym Izraelu?\u201d.<\/span><\/p>\n

Ja chodzi\u0142em do szko\u0142y, gdzie wi\u0119kszo\u015b\u0107 nauczycieli, kt\u00f3rzy jeszcze uczyli przed wojn\u0105, to byli wyznawcy Pi\u0142sudskiego, ale w gruncie rzeczy antysemici. Pami\u0119tam, jak profesor geografii zwraca\u0142 si\u0119 do mnie: \u201eNo, J\u00f3ziu \u2013 to moje pierwsze imi\u0119, kt\u00f3rego w\u0142a\u015bciwie nie u\u017cywam \u2013 to co b\u0119dzie, jak ci\u0119 do tej Palestyny wy\u015bl\u0105?\u201d.<\/span><\/p>\n

Ja do ostatniej chwili w to nie wierzy\u0142em. I nagle ta informacja, \u017ce mamy 45 dni, musimy opu\u015bci\u0107 mieszkanie i wyjecha\u0107. Oczywi\u015bcie trzeba by\u0142o mieszkanie odmalowa\u0107, meble sprzeda\u0107, kupi\u0107 co\u015b na wyjazd. Pieni\u0119dzy nie mo\u017cna by\u0142o wywozi\u0107.<\/span><\/p>\n

Pojechali\u015bmy poci\u0105giem do Katowic, tam wsiedli\u015bmy do tego, kt\u00f3rym \u017bydzi wyje\u017cd\u017cali z Warszawy z Dworca Gda\u0144skiego. Do Katowic przysz\u0142o si\u0119 ze mn\u0105 po\u017cegna\u0107 p\u00f3\u0142 mojej klasy, albo i wi\u0119cej. O sz\u00f3stej rano nast\u0119pnego dnia dojechali\u015bmy do Wiednia, tam czekali na nas ludzie z dw\u00f3ch organizacji \u017cydowskich \u2013 Agencji \u017bydowskiej, kt\u00f3ra przekonywa\u0142a, by jecha\u0107 do Izraela, i Jointu, kt\u00f3ry namawia\u0142, by jecha\u0107 do Ameryki.<\/span><\/p>\n

Na Izrael od razu zdecydowa\u0142o si\u0119 razem z nami cztery czy pi\u0119\u0107 os\u00f3b. Zawie\u017ali nas busem pod Wiede\u0144 do takiego obozu dla emigrant\u00f3w w Sch\u00f6nau. Po raz pierwszy widzia\u0142em Zach\u00f3d, by\u0142 cudowny. Malownicze sklepy, samochody, skutery, ludzie inaczej ubrani, to robi\u0142o wra\u017cenie, przykrywa\u0142o szok po wyje\u017adzie. W Sch\u00f6nau ju\u017c na dobre sz\u0142a propaganda, od rana do wieczora puszczali nam filmy propagandowe o wojnie sze\u015bciodniowej. Potem zacz\u0119\u0142a si\u0119 nauka j\u0119zyka hebrajskiego.<\/span><\/p>\n

Archiwum Micha\u0142a Sobelmana, reprodukcja Albert Zawada \/ Agencja Gazeta<\/em><\/span><\/p>\n

Ile tam byli\u015bcie?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Trzy albo cztery dni. By\u0142o badanie lekarskie, podczas kt\u00f3rego si\u0119 wyda\u0142o, \u017ce nie jestem obrzezany. I facet m\u00f3wi: \u201eNo to mamy problem, ale tu jest wielu takich, to si\u0119 w Izraelu szybko za\u0142atwi\u201d. Ja w og\u00f3le nie wiedzia\u0142em, o czym on m\u00f3wi.<\/span><\/p>\n

W Izraelu wyl\u0105dowali\u015bmy chyba o trzeciej nad ranem. W p\u00f3\u0142 godziny wszystkie formalno\u015bci zosta\u0142y za\u0142atwione. Nagle s\u0142yszymy po polsku: \u201ePanie Sobelman, gdzie pan chce mieszka\u0107? Ma pan do wyboru mieszkanie w Nazarecie albo w Akce\u201d.<\/span><\/p>\n

Ja o Nazarecie s\u0142ysza\u0142em, bo to Matka Boska, m\u00f3wi\u0119: jed\u017amy do Nazaretu. A kuzyni ojca, kt\u00f3rzy przyjechali na lotnisko i stali za barierk\u0105, krzyczeli, by wzi\u0105\u0107 w Akce, bo to blisko Hajfy, w kt\u00f3rej mieszkali. I ojciec wybra\u0142 Akk\u0119.<\/span><\/p>\n

Wsadzili nas do taks\u00f3wki i zawie\u017ali prosto do tego mieszkania, kierowca mia\u0142 adres. Mieszkanie by\u0142o nowe, trzypokojowe z balkonem, niedaleko od morza. Nasta\u0142 \u015bwit, zobaczy\u0142em jakich\u015b czarnosk\u00f3rych kr\u0119c\u0105cych si\u0119 w galabijach, sutannach, jak mi si\u0119 w\u00f3wczas wydawa\u0142o, pomy\u015bla\u0142em, \u017ce jeste\u015bmy na pustyni. O \u00f3smej rano przyszed\u0142 urz\u0119dnik Agencji \u017bydowskiej, da\u0142 nam pieni\u0105dze na urz\u0105dzenie si\u0119.<\/span><\/p>\n

W tym mieszkaniu nic nie by\u0142o?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Nic z wyj\u0105tkiem dw\u00f3ch \u017celaznych \u0142\u00f3\u017cek i jakiego\u015b stolika. A wieczorem pojechali\u015bmy do Hajfy, gdzie m\u00f3j ojciec mia\u0142 tych kuzyn\u00f3w. To by\u0142o jakie\u015b 20 kilometr\u00f3w, autobusem godzin\u0119 nieca\u0142\u0105. Mieszkali w bardzo pi\u0119knym miejscu, na g\u00f3rze Karmel. Nowe domy, bia\u0142y marmur, przepi\u0119kne mieszkanie, wida\u0107 morze. By\u0142em tam u nich dwa i p\u00f3\u0142 tygodnia, potem wys\u0142ano mnie do kibucu.<\/span><\/p>\n

Pracowa\u0142e\u015b w polu, doi\u0142e\u015b krowy?<\/strong><\/span>
\n \u2013 R\u00f3wnie\u017c. To by\u0142 cudowny okres. By\u0142o nas oko\u0142o 40 r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w, z czego z Polski dziewi\u0119\u0107 os\u00f3b. Byli W\u0142osi, Hindusi, m\u0142odzie\u017c z Maroka, Turcji, Iranu, grupa z Argentyny, z kt\u00f3r\u0105 si\u0119 zaprzyja\u017ani\u0142em, by\u0142 ch\u0142opak, kt\u00f3ry przeszed\u0142 przez granic\u0119 z Syrii itd.<\/span><\/p>\n

To wszystko byli \u017bydzi?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Tak, oczywi\u015bcie. Pierwsze dni by\u0142y straszne. Bo nie znasz j\u0119zyka, jeste\u015b w obcym \u015bwiecie, gdzie ludzie, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105 po polsku, bardzo krytykuj\u0105 Polsk\u0119. Ale po pierwszym szoku w ci\u0105gu kilku dni poczu\u0142em si\u0119 jak w domu.<\/span><\/p>\n

A ojciec?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Za\u0142atwi\u0142 sobie kurs j\u0119zykowy w Jerozolimie i potem zacz\u0105\u0142 tam pracowa\u0107. Pracowa\u0142 siedem lat w firmie, kt\u00f3ra budowa\u0142a domy dla nowych emigrant\u00f3w, przyj\u0119li go, mimo \u017ce mia\u0142 ju\u017c 67 lat. By\u0142 tam inspektorem budowlanym.<\/span><\/p>\n

Dobrze si\u0119 czu\u0142 w Izraelu?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Nie. Prac\u0119 mia\u0142, materialnie pewnie by\u0142o mu lepiej ni\u017c w Polsce. Kupi\u0142 mieszkanie w Jerozolimie, wi\u0119c mieli\u015bmy przez lata dwa mieszkania, bo ca\u0142y czas trzymali\u015bmy to pierwsze w Akce. Ale by\u0142 potwornie samotny i z tym ca\u0142ym swoim \u017cyciem i czasem nie bardzo wiedzia\u0142, co zrobi\u0107.<\/span><\/p>\n

Czy kiedykolwiek rozmawia\u0142e\u015b z nim o sensie wyjazdu z Polski?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Nie. Ojciec w Izraelu by\u0142 jedn\u0105 \u017cyw\u0105 ran\u0105, chodz\u0105cym nieszcz\u0119\u015bciem, biednym, starym, samotnym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry ka\u017cdego dnia \u017ca\u0142owa\u0142, \u017ce jeszcze \u017cyje. Jemu si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce w Izraelu zacznie wszystkim opowiada\u0107 o swoich prze\u017cyciach wojennych. Ale problem by\u0142 taki, \u017ce nie wszyscy chcieli s\u0142ucha\u0107.<\/span><\/p>\n

Jak d\u0142ugo by\u0142e\u015b w kibucu?<\/strong><\/span>
\n \u2013 14 miesi\u0119cy. Pracowali\u015bmy, uczyli\u015bmy si\u0119 j\u0119zyka, potem matematyki. Matematyki uczy\u0142 nas student i strasznie si\u0119 z\u0142o\u015bci\u0142, bo ci\u0105gle kto\u015b si\u0119 sp\u00f3\u017ania\u0142 na lekcje. Krzycza\u0142 na nas: \u201eCo wy\u015bcie zrobili dla pa\u0144stwa?\u201d. Krzycza\u0142 to po hebrajsku, a my\u015bmy ju\u017c rozumieli, \u017ce on ma do nas pretensje, bo on by\u0142 w wojsku, walczy\u0142 w jakiej\u015b wojnie i ci\u0105gle co\u015b w nim robi jako rezerwa, a my nic, my jeste\u015bmy darmozjadami i jeszcze si\u0119 sp\u00f3\u017aniamy na zaj\u0119cia.<\/span><\/p>\n

W jaki spos\u00f3b stamt\u0105d wyszed\u0142e\u015b?<\/strong><\/span>
\n \u2013 To by\u0142a normalna droga. Nie by\u0142o mowy, bym poszed\u0142 do normalnego liceum, bo tam by\u0142 inny tryb nauki, trzeba by\u0142o zna\u0107 Bibli\u0119, j\u0119zyk i literatur\u0119 hebrajsk\u0105, angielski, no ja tego nie umia\u0142em. A zanim bym si\u0119 nauczy\u0142, to min\u0105\u0142by kolejny rok. A za rok musia\u0142em i\u015b\u0107 do wojska.<\/span><\/p>\n

Ale wojsko proponowa\u0142o te\u017c zdobycie zawodu na poziomie technika. Poszed\u0142em do technikum elektronicznego w Jerozolimie, gdzie w ci\u0105gu roku zrobili\u015bmy wszystko, co inni robi\u0105 w ci\u0105gu trzech lat. Jednak uczyli\u015bmy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie matematyki, fizyki, elektroniki, rzeczy, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 potrzebne w zawodzie. I w ci\u0105gu 10 miesi\u0119cy, nawet nie roku, sta\u0142em si\u0119 technikiem elektronikiem. Nigdy tego zawodu nie polubi\u0142em, nie mia\u0142em do tego zdolno\u015bci, ale jako\u015b to sko\u0144czy\u0142em. Potem by\u0142a szko\u0142a wojskowa, gdzie by\u0142 kurs rekrucki i uczyli nas tego, co by\u0142o potrzebne w armii. Ja sko\u0144czy\u0142em kurs rakiet typu Hawk. W maju 1972 roku poszed\u0142em na Synaj do bazy wojskowej, do baterii przeciwlotniczej.<\/span><\/p>\n

A po dziewi\u0119ciu latach w wojsku zacz\u0105\u0142em si\u0119 znowu uczy\u0107, studiowa\u0107 itd.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119c co sprawi\u0142o, \u017ce kolejny, trzeci raz przyjecha\u0142e\u015b do Polski?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Robi\u0105c wywiady dla Yad Vashem, natkn\u0105\u0142em si\u0119 na cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nazywa\u0142 si\u0119 Szymon Frost, by\u0142 profesorem pedagogiki. Przyjecha\u0142 ze Stan\u00f3w Zjednoczonych, pochodzi\u0142 z B\u0119dzina. Zaprzyja\u017anili\u015bmy si\u0119. On mia\u0142 dobry kontakt z Jointem i Agencj\u0105 \u017bydowsk\u0105. I w 1989 roku Agencja \u017bydowska zaproponowa\u0142a mi prac\u0119 letni\u0105 w charakterze instruktora czy opiekuna grupy m\u0142odzie\u017cy \u017cydowskiej, kt\u00f3ra przyjecha\u0142a z Polski. Mia\u0142em j\u0105 zapozna\u0107 z Izraelem, z tradycj\u0105 \u017cydowsk\u0105. A w 1992 roku zaproponowano mi przyjazd do Polski na siedem miesi\u0119cy. Mia\u0142em tu otworzy\u0107 centrum kultury \u017cydowskiej.<\/span><\/p>\n

Ale po miesi\u0105cu mojego pobytu ambasadorem Izraela w Polsce zosta\u0142 m\u00f3j dobry kolega z Jerozolimy Gerszon Zohar. By\u0142 ambasadorem do 1997 roku. Zaproponowa\u0142 mi, bym zosta\u0142 rzecznikiem prasowym ambasady. To by\u0142 pocz\u0105tek nowych stosunk\u00f3w mi\u0119dzy Izraelem a Polsk\u0105. I od tamtej pory jestem. Ty mnie si\u0119 pytasz, czy wr\u00f3ci\u0142em? Nie, nie wr\u00f3ci\u0142em. Dosta\u0142em od prezydenta Kwa\u015bniewskiego na nowo polskie obywatelstwo. Robi\u0119 mn\u00f3stwo rzeczy zwi\u0105zanych z j\u0119zykiem hebrajskim, t\u0142umacz\u0119, pisz\u0119. W gruncie rzeczy pracuj\u0119 w Izraelu, a mieszkam w Polsce. Tu r\u00f3wnie\u017c p\u0142ac\u0119 podatki od 15 lat.<\/span><\/p>\n

Ale nie wr\u00f3ci\u0142em.<\/span><\/p>\n

To jak ci\u0119 zwolni\u0105 z ambasady i p\u00f3jdziesz na emerytur\u0119, wr\u00f3cisz do Izraela?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Nie wiem.<\/span><\/p>\n

No to dlaczego m\u00f3wisz:<\/strong> \u201eNie wr\u00f3ci\u0142em\u201d?<\/span>
\n \u2013 Bo wyjecha\u0142em w 1969 roku z innej Polski ni\u017c ta, w kt\u00f3rej teraz jestem. Wtedy Polska by\u0142a krajem zamkni\u0119tym, nieliczni z niej wyje\u017cd\u017cali. Powiem ci anegdot\u0119, kt\u00f3ra dzi\u015b jest trudna do zrozumienia. Ot\u00f3\u017c mieszka\u0142em w Sosnowcu niedaleko domu partii, na ulicy Czerwonego Zag\u0142\u0119bia, kt\u00f3ra obecnie nazywa si\u0119 3 Maja, obok ko\u015bcio\u0142a, dworca kolejowego. Sosnowiec w\u00f3wczas liczy\u0142 150 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w. Potem zacz\u0119li budowa\u0107 Hut\u0119 Katowice i podwoili liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w. By\u0142o tam kilku znacz\u0105cych ludzi. Najbardziej znany by\u0142 Edward Gierek, kt\u00f3ry w\u00f3wczas by\u0142 pierwszym sekretarzem komitetu wojew\u00f3dzkiego partii w Katowicach. By\u0142a dru\u017cyna pi\u0142ki no\u017cnej, by\u0142 Kiepura, kt\u00f3ry \u2013 jak si\u0119 potem okaza\u0142o \u2013 by\u0142 \u017bydem, zreszt\u0105 miasto mia\u0142o bogat\u0105 histori\u0119 \u017cydowsk\u0105, o kt\u00f3rej w latach 60. niewiele si\u0119 wiedzia\u0142o, i w gruncie rzeczy to by\u0142a kompletna prowincja. Bawili\u015bmy si\u0119 na podw\u00f3rku w powstanie warszawskie, w wojn\u0119 i w Krzy\u017cak\u00f3w. I pewnego razu kto\u015b krzykn\u0105\u0142: \u201eCh\u0142opaki, na dworcu jest Murzyn!\u201d. Wszyscy si\u0119 tam rzucili\u015bmy. Od mojego domu do dworca by\u0142o oko\u0142o 300 metr\u00f3w. Razem z nami biegli tam wszyscy mieszka\u0144cy \u015br\u00f3dmie\u015bcia, starzy, m\u0142odzi, i pytali si\u0119: \u201eWidzieli\u015bcie?! Widzieli\u015bcie?!\u201d. W ko\u0144cu nie zobaczy\u0142em tego Murzyna, ale historia o nim by\u0142a opowiadana przez kolejne tygodnie, \u017ce podobno poszed\u0142 na ulic\u0119 Modrzejowsk\u0105, \u017ce gdzie\u015b zab\u0142\u0105dzi\u0142, a w og\u00f3le to pojecha\u0142 do Katowic itp. To w\u00f3wczas by\u0142o znacz\u0105ce wydarzenie dla nas.<\/span><\/p>\n

Dwa razy pojecha\u0142em nad morze do \u015awinouj\u015bcia, w Warszawie nie by\u0142em, nawet z wycieczk\u0105 szkoln\u0105. Polska by\u0142a krajem zamkni\u0119tym, ale by\u0142a moj\u0105 ojczyzn\u0105, jedynym krajem, z kt\u00f3rym si\u0119 identyfikowa\u0142em. By\u0142em polskim patriot\u0105.<\/span><\/p>\n

A dzisiaj, jak m\u00f3wisz\u2026<\/strong><\/span>
\n \u2013 Kim jestem?<\/span><\/p>\n

Nie. Jaka dzisiaj jest Polska?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Jestem w Europie i to jest ta wielka zmiana. Kiedy w 1992 roku znalaz\u0142em si\u0119 w Polsce, znalaz\u0142em si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w Europie. Mo\u017cna samochodem pojecha\u0107 do Niemiec, Francji, Czech. Pozna\u0142em nowych ludzi i wydaje mi si\u0119, \u017ce ci, kt\u00f3rzy stali si\u0119 moimi przyjaci\u00f3\u0142mi, s\u0105 mo\u017ce najbardziej mi bliscy obecnie. Zreszt\u0105 moja druga \u017cona jest Polk\u0105. Moja pierwsza \u017cona, ta od siedmiu pokole\u0144 Izraelka, kt\u00f3ra tu ze mn\u0105 przyjecha\u0142a, mieszka w Polsce, jest profesorem hebraistyki na Uniwersytecie Warszawskim, powt\u00f3rnie wysz\u0142a za m\u0105\u017c, za Polaka. Przyja\u017animy si\u0119.<\/span><\/p>\n

Polska jest krajem, gdzie czasami jest fajnie i mi\u0142o, a czasami jest po prostu \u017ale. Izrael jest krajem, do kt\u00f3rego przybyli ludzie z wielu pa\u0144stw, z innymi kulturami, innymi zwyczajami\u2026 Ale czasami wydaje mi si\u0119, \u017ce mi\u0119dzy jednym Izraelczykiem, powiedzmy: lewicowcem, a drugim, prawicowcem, jest du\u017co silniejsza wi\u0119\u017a ni\u017c w Polsce pomi\u0119dzy jednym cz\u0142owiekiem a drugim mieszkaj\u0105cym na tej samej ulicy. Bo zaczynasz m\u00f3wi\u0107 o polityce, historii, \u017bydach, Ko\u015bciele i nagle widzisz, \u017ce jeste\u015b w obcym \u015bwiecie, \u017ce tu nie ma \u017cadnej szansy, by si\u0119 porozumie\u0107, jeste\u015b po prostu odrzucony. W Polsce nadal nie lubi si\u0119 obcych.<\/span><\/p>\n

rekomendowa\u0142: Leon Rozenbaum<\/strong><\/em><\/span>
\n\"\"<\/p>\n

I ca\u0142y czas to czujesz?<\/strong><\/span>
\n \u2013 Tak. Kiedy widz\u0119 tak zwanych patriot\u00f3w, kiedy widz\u0119 na sklepie napis: odzie\u017c patriotyczna… Staram si\u0119 zrozumie\u0107, ale nie jestem w stanie. W gruncie rzeczy moja rodzina zrobi\u0142a przez wieki dla Polski nie mniej ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rzy dzi\u015b krzycz\u0105 o polskim patriotyzmie. Ale mimo to w 1969 roku powiedziano takim jak my, \u017ce nie jeste\u015bmy Polakami. To nie partia, nie rz\u0105d \u00f3wczesny, to powiedzia\u0142o spo\u0142ecze\u0144stwo polskie, przynajmniej jego cz\u0119\u015b\u0107. I takich rzeczy si\u0119 nie zapomina.<\/span><\/p>\n

\n
<\/p>\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Micha\u0142 Sobelman: Babcia by\u0142a antysemitk\u0105. M\u00f3wi\u0142a, \u017ce m\u00f3j ojciec jest gburem, z\u0142ym cz\u0142owiekiem i Mo\u015bkiem Krystyna Naszkowska J\u00f3zef Sobelman (Fot. Albert Zawada \/ Agencja Gazeta) Z Micha\u0142em J\u00f3zefem Sobelmanem, rzecznikiem ambasady Izraela w Polsce, rozmawia Krystyna Naszkowska. Strzela\u0142e\u015b? \u2013 Nie do ludzi, nie bra\u0142em udzia\u0142u w bezpo\u015brednich starciach. Pierwsze wspomnienie to z 1969 roku. Toczy\u0142a […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56479"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56479"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56479\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":118027,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56479\/revisions\/118027"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56479"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56479"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56479"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}