{"id":56509,"date":"2017-10-11T17:09:36","date_gmt":"2017-10-11T15:09:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=56509"},"modified":"2017-10-11T09:31:14","modified_gmt":"2017-10-11T07:31:14","slug":"12-09-13","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=56509","title":{"rendered":"Celem getta \u0142awkowego by\u0142o wypchni\u0119cie \u017byd\u00f3w z Polski"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Dr hab. Jolanta \u017byndul: G\u0142\u00f3wnym celem getta \u0142awkowego by\u0142o wypchni\u0119cie \u017byd\u00f3w z Polski<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Anna Kruszy\u0144ska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Lata 30. Pikieta Obozu Narodowo-Radykalnego przed gmachem Politechniki Lwowskiej z \u017c\u0105daniem wprowadzenia getta \u0142awkowego. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia Commons\/Muzeum POLIN<\/em><\/span><\/p>\n

G\u0142\u00f3wnym celem getta \u0142awkowego na uczelniach by\u0142o wypchni\u0119cie \u017byd\u00f3w z Polski. W efekcie mia\u0142o to pokazywa\u0107 \u017bydom, \u017ce w Polsce nie mog\u0105 zosta\u0107 i zmusi\u0107 ich do emigracji \u2013 m\u00f3wi dr hab. Jolanta \u017byndul z \u017bydowskiego Instytutu Historycznego. 80 lat temu, w pa\u017adzierniku 1937 r., minister wyzna\u0144 religijnych i o\u015bwiecenia publicznego upowa\u017cni\u0142 rektor\u00f3w do wprowadzone przepis\u00f3w dot. getta \u0142awkowego.<\/strong><\/span><\/p>\n

PAP: Dlaczego jesieni\u0105 1937 r. minister wyzna\u0144 religijnych i o\u015bwiecenia publicznego pozwoli\u0142 rektorom uczelni na wprowadzenie getta \u0142awkowego?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta \u017byndul:<\/strong><\/span> Getto \u0142awkowe zosta\u0142o wprowadzone w pa\u017adzierniku 1937 r., dok\u0142adnie 5 pa\u017adziernika, przynajmniej je\u015bli chodzi o Warszaw\u0119. Minister Wojciech \u015awi\u0119tos\u0142awski do\u015b\u0107 d\u0142ugo opiera\u0142 si\u0119 \u017c\u0105daniom nacjonalistycznych organizacji m\u0142odzie\u017cowych i kilkakrotnie powtarza\u0142, \u017ce getta nie wprowadzi. Ale w ko\u0144cu 24 wrze\u015bnia upowa\u017cni\u0142 rektor\u00f3w do wprowadzenia zarz\u0105dze\u0144 porz\u0105dkowych dla uspokojenia sytuacji na polskich uczelniach wy\u017cszych.<\/span><\/p>\n

Tak wi\u0119c by\u0142 to do\u015b\u0107 d\u0142ugotrwa\u0142y proces w tym sensie, \u017ce pierwsze pr\u00f3by wprowadzenia getta \u0142awkowego by\u0142y podejmowane ju\u017c w 1935 r. Najog\u00f3lniej rzecz bior\u0105c wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z prze\u0142omem w historii Polski, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 po \u015bmierci J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, z przechodzeniem na pozycje nacjonalistyczne i antysemickie rz\u0105d\u00f3w pu\u0142kownik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

PAP: Jak sytuacja student\u00f3w \u017cydowskich przedstawia\u0142a si\u0119 w latach 30. w innych krajach Europy?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta \u017byndul:<\/span> <\/strong>Sytuacja \u017cydowskich student\u00f3w w tym czasie pogorszy\u0142a si\u0119 w wielu krajach. W 1933 r. wprowadzono oficjalnie numerus clausus w Niemczech, wcze\u015bniej ju\u017c dzia\u0142a\u0142 w Rumunii i na W\u0119grzech. Sytuacja w Polsce by\u0142a jednak o tyle wyj\u0105tkowa, \u017ce przerodzi\u0142a si\u0119 w fal\u0119 bardzo ostrych zaj\u015b\u0107 na uniwersytetach.<\/span><\/p>\n

PAP: Antysemickie nastroje na uczelniach mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 od lat 30. Co wywo\u0142a\u0142o fal\u0119 antysemityzmu w \u015brodowisku akademickim?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta<\/strong> \u017byndul:<\/span> Antysemityzm na uniwersytetach by\u0142 powi\u0105zany z antysemityzmem w ca\u0142ym kraju, rozwija\u0142 si\u0119 w \u015bcis\u0142ej korelacji z innymi procesami spo\u0142ecznymi. Od pocz\u0105tku lat 30. mo\u017cna by\u0142o zanotowa\u0107 w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim narastanie antysemickich nastroj\u00f3w. Dop\u00f3ki \u017cy\u0142 Pi\u0142sudski, te nastroje by\u0142y przez w\u0142adze pacyfikowane, jednak po \u015bmierci Pi\u0142sudskiego ujawni\u0142y si\u0119 z ogromn\u0105 si\u0142\u0105. Podobnie by\u0142o na uczelniach, gdzie zaj\u015bcia rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bciwie na prze\u0142omie lat 20. i 30. Podczas anty\u017cydowskich wyst\u0105pie\u0144 na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie w 1931 r. zgin\u0105\u0142 student Stanis\u0142aw Wac\u0142awski. P\u00f3\u017aniej M\u0142odzie\u017c Wszechpolska i studenckie organizacje narodowe w rocznic\u0119 jego \u015bmierci, czyli 10 listopada, urz\u0105dza\u0142y demonstracje ku jego pami\u0119ci i by\u0142 to moment, w kt\u00f3rym eskalowa\u0142a si\u0119 anty\u017cydowska przemoc.<\/span><\/p>\n

Antysemityzm lat 30. w bardzo du\u017cym stopniu by\u0142 generowany przez kryzys gospodarczy. Dwa miejsca, gdzie najsilniej przejawia\u0142 si\u0119 w przestrzeni spo\u0142ecznej, to handel, targ, czyli tam, gdzie spotykali si\u0119 \u017cydowscy drobni handlarze oraz ch\u0142opi i ni\u017csze warstwy spo\u0142eczne, a z drugiej strony uniwersytety, gdzie kszta\u0142ci si\u0119 elita. Wielu si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce usuni\u0119cie \u017byd\u00f3w z handlu i wolnych zawod\u00f3w mo\u017ce rozwi\u0105za\u0107 problemy wynikaj\u0105ce z przed\u0142u\u017caj\u0105cego si\u0119 kryzysu.<\/span><\/p>\n

Narastanie antysemityzmu w\u015br\u00f3d drobnomieszcza\u0144stwa i w\u015br\u00f3d inteligencji dokona\u0142o si\u0119 po \u015bmierci Pi\u0142sudskiego, ale powiedzia\u0142abym wi\u0119cej, \u017ce sta\u0142o si\u0119 to ju\u017c po doj\u015bciu do w\u0142adzy premiera S\u0142awoja Sk\u0142adkowskiego, czyli po upadku rz\u0105du Mariana Ko\u015bcia\u0142kowskiego. Ko\u015bcia\u0142kowski jeszcze pr\u00f3bowa\u0142 nastroje antysemickie pacyfikowa\u0107, ale od 1936 r., kiedy zaczyna si\u0119 flirt Rydza-\u015amig\u0142ego z narodowcami i z m\u0142odzie\u017c\u0105 narodow\u0105, ta antysemicka fala nie ma ju\u017c \u017cadnej zapory.<\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta \u017byndul: Antysemityzm lat 30. w bardzo du\u017cym stopniu by\u0142 generowany przez kryzys gospodarczy. Dwa miejsca, gdzie najsilniej przejawia\u0142 si\u0119 w przestrzeni spo\u0142ecznej, to handel, targ, czyli tam, gdzie spotykali si\u0119 \u017cydowscy drobni handlarze oraz ch\u0142opi i ni\u017csze warstwy spo\u0142eczne, a z drugiej strony uniwersytety, gdzie kszta\u0142ci si\u0119 elita.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

PAP: Z czym w praktyce wi\u0105za\u0142o si\u0119 wprowadzenie getta \u0142awkowego na uczelniach?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta \u017byndul:<\/strong> <\/span>Promotorom getta \u0142awkowego chodzi\u0142o o rozdzielenie w salach student\u00f3w. Oczywi\u015bcie w ma\u0142ych salach, na seminariach czy na \u0107wiczeniach, rozdzielenie by\u0142o w\u0142a\u015bciwie niemo\u017cliwe. Natomiast w du\u017cych salach wyk\u0142adowych, w audytoriach, walczono o to, \u017ceby studenci \u017cydowscy siedzieli po lewej, patrz\u0105c od strony katedry, a studenci chrze\u015bcija\u0144scy po prawej stronie. Oczywi\u015bcie na r\u00f3\u017cnych uczelniach mog\u0142o to inaczej wygl\u0105da\u0107, bo zazwyczaj wydzielano jeszcze miejsca stoj\u0105ce dla tych, kt\u00f3rzy nie chcieli usi\u0105\u015b\u0107 ani po jednej, ani po drugiej stronie.<\/span><\/p>\n

Po wydaniu rozporz\u0105dzenia wezwano wszystkich student\u00f3w Uniwersytetu Warszawskiego do tego, \u017ceby z\u0142o\u017cyli swoje ksi\u0105\u017ceczki student\u00f3w. Wstemplowano im oznaczenia miejsc siedzenia po parzystej, czyli prawej lub nieparzystej czyli lewej stronie.<\/span><\/p>\n

Je\u017celi studenci \u017cydowscy nie stosowali si\u0119 do wezwa\u0144, a p\u00f3\u017aniej rozporz\u0105dzenia rektora, dochodzi\u0142o do strasznych sytuacji przeci\u0105gania os\u00f3b na drug\u0105 stron\u0119, wyrzucania ich z sal b\u0105d\u017a niewpuszczania na wyk\u0142ady. Fizyczna przemoc wobec \u017cydowskich student\u00f3w stan\u0119\u0142a na porz\u0105dku dziennym. Na Uniwersytecie Warszawskim zorganizowano w 1938 r. \u201edzie\u0144 bez \u017byd\u00f3w\u201d, a by\u0142y nawet \u017c\u0105dania \u201etygodnia bez \u017byd\u00f3w\u201d. Anty\u017cydowskie wyst\u0105pienia student\u00f3w spod znaku Stronnictwa Narodowego, M\u0142odzie\u017cy Wszechpolskiej czy ONR przenosi\u0142y si\u0119 cz\u0119sto poza teren uczelni.<\/span><\/p>\n

Sama akcja, kt\u00f3ra wyra\u017ca\u0142a si\u0119 w getcie \u0142awkowym, by\u0142a absurdalna. Nie chodzi\u0142o tak naprawd\u0119 o segregacj\u0119 m\u0142odzie\u017cy, chocia\u017c te\u017c podawano takie uzasadnienia: przecie\u017c w jednej \u0142awce zawi\u0105zuj\u0105 si\u0119 przyja\u017anie i trzeba chroni\u0107 polsk\u0105 m\u0142odzie\u017c przed kontaktami z \u017bydami.<\/span><\/p>\n

Ale cele by\u0142y inne \u2013 chodzi\u0142o o to, \u017ceby zniech\u0119ci\u0107 student\u00f3w \u017cydowskich do studiowania. Kiedy ju\u017c zaprowadzono getto \u0142awkowe, a liczba student\u00f3w \u017cydowskich na uczelniach zacz\u0119\u0142a spada\u0107 tak\u017ce w wyniku stosowania numerus clausus, zacz\u0119to wysuwa\u0107 dalsze \u017c\u0105dania \u2013 np. \u017c\u0105danie numerus nullus, czyli ca\u0142kowitego zaprzestania przyjmowania student\u00f3w \u017cydowskich na polskie uczelnie. To by\u0142a akcja zwr\u00f3cona przeciwko inteligencji \u017cydowskiej, tak jak akcja \u201enie kupuj u \u017byda\u201d, \u201esw\u00f3j do swego po swoje\u201d by\u0142a zwr\u00f3cona przeciwko drobnomieszcza\u0144stwu \u017cydowskiemu. G\u0142\u00f3wnym celem by\u0142o w og\u00f3le wypchni\u0119cie \u017byd\u00f3w z Polski. W efekcie mia\u0142o to pokazywa\u0107 \u017bydom, \u017ce w Polsce nie mog\u0105 zosta\u0107 i zmusi\u0107 ich do emigracji.<\/span><\/p>\n

PAP: Czy do wprowadzenia getta \u0142awkowego byli zobowi\u0105zani wszyscy rektorzy? Czy zdarza\u0142y si\u0119 przyk\u0142ady sprzeciwu rektor\u00f3w wobec tego zarz\u0105dzenia?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta \u017byndul:<\/strong> <\/span>Rektorzy nie byli zmuszeni do wprowadzenia getta \u0142awkowego. Minister w swoim rozporz\u0105dzeniu da\u0142 rektorom prawo do wydania rozporz\u0105dze\u0144, kt\u00f3re oni uznaj\u0105 za stosowne. Jeszcze przed rozpocz\u0119ciem roku akademickiego, odby\u0142a si\u0119 konferencja rektor\u00f3w, kt\u00f3rzy uznali, \u017ce wprowadzenie getta \u0142awkowego uspokoi m\u0142odzie\u017c akademick\u0105 i spowoduje, \u017ce tryb studiowania wr\u00f3ci na swoje normalne tory. W poprzednim roku akademickim uniwersytety notorycznie by\u0142y scen\u0105 anty\u017cydowskich burd, si\u0142owego zajmowania gmach\u00f3w akademickich, jak np. na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie okupowano Audytorium Maximum. Stale zawieszano wyk\u0142ady. Rektorzy w poczuciu bezradno\u015bci wobec bardzo rozpolitykowanej m\u0142odzie\u017cy uwa\u017cali, \u017ce to w jaki\u015b cudowny spos\u00f3b zaprowadzi spok\u00f3j na uniwersytetach.<\/span><\/p>\n

Natomiast nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby w\u015br\u00f3d rektor\u00f3w by\u0142 szczeg\u00f3lny p\u0119d do wprowadzania getta \u0142awkowego, by\u0142a to raczej kapitulacja. Ale nie wszyscy si\u0119 poddali. Rektor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie prof. Stanis\u0142aw Kulczy\u0144ski poda\u0142 si\u0119 do dymisji 7 stycznia 1938 r., nie chc\u0105c ulec \u017c\u0105daniom student\u00f3w. Tego samego dnia prorektor podpisa\u0142 zarz\u0105dzenie wprowadzaj\u0105ce getto \u0142awkowe. Presji nie uleg\u0142 rektor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, kt\u00f3ry w ko\u0144cu listopada 1937 r. zapowiedzia\u0142, \u017ce nie wprowadzi zarz\u0105dze\u0144 porz\u0105dkowych.<\/span><\/p>\n

PAP: Jak na getto \u0142awkowe reagowali studenci?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta \u017byndul:<\/strong> <\/span>Mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u0142odzie\u017cy akademickiej w drugiej po\u0142owie lat 30. sk\u0142ania\u0142a si\u0119 bardziej ku organizacjom nacjonalistycznym, kt\u00f3re by\u0142y promotorami getta \u0142awkowego. Oczywi\u015bcie pi\u0142sudczycy i lewica mieli wp\u0142ywy na uniwersytetach i ta cz\u0119\u015b\u0107 student\u00f3w protestowa\u0142a, stoj\u0105c podczas wyk\u0142ad\u00f3w. Cz\u0119sto to oni tak\u017ce stawali si\u0119 obiektem atak\u00f3w narodowc\u00f3w. \u017bydowscy studenci pr\u00f3bowali si\u0119 broni\u0107, ale mieli niewielkie pole manewru.<\/span><\/p>\n

PAP: Kt\u00f3ra z uczelni wprowadzi\u0142a getto \u0142awkowe jako pierwsza?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta<\/span> \u017byndul:<\/strong> Smutne pierwsze\u0144stwo przypada Warszawie. To tutaj rektorzy szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych \u2013 Uniwersytetu J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, Politechniki Warszawskiej, Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej Gospodarstwa Wiejskiego i Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej Handlowej \u2013 wprowadzili getto najwcze\u015bniej, cho\u0107 ju\u017c wcze\u015bniej Politechnika Lwowska sankcjonowa\u0142a segregacj\u0119 w salach wyk\u0142adowych.<\/span><\/p>\n

PAP: Na kt\u00f3rej uczelni rozporz\u0105dzenia dyskryminuj\u0105ce \u017byd\u00f3w by\u0142y na najwi\u0119ksz\u0105 skal\u0119?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta \u017byndul:<\/strong> <\/span>Obok Warszawy to w\u0142a\u015bnie Lw\u00f3w by\u0142 miastem, gdzie stosunki mi\u0119dzy studentami polskimi i \u017cydowskimi by\u0142y bardzo napi\u0119te. W roku akademickim 1938\/1939 a\u017c trzech student\u00f3w \u017cydowskich we Lwowie straci\u0142o \u017cycie w wyniku anty\u017cydowskiej przemocy.<\/span><\/p>\n

PAP: Czy wprowadzenie getta \u0142awkowego obejmowa\u0142o wszystkie kierunki studi\u00f3w, czy ogranicza\u0142o si\u0119 do jakich\u015b konkretnych?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta \u017byndul:<\/strong> <\/span>To rozporz\u0105dzenie dotyczy\u0142o wszystkich kierunk\u00f3w, ale skala wyst\u0105pie\u0144 zwi\u0105zanych z wprowadzeniem getta \u0142awkowego by\u0142a najwi\u0119ksza na medycynie i prawie, bo w tych obszarach, w tych zawodach, podejmowano najostrzejsze pr\u00f3by wyeliminowania \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

PAP: Czy poza studentami dyskryminowani byli r\u00f3wnie\u017c profesorowie pochodzenia \u017cydowskiego?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta<\/span> \u017byndul:<\/strong> Getto \u0142awkowe by\u0142o tylko \u015brodkiem do celu, a celem g\u0142\u00f3wnym by\u0142a tzw. polsko\u015b\u0107 wy\u017cszych uczelni i wyeliminowanie \u017byd\u00f3w ze \u015brodowiska inteligencji w Polsce, wi\u0119c akcja antysemicka w szko\u0142ach wy\u017cszych zwraca\u0142a si\u0119 te\u017c przeciw profesorom \u017cydowskiego pochodzenia. W prasie akademickiej drukowano np. skrz\u0119tnie zestawiane listy pracownik\u00f3w akademickich pochodzenia \u017cydowskiego, kt\u00f3re obejmowa\u0142y oko\u0142o 150 nazwisk. A poniewa\u017c zdarza\u0142y si\u0119 pomy\u0142ki, przepraszano potem nies\u0142usznie \u201epos\u0105dzonych\u201d profesor\u00f3w. Te interwencje zainteresowanych musia\u0142y by\u0107 tak samo przykre jak owe listy.<\/span><\/p>\n

Dochodzi\u0142o te\u017c do napad\u00f3w na profesor\u00f3w. Jeszcze w 1934 r. g\u0142o\u015bna by\u0142a sprawa pobicia prof. Marcelego Handelsmana, w\u00f3wczas dziekana Wydzia\u0142u Humanistycznego na Uniwersytecie Warszawskim. Na marginesie warto przypomnie\u0107, \u017ce Wydzia\u0142 Humanistyczny by\u0142 jednym z miejsc, gdzie podni\u00f3s\u0142 si\u0119 sprzeciw wobec anty\u017cydowskich dzia\u0142a\u0144 na uczelniach, a Rada Wydzia\u0142u wystosowa\u0142a do rektora Uniwersytetu protest przeciwko gettu \u0142awkowemu, uznaj\u0105c je za sprzeczne z konstytucj\u0105, moralno\u015bci\u0105 i budz\u0105ce zastrze\u017cenia pod wzgl\u0119dem wychowawczym.<\/span><\/p>\n

PAP: Jak opinia publiczna i r\u00f3\u017cnego rodzaju \u015brodowiska reagowa\u0142y na spraw\u0119 dyskryminacji \u017byd\u00f3w na uczelniach?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta<\/span> \u017byndul:<\/strong> Profesorzy na Uniwersytecie Warszawskim, ale te\u017c i w innych szko\u0142ach wy\u017cszych protestowali przeciwko gettu \u0142awkowemu. Bardzo znan\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra wypowiada\u0142a si\u0119 w prasie na ten temat by\u0142 prof. Tadeusz Kotarbi\u0144ski. Drug\u0105 osob\u0105 ostro wyst\u0119puj\u0105c\u0105 przeciwko gettu \u0142awkowemu by\u0142 prof. Uniwersytetu Warszawskiego na Wydziale Lekarskim \u2013 prof. Mieczys\u0142aw Micha\u0142owicz, pediatra. Ale w gruncie rzeczy nieliczni decydowali si\u0119 na sprzeciw. A zdarzali si\u0119 te\u017c tacy, kt\u00f3rzy popierali getto \u0142awkowe. Tak\u0105 postaci\u0105 jest prof. Roman Rybarski z Wydzia\u0142u Prawa. W pewnym momencie nawet zarzucano mu, \u017ce obla\u0142 wszystkich \u017cydowskich student\u00f3w z trzeciego roku prawa z powodu ich oporu przeciwko getto \u0142awkowemu. \u015arodowisko si\u0119 podzieli\u0142o, ale sprawa nie stan\u0119\u0142a na ostrzu no\u017ca, wi\u0119kszo\u015b\u0107 nie chcia\u0142a si\u0119 w to miesza\u0107 i udawa\u0142a, \u017ce nie widzi, co robi\u0105 studenci.<\/span><\/p>\n

Sprzeciw wobec getta \u0142awkowego znalaz\u0142 odd\u017awi\u0119k w pracach pos\u0142\u00f3w i senator\u00f3w \u017cydowskich, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142 profesor Uniwersytetu Warszawskiego \u2013 Moj\u017cesz Schorr. Zwracali si\u0119 oni do ministra wyzna\u0144 religijnych i o\u015bwiecenia publicznego z pro\u015bbami o interwencj\u0119 na uniwersytetach. Te protesty nie mia\u0142y wielkiego wp\u0142ywu na rzeczywisto\u015b\u0107, podobnie jak \u017cydowski strajk w pa\u017adzierniku 1937 r.<\/span><\/p>\n

Getto \u0142awkowe nie by\u0142o zreszt\u0105 jedyn\u0105 spraw\u0105, kt\u00f3ra anga\u017cowa\u0142a w\u00f3wczas \u017cydowsk\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105. Lata 1935 i 1936 to fala pogrom\u00f3w w Polsce. W Sejmie odbywa\u0142y si\u0119 dyskusje nad ograniczeniem praw ludno\u015bci \u017cydowskiej. Rok 1936 r. up\u0142yn\u0105\u0142 pod znakiem dyskusji o uboju rytualnym. Za chwil\u0119 dojdzie kwestia ograniczenia liczby \u017byd\u00f3w nie tylko na uczelniach, ale te\u017c w niekt\u00f3rych wolnych zawodach, przede wszystkim adwokaturze i w zawodach medycznych. Sprawa getta \u0142awkowego w gruncie rzeczy gin\u0119\u0142a w powodzi innych zagro\u017ce\u0144, kt\u00f3re si\u0119 w\u00f3wczas ujawnia\u0142y.<\/span><\/p>\n

PAP: Czy poza gettem \u0142awkowym istnia\u0142y inne formy dyskryminacji student\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta<\/span> \u017byndul:<\/strong> Na uczelniach ju\u017c wcze\u015bniej pojawia\u0142y si\u0119 pr\u00f3by wprowadzenia tzw. paragrafu aryjskiego. Ale dopiero po tym, jak zosta\u0142a zmieniona ustawa o szkolnictwie wy\u017cszym w 1937 r., do statut\u00f3w stowarzysze\u0144 uniwersyteckich, np. samopomocowych, zacz\u0119to coraz cz\u0119\u015bciej wprowadza\u0107 tzw. paragraf aryjski, m\u00f3wi\u0105cy o tym, \u017ce \u017bydzi nie mog\u0105 by\u0107 ich cz\u0142onkami. Niekt\u00f3re organizacje nawet wprowadza\u0142y tzw. zaostrzony paragraf aryjski, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 o tym, \u017ce trzeba sprawdza\u0107 pochodzenie do trzeciego pokolenia. Uczelnie dopu\u015bci\u0142y wi\u0119c stosowanie kryterium rasowego. Na wielu wydzia\u0142ach obowi\u0105zywa\u0142 oficjalny lub faktyczny numerus clausus, czyli procentowe ograniczenie liczby przyjmowanych student\u00f3w \u017cydowskich. Ci, kt\u00f3rzy si\u0119 nie dostali, musieli podejmowa\u0107 zagraniczne studia i potem walczy\u0107 o nostryfikacj\u0119 dyplom\u00f3w w Polsce. Dyskryminacji do\u015bwiadczali te\u017c \u017cydowscy studenci medycyny, kt\u00f3rym odmawiano prawa do zaliczania zaj\u0119\u0107 z anatomii, dop\u00f3ki nie zostan\u0105 dostarczone \u201e\u017cydowskie\u201d zw\u0142oki do bada\u0144 w prosektorium.<\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta \u017byndul: Jak pisa\u0142a Maria D\u0105browska w artykule z listopada 1936 r., zatytu\u0142owanym \u201eDoroczny wstyd\u201d, anty\u017cydowskie ekscesy, kt\u00f3re powtarza\u0142y si\u0119 na pocz\u0105tku ka\u017cdego roku akademickiego, ur\u0105ga\u0142y nie tylko cywilizacji, ale te\u017c elementarnym uczuciom ludzkim i obywatelskim, tym bardziej, \u017ce by\u0142y dzie\u0142em elity umys\u0142owej. Postrzega\u0142a je nie tylko jako ha\u0144b\u0119 polskich uniwersytet\u00f3w, ale i ca\u0142ej Polski.<\/span><\/strong><\/em><\/p>\n

PAP: Jakie dzi\u015b znaczenie dla \u015brodowiska akademickiego powinna mie\u0107 pami\u0119\u0107 o atmosferze panuj\u0105cej na uczelniach pod koniec lat 30.?<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Dr hab. Jolanta<\/span> \u017byndul:<\/strong> Jak pisa\u0142a Maria D\u0105browska w artykule z listopada 1936 r., zatytu\u0142owanym \u201eDoroczny wstyd\u201d, anty\u017cydowskie ekscesy, kt\u00f3re powtarza\u0142y si\u0119 na pocz\u0105tku ka\u017cdego roku akademickiego, ur\u0105ga\u0142y nie tylko cywilizacji, ale te\u017c elementarnym uczuciom ludzkim i obywatelskim, tym bardziej, \u017ce by\u0142y dzie\u0142em elity umys\u0142owej. Postrzega\u0142a je nie tylko jako ha\u0144b\u0119 polskich uniwersytet\u00f3w, ale i ca\u0142ej Polski.<\/span><\/p>\n

I to jest ha\u0144ba, o kt\u00f3rej nie mo\u017cemy zapomina\u0107, szczeg\u00f3lnie obecnie w obliczu narastania nacjonalistycznych postaw w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy uniwersyteckiej. Po drugie, bardzo dobrze jest si\u0119 chwali\u0107, \u017ce ten czy inny wielki uczony \u017cydowski, kt\u00f3ry zrobi\u0142 mi\u0119dzynarodow\u0105 karier\u0119 naukow\u0105, kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 lub pracowa\u0142 na polskim uniwersytecie. Wszyscy si\u0119 ch\u0119tnie do niego przyznaj\u0105. Nie pami\u0119ta si\u0119 z regu\u0142y, \u017ce ta polska rzeczywisto\u015b\u0107 uniwersytecka by\u0142a dla \u017cydowskich student\u00f3w i profesor\u00f3w bardzo trudna. Po trzecie, my\u015bl\u0119, \u017ce dobrze jest pami\u0119ta\u0107 o tej atmosferze i tych wydarzeniach tak\u017ce w kontek\u015bcie wprowadzania polityki na uniwersytet, bo rozhu\u015btanie nastroj\u00f3w mo\u017ce prowadzi\u0107 do takich w\u0142a\u015bnie sytuacji. Z mojego punktu widzenia to jest dzisiaj ta przestroga<\/span>.<\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dr hab. Jolanta \u017byndul: G\u0142\u00f3wnym celem getta \u0142awkowego by\u0142o wypchni\u0119cie \u017byd\u00f3w z Polski Anna Kruszy\u0144ska Lata 30. Pikieta Obozu Narodowo-Radykalnego przed gmachem Politechniki Lwowskiej z \u017c\u0105daniem wprowadzenia getta \u0142awkowego. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia Commons\/Muzeum POLIN G\u0142\u00f3wnym celem getta \u0142awkowego na uczelniach by\u0142o wypchni\u0119cie \u017byd\u00f3w z Polski. W efekcie mia\u0142o to pokazywa\u0107 \u017bydom, \u017ce w Polsce nie mog\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56509"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56509"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56509\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":56515,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56509\/revisions\/56515"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}